Վահան Տերյան․ Երկեր

Technology

Այս աշխատանքը նվիրված է ճնշումային ջրատարներում ոչ ստացիոնար հոսքի (unsteady flow) ուսումնասիրության համար հաշվարկային մեթոդների մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բարելավել հիդրավլիկական համակարգերի մոդելավորման ճշգրտությունը և կանխատեսելիությունը հիդրոդինամիկական անցումային երևույթների պայմաններում։ Հետազոտության մեջ ջրատար համակարգերը դիտարկվում են որպես բարդ հիդրավլիկական օբյեկտներ, որտեղ հոսքի արագության, ճնշման և խողովակային համակարգի առաձգական հատկությունների փոխազդեցությունը առաջացնում է ժամանակից կախված տատանումներ, այդ թվում՝ հիդրավլիկական հարվածի (water hammer) երևույթներ։ Աշխատությունը վերլուծում է այս ոչ ստացիոնար գործընթացների մաթեմատիկական նկարագրության հիմքերը՝ մասնակի դիֆերենցիալ հավասարումների համակարգերի միջոցով, որոնք արտահայտում են զանգվածի և իմպուլսի պահպանման օրենքները փոփոխական պայմաններում։ Մշակվող հաշվարկային մեթոդները ներառում են թվային ինտեգրման սխեմաներ, բնութագրական գծերի մեթոդ, ինչպես նաև վերջավոր տարրերի և վերջավոր տարբերությունների կիրառություն, որոնք թույլ են տալիս ստանալ ճշգրիտ լուծումներ ժամանակային և տարածական փոփոխականություններով բարդ համակարգերի համար։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սահմանային պայմանների ճիշտ ընտրությանը և կայունության ապահովմանը թվային մոդելավորման ընթացքում, քանի որ դրանք վճռորոշ դեր ունեն ստացված արդյունքների հավաստիության համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ զարգացված հաշվարկային մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս արդյունավետորեն կանխատեսել և կառավարել ճնշումային ջրատարների ոչ ստացիոնար վարքագիծը՝ ապահովելով ինժեներական համակարգերի անվտանգ և օպտիմալ շահագործում։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է պիեզոէլեկտրական առաձգական կիսատարածության սահքային տատանումների տեսական ուսումնասիրությանը՝ դրա մակերևույթին տեղակայված դիէլեկտրական առաձգական բարակ ծածկույթների ազդեցության հաշվառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում մեխանիկական և էլեկտրական դաշտերի փոխկապակցվածությունն է պիեզոէլեկտրական միջավայրում, ինչպես նաև մակերևութային բարակ շերտերի ազդեցությունը տատանողական և ալիքային գործընթացների բնութագրերի վրա։ Քննվում են այն ֆիզիկական և մաթեմատիկական օրինաչափությունները, որոնցով պայմանավորված են սահքային դեֆորմացիաների տարածումը, տատանումների հաճախականային հատկությունները և հիմնական միջավայրի ու ծածկույթի սահմանում առաջացող փոխազդեցությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պիեզոէլեկտրական ազդեցությանը, որի շնորհիվ մեխանիկական դեֆորմացիաներն ուղեկցվում են էլեկտրական դաշտի փոփոխություններով, իսկ էլեկտրական ազդեցությունները կարող են փոխել նյութի մեխանիկական արձագանքը։ Բարակ դիէլեկտրական ծածկույթները դիտարկվում են որպես համակարգի դինամիկական հատկությունները փոփոխող կառուցվածքային տարրեր, որոնց առաձգական և էլեկտրական բնութագրերը կարող են անդրադառնալ ալիքների տարածման արագության, հաճախականային սպեկտրի և տատանումների տեղայնացման վրա։ Հետազոտության շրջանակում ձևակերպվում են համապատասխան սահմանային խնդիրներ և դիտարկվում են հիմնական միջավայրի ու ծածկույթի սահմանում մեխանիկական և էլեկտրական պայմանների համաձայնեցման հարցերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դիսպերսիոն հատկությունների ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հաճախականության, ալիքային պարամետրերի և համակարգի նյութական ու երկրաչափական բնութագրերի միջև կապերը։ Բարակ ծածկույթի մոտարկումը կարող է օգտագործվել համակարգի մաթեմատիկական նկարագրությունը պարզեցնելու և դրա հիմնական ֆիզիկական առանձնահատկությունները պահպանող արդյունավետ մոդելներ կառուցելու համար։ Դիտարկվում է նաև տարբեր նյութական պարամետրերի ազդեցությունը համակարգի տատանողական վարքագծի վրա՝ հնարավորություն տալով համեմատել առանձին կառուցվածքային տարբերակներ։ Նման ուսումնասիրությունները տեսական նշանակությունից բացի առնչվում են պիեզոէլեկտրական սարքերի, ակուստոէլեկտրոնային տարրերի, բարակշերտ կառուցվածքների և ալիքային տվիչների ֆիզիկական հիմքերի հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, պիեզոէլեկտրականության, ալիքային գործընթացների և բարակշերտ կառուցվածքների մեխանիկայի մոտեցումները՝ բազմաշերտ էլեկտրամեխանիկական համակարգերի դինամիկական հատկությունները բացահայտելու նպատակով։

