Հայ-ռուսական փոխգործակցության ազդեցությունը ՀՀ անվտանգության երաշխավորման գործընթացում

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի պատմական մայրաքաղաքների՝ Արմավիրի, Արտաշատի և Դվինի հնագիտական ու պատմամշակութային ժառանգության պահպանության և թանգարանացման ճարտարապետական կազմակերպման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել բազմաշերտ պատմական միջավայրերի պահպանման, ներկայացման և ժամանակակից հասարակության համար հասանելի դարձնելու այնպիսի մոտեցումներ, որոնք միաժամանակ կապահովեն հուշարձանների իսկության պահպանումը և դրանց հանրային ու կրթական օգտագործման հնարավորությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են երեք պատմական կենտրոնների ձևավորման առանձնահատկությունները, քաղաքաշինական կառուցվածքը, հնագիտական շերտերը, պահպանված կառույցներն ու դրանց տարածական փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ նման հնագիտական տարածքները ներկայացնում են ոչ թե մեկ առանձին հուշարձան, այլ պատմական քաղաքային միջավայրի ամբողջական համալիր, որի պահպանությունը պահանջում է տարածքային, քաղաքաշինական, ճարտարապետական և լանդշաֆտային փոխկապակցված լուծումներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է պահպանության սկզբունքների ուսումնասիրությունը՝ ներառյալ հնագիտական մնացորդների ամրակայումը, կոնսերվացումը, պաշտպանությունը բնական և մարդածին վնասակար ազդեցություններից, ինչպես նաև պատմական միջավայրի տեսողական ամբողջականության պահպանումը։ Թանգարանացման տեսանկյունից հետազոտվում են հնագիտական նյութի և ճարտարապետական մնացորդների ցուցադրման, այցելուների երթուղիների կազմակերպման, տեղեկատվական և կրթական ենթակառուցվածքների տեղադրման, բացօթյա թանգարանային միջավայրի ձևավորման և տարածքի ֆունկցիոնալ գոտևորման խնդիրները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նոր ճարտարապետական միջամտությունների և պահպանվող հուշարձանների փոխհարաբերությանը, քանի որ ժամանակակից կառույցները պետք է ապահովեն անհրաժեշտ ծառայությունները՝ չխաթարելով պատմական միջավայրի արժեքն ու ընկալելիությունը։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև այցելուների սպասարկման կենտրոնների, ցուցադրական տաղավարների, տեղեկատվական կետերի, դիտահարթակների, քայլուղիների, հանգստի գոտիների և ինժեներական ենթակառուցվածքների տեղադրման սկզբունքները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում տարածքի լանդշաֆտային կազմակերպմանը, քանի որ հնագիտական հուշարձանների ընկալումը մեծապես պայմանավորված է բնական միջավայրի և պահպանված պատմական կառույցների փոխհարաբերությամբ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են վերլուծվել նաև միջազգային փորձը և մշակութային ժառանգության պահպանության ժամանակակից սկզբունքները՝ դրանց կիրառելիությունը Հայաստանի հնագիտական տարածքների պայմաններում գնահատելու նպատակով։ Արմավիրի, Արտաշատի և Դվինի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու յուրաքանչյուր հուշարձանային տարածքի առանձնահատկությունները և մշակելու տարբերակված ճարտարապետական մոտեցումներ։ Միաժամանակ ընդհանուր սկզբունքների կիրառումը կարող է նպաստել Հայաստանի հնագիտական ժառանգության պահպանության և ներկայացման միասնական մեթոդաբանական հիմքի ձևավորմանը։ Աշխատության արդյունքները կարող են օգտագործվել պատմական մայրաքաղաքների պահպանության, վերականգնման, թանգարանացման և զբոսաշրջային ներուժի կազմակերպված օգտագործման ծրագրերի մշակման ժամանակ։ Առաջարկվող մոտեցումները կարող են նպաստել հուշարձանների ֆիզիկական պահպանությանը, դրանց գիտական ու կրթական արժեքի բացահայտմանը և հանրության համար պատմական միջավայրի առավել հասկանալի ու գրավիչ ներկայացմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել ճարտարապետներին, հնագետներին, մշակութային ժառանգության մասնագետներին, թանգարանագետներին, քաղաքաշինարարներին, վերականգնողներին, մշակութաբաններին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

