Ready-made Materials

Աշխատությունը նվիրված է հայերեն «մարգարե» բառի ծագման պատմալեզվաբանական և ստուգաբանական քննությանը՝ այն դիտարկելով յաֆեթական լեզվաբանական տեսության շրջանակում։ Հետազոտության հիմնական նպատակը բառի հնագույն ձևերի, իմաստային զարգացման և հնարավոր լեզվական առնչությունների բացահայտումն է՝ համեմատական նյութի և պատմական լեզվաբանության տվյալների միջոցով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բառի հնչյունական կառուցվածքին, առանձին բաղադրիչների մեկնաբանությանը և դրանց ենթադրվող պատմական փոփոխություններին։ Յաֆեթական մոտեցումը ներկայացնում է լեզվաբանության պատմության որոշակի փուլին բնորոշ տեսական ուղղություն, որի շրջանակում տարբեր լեզուների բառային ու կառուցվածքային ընդհանրությունները մեկնաբանվում էին այսօր հիմնականում չընդունվող սկզբունքներով։ Այդ պատճառով նման ուսումնասիրության գիտական արժեքը կարող է դիտարկվել երկու փոխկապակցված տեսանկյունից՝ որպես կոնկրետ հայերեն բառի ծագումը բացատրելու պատմական փորձ և որպես ժամանակի լեզվաբանական գաղափարների ու մեթոդաբանության արտացոլում։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել հայերենի հին գրավոր վկայությունները, հարակից լեզուներում հանդիպող ձևերը և բառի կրոնական ու մշակութային նշանակության պատմական փոփոխությունները։ Կարևոր է նաև տարբերակել բառի իրական պատմական ծագման խնդիրը և այն մեկնաբանությունը, որն առաջարկվում է յաֆեթական տեսության հիման վրա, քանի որ ժամանակակից պատմահամեմատական լեզվաբանությունը բառերի ազգակցությունն ու փոխառությունները գնահատում է կանոնավոր հնչյունական համապատասխանությունների, ժամանակագրական տվյալների և փաստագրված լեզվական կապերի միջոցով։ Այս առումով աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են նախկին լեզվաբանական դպրոցները փորձել վերականգնել հայերենի բառապաշարի հնագույն շերտերը և ինչպիսի փաստարկներ են կիրառել իրենց ստուգաբանական վարկածները հիմնավորելու համար։ Միաժամանակ այն կարող է նյութ տրամադրել հայերենի կրոնական բառապաշարի պատմության, իմաստային փոփոխությունների և մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայերենի պատմական բառագիտության, ստուգաբանության, պատմահամեմատական լեզվաբանության և լեզվաբանական մտքի պատմության խնդիրները՝ հնարավորություն տալով գնահատել ինչպես տվյալ բառի ծագման վերաբերյալ առաջարկված մեկնաբանությունը, այնպես էլ այն գիտական հայեցակարգը, որի շրջանակում այդ մեկնաբանությունը ձևավորվել է։

Աշխատությունը նվիրված է ֆունկցիոնալ տեղակալված իմիդազոլ-5-ոնների շարքին պատկանող օրգանական միացությունների ստացման ընդհանուր գիտական սկզբունքների և դրանց հակախոլինէսթերազային ակտիվության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում քիմիական կառուցվածքի փոփոխությունների և կենսաբանական հատկությունների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունների բացահայտումն է, ինչը կարևոր ուղղություն է կենսաակտիվ հետերոցիկլային միացությունների հետազոտության բնագավառում։ Իմիդազոլային օղակ պարունակող համակարգերը դիտարկվում են որպես կառուցվածքային հենք, որի տարբեր ֆունկցիոնալ տեղակալումները կարող են փոփոխել միացությունների ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական բնութագրերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են բնութագրվել ստացված միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները և համեմատվել տարբեր ածանցյալների հատկությունները՝ կառուցվածք-ակտիվություն կապերի վերաբերյալ ընդհանուր օրինաչափություններ հայտնաբերելու նպատակով։ Կենսաբանական ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունը կապված է խոլինէսթերազային ֆերմենտների ակտիվության նկատմամբ միացությունների ազդեցության գնահատման հետ։ Այդպիսի ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս պարզաբանելու, թե մոլեկուլի կառուցվածքային որ տարրերն են կապված ֆերմենտային ակտիվության փոփոխության հետ և ինչպես կարող է ֆունկցիոնալ խմբերի բնույթը պայմանավորել կենսաբանական ազդեցության տարբերությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի տարբեր կառուցվածք ունեցող միացությունների համեմատական վերլուծությունը, որի միջոցով հնարավոր է առանձնացնել առավել նշանակալի կառուցվածքային հատկանիշները՝ առանց կենսաբանական ակտիվությունը միայն մեկ քիմիական խմբի առկայությամբ բացատրելու։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ուսումնասիրվող նյութերի ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի և կենսաբանական ազդեցության միջև կապերին՝ ձևավորելով հետագա հիմնարար հետազոտությունների համար անհրաժեշտ գիտական պատկերացում։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են դեղագործական և բժշկական քիմիայի տեսանկյունից, քանի որ ֆերմենտների ակտիվության վրա ազդող նոր կառուցվածքային դասերի ուսումնասիրությունը նպաստում է կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ազդեցության մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օրգանական և հետերոցիկլային քիմիայի, ֆերմենտաբանության, կենսաօրգանական և դեղագործական քիմիայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բնութագրել ֆունկցիոնալ տեղակալված իմիդազոլային ածանցյալների կառուցվածքային բազմազանությունն ու հակախոլինէսթերազային հատկությունների ընդհանուր օրինաչափությունները։