Finance

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ոսկերչական արտադրատեսակների և ադամանդների արտադրությամբ զբաղվող կազմակերպություններում կապիտալի օպտիմալ կառուցվածքի ձևավորման ֆինանսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կազմակերպության սեփական և փոխառու ֆինանսական միջոցների այնպիսի հարաբերակցության ձևավորումն է, որը կարող է ապահովել ֆինանսական կայունության, շահութաբերության, վճարունակության և զարգացման հնարավորությունների առավել արդյունավետ համադրություն։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես ոսկերչության և ադամանդագործության ոլորտների համար, քանի որ այստեղ արտադրական գործընթացը պահանջում է զգալի շրջանառու միջոցներ, բարձրարժեք հումքի և նյութերի ձեռքբերում, տեխնոլոգիական սարքավորումների օգտագործում և շուկայական տատանումների նկատմամբ ֆինանսական դիմակայունություն։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել կապիտալի կառուցվածքի տեսական մոտեցումները, սեփական կապիտալի և պարտքային ֆինանսավորման առանձնահատկությունները, դրանց արժեքը, ռիսկայնությունը և կազմակերպության ֆինանսական արդյունքների վրա ունեցած ազդեցությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պարտքային միջոցների ներգրավման արդյունավետությանը, վարկային ռեսուրսների արժեքին, ֆինանսական լծակի ազդեցությանը և այն սահմաններին, որոնց դեպքում արտաքին ֆինանսավորման ավելացումը կարող է մեծացնել շահութաբերությունը՝ միաժամանակ չվտանգելով կազմակերպության ֆինանսական կայունությունը։ ՀՀ ոսկերչական և ադամանդագործական կազմակերպությունների օրինակով կարող են վերլուծվել կապիտալի կառուցվածքի փաստացի ցուցանիշները, դրանց փոփոխության դինամիկան, ֆինանսավորման աղբյուրների հարաբերակցությունը, պարտքի սպասարկման հնարավորությունները և ֆինանսական ռիսկերի մակարդակը։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ոլորտի առանձնահատկություններին՝ թանկարժեք մետաղների և ադամանդների գների փոփոխություններին, արտահանման և ներմուծման պայմաններին, միջազգային շուկաների ազդեցությանը, շրջանառու կապիտալի պահանջարկին և ներդրումային ծրագրերի ֆինանսավորման անհրաժեշտությանը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կապիտալի օպտիմալ կառուցվածքի գնահատման և ընտրության մեթոդների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով ինչպես կազմակերպության ընթացիկ ֆինանսական վիճակը, այնպես էլ երկարաժամկետ ռազմավարական նպատակները։ Աշխատության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ կապիտալի կառուցվածքի ճիշտ կառավարումը կարող է նպաստել ֆինանսավորման ծախսերի նվազեցմանը, սեփական կապիտալի եկամտաբերության բարձրացմանը, վճարունակության պահպանմանը և ներդրումային ներուժի արդյունավետ օգտագործմանը։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են կիրառվել ոլորտի կազմակերպությունների ֆինանսական պլանավորման, կապիտալի ներգրավման ռազմավարության մշակման, ներդրումային որոշումների ընդունման և ֆինանսական ռիսկերի կառավարման գործընթացներում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ֆինանսիստներին, տնտեսագետներին, հաշվապահներին, ձեռնարկությունների ղեկավարներին, ներդրումային կառավարման մասնագետներին, ինչպես նաև ոսկերչության և ադամանդագործության ոլորտի տնտեսական առանձնահատկություններն ուսումնասիրող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կապիտալի օպտիմալ կառուցվածքի ձևավորումը դիտարկում է որպես կազմակերպության ֆինանսական կառավարման առանցքային խնդիր՝ համադրելով ֆինանսական կայունության, ռիսկի, շահութաբերության և զարգացման անհրաժեշտությունները ՀՀ ոսկերչական և ադամանդագործական արտադրության առանձնահատկությունների հետ։

