Հայ-ռուսական փոխգործակցության ազդեցությունը ՀՀ անվտանգության երաշխավորման գործընթացում

History

Աշխատությունը նվիրված է Թուրքիայի Հանրապետությունում պահպանողականության ձևավորման, զարգացման և վերափոխման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով երկրի պատմական, գաղափարախոսական և սոցիալ-մշակութային փոփոխությունների լայն համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում պահպանողական քաղաքական մտքի և հասարակական դիրքորոշումների զարգացումն է, ինչպես նաև դրանց արտահայտությունը Թուրքիայի կուսակցական համակարգում և պետական կառավարման տարբեր փուլերում։ Ուսումնասիրությունը հատուկ ուշադրություն է դարձնում Դեմոկրատական կուսակցության և «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության կառավարման շրջաններին՝ փորձելով բացահայտել դրանց քաղաքական գաղափարախոսության, պետական կառավարման մոտեցումների և հասարակական հենարանի առանձնահատկությունները։ Աշխատության շրջանակում կարող են վերլուծվել աշխարհիկության և կրոնականության հարաբերակցությունը, ազգային և կրոնական ինքնության դերը, ավանդական արժեքների պահպանումը, ընտանիքի և հասարակության վերաբերյալ պատկերացումները, ինչպես նաև պահպանողականության և արդիականացման փոխհարաբերությունը։ Կարևոր ուղղություն է պահպանողականության քաղաքական բովանդակության փոփոխության ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով Թուրքիայի ներքաղաքական զարգացումները, քաղաքայինացման և սոցիալական վերափոխումների գործընթացները, կրթության և մշակույթի ոլորտների փոփոխությունները և հասարակության տարբեր խմբերի միջև արժեքային տարբերությունները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկել, թե ինչպես է պահպանողական գաղափարախոսությունը տարբեր պատմական փուլերում հարմարվել փոփոխվող քաղաքական և սոցիալական պայմաններին և ինչպես է այն ազդել իշխանության և հասարակության փոխհարաբերությունների վրա։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել նաև «Արդարություն և զարգացում» կուսակցության իշխանության շրջանում պահպանողականության նոր ձևերի, քաղաքական իսլամի, ազգային ինքնության և պետականության գաղափարների փոխազդեցությանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել Թուրքիայի նորագույն պատմությամբ, քաղաքական համակարգով, գաղափարախոսությունների զարգացմամբ և հասարակական գործընթացներով հետաքրքրվող պատմաբանների, քաղաքագետների, սոցիոլոգների, տարածաշրջանագետների և հետազոտողների համար։

Culture

Այս հրատարակությունը ներկայացնում է Հայաստանի ազգային գրադարանի 2023 թվականի գործունեության հիմնական ծրագիրը՝ անդրադառնալով տարվա ընթացքում նախատեսված առաջնահերթություններին, աշխատանքային ուղղություններին և գրադարանի առաքելության իրականացմանն ուղղված միջոցառումներին։ Ծրագիրը մշակված է գրադարանի՝ որպես ազգային գրավոր և մշակութային ժառանգության պահպանման, տեղեկատվության տարածման, գիտակրթական և մշակութային գործունեության կարևորագույն հաստատության դերի համատեքստում։ Փաստաթղթում առանձնահատուկ տեղ է հատկացվում գրադարանային հավաքածուների պահպանությանը, ստուգմանը, համալրմանն ու համակարգմանը, այդ թվում՝ առկա ֆոնդերի վերահաշվառման, պահպանության վիճակի գնահատման և գրադարանային նյութերի պատշաճ հաշվառման աշխատանքներին։ Կարևոր ուղղություններից է նաև ազգային մատենագիտական տեղեկատվության ձևավորումն ու տարածումը, Հայաստանի գրավոր ժառանգության հանրահռչակումը և տեղեկատվական ռեսուրսների հասանելիության ընդլայնումը։ Ծրագիրը ներառում է ժամանակակից տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման, թվայնացման և էլեկտրոնային շտեմարանների զարգացման հետ կապված խնդիրներ, որոնք նպատակ ունեն ազգային գրադարանային հավաքածուները դարձնել առավել հասանելի և օգտագործելի հետազոտողների, մասնագետների, ուսանողների և հասարակության տարբեր խմբերի համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում հայագիտական և ազգային մշակութային արժեքների պահպանությանը, հնատիպ ու հազվագյուտ հրատարակությունների նկատմամբ հոգածությանը, ինչպես նաև գրադարանի ֆոնդերում առկա արժեքավոր նյութերի ուսումնասիրմանն ու գիտական շրջանառության մեջ ներգրավմանը։ Ծրագրում արտացոլվում է նաև գրադարանի գիտամեթոդական և հրատարակչական գործունեության շարունակականությունը, մասնագիտական տեղեկատվության տարածումը, գրադարանային ոլորտի զարգացմանը նպաստող աշխատանքների իրականացումը և մասնագիտական համագործակցության ընդլայնումը։ Կարևորվում է ընթերցողների և օգտվողների սպասարկման որակի բարձրացումը, տեղեկատվական ծառայությունների կատարելագործումը և գրադարանի՝ որպես բաց, հանրամատչելի գիտելիքի ու մշակույթի կենտրոնի դերի ամրապնդումը։ Ընդհանուր առմամբ, ծրագիրը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել 2023 թվականին գրադարանի գործունեության ռազմավարական առաջնահերթությունների մասին՝ միավորելով ազգային ժառանգության պահպանման ավանդական գործառույթները թվայնացման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման և ժամանակակից գրադարանային ծառայությունների զարգացման ուղղությունների հետ։ Փաստաթուղթը կարող է օգտակար լինել գրադարանագիտության, մատենագիտության, արխիվագիտության և մշակութային ժառանգության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, ուսանողների, ինչպես նաև Հայաստանի գրավոր և տեղեկատվական ժառանգության պահպանմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Medicine