Աշխատությունը նվիրված է հայ-ռուսական փոխգործակցության դերի ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության ապահովման համակարգի ձևավորման և զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում երկու պետությունների միջև ձևավորված քաղաքական, դիվանագիտական, պաշտպանական և անվտանգային համագործակցության մեխանիզմներն են, ինչպես նաև դրանց նշանակության փոփոխությունը տարածաշրջանային և միջազգային հարաբերությունների տարբեր փուլերում։ Հայ-ռուսական հարաբերությունների իրավապայմանագրային հիմքում կարևոր տեղ ունի 1997 թվականի բարեկամության, համագործակցության և փոխադարձ օգնության մասին պայմանագիրը, իսկ անվտանգության ոլորտում փոխգործակցությունը պատմականորեն իրականացվել է նաև բազմակողմ ձևաչափերով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել երկկողմ պայմանագրային հարաբերությունները, պաշտպանական համագործակցությունը, սահմանային անվտանգության հետ կապված փոխգործակցությունը, տարածաշրջանային անվտանգության վերաբերյալ կողմերի մոտեցումները և միջազգային կազմակերպությունների շրջանակներում համագործակցության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի անվտանգության երաշխավորման հասկացության վերլուծությունը՝ տարբերակելով իրավական պարտավորությունները, քաղաքական փոխգործակցությունը և դրանց գործնական իրականացումը։ Այս համատեքստում կարևոր է նաև հարաբերությունների փոփոխվող բնույթի ուսումնասիրությունը. Հայաստանը շարունակում է Ռուսաստանի հետ ունենալ լայն պայմանագրային և միջպետական հարաբերություններ, սակայն 2024 թվականից պաշտոնապես հայտարարել է ՀԱՊԿ աշխատանքներին իր մասնակցությունը փաստացի սառեցնելու մասին, իսկ 2026 թվականին ՀՀ վարչապետը վերահաստատել է, որ Հայաստանը ներկայում չի մասնակցում կազմակերպության աշխատանքներին՝ դա կապելով նախկին անվտանգային իրադարձությունների նկատմամբ կազմակերպության արձագանքի վերաբերյալ հայկական կողմի գնահատականի հետ։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս հետազոտության մեջ դիտարկել ոչ միայն համագործակցության ավանդական կառուցակարգերը, այլև դրանց արդյունավետության, փոխադարձ ակնկալիքների և անվտանգության քաղաքականության վերափոխման հարցերը։ Կարող է ուսումնասիրվել նաև, թե ինչպես են տարածաշրջանային զարգացումները, արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների փոփոխությունները և անվտանգության միջավայրի վերափոխումը ազդում երկկողմ հարաբերությունների բովանդակության վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է միջազգային հարաբերությունների, անվտանգության ուսումնասիրությունների և արտաքին քաղաքականության վերլուծության մոտեցումները՝ հայ-ռուսական փոխգործակցությունը դիտարկելով որպես Հայաստանի անվտանգության քաղաքականության պատմականորեն կարևոր, սակայն ժամանակի ընթացքում փոփոխվող բաղադրիչ։

Աշխատությունը նվիրված է տնտեսագետ Մենտոր Բունիաթյանի գիտական ժառանգության այն հատվածի ուսումնասիրությանը, որը վերաբերում է տնտեսական ճգնաժամերի տեսությանը, դրանց առաջացման պատճառներին, զարգացման օրինաչափություններին և պատմական դրսևորումներին։ Հետազոտության կենտրոնում գիտնականի տնտեսական հայացքների համակարգն է և այն տեսական սկզբունքները, որոնց միջոցով նա մեկնաբանել է շուկայական տնտեսության պարբերական անկայունությունները, արտադրության տատանումները և տնտեսական ցիկլերի տարբեր փուլերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ճգնաժամերի պատճառների վերաբերյալ նրա մոտեցումների վերակառուցմանը՝ դրանք դիտարկելով ժամանակի տնտեսական մտքի հիմնական ուղղությունների և գիտական բանավեճերի համատեքստում։ Քննության առարկա կարող են դառնալ արտադրության, սպառման, վարկի, դրամաշրջանառության, ներդրումային գործընթացների և շուկայական հավասարակշռության միջև փոխհարաբերությունների վերաբերյալ նրա մեկնաբանությունները։ Տեսական խնդիրների հետ մեկտեղ կարևորվում է պատմական նյութի կիրառումը, քանի որ տնտեսական ճգնաժամերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու ընդհանուր տեսական դրույթները տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած տնտեսական ցնցումների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել գիտնականի կողմից օգտագործված պատմական օրինակները, տնտեսական վիճակագրության նկատմամբ նրա մոտեցումը և տեսական եզրահանգումների հիմնավորման