Ready-made Materials

Հրատարակությունը պատկանում է հայ քրիստոնեական հոգևոր գրականության այն շրջանակին, որտեղ միավորվում են խաչի խորհրդաբանությունը, հոգևոր ապրումների արտահայտությունը և աստվածապաշտական երգեցողության ավանդույթը։ Աշխատության վերնագրում արտացոլված թեմատիկ ուղղվածությունը ընթերցողին տանում է դեպի քրիստոնեական հավատքի առանցքային գաղափարներից մեկը՝ խաչի խորհուրդը, որը քրիստոնեական աշխարհընկալման մեջ խորհրդանշում է Քրիստոսի փրկագործությունը, զոհաբերությունը, տառապանքը, հույսը և հոգևոր վերածնունդը։ Խաչի ճանապարհի գաղափարը կարևոր նշանակություն ունի եկեղեցական խորհրդածության և հոգևոր դաստիարակության մեջ՝ մարդու ուշադրությունը հրավիրելով հավատարմության, ապաշխարության, համբերության, խոնարհության և աստվածային սիրո արժեքների վրա։ Հոգևոր երգերի ժողովածուի բնույթը ենթադրում է կապ եկեղեցական երգեցողության և հավատացյալի ներաշխարհի միջև, քանի որ հոգևոր երգը քրիստոնեական ավանդության մեջ ոչ միայն աղոթքի արտահայտման միջոց է, այլև հավատքի գաղափարները փոխանցելու, կրոնական հիշողությունը պահպանելու և համայնքային պաշտամունքը հարստացնելու կարևոր ձև։ Նման ժողովածուները կարող են արտացոլել հայ հոգևոր մշակույթում ձևավորված երգեցողական ավանդույթները, որոնց միջոցով աստվածաբանական պատկերացումները, աստվածաշնչյան թեմաները և քրիստոնեական բարոյական արժեքները հասանելի են դառնում ինչպես անհատական խորհրդածության, այնպես էլ համատեղ աղոթքի ու երգեցողության միջոցով։ Հրատարակության թեմատիկ շրջանակը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ եկեղեցական երաժշտության, հոգևոր երգարվեստի, կրոնական բանահյուսության և հայերեն տպագիր հոգևոր գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է դիտարկվել որպես կրոնական մշակույթի այնպիսի դրսևորման օրինակ, որտեղ գրավոր խոսքը, բանաստեղծական արտահայտությունը և երգեցողությունը ծառայում են հոգևոր փորձառության փոխանցմանը։ Խաչի խորհրդի և հոգևոր երգերի համադրությունը կարևոր է նաև քրիստոնեական խորհրդաբանության ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու այն եղանակներին, որոնցով հավատքի կենտրոնական պատկերները արտահայտվել են հոգևոր գրականության և երաժշտական ավանդույթի միջոցով։ Այսպիսի հրատարակությունները արժեքավոր են հայ գրքի պատմությամբ, եկեղեցական մշակույթով, հոգևոր երգարաններով և պատմական կրոնական տեքստերով հետաքրքրվողների համար։ Դրանք կարող են նպաստել հայ հոգևոր ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն հրավիրելով խաչի գաղափարի, աղոթական մտածողության և երգեցողական ավանդույթի փոխկապակցվածության վրա։ Միաժամանակ, կոնկրետ երգերի, հեղինակների, մեղեդիների կամ ժողովածուի կառուցվածքի վերաբերյալ ճշգրիտ եզրակացություններ անելու համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել գրքի ամբողջական բնագիրը։