Linguistics

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է քերականության տրամաբանական հիմքերի ուսումնասիրությանը Ալ-Ֆարաբիի լեզվափիլիսոփայական հայացքների շրջանակում՝ դրանք դիտարկելով նաև տիպաբանական տեսանկյունից։ Ուսումնասիրության կենտրոնում լեզվի և տրամաբանության փոխհարաբերությունն է, մասնավորապես՝ այն հարցը, թե ինչպես կարող են տրամաբանական կատեգորիաները, մտածողության կառուցվածքը և դատողության ձևերը արտահայտվել քերականական համակարգում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են Ալ-Ֆարաբիի պատկերացումները լեզվի, խոսքի, քերականության և տրամաբանության փոխկապակցվածության վերաբերյալ, ինչպես նաև այն տեսական սկզբունքները, որոնց միջոցով հնարավոր է բացատրել քերականական երևույթների կառուցվածքային հիմքերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քերականական և տրամաբանական կատեգորիաների հարաբերակցությանը, լեզվական ձևերի ու իմաստների փոխկապակցվածությանը և տարբեր լեզուների կառուցվածքային առանձնահատկությունների համեմատական դիտարկմանը։ Տիպաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել քերականական համակարգերի ընդհանրություններն ու տարբերությունները և պարզել, թե որքանով են տրամաբանական ու իմաստային հարաբերությունները դրսևորվում տարբեր լեզվական կառուցվածքներում։ Աշխատությունը միավորում է լեզվաբանության, տրամաբանության և միջնադարյան փիլիսոփայության ուսումնասիրության մեթոդները՝ փորձելով ներկայացնել Ալ-Ֆարաբիի գիտական ժառանգության այն կողմերը, որոնք առնչվում են լեզվի կառուցվածքի և մտածողության ձևերի փոխհարաբերությանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել նաև լեզվաբանական մտքի պատմության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս հասկանալու միջնադարյան արաբամուսուլմանական փիլիսոփայական ավանդույթի ազդեցությունը քերականական և տրամաբանական գաղափարների զարգացման վրա։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, փիլիսոփաներին, տրամաբաններին, արևելագիտությամբ զբաղվող մասնագետներին, լեզվաբանական տիպաբանության հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և հետազոտողներին։