մեթոդաբանությունը։ Առանձին ուղղություն է նրա հայացքների համեմատությունը տնտեսական ցիկլերի և ճգնաժամերի վերաբերյալ այլ տնտեսագիտական դպրոցների գաղափարների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ որոշելու նրա տեղը տնտեսական մտքի պատմության մեջ։ Կարևոր է նաև պարզաբանել, թե նրա աշխատություններում ինչպես են փոխկապակցվում ճգնաժամի տեսական բացատրությունը և տնտեսական զարգացման պատմական առանձնահատկությունները։ Այս տեսանկյունից տնտեսական անկումները ներկայացվում են ոչ միայն որպես առանձին ժամանակաշրջանների երևույթներ, այլև որպես տնտեսական համակարգերի զարգացման տրամաբանության ուսումնասիրության կարևոր խնդիր։ Գիտական ժառանգության քննությունը կարող է նպաստել նաև հայ տնտեսագիտական մտքի պատմության ավելի ամբողջական ներկայացմանը՝ բացահայտելով հայազգի տնտեսագետների մասնակցությունը միջազգային տնտեսական տեսության զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տնտեսական տեսության, տնտեսական ճգնաժամերի ուսումնասիրության, տնտեսական պատմության և տնտեսագիտական մտքի պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Մենտոր Բունիաթյանի գիտական հայացքների ձևավորումն ու նշանակությունը տնտեսական ցիկլերի և ճգնաժամերի հետազոտության շրջանակում։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում Վեստի համախտանիշի ախտորոշման և բուժման կազմակերպման ու կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում վաղ մանկական տարիքում դրսևորվող այս նյարդաբանական վիճակի ժամանակին ճանաչման, կլինիկական գնահատման և հիվանդության ընթացքի վերահսկման հարցերն են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում վաղ ախտորոշման նշանակությանը, քանի որ հիվանդության կլինիկական դրսևորումների ժամանակին ճանաչումը և մասնագիտական գնահատումը կարևոր են հետագա բժշկական հսկողության կազմակերպման համար։ Ախտորոշման գործընթացը դիտարկվում է համալիր մոտեցման շրջանակում՝ ներառելով կլինիկական պատկերի գնահատումը, էլեկտրաէնցեֆալոգրաֆիկ հետազոտությունների նշանակությունը և անհրաժեշտության դեպքում պատճառագիտական գործոնների բացահայտմանն ուղղված լրացուցիչ հետազոտությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հիվանդության տարբեր պատճառագիտական ձևերը, կլինիկական ընթացքի առանձնահատկությունները և դրանց կապը բուժման արդյունքների ու հետագա զարգացման հետ։ Կարևոր ուղղություն է կիրառվող բուժական մոտեցումների արդյունավետության համեմատական գնահատումը՝ հաշվի առնելով կլինիկական արձագանքը, նյարդաբանական վիճակի փոփոխությունները և երկարաժամկետ հսկողության արդյունքները։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում բուժման արդյունավետության և անվտանգության շարունակական գնահատման անհրաժեշտությանը՝ յուրաքանչյուր երեխայի կլինիկական առանձնահատկություններին համապատասխան։ Հետազոտության մեջ նշանակություն ունի նաև հիվանդության վաղ հայտնաբերման և մասնագիտացված բժշկական օգնության հասանելիության կազմակերպումը Հայաստանի առողջապահական համակարգում։ Կարող են ուսումնասիրվել ախտորոշման ուշացման պատճառները, տարբեր բժշկական ծառայությունների միջև համագործակցությունը և հիվանդների շարունակական հսկողության կազմակերպման խնդիրները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում երեխայի նյարդահոգեբանական զարգացման գնահատմանը, քանի որ հիվանդության ազդեցությունը կարող է դուրս գալ միայն նոպաների վերահսկման շրջանակից և առնչվել զարգացման տարբեր ոլորտներին։ Այդ պատճառով կարևորվում է բազմամասնագիտական մոտեցումը՝ մանկական նյարդաբանության, նեյրոֆիզիոլոգիայի, զարգացման գնահատման և վերականգնողական աջակցության համադրմամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկական նյարդաբանության, էպիլեպտոլոգիայի և կլինիկական ախտորոշման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գնահատել Հայաստանում Վեստի համախտանիշի բժշկական օգնության կազմակերպման առանձնահատկությունները և հիմնավորել ախտորոշման ու բուժման արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ գյուղատնտեսության տարբեր բնագավառներում աչքի ընկած աշխատողների, արտադրական նախաձեռնությունների և առաջավոր փորձի վերաբերյալ գրականության համակարգված հանձնարարական մատենագիտական ցանկ։ Այն նախատեսված է ընթերցողներին համապատասխան գրքերի, հոդվածների, ակնարկների և այլ հրատարակությունների ընտրության հարցում կողմնորոշելու համար՝ միաժամանակ ներկայացնելով տվյալ ժամանակաշրջանի գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման և աշխատանքի հանրայնացման առանձնահատկությունները։ Ցանկում ընդգրկված նյութերը կարող են վերաբերել դաշտավարության, այգեգործության, խաղողագործության, անասնաբուծության և գյուղատնտեսության այլ ճյուղերում գործունեություն իրականացրած աշխատողների փորձին, աշխատանքի կազմակերպման եղանակներին և արտադրական ձեռքբերումների