History

Աշխատությունը Ժան-Ժակ Բարտելեմիի պատմաճանաչողական ստեղծագործության շարունակությունն է, որի հիմքում ընկած է կրտսեր Անաքարսիսի՝ Հունաստան կատարած երևակայական ճանապարհորդությունը։ Ճանապարհորդական պատումի ձևով ներկայացվում են Հին Հունաստանի աշխարհագրական միջավայրը, պատմական անցյալը, հասարակական կյանքը, քաղաքական կառույցները, սովորույթները, կրոնական պատկերացումները և մշակութային ավանդույթները։ Ստեղծագործության առանձնահատկությունն այն է, որ պատմական ու գիտական տեղեկությունները մատուցվում են ոչ թե միայն որպես առանձին փաստերի շարադրանք, այլ ճանապարհորդի դիտարկումների, հանդիպումների և տպավորությունների միջոցով՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով պատկերացնել հին հունական աշխարհի բազմակողմանի կյանքը։ Ներկայացվող նյութերը նպաստում են հունական հասարակության կազմակերպման, քաղաքացիների իրավունքների ու պարտականությունների, պետական կառավարման ձևերի, կրթության, դաստիարակության, կրոնական արարողությունների և հասարակական հարաբերությունների վերաբերյալ պատկերացումների ընդլայնմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև մտավոր ու գեղարվեստական մշակույթին, փիլիսոփայական մտածողությանը, գրականությանը և արվեստին, որոնց միջոցով բացահայտվում է Հունաստանի նշանակությունը համաշխարհային քաղաքակրթության զարգացման մեջ։ Պատմական տեղեկությունների և գեղարվեստական պատումի համադրությունը ստեղծագործությանը հաղորդում է միաժամանակ ճանաչողական ու գրական արժեք՝ այն դարձնելով անցյալի ուսումնասիրության մատչելի միջոց։ Հատորը կարևոր է նաև անտիկ աշխարհի վերաբերյալ եվրոպական պատմագիտական և լուսավորչական պատկերացումների տարածման, դասական ժառանգության նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորման և պատմական գիտելիքը գրական ճանապարհով փոխանցելու տեսանկյունից։ Այն կարող է օգտակար լինել Հին Հունաստանի պատմությամբ, մշակույթով, հասարակական մտքով և համաշխարհային քաղաքակրթության ակունքներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Literature

Գիրքը գեղարվեստական արձակի նմուշ է, որի վերնագիրը հուշում է կանացի կերպարի և նրա շուրջ ձևավորվող պատմական կամ հասարակական միջավայրի կարևորության մասին։ XIX դարի հայերեն գրականության մեջ թարգմանական և այլալեզու գրականության ազդեցությամբ տարածում էին գտնում այնպիսի ստեղծագործություններ, որոնք ընթերցողին ծանոթացնում էին տարբեր հասարակությունների կենցաղին, մարդկային հարաբերություններին, բարոյական պատկերացումներին և անհատական ապրումների աշխարհին։ Նման արձակ երկերում կանանց կերպարները հաճախ դիտարկվում էին ընտանիքի, հասարակական կյանքի, անձնական ընտրության և ժամանակի բարոյական պահանջների համատեքստում։ Վերնագրում առկա «գամելիազարդ» բնորոշումը կարող է մատնանշել կերպարի արտաքին տեսքի կամ հագուստի առանձնահատկությունը, սակայն ստեղծագործության սյուժեի և կերպարների մասին ավելի հստակ եզրակացություններ անելու համար անհրաժեշտ է լրացուցիչ մատենագիտական տեղեկություն։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում XIX դարի հայերեն գեղարվեստական արձակի, ընթերցանության մշակույթի