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում վաղ մանկության շրջանում երեխաների առողջական վիճակի որոշ կարևոր ցուցանիշների ուսումնասիրությանը, դրանց փոփոխությունների գնահատմանը և բարելավման հնարավոր ուղիների բացահայտմանը 1990–2005 թվականների ընթացքում։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են վաղ մանկական տարիքի երեխաների առողջության վրա ազդող հիմնական գործոնները, առողջական վիճակի բնութագրող ցուցանիշների դինամիկան, դրանց տարածվածության առանձնահատկությունները և ժամանակային փոփոխությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պայմաններին, որոնք կարող են ազդեցություն ունենալ երեխաների ֆիզիկական զարգացման, հիվանդացության, աճի և ընդհանուր առողջական վիճակի վրա, ինչպես նաև ընտանիքի սոցիալ-տնտեսական պայմանների, սնուցման, բժշկական օգնության հասանելիության և կանխարգելիչ միջոցառումների նշանակությանը։ Աշխատության մեջ տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել ուսումնասիրվող ժամանակահատվածում մանկական առողջապահության ոլորտում առկա խնդիրները, բացահայտել առողջական ցուցանիշների բարելավմանը կամ վատթարացմանը նպաստող գործոնները և առանձնացնել առավել խոցելի ուղղությունները։ Առանձին կարևորություն է տրվում առողջապահական ծառայությունների կազմակերպմանը, վաղ հայտնաբերման և կանխարգելման մեխանիզմներին, ծնողների առողջապահական իրազեկվածությանը և երեխաների առողջության պահպանմանն ուղղված համալիր միջոցառումներին։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել մանկաբույժների, հանրային առողջապահության մասնագետների, առողջապահության կազմակերպիչների, բժշկական հետազոտողների, ուսանողների և մանկական առողջության հիմնահարցերով հետաքրքրվող այլ մասնագետների համար՝ որպես Հայաստանում վաղ մանկության առողջական վիճակի պատմական գնահատման և դրա բարելավման ռազմավարությունների ուսումնասիրման աղբյուր։

Technology

Կիրառական մեխանիկայի բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կետային հենարաններով ուղղանկյուն և շրջանաձև սալերի տատանումների տեսական ու հաշվարկային ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տարբեր երկրաչափական ձևերով սալերի դինամիկական վարքը, հենման պայմանների ազդեցությունը և տատանողական գործընթացների ձևավորման հիմնական օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կետային հենարանների քանակին ու տեղադրմանը, սալերի երկրաչափական և մեխանիկական պարամետրերին, ինչպես նաև դրանց ազդեցությանը սեփական տատանումների հաճախականությունների և ձևերի վրա։ Վերլուծվում են համապատասխան սահմանային խնդիրների մաթեմատիկական ձևակերպումները, շարժման հավասարումները և դրանց լուծման վերլուծական ու թվային մոտեցումները։ Քննարկվում են ուղղանկյուն և շրջանաձև սալերի տատանողական բնութագրերի տարբերությունները, դինամիկական կայունության գնահատման խնդիրները և կառուցվածքային պարամետրերի նպատակահարմար ընտրության հնարավորությունները։ Ստացված մոտեցումները կարող են կիրառվել բարակապատ կառուցվածքների հաշվարկման, նախագծման և դինամիկական բնութագրերի գնահատման ժամանակ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել կառուցվածքային մեխանիկայի, տատանումների տեսության, առաձգականության տեսության և ինժեներական կառուցվածքների հաշվարկման ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Informatics

