Զորայր Խալափյան: Հանձնարարական գրականության ծանոթագրված ցանկ երիտասարդության համար

Medicine

Բժշկական, վիրաբուժական և էնդոկրինոլոգիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է շաքարային դիաբետով հիվանդների շրջանում թարախաբորբոքային և նեկրոտիկ գործընթացների առաջացման կանխատեսման, կանխարգելման, վաղ ախտորոշման և համալիր բուժման հիմնական սկզբունքների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում շաքարային դիաբետի ժամանակ նյութափոխանակության խանգարումների, անոթային ախտահարումների, նյարդաբանական փոփոխությունների և իմունային համակարգի գործունեության առանձնահատկությունների ազդեցությունները վարակային ու հյուսվածքային բարդությունների զարգացման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում թարախաբորբոքային գործընթացների առաջացման ռիսկի գործոններին, հիվանդության ընթացքի ծանրության գնահատմանը և բարդությունների վաղ հայտնաբերման կլինիկական ու լաբորատոր չափանիշներին։ Վերլուծվում են դիաբետիկ ոտնաթաթի համախտանիշի, փափուկ հյուսվածքների վարակների, խոցային ախտահարումների և հյուսվածքային նեկրոզի զարգացման մեխանիզմներն ու կլինիկական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում են ախտորոշման ժամանակակից մոտեցումները, մանրէաբանական հետազոտությունների, անոթային վիճակի գնահատման և պատկերային ախտորոշման նշանակությունը բուժման համապատասխան մարտավարության ընտրության գործում։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել նյութափոխանակային խանգարումների կարգավորման, հակամանրէային բուժման, վիրաբուժական միջամտությունների, վերքերի խնամքի և վերականգնողական միջոցառումների համակցված կիրառման սկզբունքները։ Անդրադարձ է կատարվում հիվանդների շարունակական հսկողությանը, բարդությունների կրկնության կանխարգելմանը, բազմամասնագիտական բուժօգնության կազմակերպմանը և կյանքի որակի բարելավման հնարավորություններին։ Կարևորվում են ռիսկերի կանխատեսման արդյունավետ մեթոդների մշակումը, ժամանակին իրականացվող բժշկական միջամտությունները և ծանր բարդությունների հաճախականության նվազեցմանն ուղղված կանխարգելիչ ռազմավարությունները։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել էնդոկրինոլոգիայի, ընդհանուր և անոթային վիրաբուժության, վարակաբանության, կլինիկական ախտորոշման և դիաբետի բարդությունների բուժման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Linguistics

Լեզվաբանական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է բժշկագիտական հաղորդակցության մեջ փոխաբերության դերին և մասնագիտական տերմինների ձևավորման գործընթացում դրա կիրառության առանձնահատկություններին։ Քննության են առնվում փոխաբերական անվանման լեզվական մեխանիզմները, իմաստային փոխանցման սկզբունքները և դրանց հիման վրա նոր մասնագիտական հասկացությունների անվանումների ստեղծման եղանակները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բժշկագիտական տեքստերում գործածվող տերմինների իմաստային կառուցվածքին, դրանց ծագման ու զարգացման առանձնահատկություններին և ընդհանուր գործածական բառապաշարից մասնագիտական բառապաշար անցման գործընթացին։ Վերլուծվում են տարբեր տեսակի փոխաբերական կապերը և դրանց նշանակությունը բարդ գիտական հասկացություններն արտահայտելու ու համակարգելու գործում։ Քննարկվում են նաև տերմինների ճշգրտության, հասկանալիության, իմաստային փոփոխությունների և մասնագիտական հաղորդակցության արդյունավետության հետ կապված հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու փոխաբերության՝ որպես տերմինաստեղծ լեզվական միջոցի գործառույթները և գնահատելու դրա տեղը բժշկական տերմինաբանության զարգացման մեջ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել տերմինաբանության, բառագիտության, ճանաչողական լեզվաբանության և բժշկական հաղորդակցության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Literature

Աշխատությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր հրատարակված գրքերի տեղեկատվական և մատենագիտական ցանկ՝ նպատակ ունենալով համակարգել և ընթերցողին հասանելի դարձնել ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության հիմնական հոսքերը։ Այն ընդգրկում է տարբեր ժանրերի ստեղծագործություններ՝ գեղարվեստական պատմվածքներ, վիպակներ, արկածային և գիտաճանաչողական գրքեր, ինչպես նաև պատմական, բնագիտական և հասարակագիտական բնույթի հրատարակություններ, որոնք ուղղված են պատանիների ընթերցողական հետաքրքրությունների ձևավորմանը և աշխարհայացքի ընդլայնմանը։ Աշխատությունում նյութը դասավորված է տեղեկատվական սկզբունքով՝ տրամադրելով գրքերի վերաբերյալ հիմնական տվյալներ, որոնք օգնում են կողմնորոշվել ընթերցանության ընտրության մեջ և հետևել մանկապատանեկան գրականության արդի զարգացումներին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կրթական և դաստիարակչական արժեք ունեցող հրատարակություններին, որոնք նպաստում են երիտասարդ ընթերցողների մտավոր զարգացմանը, ստեղծագործական մտածողության խթանմանը և ընթերցասիրության ձևավորմանը։ Այս տեղեկատուն ծառայում է որպես գործնական ուղեցույց դպրոցականների, ուսուցիչների, գրադարանավարների և ծնողների համար՝ աջակցելով պատանիների ընթերցողական միջավայրի հարստացմանն ու գրքի մշակույթի տարածմանը։

Chemistry

Նյութը ներկայացնում է Հայաստանի Հանրապետության Գիտությունների ազգային ակադեմիայի համակարգում գործող գիտատեխնոլոգիական կենտրոնը, որի գործունեությունը կենտրոնացած է օրգանական և դեղագործական քիմիայի ոլորտներում հիմնարար և կիրառական հետազոտությունների իրականացման վրա։ Կենտրոնի գիտական ուղղությունները ներառում են օրգանական միացությունների սինթեզ, նոր նյութերի և կենսաբանական ակտիվ միացությունների ստացում, դրանց կառուցվածքի ու հատկությունների ուսումնասիրություն, ինչպես նաև քիմիական տեխնոլոգիաների մշակմանն ուղղված հետազոտություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում դեղագործական նշանակություն ունեցող միացությունների որոնումն ու ուսումնասիրությունը, ներառյալ հնարավոր կենսաբանական ակտիվությամբ օժտված նյութերի ստացումը, դրանց ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի պարզաբանումը և կիրառական ներուժի գնահատումը։ Կենտրոնի գործունեությունը միավորում է քիմիայի տարբեր ենթաոլորտներ՝ հնարավորություն տալով գիտական արդյունքները կապել բժշկության, դեղագիտության, նյութագիտության և քիմիական տեխնոլոգիայի գործնական խնդիրների հետ։ Հետազոտական աշխատանքների կարևոր բաղադրիչ են նոր սինթեզի մեթոդների մշակումը, օրգանական ռեակցիաների ուսումնասիրությունը, քիմիական միացությունների կառուցվածք-հատկություն փոխկապակցվածությունների բացահայտումը և ստացված նյութերի կիրառական հնարավորությունների գնահատումը։ Կենտրոնի գիտական ներուժը ձևավորվում է տարբեր մասնագիտական ուղղությունների համագործակցության արդյունքում, ինչը հնարավորություն է տալիս իրականացնել ինչպես տեսական, այնպես էլ գործնական նշանակություն ունեցող նախագծեր։ Հատուկ նշանակություն ունի գիտական արդյունքների տեխնոլոգիական կիրառելիության գնահատումը և դրանց հնարավոր ներդրումը դեղագործական ու քիմիական արտադրության ոլորտներում։ Կենտրոնի գործունեությունը նաև կարևոր դեր ունի Հայաստանի քիմիական գիտության զարգացման, մասնագետների պատրաստման և գիտական ավանդույթների պահպանման ու շարունակականության ապահովման գործում։ Նյութը կարող է հետաքրքրել քիմիկոսներին, դեղագետներին, կենսաքիմիկոսներին, նյութագետներին, գիտահետազոտական ոլորտի մասնագետներին, ինչպես նաև օրգանական և դեղագործական քիմիայի ուսումնասիրությամբ զբաղվող ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Mathematics