Economics

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ներդրումային միջավայրի վրա ազդող էնդոգեն և էկզոգեն գործոնների բացահայտմանը, համակարգմանը և գնահատմանը՝ նպատակ ունենալով պարզել, թե ինչ պայմաններ են նպաստում կամ խոչընդոտում ներդրումների ներգրավմանը։ Հետազոտության հիմքում ներդրումային միջավայրը որպես փոխկապակցված տնտեսական, քաղաքական, իրավական, սոցիալական և միջազգային գործոնների ամբողջություն դիտարկելու մոտեցումն է։ Ուսումնասիրությունը կարող է տարբերակել ներքին՝ էնդոգեն գործոնները, որոնց վրա երկրի տնտեսական քաղաքականությունն ու պետական կառավարման համակարգը կարող են անմիջականորեն ազդել, և արտաքին՝ էկզոգեն գործոնները, որոնք հիմնականում ձևավորվում են միջազգային ու տարածաշրջանային միջավայրի ազդեցությամբ։ ՀՀ ներդրումային քաղաքականության պաշտոնական մոտեցումը շեշտադրում է ներդրումային հարաբերությունների ազատականացումը, օտարերկրյա ներդրողների նկատմամբ ոչ խտրական վերաբերմունքը և ներդրումների պաշտպանության ապահովումը։ Էնդոգեն գործոնների շարքում կարող են ուսումնասիրվել երկրի տնտեսական աճի տեմպերը, մակրոտնտեսական կայունությունը, հարկային և մաքսային քաղաքականությունը, ֆինանսական համակարգի զարգացվածությունը, օրենսդրական և կարգավորող միջավայրը, ենթակառուցվածքների վիճակը, աշխատուժի որակն ու արժեքը, ներքին շուկայի ծավալը, մրցակցության մակարդակը և պետական աջակցության մեխանիզմները։ ՀՀ ներդրումային միջավայրի վերաբերյալ ուսումնասիրություններում որպես ներքին գործոններ առանձնացվում են նաև քաղաքական կայունությունը, իրավաօրենսդրական կարգավորումները, ենթակառուցվածքները, մարդկային ռեսուրսները և պետական աջակցության գործիքները։ Էնդոգեն գործոնների կարևոր բաղադրիչ է նաև ներդրողների համար իրավական և ինստիտուցիոնալ պաշտպանվածությունը։ Կանխատեսելի կանոնները, սեփականության իրավունքի պաշտպանությունը, վարչարարության արդյունավետությունը, տեղեկատվության հասանելիությունը և պետական մարմինների ու մասնավոր հատվածի արդյունավետ համագործակցությունը կարող են էականորեն ազդել ներդրումային որոշումների վրա։ ՀՀ ներդրումային քաղաքականության նպատակների շարքում ներառվում են կարգավորող միջավայրի թափանցիկության բարձրացումը, ներդրումների ծավալների մեծացումը, շուկայական ենթակառուցվածքների զարգացումը և մարդկային կապիտալի զարգացումը։ Էկզոգեն գործոնների ուսումնասիրությունը, իր հերթին, ենթադրում է միջազգային տնտեսական և ֆինանսական պայմանների, տարածաշրջանային աշխարհաքաղաքական իրավիճակի, համաշխարհային շուկաների տատանումների, էներգակիրների և հումքի գների, միջազգային տոկոսադրույքների, արտաքին պահանջարկի, առևտրային հարաբերությունների և միջազգային ներդրումային հոսքերի ազդեցության գնահատում։ Հայաստանի դեպքում այդ գործոնների նշանակությունը հատկապես մեծ է, քանի որ փոքր և բաց տնտեսության պայմաններում արտաքին շուկաների փոփոխությունները կարող են արագ անդրադառնալ ներդրողների սպասումների և ներդրումային հոսքերի վրա։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից մեկը տարբեր գործոնների ազդեցության քանակական գնահատումն է։ Այդ նպատակով կարող են օգտագործվել վիճակագրական և տնտեսաչափական մեթոդներ, ռեգրեսիոն վերլուծություն, ժամանակային շարքերի ուսումնասիրություն, համեմատական վերլուծություն և ներդրումային հոսքերի կանխատեսման մոդելներ։ Նման հետազոտական մոտեցում կիրառված է նաև ՀՀ ներդրումային միջավայրին նվիրված ակադեմիական ուսումնասիրություններում, որտեղ համակարգվել են էնդոգեն և էկզոգեն գործոնները, գնահատվել են ռեգրեսիոն մոդելներ և իրականացվել օտարերկրյա ուղղակի ներդրումների ծավալների կանխատեսումներ։ Կարևոր է նաև ոչ միայն առանձին գործոնների ազդեցության գնահատումը, այլև դրանց փոխազդեցության ուսումնասիրությունը։ Օրինակ՝ բարձր որակավորում ունեցող աշխատուժի առկայությունը կարող է ավելի մեծ ներդրումային առավելություն ստեղծել այն դեպքում, երբ դրան զուգահեռ առկա են ժամանակակից ենթակառուցվածքներ, կայուն կարգավորող միջավայր և միջազգային շուկաներ մուտք գործելու հնարավորություններ։ Հայաստանի ներդրումային քաղաքականության վերաբերյալ պաշտոնական նյութերում մարդկային կապիտալը, մասնավոր հատվածին աջակցող քաղաքական միջավայրը և շուկաների հասանելիությունը ներկայացվում են որպես երկրի կարևոր ներդրումային առավելություններ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև ներդրումային միջավայրի գնահատման համաթվերին և միջազգային վարկանիշներին՝ դրանց միջոցով ՀՀ դիրքը այլ երկրների համեմատ դիտարկելու նպատակով։ Այդպիսի համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել Հայաստանի մրցակցային առավելություններն ու թերությունները և հասկանալ, թե որ ուղղություններում են անհրաժեշտ պետական քաղաքականության փոփոխություններ։ Միաժամանակ կարևոր է միջազգային վարկանիշները չդիտարկել մեկուսացված․ դրանք առավել օգտակար են, երբ համադրվում են իրական ներդրումային հոսքերի, բիզնեսի վարքագծի և երկրի մակրոտնտեսական ցուցանիշների հետ։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կարող է դրսևորվել ներդրումային միջավայրի բարելավման առաջնահերթությունների որոշման մեջ։ Այդպիսի ուղղություններ կարող են լինել ներդրողների իրավական պաշտպանության ուժեղացումը, վարչարարության պարզեցումը, ֆինանսական հասանելիության ընդլայնումը, մարդկային կապիտալի զարգացումը, ենթակառուցվածքների արդիականացումը, մրցակցության խթանումը և արտաքին շուկաների նկատմամբ Հայաստանի տնտեսության դիմակայունության բարձրացումը։ Ներկայում ևս ՀՀ ներդրումային և գործարար միջավայրի արդիականացումը դիտարկվում է որպես տնտեսական քաղաքականության կարևոր ուղղություն․ 2026 թվականին Համաշխարհային բանկի կողմից հաստատված 200 մլն դոլարի զարգացման քաղաքականության գործառնությունը, մասնավորապես, ներառում է ներդրումների իրավական շրջանակի արդիականացում, մրցակցության խթանում և գործարար միջավայրի բարելավում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ներդրումային և ֆինանսական ոլորտի մասնագետներին, պետական կառավարման մարմինների աշխատակիցներին, բիզնեսի ներկայացուցիչներին, տնտեսական քաղաքականություն մշակողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ՀՀ ներդրումային միջավայրը դիտարկել որպես ներքին և արտաքին բազմաթիվ գործոնների փոխազդեցության արդյունք և քանակական գնահատման միջոցով բացահայտել այն պայմանները, որոնց բարելավումը կարող է նպաստել ներդրումային գրավչության բարձրացմանը, օտարերկրյա և ներքին ներդրումների ավելացմանը և երկարաժամկետ տնտեսական զարգացմանը։