ներկայացմանը։ Հանձնարարական բնույթը ենթադրում է, որ մատենագիտական գրառումները ընտրվել են որոշակի ընթերցողական և տեղեկատվական նպատակով՝ առաջարկելով այնպիսի հրապարակումներ, որոնք տվյալ ժամանակաշրջանում համարվել են օգտակար գյուղատնտեսական փորձի տարածման և մասնագիտական գիտելիքների փոխանցման համար։ Նման ցանկերի կառուցվածքում կարևոր նշանակություն ունի նյութերի թեմատիկ համակարգումը, որը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին արագ գտնել իրեն հետաքրքրող գյուղատնտեսական ուղղությանը կամ գործունեության ոլորտին վերաբերող գրականությունը։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել նաև պատմական տեսանկյունից, քանի որ մատենագիտական նյութերի ընտրությունը արտացոլում է խորհրդային ժամանակաշրջանի գյուղատնտեսական քաղաքականության, աշխատանքի կազմակերպման և արտադրական հաջողությունների հանրային ներկայացման առանձնահատկությունները։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել, թե ինչպիսի մասնագիտական փորձ էր տարածվում, ինչ թեմաներ էին առաջնահերթ համարվում և ինչպես էր գրականությունը ներգրավվում գյուղատնտեսական գիտելիքների տարածման գործընթացում։ Միաժամանակ նման մատենագիտական աղբյուրը կարող է օգտակար լինել Հայաստանի գյուղատնտեսության պատմության ուսումնասիրության համար՝ օգնելով հայտնաբերել տվյալ ժամանակաշրջանի առանձին աշխատողների, տնտեսությունների, արտադրական նախաձեռնությունների և մասնագիտական փորձի վերաբերյալ հրատարակություններ։ Գրադարանագիտական տեսանկյունից այն ներկայացնում է թեմատիկ հանձնարարական մատենագիտության օրինակ, որտեղ տեղեկատվական, կրթական և կողմնորոշիչ գործառույթները համակցվում են որոշակի ոլորտի վերաբերյալ գրականության ընտրության ու համակարգման հետ։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը կարևոր աղբյուր է խորհրդային Հայաստանի գյուղատնտեսական գրականության, գյուղատնտեսության պատմության և հանձնարարական մատենագիտության զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցական տարիքում սովորողների հոգևոր դաստիարակության բովանդակության, նպատակների, մանկավարժական պայմանների և իրականացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում դեռահասների ու պատանիների արժեքային համակարգի, բարոյական գիտակցության, ինքնաճանաչման և սոցիալական պատասխանատվության ձևավորման գործընթացներն են՝ կրթական և սոցիալ-մշակութային միջավայրի փոխազդեցության պայմաններում։ Ավագ դպրոցական տարիքը դիտարկվում է որպես անձի զարգացման կարևոր փուլ, երբ առավել ակտիվ են դառնում աշխարհայացքային հարցերի նկատմամբ հետաքրքրությունը, սեփական դիրքորոշումների ձևավորումը, կյանքի նպատակների իմաստավորումը և հասարակության մեջ սեփական դերի գիտակցումը։ Այս համատեքստում հոգևոր դաստիարակությունը կարող է ընդգրկել բարոյական արժեքների, մարդկային արժանապատվության, պատասխանատվության, փոխադարձ հարգանքի, համերաշխության, մշակութային ժառանգության և հասարակական վարքագծի վերաբերյալ պատկերացումների զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ընտանիքի, դպրոցի, ուսուցչի, հասակակիցների և հասարակական միջավայրի ազդեցությանը, քանի որ սովորողի արժեքային կողմնորոշումները ձևավորվում են տարբեր սոցիալական հարաբերությունների և անձնական փորձառությունների համադրմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել դասավանդման և արտադասարանական գործունեության այն ձևերը, որոնք նպաստում են ինքնուրույն մտածողության, բարոյական դատողության, երկխոսության մշակույթի և սեփական գործողությունների հետևանքները գնահատելու կարողության զարգացմանը։ Կարևորվում է գրականության, պատմության, արվեստի և մշակութային ժառանգության կրթական ներուժը՝ որպես մարդկային փորձի, արժեքային ընտրությունների և հասարակական հարաբերությունների քննարկման միջոց։ Հոգևոր դաստիարակության արդյունավետության համար նշանակություն ունի նաև այնպիսի կրթական միջավայրի ձևավորումը, որտեղ հարգվում են սովորողների անձնական համոզմունքները, խրախուսվում են հարցադրումը, քննարկումը և տարբեր տեսակետների նկատմամբ հանդուրժողական վերաբերմունքը։ Առանձին ուղղություն է ազգային և համամարդկային արժեքների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը՝ դրանք դիտարկելով սովորողի մշակութային ինքնագիտակցության և լայն սոցիալական պատասխանատվության զարգացման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկավարժության, տարիքային հոգեբանության, արժեքային կրթության և դաստիարակության տեսության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ավագ դպրոցականների հոգևոր ու բարոյական զարգացմանը նպաստող հիմնական մանկավարժական պայմաններն ու կրթական հնարավորությունները։