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է քրիստոնեական կրոնական մտքի շրջանակում Աստծո արարչագործության վերաբերյալ խորհրդածություններ՝ ընթերցողին ուղղորդելով խորհելու աշխարհի գոյության, արարչական զորության, աստվածային իմաստության և ստեղծված իրականության հոգևոր նշանակության շուրջ։ Բովանդակության հիմքում ընկած է արարչագործության՝ որպես աստվածային կամքի և զորության արտահայտության ընկալումը, որը հնարավորություն է տալիս դիտարկել բնության, աշխարհի և գոյության բազմազան դրսևորումները կրոնական ու աստվածաբանական տեսանկյունից։ Նման բնույթի երկերը կարևոր տեղ են զբաղեցնում քրիստոնեական խրատական և հոգևոր գրականության մեջ, քանի որ նպաստում են հավատքի խորացմանը, աստվածային նախախնամության մասին պատկերացումների ըմբռնմանը և մարդու՝ արարչագործության մեջ ունեցած տեղի գիտակցմանը։ Աշխատության թեմատիկ առանցքը կարող է հետաքրքրել այն ընթերցողներին, որոնք ուսումնասիրում են հայ քրիստոնեական գրականության գաղափարական բովանդակությունը, կրոնական մտածողության պատմությունը և աստվածաբանական երկերում արարչագործության մեկնաբանության առանձնահատկությունները։ Այն նաև հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես է կրոնական գրականության մեջ ներկայացվում Աստծո և ստեղծված աշխարհի փոխհարաբերությունը, ինչպես են աստվածային իմաստության ու արարչական զորության գաղափարները կապվում մարդու հոգևոր կյանքի, բարոյական գիտակցության և հավատքի հետ։ Այսպիսի գրականությունը կարևոր է ոչ միայն կրոնական գաղափարների ուսումնասիրության, այլև հայերեն հոգևոր արձակի, կրոնական կրթության և պատմական գրավոր ժառանգության հետազոտության տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել աստվածաբանությամբ, հայագիտությամբ, եկեղեցական գրականությամբ և կրոնական գաղափարների պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ որպես արարչագործության մասին քրիստոնեական պատկերացումների ուսումնասիրման աղբյուր։ Նշում․ Նկարագրությունը կազմված է թեմատիկ ուղղվածության հիման վրա․ առանց ամբողջական բնագրի հնարավոր չէ հաստատել աշխատության առանձին մտքերի, փաստարկների կամ բաժինների ճշգրիտ բովանդակությունը։

Քրիստոնեական հոգևոր և բարոյական գրականության այս հրատարակությունը նվիրված է խոստովանության խորհրդին, դրա հոգևոր նշանակությանը և հավատացյալի ներքին կյանքի հետ ունեցած կապին։ Այն առնչվում է մեղքերի գիտակցման, զղջման, ապաշխարության, հոգևոր ինքնաքննության և բարոյական կատարելագործման հարցերին՝ ընդգծելով անհատի պատասխանատվությունը սեփական արարքների համար և հոգևոր առաջնորդության կարևորությունը։ Գիրքը կարող է ծառայել որպես խորհրդածության և հոգևոր պատրաստության նյութ՝ օգնելով ընթերցողին հասկանալ խոստովանության դերը քրիստոնեական հավատքի և եկեղեցական կյանքի շրջանակներում։ Հրատարակության վերնագիրը վկայում է խորհրդատվական կամ բացատրական բնույթի մասին, սակայն առանձին բաժինների և հեղինակի տեսակետների հստակ ներկայացման համար անհրաժեշտ է ծանոթանալ բնագրին։ Գիրքը տպագրվել է 1877 թվականին Վենետիկում՝ Սուրբ Ղազարի տպարանում, բաղկացած է 107 էջից։ Այն ներկայացնում է 19-րդ դարի հայերեն կրոնական գրականության և Վենետիկի Մխիթարյան տպագրական ավանդույթի նմուշներից մեկը։

Քրիստոնեական կրոնական ավանդույթներին վերաբերող այս փոքրածավալ հրատարակությունը, ըստ վերնագրի, նվիրված է մկրտության արարողության կարգին և դրա կատարման հետ կապված եկեղեցական սովորույթներին։ Այն կարող է ներկայացնել մկրտության նշանակությունը քրիստոնեական հավատքի մեջ, արարողության հիմնական փուլերը, հոգևոր և խորհրդանշական իմաստը, ինչպես նաև եկեղեցական ծեսի ընթացքում պահպանվող կանոններն ու ավանդույթները։ Նյութը վերաբերում է քրիստոնեական ծիսական կյանքին և կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել Հայոց եկեղեցու պատմությամբ, կրոնական ծեսերով ու ավանդական եկեղեցական գրականությամբ զբաղվող ընթերցողների և ուսումնասիրողների համար։ Հրատարակությունը լույս է տեսել 1888 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Հակոբ Պոյաճյանի տպարանում, բաղկացած է 22 էջից։ Այն 19-րդ դարի հայերեն կրոնական տպագրության փոքրածավալ նմուշներից է։ Բովանդակության առավել ճշգրիտ բնութագրման համար անհրաժեշտ է ուսումնասիրել գրքի բնագիրը։