Այս աշխատությունը նվիրված է ռեկուրսիվ ալգորիթմների մոդելավորման տեսական հիմքերի ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով Մարտին-Լյոֆի տիպերի տեսության վրա։ Գրքում մանրամասն ներկայացվում են կախյալ տիպերի հնարավորությունները, ինդուկտիվ և ռեկուրսիվ սահմանումների կառուցման սկզբունքները, ինչպես նաև ապացույցների և ծրագրերի միջև գոյություն ունեցող սերտ կապը։ Հեղինակը վերլուծում է, թե ինչպես կարելի է ձևականորեն նկարագրել և ստուգել ալգորիթմների ճշտությունը՝ օգտագործելով տիպերի տեսության տրամաբանական գործիքները, ինչի շնորհիվ հնարավոր է ոչ միայն ստեղծել ավելի հուսալի ծրագրային համակարգեր, այլև ապահովել դրանց մաթեմատիկական հիմնավորվածությունը։ Նյութը ներառում է տեսական բացատրություններ, սահմանումներ, մոդելավորման մեթոդներ և կիրառական օրինակներ, որոնք օգնում են հասկանալ ռեկուրսիվ հաշվարկների կառուցվածքը, դրանց ավարտելիության ապացույցները և ֆունկցիոնալ ծրագրավորման միջավայրերում դրանց արդյունավետ կիրառումը։ Գիրքը նախատեսված է ծրագրավորման լեզուների տեսությամբ, մաթեմատիկական տրամաբանությամբ, ձևական մեթոդներով և ծրագրային ապահովման վավերացմամբ հետաքրքրվող ուսանողների, հետազոտողների և մասնագետների համար՝ առաջարկելով խորքային պատկերացում ժամանակակից տիպերի տեսության կիրառությունների մասին։

Economics

Աշխատանքը նվիրված է Հայ Բագրատունիների տերության պատմաաշխարհագրական ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով դրա ձևավորման, տարածքային ընդարձակման, վարչական կառուցվածքի և պատմական զարգացման հիմնական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում է Բագրատունիների իշխանության վերելքը և 9-11-րդ դարերում հայկական պետականության վերականգնման գործընթացը, ինչպես նաև այն քաղաքական ու աշխարհագրական պայմանները, որոնք նպաստեցին թագավորության ամրապնդմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տերության տարածքի սահմաններին, պատմական գավառներին, քաղաքներին, բնակավայրերին, առևտրական ճանապարհներին և ռազմավարական նշանակություն ունեցող կենտրոններին։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու այն աշխարհագրական միջավայրի մասին, որտեղ զարգանում էր Բագրատունյաց Հայաստանը, և հասկանալու բնական պայմանների, լեռնային համակարգերի, գետային ցանցի ու հաղորդակցության ուղիների ազդեցությունը քաղաքական և տնտեսական գործընթացների վրա։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում Անիի՝ որպես քաղաքական, տնտեսական և մշակութային կենտրոնի դերը, ինչպես նաև Բագրատունիների տերության կազմում գործող առանձին թագավորությունների և իշխանությունների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը։ Ներկայացվում են նաև հարևան պետությունների և իշխանությունների հետ քաղաքական հարաբերությունները, պատերազմներն ու տարածքային փոփոխությունները, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում ազդել են հայկական պետության սահմանների և ներքին կառուցվածքի վրա։ Պատմաաշխարհագրական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն ուսումնասիրելու պատմական իրադարձությունների ժամանակագրական հաջորդականությունը, այլև դրանք կապելու կոնկրետ տարածքների, բնակավայրերի և աշխարհագրական միջավայրի հետ։ Աշխատանքը կարևոր է միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական և մշակութային պատմության ամբողջական ընկալման համար, քանի որ Բագրատունիների ժամանակաշրջանը բնորոշվում է պետականության, քաղաքային կյանքի, առևտրի, ճարտարապետության և մշակույթի նշանակալի զարգացմամբ։ Ուսումնասիրությունը կարող է արժեքավոր լինել Հայոց պատմությամբ, պատմական աշխարհագրությամբ, միջնադարյան Հայաստանի տարածքային և քաղաքական կառուցվածքով հետաքրքրվող հետազոտողների, ուսանողների և ընթերցողների համար։