և թարգմանական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է դիտարկվել նաև որպես այդ ժամանակաշրջանի գրական ճաշակի, գրքային հրատարակության ավանդույթների և ընթերցող հանրության ընդլայնման գործընթացի ուսումնասիրության նյութ։ Նման հրատարակությունները կարևոր դեր են ունեցել գեղարվեստական գրականության տարածման և հայերեն ընթերցանության շրջանակների զարգացման գործում։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության իրական հատվածում ընթացող գործընթացների քանակական վերլուծությանը, մաթեմատիկական մոդելավորմանը և հիմնական մակրոտնտեսական փոխկապակցվածությունների էկոնոմետրիկական գնահատմանը։ Հետազոտության կենտրոնում ապրանքների և ծառայությունների արտադրության, ներդրումների, զբաղվածության, սպառման, արտադրողականության և տնտեսական աճի միջև ձևավորվող հարաբերություններն են։ Իրական հատվածը դիտարկվում է որպես տնտեսության այն համակարգը, որտեղ ստեղծվում է ավելացված արժեք, ձևավորվում են եկամուտներ և իրականացվում են արտադրական ու ներդրումային գործընթացներ։ Քննվում են տնտեսության տարբեր ճյուղերի զարգացման միտումները, կառուցվածքային փոփոխությունները և դրանց ազդեցությունը ընդհանուր տնտեսական արդյունքի ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում վիճակագրական տվյալների հիման վրա տնտեսական ցուցանիշների միջև պատճառական և քանակական կապերի բացահայտմանը, համապատասխան մոդելների կառուցմանը և դրանց գնահատման մեթոդաբանական խնդիրներին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել ռեգրեսիոն վերլուծության, ժամանակային շարքերի, դինամիկ մոդելների և կանխատեսման էկոնոմետրիկական մոտեցումներ՝ ուսումնասիրելու արտադրության ծավալների, կապիտալ ներդրումների, աշխատանքի արտադրողականության, ներքին պահանջարկի և այլ գործոնների փոխազդեցությունը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում կառուցված մոդելների վիճակագրական նշանակալիության, կայունության և կանխատեսման հնարավորությունների գնահատումը, ինչպես նաև տնտեսական տվյալներին բնորոշ միտումների և կառուցվածքային փոփոխությունների հաշվառումը։ Ուսումնասիրվում է նաև արտաքին տնտեսական պայմանների հնարավոր ազդեցությունը իրական հատվածի վրա՝ արտահանման, ներմուծման, ներդրումային հոսքերի և արտաքին պահանջարկի փոփոխությունների համատեքստում։ Մոդելավորումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն նկարագրել արդեն տեղի ունեցած տնտեսական զարգացումները, այլև տարբեր գործոնների փոփոխությունների պայմաններում գնահատել հնարավոր արձագանքները և ձևավորել կանխատեսումներ։ Առանձին նշանակություն ունի տնտեսության ճյուղային կառուցվածքի և արտադրողականության ուսումնասիրությունը՝ երկարաժամկետ տնտեսական աճի աղբյուրները բացահայտելու տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մակրոտնտեսագիտության, էկոնոմետրիկայի, տնտեսական վիճակագրության և մաթեմատիկական մոդելավորման մեթոդները՝ նպատակ ունենալով քանակապես գնահատել իրական հատվածի հիմնական օրինաչափությունները և զարգացնել տնտեսական գործընթացների վերլուծության ու կանխատեսման գործիքակազմը։

History