Աշխատությունը նվիրված է Շաղախի խոսվածքային համակարգի լեզվաբանական ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Հադրութի ենթաբարբառային միջավայրի և հայերենի տարածքային տարբերակների փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում տվյալ խոսվածքի հնչյունական, ձևաբանական, բառապաշարային և շարահյուսական առանձնահատկություններն են, որոնց համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու դրա տեղը շրջանի բարբառային համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն լեզվական հատկանիշներին, որոնք մի կողմից Շաղախի խոսվածքը կապում են Հադրութի ենթաբարբառի հետ, իսկ մյուս կողմից ձևավորում են դրա տեղային ինքնատիպությունը։ Հնչյունաբանական մակարդակում կարող են ուսումնասիրվել ձայնավորների և բաղաձայնների արտասանական առանձնահատկությունները, պատմական հնչյունափոխությունների դրսևորումները, շեշտադրությունը և գրական հայերենի համապատասխան ձևերից շեղվող օրինաչափությունները։ Ձևաբանական քննությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու գոյականի հոլովման, հոգնակի թվի կազմության, դերանունների, բայական խոնարհման, ժամանակային ու եղանակային ձևերի և այլ քերականական կարգերի տեղային առանձնահատկությունները։ Բառապաշարի ուսումնասիրության ընթացքում կարևորվում են տեղական բառերը, հնաբանությունները, իմաստային յուրահատկությունները և հարակից խոսվածքների հետ ընդհանուր բառային շերտերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է նաև լեզվական փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ աշխարհագրորեն մերձակա բնակավայրերի խոսվածքները երկարատև հաղորդակցության պայմաններում կարող են փոխադարձաբար ազդել միմյանց վրա՝ ձևավորելով անցումային կամ համատեղ հատկանիշներ։ Համեմատական վերլուծությունը կարող է նպաստել տարբերակիչ և ընդհանուր բարբառային երևույթների առանձնացմանը, ինչպես նաև դրանց պատմական զարգացման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Նման նյութերի գրանցումն ու համակարգումը կարևոր նշանակություն ունեն նաև բարբառային բառապաշարի և ոչ գրական խոսքային ձևերի պահպանման տեսանկյունից, հատկապես այն պայմաններում, երբ բնակչության տեղաշարժերը և գրական լեզվի ազդեցությունը կարող են արագացնել ավանդական խոսվածքների փոփոխությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ բարբառագիտության, պատմական լեզվաբանության, հնչյունաբանության և համեմատական լեզվաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բնութագրել տեղային խոսվածքի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և ճշգրտել դրա հարաբերությունը Հադրութի ենթաբարբառային համակարգի հետ։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ծառայությունների ոլորտում զբաղվածության արդյունավետության բարձրացման սոցիալ-տնտեսական, կազմակերպական և կառավարչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ծառայությունների ոլորտի աշխատաշուկայի առանձնահատկություններն են, աշխատուժի օգտագործման արդյունավետությունը և այն գործոնները, որոնք ազդում են աշխատանքի արտադրողականության, զբաղվածության կայունության ու մատուցվող ծառայությունների որակի վրա։ Ծառայությունների ոլորտը դիտարկվում է որպես տնտեսության բազմաբնույթ հատված, որը ներառում է առևտրի, տրանսպորտի, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, ֆինանսական, զբոսաշրջային, կրթական, առողջապահական և այլ ծառայություններ, որոնցում աշխատուժի պահանջարկն ու մասնագիտական որակավորման պահանջները կարող են զգալիորեն տարբերվել։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել զբաղվածության կառուցվածքը, աշխատուժի պահանջարկի և առաջարկի հարաբերակցությունը, աշխատավարձերի ձևավորման առանձնահատկությունները, մասնագիտական հմտությունների համապատասխանությունը գործատուների պահանջներին և աշխատանքի արտադրողականության վրա ազդող գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մարդկային կապիտալի զարգացմանը, քանի որ աշխատողների կրթությունը, մասնագիտական պատրաստվածությունը, վերապատրաստումը և նոր տեխնոլոգիաներին հարմարվելու կարողությունը ծառայությունների ոլորտում արդյունավետ զբաղվածության կարևոր նախադրյալներ են։ Կարևորվում է նաև աշխատաշուկայի ճկունության և աշխատանքի պայմանների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով լրիվ և ոչ լրիվ զբաղվածության, ժամանակավոր աշխատանքի, ինքնազբաղվածության և աշխատանքի կազմակերպման նոր ձևերի տարածումը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ թվայնացման և տեխնոլոգիական փոփոխությունների ազդեցությանը, որոնք մի կողմից փոխում են ավանդական մասնագիտությունների բովանդակությունը, իսկ մյուս կողմից ստեղծում են նոր մասնագիտական կարողությունների և աշխատատեղերի պահանջարկ։ Զբաղվածության արդյունավետության բարձրացման ուղղությունները կարող են դիտարկվել մասնագիտական կրթության և աշխատաշուկայի պահանջների ավելի սերտ համապատասխանեցման, աշխատուժի շարժունակության խթանման, կառավարման համակարգերի կատարելագործման և աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման համատեքստում։ Առանձին նշանակություն ունի պետական զբաղվածության քաղաքականության և մասնավոր հատվածի համագործակցությունը՝ աշխատաշուկայի կառուցվածքային անհամապատասխանությունների նվազեցման և աշխատուժի մրցունակության բարձրացման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է աշխատանքի տնտեսագիտության, ծառայությունների տնտեսագիտության, մարդկային ռեսուրսների կառավարման և սոցիալական քաղաքականության մոտեցումները՝ բացահայտելով ծառայությունների ոլորտում արդյունավետ զբաղվածության ապահովման հիմնական խնդիրներն ու զարգացման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է լիգանդների և ԴՆԹ-ի փոխազդեցության կինետիկայի ստոխաստիկ նկարագրմանը՝ մոլեկուլային մակարդակում ընթացող կապման և անջատման գործընթացների հավանականային բնույթի հաշվառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում այն տեսական մոտեցումներն են, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել լիգանդային մոլեկուլների կապումը ԴՆԹ-ի համապատասխան տեղամասերի հետ՝ հաշվի առնելով համակարգում տեղի ունեցող պատահական տատանումները և առանձին մոլեկուլային իրադարձությունների փոփոխականությունը։ Ի տարբերություն միայն միջին մեծությունների վրա հիմնված դետերմինիստական նկարագրությունների՝ ստոխաստիկ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նաև կապման վիճակների հավանականային բաշխումները, ժամանակային տատանումները և տարբեր մոլեկուլային վիճակների միջև անցումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել ազատ և կապված լիգանդների վիճակները, կապման տեղամասերի հասանելիությունը, փոխազդեցությունների ընտրողականությունը և համակարգի հավասարակշռության ձևավորման ընդհանուր օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կապման և անջատման գործընթացների ժամանակային բնութագրերին, քանի որ դրանց հարաբերակցությունը պայմանավորում է ԴՆԹ-լիգանդ համալիրների կայունությունը և համակարգի դինամիկական վարքագիծը։ Կարևոր ուղղություն է հավանականային մաթեմատիկական մոդելների կիրառումը՝ մոլեկուլային փոխազդեցությունների վերաբերյալ փորձարարական տվյալների մեկնաբանման և տարբեր տեսական ենթադրությունների համեմատության համար։ Նման մոդելները կարող են հնարավորություն տալ ուսումնասիրելու նաև այն իրավիճակները, երբ ԴՆԹ-ի վրա առկա են բազմաթիվ հնարավոր կապման տեղամասեր և առանձին լիգանդների փոխազդեցությունները փոխում են հարակից տեղամասերի հասանելիությունը կամ կապման հավանականությունը։ Ստոխաստիկ նկարագրությունը հատկապես նշանակալի է փոքր թվով մոլեկուլներ պարունակող համակարգերի համար, որտեղ պատահական տատանումների ազդեցությունը կարող է նկատելի լինել և չարտացոլվել միայն միջինացված ցուցանիշների միջոցով։ Տեսական արդյունքների համադրումը կենսաֆիզիկական տվյալների հետ կարող է նպաստել ԴՆԹ-ի հետ տարբեր մոլեկուլների փոխազդեցության մեխանիզմների ավելի խորքային ըմբռնմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի, քիմիական կինետիկայի, հավանականությունների տեսության և մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ ԴՆԹ-լիգանդ փոխազդեցությունների դինամիկան հավանականային գործընթացների տեսանկյունից բնութագրելու նպատակով։

Աշխատությունը նվիրված է մատակարարման շղթաների կառավարման գործընթացներում անորոշության և պատահական գործոնների հաշվառման համար ստոխաստիկ մոդելավորման մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի էներգետիկ համակարգի առանձնահատկությունների օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում մատակարարման շղթայի տարբեր օղակների փոխկապակցվածությունն է՝ ռեսուրսների ձեռքբերումից և փոխադրումից մինչև էներգիայի արտադրություն, բաշխում ու վերջնական սպառում։ Էներգետիկ ոլորտում նման գործընթացները կարող են ենթարկվել պահանջարկի տատանումների, մատակարարման ընդհատումների, գների փոփոխությունների, արտադրական հզորությունների սահմանափակումների և այլ անորոշությունների ազդեցությանը, ինչի պատճառով կառավարման որոշումների ընդունման ժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել բազմաթիվ հնարավոր սցենարներ։ Ստոխաստիկ մոդելավորումը դիտարկվում է որպես գործիք, որը հնարավորություն է տալիս մաթեմատիկական եղանակներով ներկայացնել պատահական փոփոխականների ազդեցությունը համակարգի աշխատանքի վրա և գնահատել տարբեր որոշումների հնարավոր հետևանքները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել էներգետիկ ռեսուրսների պահանջարկի և առաջարկի փոփոխականությունը, պաշարների կառավարման խնդիրները, մատակարարման հուսալիությունը, արտադրական և տրանսպորտային սահմանափակումները, ինչպես նաև համակարգի տարբեր օղակների միջև ռեսուրսների արդյունավետ բաշխումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում օպտիմալացման խնդիրներին, որոնց միջոցով հնարավոր է տարբեր