Աշխատությունը նվիրված է ճառագայթման դաշտերի բնութագրերի ուսումնասիրման համար օպտիկական և էլեկտրոնային սկզբունքների համատեղ կիրառման մեթոդների տեսական ու փորձարարական հիմքերի քննությանը։ Հետազոտության առանցքում տարբեր բնույթի ճառագայթային դաշտերի հայտնաբերումը, գրանցումը, չափումը և տարածական ու էներգետիկ բնութագրերի գնահատումն է օպտոէլեկտրոնային համակարգերի միջոցով։ Նման համակարգերում լուսային կամ այլ էլեկտրամագնիսական ազդանշանը համապատասխան ընդունիչ տարրերի օգնությամբ փոխակերպվում է էլեկտրական ազդանշանի, որն այնուհետև կարող է մշակվել և վերլուծվել՝ հետազոտվող դաշտի վերաբերյալ քանակական տեղեկատվություն ստանալու համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ճառագայթման ինտենսիվության տարածական բաշխումը, ժամանակային փոփոխությունները, սպեկտրային առանձնահատկությունները, ուղղվածությունը և այլ ֆիզիկական պարամետրեր։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի օպտոէլեկտրոնային ընդունիչների զգայունության, սպեկտրային արձագանքի, լուծունակության և չափումների ճշգրտության գնահատումը, քանի որ այդ բնութագրերը պայմանավորում են ամբողջ չափիչ համակարգի հնարավորությունները։ Կարող են դիտարկվել նաև տարբեր տեսակի ֆոտոընդունիչների, օպտիկական տարրերի, ազդանշանների մշակման էլեկտրոնային հանգույցների և գրանցման համակարգերի փոխազդեցության ընդհանուր սկզբունքները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է չափման արդյունքների վրա ազդող աղմուկների և արտաքին գործոնների գնահատումը, ինչպես նաև ստացված ազդանշաններից օգտակար տեղեկատվության առանձնացման մեթոդաբանական խնդիրները։ Օպտոէլեկտրոնային մոտեցումների առավելություններից է հեռահար և ոչ կոնտակտային չափումների իրականացման հնարավորությունը, ինչը կարևոր է այն դեպքերում, երբ հետազոտվող ճառագայթային դաշտին անմիջական միջամտությունը ցանկալի չէ կամ կարող է փոխել չափման պայմանները։ Տեսական մոդելների և փորձարարական տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատելու օգտագործվող մեթոդների ճշգրտությունը և կիրառելիության սահմանները։ Նման ուսումնասիրությունները նշանակություն ունեն օպտիկական չափագիտության, ֆոտոնիկայի, հեռազննման, լաբորատոր ֆիզիկական փորձերի և ճառագայթային համակարգերի ախտորոշման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օպտոէլեկտրոնիկայի, ֆոտոնիկայի, չափիչ տեխնիկայի և ճառագայթման ֆիզիկայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով զարգացնել ճառագայթային դաշտերի վերաբերյալ տեղեկատվության ստացման, գրանցման և վերլուծության արդյունավետ մեթոդները։

Literature

Գիրքը նվիրված է հայ պատմավեպերի ռուսերեն թարգմանության առանձնահատկություններին և այն բարդություններին, որոնք առաջանում են բնագրի գեղարվեստական ոճը այլ լեզվով հնարավորինս ամբողջական ու համարժեք վերարտադրելիս։ Աշխատության կենտրոնում հայ պատմավեպի լեզվական, ոճական և գեղարվեստական ինքնատիպության պահպանման խնդիրն է, մասնավորապես՝ այն միջոցների ուսումնասիրությունը, որոնց օգնությամբ թարգմանիչը փորձում է փոխանցել բնագրի հեղինակային խոսքը, պատմողական առանձնահատկությունները, ազգային-մշակութային երանգները, կերպարների խոսքի անհատականությունը և պատմական ժամանակաշրջանին բնորոշ լեզվական միջավայրը։ Հեղինակը դիտարկում է թարգմանական գործընթացում առաջացող տարբեր խնդիրներ՝ կապված բառապաշարի, դարձվածաբանության, շարահյուսական կառուցվածքների, հնաբանությունների, բարբառային և ազգային-մշակութային տարրերի, ինչպես նաև բնագրի արտահայտչական ու հուզական ազդեցության պահպանման հետ։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ պատմավեպի թարգմանության դեպքում անհրաժեշտ է ոչ միայն ճշգրիտ փոխանցել բովանդակությունը, այլև պահպանել ստեղծագործության գեղարվեստական մթնոլորտը և հեղինակի անհատական ոճը։ Ռուսերեն թարգմանությունների համեմատական դիտարկման միջոցով աշխատանքը բացահայտում է այն դեպքերը, երբ թարգմանական լուծումները նպաստում են բնագրի ոճական առանձնահատկությունների պահպանմանը, ինչպես նաև այն իրավիճակները, երբ լեզվական կամ մշակութային տարբերությունները հանգեցնում են որոշակի կորուստների, փոփոխությունների կամ իմաստային ու ոճական տեղաշարժերի։ Գիրքը արժեքավոր նյութ է ներկայացնում հայ և ռուս գրականությունների փոխառնչությունների, հայ պատմավեպի տարածման ու ընկալման, ինչպես նաև գեղարվեստական թարգմանության տեսական և գործնական խնդիրների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, թարգմանագետներին, լեզվաբաններին, հայագետներին, ռուսագետներին, գրական թարգմանիչներին և հայ գրականության ու թարգմանության հարցերով զբաղվող ուսանողներին ու հետազոտողներին։