19-րդ դարի հայ տպագրական մշակույթի այս փոքրածավալ հրատարակությունը վերաբերում է ընտանեկան կյանքին, ընտանիքի անդամների փոխհարաբերություններին և ընտանեկան միջավայրում ձևավորվող բարոյական արժեքներին։ Այն կարող է արտացոլել ժամանակաշրջանի պատկերացումները ընտանեկան համերաշխության, փոխադարձ հարգանքի, հոգատարության, պարտականությունների և դաստիարակության վերաբերյալ։ Վերնագրից ելնելով՝ հրատարակությունը կարելի է դիտարկել որպես ընտանեկան ընթերցանության կամ բարոյախրատական գրականության նմուշ, սակայն առանց ամբողջական բնագրի բովանդակության և ժանրի մասին ավելի որոշակի եզրակացություններ անել հնարավոր չէ։ Գիրքը տպագրվել է 1875 թվականին Երևանում՝ Զաքարիա Գևորգյան Հակոբյանցի տպարանում, բաղկացած է 17 էջից։ Այն արժեքավոր է նաև հայ գրքի պատմության ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ որպես 19-րդ դարի երկրորդ կեսի երևանյան տպագրության նմուշ։

Գեղարվեստական արձակ ստեղծագործության այս հրատարակությունը ֆրանսիացի գրող Ալեքսանդր Դյումայի հայտնի արկածային վեպի երրորդ մասն է։ Ստեղծագործության հիմքում ընկած են անարդարության, դավաճանության, վրեժխնդրության, արդարության վերականգնման և մարդկային ճակատագրի փոփոխության թեմաները։ Գլխավոր հերոսի կյանքի ընթացքը փոխվում է դավադրության հետևանքով, և նա անցնում է ծանր փորձությունների միջով՝ ձգտելով բացահայտել իրեն հասցված անարդարությունը և պատասխանատվության ենթարկել մեղավորներին։ Սյուժեն զարգանում է գաղտնիքների բացահայտման, անսպասելի իրադարձությունների, խարդավանքների և կերպարների միջև բարդ հարաբերությունների միջոցով՝ ընթերցողին ներկայացնելով պատվի, հավատարմության, բարոյական ընտրության ու վրեժի հետևանքների հարցերը։ Հրատարակությունը տպագրվել է 1866 թվականին Զմյուռնիայում՝ Տետեյանի տպարանում, բաղկացած է 320 էջից և ներկայացնում է 19-րդ դարի հայերեն տպագրական մշակույթի ու եվրոպական գեղարվեստական գրականության հայերեն տարածման պատմության ուշագրավ նմուշներից մեկը։

Գիրքը պատմական աշխատություն է՝ նվիրված Կոստանդնուպոլսի գրավմանը օսմանյան զորքերի կողմից 1453 թվականին, որը նշանակալի իրադարձություն էր Բյուզանդական կայսրության պատմության և միջնադարյան աշխարհի քաղաքական զարգացումների մեջ։ Այն ներկայացնում է քաղաքի պաշարման և գրավման պատմական հանգամանքները, բյուզանդական կայսրության վերջին շրջանի իրավիճակը, օսմանյան սուլթան Մեհմեդ Երկրորդի ռազմական արշավանքը և Կոստանդնուպոլսի անկման հետևանքները։ Պատմական պատումը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու միջնադարյան ռազմական գործողությունների, քաղաքի պաշտպանական համակարգի և տարածաշրջանի քաղաքական վերափոխումների մասին։ Այս իրադարձությունը կարևոր նշանակություն ունեցավ Արևելյան Միջերկրականի պատմության, Բյուզանդական կայսրության ավարտի և Օսմանյան պետության հզորացման տեսանկյունից։ Հրատարակությունը լույս է տեսել 1869 թվականին Թեոդոսիայում՝ Խալիպյան ուսումնարանի տպարանում, և բաղկացած է 21 էջից։ Իր փոքրածավալությամբ այն պատկանում է պատմական թեմաներով հանրամատչելի գրականության շարքին և կարող էր ծառայել որպես ուսումնական կամ տեղեկատու նյութ՝ պատմական իրադարձության մասին հիմնական գիտելիքներ փոխանցելու համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում միջնադարյան պատմության, Կոստանդնուպոլսի պատմության և 19-րդ դարի հայերեն պատմական հրատարակությունների ուսումնասիրության համար։