Religion

Հրատարակությունը ներկայացնում է Երուսաղեմի Հովհաննես եպիսկոպոսի՝ Աղվանից կաթողիկոս Աբասին ուղղված նամակը, որը կարևոր է միջնադարյան եկեղեցական գրագրության և տարածաշրջանի քրիստոնեական հոգևոր կենտրոնների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Նամակագրական բնույթի այս վավերագիրը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու Երուսաղեմի և Աղվանից եկեղեցական իշխանությունների միջև հաղորդակցության ավանդույթներին, հոգևոր առաջնորդների հարաբերություններին և եկեղեցական կառավարման պատմական միջավայրին։ Նման գրավոր աղբյուրները կարևոր տեղեկություններ կարող են պահպանել եկեղեցական կազմակերպության, հոգևոր հեղինակության, դավանաբանական պատկերացումների և քրիստոնեական համայնքների միջև կապերի վերաբերյալ։ Նամակի բովանդակության ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել միջնադարյան Հայաստանի և հարակից տարածքների եկեղեցական պատմության, ինչպես նաև տարածաշրջանի քրիստոնեական հաստատությունների փոխազդեցության վերաբերյալ պատկերացումների ամբողջացմանը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև որպես պատմական սկզբնաղբյուր, քանի որ եկեղեցական նամակագրությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ժամանակաշրջանի լեզվական, գրավոր և հաղորդակցական մշակույթը։ Այն կարող է օգտակար լինել հայ եկեղեցու պատմությամբ, միջնադարյան պատմությամբ, աղբյուրագիտությամբ, ձեռագրագիտությամբ և հայ-աղվանական եկեղեցական հարաբերություններով զբաղվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։