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի և Թուրքիայի միջև պատմական, քաղաքական, դիվանագիտական, տնտեսական և հասարակական հարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ երկու երկրների փոխհարաբերությունները դիտարկելով Հարավային Կովկասի և ավելի լայն տարածաշրջանային գործընթացների համատեքստում։ Բովանդակության առանցքում կարող են լինել հայ-թուրքական հարաբերությունների պատմական նախադրյալները, դրանց զարգացման տարբեր փուլերը, երկկողմ հարաբերությունների վրա ազդեցություն ունեցած իրադարձությունները և հարաբերությունների կարգավորմանն ուղղված նախաձեռնությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել պատմական հիշողության և Հայոց ցեղասպանության հարցին, որի վերաբերյալ Հայաստանի և Թուրքիայի պաշտոնական ու հասարակական մոտեցումները պատմականորեն տարբերվել են, ինչպես նաև այդ խնդրի ազդեցությանը երկկողմ քաղաքական հարաբերությունների և հանրային խոսույթի վրա։ Քննության առարկա կարող են դառնալ դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման փորձերը, պետական ներկայացուցիչների բանակցությունները, սահմանային հաղորդակցության խնդիրները և տարբեր ժամանակաշրջաններում հարաբերությունների կարգավորման նպատակով առաջադրված մոտեցումները։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել տարածաշրջանային անվտանգության միջավայրը և Հայաստանի, Թուրքիայի ու հարևան պետությունների շահերի փոխազդեցությունը՝ հաշվի առնելով Հարավային Կովկասում տեղի ունեցած քաղաքական փոփոխությունների ազդեցությունը երկկողմ հարաբերությունների վրա։ Տնտեսական տեսանկյունից կարող են ուսումնասիրվել առևտրային կապերի, տրանսպորտային հաղորդակցության, սահմանային տնտեսական համագործակցության և հնարավոր տարածաշրջանային ծրագրերի նշանակությունը։ Միաժամանակ ուշադրություն կարող է դարձվել հասարակությունների միջև շփումներին, գիտական և մշակութային համագործակցությանը, քաղաքացիական նախաձեռնություններին և փոխադարձ ընկալումների ձևավորման գործընթացներին։ Պատմագիտական ուսումնասիրության դեպքում կարևոր նշանակություն ունեն տարբեր ծագման աղբյուրների համադրումը և կողմերի պատմական մեկնաբանությունների քննադատական վերլուծությունը՝ փաստաթղթավորված իրադարձությունները քաղաքական գնահատականներից ու հետագա մեկնաբանություններից տարբերակելու համար։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև միջազգային դերակատարների և կազմակերպությունների մասնակցությանը հարաբերությունների կարգավորման տարբեր նախաձեռնություններին՝ դրանք ներկայացնելով համապատասխան ժամանակաշրջանի աշխարհաքաղաքական պայմանների շրջանակում։ Այսպիսի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հայ-թուրքական հարաբերությունները դիտարկել ոչ թե մեկ առանձին խնդրի, այլ պատմական հիշողության, անվտանգության, դիվանագիտության, տնտեսության և հասարակական կապերի փոխազդեցությամբ ձևավորված բազմաշերտ հարաբերությունների համակարգի տեսանկյունից։ Այն կարող է արժեքավոր լինել Հայաստանի նորագույն պատմության, Թուրքիայի ուսումնասիրությունների, Հարավային Կովկասի քաղաքական գործընթացների և միջազգային հարաբերությունների պատմության հետազոտման համար։

Religion

Աշխատությունը Սաղմոսների գրքի մեկնողական ուսումնասիրության բազմահատոր ժառանգության իններորդ հատորն է՝ նվիրված Հին Կտակարանի ամենանշանավոր բանաստեղծական և հոգևոր գրքերից մեկի բովանդակության, գաղափարական շերտերի, խորհրդանշական պատկերների և աստվածաբանական նշանակության բացահայտմանը։ Սաղմոսների գիրքը քրիստոնեական և հրեական հոգևոր ավանդության կարևորագույն ստեղծագործություններից է, որի հիմքում ընկած են Աստծուն ուղղված աղոթքները, օրհներգությունները, գոհաբանական երգերը, ապաշխարական խոստովանությունները, փառաբանությունները և մարդկային հոգևոր ապրումների բազմազան արտահայտությունները։ Այն արտացոլում է մարդու և Աստծո փոխհարաբերությունների տարբեր դրսևորումները՝ հավատքի ամրապնդումից ու աստվածային պաշտպանության հայցումից մինչև վիշտ, զղջում, հույս, երախտագիտություն և փրկության ակնկալիք։ Մեկնողական աշխատության հիմնական նշանակությունն այս բազմաշերտ բովանդակության բացատրությունն է՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով հասկանալու սաղմոսների բառային իմաստը, պատմական միջավայրը, բանաստեղծական կառուցվածքը, փոխաբերական արտահայտությունները և աստվածաբանական պատգամները։ Սաղմոսներում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Աստծո մեծության, արարչագործության, արդարության, ողորմածության, հավատարմության և նախախնամության գաղափարները։ Դրանցում մարդը հանդես է գալիս որպես Աստծո առջև իր ուրախությունը, տառապանքը, վախերը, մեղքերը և հույսերը բացահայտող էակ, որը հոգևոր մխիթարություն և առաջնորդություն է որոնում աստվածային ներկայության մեջ։ Սաղմոսների կարևոր թեմաներից են նաև արդար և անարդար մարդկանց հակադրությունը, չարի ժամանակավոր հաղթանակի և աստվածային արդարության վերջնական հաստատման գաղափարը, թշնամիներից ու փորձություններից փրկության խնդրանքը, ապաշխարությունն ու հոգևոր մաքրագործումը, ինչպես նաև Աստծո օրենքի և պատվիրանների նկատմամբ հավատարմությունը։ Մեկնողական մոտեցումը նպաստում է սաղմոսների բովանդակության խորքային ընկալմանը՝ բացահայտելով դրանցում առկա պատմական հիշատակումները, կրոնական խորհրդանիշները և բարոյական խրատները։ Սաղմոսների գեղարվեստական առանձնահատկությունները՝ պատկերավոր լեզուն, կրկնությունները, զուգահեռ կառուցվածքները, խորհրդանշական արտահայտությունները և հուզական լարվածությունը, դրանք դարձնում են ոչ միայն աղոթական, այլև համաշխարհային հոգևոր պոեզիայի նշանակալի նմուշներ։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև եկեղեցական պաշտամունքի ուսումնասիրության համար, քանի որ սաղմոսները դարեր շարունակ եղել են քրիստոնեական աղոթքի, ժամերգությունների, ծիսական արարողությունների և անհատական հոգևոր կյանքի անբաժանելի մասը։ Դրանց մեկնությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու սաղմոսերգության տեղն ու դերը քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ, ինչպես նաև Հին Կտակարանի և Նոր Կտակարանի գաղափարական կապերը։ Քրիստոնեական մեկնողական ավանդության մեջ սաղմոսների բազմաթիվ հատվածներ ընկալվում են նաև որպես մարգարեական խոսքեր, որոնք խորհրդանշական և աստվածաբանական առնչություններ ունեն Հիսուս Քրիստոսի կյանքի, առաքելության, չարչարանքների և փրկագործության հետ։ Հետևաբար, աշխատությունը կարևոր է ինչպես աստվածաշնչյան գրականության պատմական ու գրական ուսումնասիրության, այնպես էլ քրիստոնեական դավանանքի և հոգևոր խորհրդաբանության ընկալման տեսանկյունից։ Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանության մատենագրական գործունեության համատեքստում այս հատորը վկայում է հայերեն աստվածաշնչյան մեկնողական գրականության մշակման և տարածման կարևոր ավանդույթի մասին։ Մխիթարյանները մեծապես նպաստել են Սուրբ Գրքի ուսումնասիրությանը, հայերեն կրոնական գիտելիքի զարգացմանը և աստվածաբանական երկերի հրատարակությանը՝ դրանք հասանելի դարձնելով հայ ընթերցողին։ Գիրքը արժեքավոր է հայ աստվածաշնչյան մեկնության, սաղմոսագիտության, եկեղեցական ծիսագիտության, հոգևոր բանաստեղծության և Մխիթարյան մատենագրության ուսումնասիրողների համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ծանոթանալ սաղմոսների հոգևոր բովանդակությանը, դրանց բարոյական պատգամներին և աղոթական նշանակությանը։ Հրատարակությունն իր կարևոր տեղն ունի հայ կրոնական գրականության պատմության մեջ՝ որպես Սուրբ Գրքի մեկնողական ժառանգության շարունակություն և քրիստոնեական հոգևոր մտքի պահպանման ու փոխանցման նշանակալի վկայություն։