Գիրքը անգլիացի բանաստեղծ Ջոն Միլթոնի (1608–1674) նշանավոր էպիկական պոեմի հայերեն թարգմանությունն է, որն իրականացրել է հայ բանաստեղծ, թարգմանիչ և լեզվաբան Մկրտիչ Բագրատունին (1771–1844)։ Ստեղծագործությունը հիմնված է Աստվածաշնչի Հին Կտակարանի՝ աշխարհի արարման, առաջին մարդկանց՝ Ադամի և Եվայի, գայթակղության և Եդեմի պարտեզից արտաքսման պատմությունների վրա։ Պոեմում արծարծվում են ազատ կամքի, բարու և չարի պայքարի, մարդկային ընտրության, հնազանդության, մեղքի և փրկության գաղափարները։ Հեղինակը համադրում է աստվածաշնչյան պատումը, փիլիսոփայական խորհրդածությունները և վիպական պատկերները՝ ստեղծելով լայնածավալ գեղարվեստական երկ։ Հայերեն թարգմանությունը կարևոր տեղ ունի հայ թարգմանական գրականության պատմության մեջ։ Մկրտիչ Բագրատունին աշխատել է հայ բանաստեղծական չափի և տաղաչափության սկզբունքների կիրառմամբ՝ ձգտելով օտարալեզու դասական ստեղծագործության գեղարվեստական առանձնահատկությունները փոխանցել հայերենով։ Գիրքը լույս է տեսել 1861 թվականին Վենետիկում՝ Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանության տպարանում, և բաղկացած է 273 էջից։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայ թարգմանական գրականության, համաշխարհային գրականության հայերեն ընկալման, դասական պոեզիայի և հայ բանաստեղծական արվեստի պատմության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է մարդկային հույզերի և կրքերի ազդեցությանը մարդու առողջության ու օրգանիզմի բնականոն գործունեության վրա։ Այն ներկայացնում է հոգեկան և մարմնական վիճակների փոխկապակցվածության վերաբերյալ 19-րդ դարի բժշկական պատկերացումները՝ անդրադառնալով այն հարցին, թե ինչպես կարող են ուժեղ հուզական ապրումները, այդ թվում՝ վախը, բարկությունը, տխրությունը և ուրախությունը, անդրադառնալ մարդու ինքնազգացողության և առողջական վիճակի վրա։ Շարադրանքը նախատեսված է ընթերցողին առողջության պահպանման վերաբերյալ գիտելիքներ հաղորդելու և հոգեկան հավասարակշռության կարևորությունը բացատրելու համար։ Հրատարակությունը պատկանում է հայերեն բժշկական և հանրամատչելի գիտական գրականության այն շրջանակին, որի միջոցով 19-րդ դարում տարածվում էին մարդու օրգանիզմի, առողջապահության և հոգեկան ապրումների վերաբերյալ գիտելիքները։ Այն լույս է տեսել 1880 թվականին Թիֆլիսում՝ Համբարձում Էնֆիաճյանցի տպարանում, և բաղկացած է 35 էջից։ Գիրքը պատմական արժեք ունի հայ բժշկական գրականության, առողջապահական գիտելիքների տարածման և 19-րդ դարի հայերեն գիտական հրապարակումների ուսումնասիրության համար։