սահմանափակումների և անորոշությունների պայմաններում ընտրել ծախսերի, հուսալիության և սպասարկման մակարդակի տեսանկյունից ընդունելի որոշումներ։ Կարևոր ուղղություն է ռիսկերի գնահատումը և սցենարային վերլուծությունը, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու մատակարարման հնարավոր խափանումների ազդեցությունը և համակարգի դիմակայունությունը տարբեր պայմաններում։ Հայաստանի էներգետիկ ոլորտի օրինակով նման մոդելները կարող են կիրառվել էներգետիկ մատակարարումների պլանավորման, ենթակառուցվածքների օգտագործման, պահանջարկի կանխատեսման և ռեսուրսների բաշխման խնդիրների վերլուծության համար։ Միաժամանակ կարևորվում է մոդելների համար անհրաժեշտ տվյալների որակը, քանի որ ստոխաստիկ գնահատումների արժանահավատությունը մեծապես կախված է օգտագործվող տեղեկատվության ամբողջականությունից և պատահական գործոնների համապատասխան ներկայացումից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մատակարարման շղթաների կառավարման, հավանականային մոդելավորման, գործառնությունների հետազոտության և էներգետիկ տնտեսագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով մշակել անորոշության պայմաններում էներգետիկ համակարգի պլանավորման և կառավարման ավելի հիմնավորված մեթոդներ։

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից ֆրանսերենի բառապաշարում տեղի ունեցող նորարարական գործընթացների և հոմանիշային հարաբերությունների փոփոխությունների հանրալեզվաբանական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում լեզվի բառային կազմի զարգացումն է հասարակական, մշակութային, տեխնոլոգիական և հաղորդակցական փոփոխությունների ազդեցության ներքո։ Նորաբանությունները դիտարկվում են որպես լեզվի բնական զարգացման կարևոր դրսևորումներ, որոնք առաջանում են նոր առարկաներ, երևույթներ, հասկացություններ և հասարակական իրողություններ անվանելու անհրաժեշտությունից, ինչպես նաև խոսողների ստեղծագործական լեզվագործունեության արդյունքում։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննվել նոր բառերի ձևավորման հիմնական եղանակները, արդեն գոյություն ունեցող բառերի նոր իմաստների առաջացումը, փոխառությունները, բառակազմական նոր մոդելները և տարբեր սոցիալական խմբերում տարածվող լեզվական նորամուծությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն հարցին, թե ինչպես են նոր բառային միավորները ներթափանցում ընդհանուր գործածության մեջ, ինչպիսի փոփոխություններ են կրում դրանց իմաստային և ոճական բնութագրերը և ինչ դեր ունեն զանգվածային հաղորդակցությունը, թվային միջավայրը, մասնագիտական ոլորտներն ու երիտասարդական խոսքը դրանց տարածման գործընթացում։ Հոմանիշային տեղաշարժերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես կարող է նոր բառի կամ նոր իմաստի հայտնվելը վերակազմավորել արդեն գոյություն ունեցող բառերի միջև հարաբերությունները։ Նման փոփոխությունների հետևանքով որոշ միավորներ կարող են ձեռք բերել նոր ոճական երանգներ, սահմանափակվել որոշակի հաղորդակցական միջավայրով կամ, հակառակը, ընդլայնել իրենց գործածության շրջանակը։ Հանրալեզվաբանական մոտեցման շրջանակում կարևորվում է խոսողների տարիքի, սոցիալական միջավայրի, մասնագիտական պատկանելության, հաղորդակցական իրավիճակի և լեզվական հեղինակության ազդեցությունը բառային տարբերակների ընտրության վրա։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև ֆրանսերենի և այլ լեզուների շփման հետևանքով առաջացող բառային փոփոխություններին՝ ուսումնասիրելով փոխառությունների և տեղական համարժեքների միջև մրցակցությունն ու համատեղ գործածությունը։ Առանձին նշանակություն ունի լեզվական նորմի և իրական խոսքային գործածության հարաբերակցությունը, քանի որ նորաբանությունների ընդունումը հաճախ ուղեկցվում է լեզվական ընտրության և նորմավորման վերաբերյալ հասարակական քննարկումներով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հանրալեզվաբանության, բառագիտության, իմաստաբանության և նորաբանությունների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ ներկայացնելով ժամանակակից ֆրանսերենի բառապաշարը որպես հասարակական փոփոխություններին արձագանքող և շարունակաբար վերակազմավորվող լեզվական համակարգ։