Գիրքը հայ և օտար ժողովուրդների առակների, խրատական պատմությունների ու իմաստալից զրույցների ժողովածու է, որը կազմել է Գաբրիել արքեպիսկոպոս Այվազովսկին։ Այն նպատակ ունի ընթերցողին ներկայացնել մարդկային բնավորության, վարքագծի և հասարակական կյանքի տարբեր կողմերը՝ կարճ պատմությունների ու դրանցում արտահայտված բարոյական մտքերի միջոցով։ Ժողովածուն ներառում է տարբեր ժողովուրդների բանավոր և գրավոր ավանդույթներից քաղված առակներ ու զրույցներ, այդ թվում՝ Խիկար Իմաստունի և Նասրեդին Խոջայի պատմությունները։ Նյութերը դասավորված են թեմատիկ խմբերով, որոնք անդրադառնում են ագահությանն ու առատաձեռնությանը, ազատությանն ու գերությանը, աշխատանքին ու ծուլությանը, առաքինությանն ու մոլություններին, արդարությանն ու անիրավությանը, բարեկամությանն ու թշնամությանը, իմաստությանն ու հիմարությանը, ճշմարտությանն ու ստությանը, համբերությանը, հպարտությանը, խոնարհությանը և մարդկային այլ հատկանիշների։ Հեղինակը տարբեր պատմությունների միջոցով ներկայացնում է կյանքի փորձից բխող խրատներ՝ խրախուսելով բարոյական դատողությունը, խոհեմությունը և մարդկային հարաբերությունների նկատմամբ ուշադիր վերաբերմունքը։ Հրատարակությունը լույս է տեսել 1874 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Արամյան տպարանում։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայ առակագրության, ժողովրդական բանահյուսության, համեմատական գրականության և 19-րդ դարի հայ կրթադաստիարակչական գրականության ուսումնասիրության համար։

Գիրքը աշխարհագրության ուսուցման համար նախատեսված հայերեն դասագիրք է, որը ներառում է բնական և քաղաքական աշխարհագրության հիմնական գիտելիքները։ Աշխատության նպատակն է սովորողներին ծանոթացնել Երկրի բնությանը, աշխարհագրական դիրքին, ցամաքներին ու ծովերին, լեռներին, գետերին, կլիմայական առանձնահատկություններին, ինչպես նաև տարբեր երկրների, պետությունների, բնակչության և բնակավայրերի վերաբերյալ տեղեկություններին։ Բնական աշխարհագրության բաժինը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու Երկրի մակերևույթի, բնության բաղադրիչների և աշխարհագրական միջավայրի մասին, իսկ քաղաքական աշխարհագրությունը ներկայացնում է պետությունների տարածքային բաժանումը, սահմանները և աշխարհում դրանց տեղը։ Գիրքը կազմված է ուսումնական նպատակներով՝ աշխարհագրական գիտելիքները համակարգված և մատչելի ձևով փոխանցելու համար։ Այն արտացոլում է 19-րդ դարի հայ կրթական միջավայրում աշխարհագրության դասավանդման զարգացման միտումները և մայրենի լեզվով աշխարհագրական գիտելիքներ տարածելու կարևորությունը։ Հրատարակությունը լույս է տեսել 1873 թվականին Կոստանդնուպոլսում՝ Հովսեփ Գավաֆյանի տպարանում, և բաղկացած է 94 էջից։ Այն արժեքավոր է հայերեն աշխարհագրական ուսումնական գրականության, դպրոցական կրթության պատմության և 19-րդ դարի հայ մասնագիտական տերմինաբանության զարգացման ուսումնասիրության համար։