Աշխատությունը նվիրված է իրավունքի փիլիսոփայական ըմբռնման ֆենոմենոլոգիական ուղղության հիմնական տեսական և մեթոդաբանական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում իրավունքը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պետության կողմից սահմանված նորմերի և իրավական ինստիտուտների ամբողջություն, այլև որպես մարդու գիտակցության, սոցիալական փորձառության, արժեքային ընկալումների և միջանձնային հարաբերությունների մեջ դրսևորվող երևույթ։ Ֆենոմենոլոգիական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես է իրավական իրականությունը ընկալվում և իմաստավորվում անհատի կողմից, ինչպես են ձևավորվում իրավունքի, պարտականության, արդարության, պատասխանատվության և ազատության վերաբերյալ պատկերացումները, և ինչպիսի դեր ունի մարդկային փորձառությունը իրավական երևույթների բովանդակության բացահայտման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում իրավական նորմի և իրավական գիտակցության հարաբերակցությանը՝ պարզաբանելով, թե ինչ ճանապարհով է ձևականորեն սահմանված կանոնը ձեռք բերում սոցիալական և անձնական նշանակություն։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննվել իրավունքի օբյեկտիվ և սուբյեկտիվ կողմերի հարաբերությունը, իրավական արժեքների բնույթը, իրավական իմաստների ձևավորման գործընթացը և իրավունքի՝ որպես սոցիալական իրականության յուրահատուկ ոլորտի առանձնահատկությունները։ Կարևոր ուղղություն է իրավական սուբյեկտի ուսումնասիրությունը, քանի որ ֆենոմենոլոգիական տեսանկյունից անձը հանդես է գալիս ոչ միայն որպես իրավական նորմերի հասցեատեր, այլև որպես իրավական հարաբերությունները գիտակցող, մեկնաբանող և իր գործողությունների միջոցով դրանց բովանդակությանը մասնակցող սուբյեկտ։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև բնական և դրական իրավունքի հարաբերակցության, իրավական արժեքների հիմնավորման և իրավունքի ձևական ու բովանդակային կողմերի փոխկապակցվածության խնդիրներին։ Ֆենոմենոլոգիական մեթոդաբանությունը հնարավորություն է տալիս իրավական երևույթները դիտարկել դրանց իմաստային կառուցվածքների և մարդկային փորձառության հետ ունեցած կապերի միջոցով՝ լրացնելով իրավունքի առավել նորմատիվ կամ ինստիտուցիոնալ մեկնաբանությունները։ Առանձին նշանակություն ունի իրավունքի և բարոյականության փոխհարաբերության հարցը, հատկապես արդարության, արժանապատվության, ազատության և պատասխանատվության գաղափարների տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իրավունքի փիլիսոփայության, ֆենոմենոլոգիայի, իրավագիտակցության տեսության և իրավական մեթոդաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել իրավական իրականության ձևավորման ու ընկալման խորքային իմաստային հիմքերը։

Աշխատությունը նվիրված է անգլերենում խոսքային փոխներգործության ճանաչողական և գործաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ լեզվական հաղորդակցությունը դիտարկելով որպես խոսողների գիտելիքների, մտադրությունների, ենթադրությունների և հաղորդակցական ռազմավարությունների փոխկապակցված համակարգ։ Հետազոտության կենտրոնում այն մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով հաղորդակցության մասնակիցները ձևավորում, փոխանցում և մեկնաբանում են իմաստը՝ հաշվի առնելով ոչ միայն արտահայտության բառային ու քերականական կառուցվածքը, այլև հաղորդակցական իրավիճակը, համատեքստը և զրուցակիցների ընդհանուր գիտելիքները։ Ճանաչողական մոտեցման շրջանակում խոսքային փոխներգործությունը դիտարկվում է որպես տեղեկատվության ընկալման, մշակման և մտային ներկայացումների ակտիվացման գործընթաց, որի ընթացքում լեզվական միավորների նշանակությունը փոխկապակցվում է մարդու փորձի և աշխարհընկալման հետ։ Գործաբանական տեսանկյունից ուշադրություն է հատկացվում խոսողի հաղորդակցական նպատակին, խոսքային ակտերի գործառույթներին, ենթատեքստային իմաստներին և այն եղանակներին, որոնց միջոցով հասցեատերը վերականգնում է խոսողի ակնարկած կամ ուղղակիորեն չարտահայտված բովանդակությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հարցերի, խնդրանքների, առաջարկների, համաձայնության, անհամաձայնության, գնահատման և այլ հաղորդակցական գործողությունների լեզվական իրացման առանձնահատկությունները։ Կարևոր ուղղություն է խոսքային փոխներգործության հաջորդական կազմակերպումը, քանի որ երկխոսության յուրաքանչյուր արտահայտություն սովորաբար պայմանավորված է նախորդ հաղորդակցական քայլով և միաժամանակ ձևավորում է հետագա արձագանքի հնարավոր շրջանակը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն քաղաքավարության ռազմավարությունները, խոսքային համագործակցության սկզբունքները, հաղորդակցական ակնկալիքները և սոցիալական հարաբերությունների ազդեցությունը լեզվական միջոցների ընտրության վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև բացահայտ և ներակա իմաստների հարաբերակցությանը, համատեքստային ենթադրություններին, հեգնանքի, ակնարկի և անուղղակի խոսքային գործողությունների մեկնաբանման ճանաչողական հիմքերին։ Անգլերեն խոսքային նյութի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են լեզվական կառուցվածքները և ճանաչողական գործընթացները համատեղ գործում իրական հաղորդակցության ընթացքում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ճանաչողական լեզվաբանության, գործաբանության, դիսկուրսի վերլուծության և հաղորդակցական լեզվաբանության մոտեցումները՝ խոսքային փոխներգործությունը ներկայացնելով որպես լեզվական, մտավոր և սոցիալական գործոնների փոխազդեցությամբ ձևավորվող բարդ հաղորդակցական գործընթաց։