Գիրքը գյուղատնտեսության և հողամշակության հիմունքներին նվիրված ուսումնական ու գործնական աշխատություն է, որը նպատակ ունի ընթերցողին ծանոթացնել երկրագործության հիմնական սկզբունքներին և գյուղատնտեսական աշխատանքների արդյունավետ կազմակերպման եղանակներին։ Այն անդրադառնում է հողի մշակմանը, ցանքի կազմակերպմանը, բույսերի աճեցմանը, հողային պայմանների նշանակությանը և գյուղատնտեսական գործունեության ընթացքում կիրառվող գործնական գիտելիքներին։ Աշխատությունը կարևորում է գյուղատնտեսության գիտական հիմքերի և գործնական փորձի համադրությունը՝ գյուղատնտեսական արտադրության բարելավման և հողօգտագործման վերաբերյալ գիտելիքների տարածման նպատակով։ Այն պատկանում է 19-րդ դարի հայերեն կիրառական ու բնագիտական գրականության այն շրջանակին, որի միջոցով ժամանակակից գիտելիքները հասանելի էին դառնում հայ ընթերցողին՝ մայրենի լեզվով։ Հրատարակությունը լույս է տեսել 1870 թվականին Վիեննայում՝ Մխիթարյան միաբանության տպարանում, և բաղկացած է 376 էջից։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայերեն գյուղատնտեսական գրականության պատմության, երկրագործության ուսուցման, կիրառական բնագիտության և 19-րդ դարի հայ կրթամշակութային կյանքի ուսումնասիրության համար։

Գիրքը գծագրության հիմունքներին նվիրված ուսումնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է սովորողներին տեխնիկական գծագրության սկզբնական գիտելիքներ հաղորդելու և նրանց գործնական կարողությունները զարգացնելու համար։ Աշխատությունը ներկայացնում է գծագրության ուսուցման կարևոր սկզբունքները՝ նպաստելով գծերի, երկրաչափական պատկերների, ձևերի և դրանց ճշգրիտ պատկերման եղանակների յուրացմանը։ Ձեռնարկը նախատեսված է կրթական նպատակների համար և արտացոլում է 19-րդ դարի հայ դպրոցներում գործնական ու տեխնիկական առարկաների դասավանդման զարգացման միտումները։ Այն կարևոր տեղ ունի հայերեն ուսումնական գրականության պատմության մեջ, քանի որ տեխնիկական գիտելիքները ներկայացնում է մայրենի լեզվով՝ նպաստելով մասնագիտական բառապաշարի ձևավորմանն ու տարածմանը։ Հրատարակությունը լույս է տեսել 1874 թվականին Վաղարշապատում՝ Սուրբ Էջմիածնի տպարանում, և բաղկացած է 72 էջից։ Այն արժեքավոր նյութ է հայ կրթական համակարգի պատմության, գծագրության դասավանդման մեթոդների, տեխնիկական կրթության և 19-րդ դարի հայերեն մասնագիտական գրականության ուսումնասիրության համար։

Գիրքը հայոց լեզվի քերականության ուսուցման համար նախատեսված համառոտ դասագիրք է, որի հեղինակը Մատաթիա Գարագաշյանն է՝ 19-րդ դարի հայ լեզվաբան, մանկավարժ և հասարակական գործիչ։ Այն ստեղծվել է հայերենի քերականական կանոնները սովորողներին մատչելի և համակարգված ձևով ներկայացնելու նպատակով։ Աշխատությունն ընդգրկում է լեզվի կառուցվածքի, բառերի փոփոխության, խոսքի մասերի և նախադասության կազմության վերաբերյալ հիմնական գիտելիքներ՝ ծառայելով որպես դպրոցական ուսուցման գործնական ձեռնարկ։ Հեղինակը կարևոր դեր է ունեցել հայ քերականագիտական մտքի զարգացման և հայերեն լեզվով կրթական գրականության ստեղծման գործում։ Նրա քերականական աշխատությունները լայնորեն կիրառվել են կրթական միջավայրում և ունեցել են բազմաթիվ վերահրատարակություններ։ Այս հրատարակությունը պատկանում է Կոստանդնուպոլսում 19-րդ դարի երկրորդ կեսին տարածված հայերեն դասագրքերի շարքին և արտացոլում է այդ ժամանակաշրջանի կրթական պահանջները, երբ մեծ ուշադրություն էր դարձվում մայրենի լեզվի ուսուցմանն ու քերականական գիտելիքների համակարգմանը։ Այն արժեքավոր աղբյուր է հայ լեզվաբանության պատմության, քերականության դասավանդման մեթոդների և 19-րդ դարի հայ կրթական մշակույթի ուսումնասիրության համար։