Готовые материалы

Հրատարակությունը 1975 թվականին կազմված հանձնարարական մատենագիտական նյութ է, որի նպատակն է ընթերցողներին ուղղորդել բանվորական աշխատանքի, աշխատավոր մարդու հասարակական դերի, մասնագիտական գործունեության և աշխատանքային մշակույթի վերաբերյալ գրականության ընտրության հարցում։ Երկրորդ պրակը շարունակում է համապատասխան թեմատիկ շարքը՝ ներկայացնելով գրքեր, հոդվածներ, ակնարկներ և այլ տպագիր նյութեր, որոնք տվյալ ժամանակաշրջանի գաղափարական ու սոցիալ-մշակութային միջավայրում լուսաբանում էին բանվոր դասակարգի գործունեությունը և աշխատանքի հասարակական նշանակությունը։ Նյութերի ընտրության մեջ կարող են արտացոլվել արդյունաբերական արտադրության զարգացումը, տարբեր մասնագիտությունների ներկայացուցիչների աշխատանքային փորձը, արտադրական կոլեկտիվների գործունեությունը, մասնագիտական հմտությունների կատարելագործումը և աշխատանքի նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունքի ձևավորումը։ Հանձնարարական բնույթը նշանակում է, որ մատենագիտական ցանկը նախատեսված է ոչ միայն համապատասխան հրապարակումները գրանցելու, այլև որոշակի ընթերցողական շրջանակի համար առավել օգտակար գրականությունը առանձնացնելու և թեմատիկ ընթերցանությունը կազմակերպելու նպատակով։ Այն կարող էր կիրառվել գրադարանների տեղեկատվական և մշակութային աշխատանքում՝ թեմատիկ ցուցահանդեսների, գրականության տեսությունների, ընթերցողական քննարկումների և այլ միջոցառումների կազմակերպման ժամանակ։ Պատմական տեսանկյունից հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե խորհրդային շրջանում աշխատանքի և բանվորական մասնագիտությունների մասին ինչպիսի պատկերացումներ էին տարածվում գրականության միջոցով և ինչպիսի արժեքներ էին ընդգծվում աշխատավոր մարդու կերպարի ներկայացման ժամանակ։ Այն կարող է տեղեկություններ պարունակել նաև տվյալ ժամանակաշրջանի արդյունաբերական կյանքի, արտադրական հարաբերությունների և աշխատանքային կոլեկտիվների մասին գրականության շրջանակի վերաբերյալ։ Մատենագիտական տեսանկյունից կարևոր են նյութերի ընտրության, դասակարգման և ընթերցողին ներկայացնելու սկզբունքները, որոնք արտացոլում են 1970-ական թվականների հանձնարարական մատենագիտության գործառույթներն ու մեթոդական առանձնահատկությունները։ Նման աղբյուրների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնելու ոչ միայն ժամանակաշրջանի հրատարակչական և գրադարանային գործունեության պատկերը, այլև հասկանալու աշխատանքի թեմայի տեղը խորհրդային հասարակական ու մշակութային դիսկուրսում։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում մատենագիտության, գրադարանագիտության, աշխատանքի պատմության և խորհրդային շրջանի սոցիալ-մշակութային պատմության ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է կաշվի մեխանիկական բնութագրերի որոշման համար նախատեսված ավտոմատացված փորձարարական կայանքի հետազոտման և նախագծման խնդիրներին։ Հետազոտության կենտրոնում նյութի մեխանիկական հատկությունների չափման գործընթացի ավտոմատացումն է, փորձարկումների ճշգրտության և կրկնելիության բարձրացումը, ինչպես նաև չափման արդյունքների համակարգչային գրանցման ու մշակման հնարավորությունների զարգացումը։ Կաշին դիտարկվում է որպես բարդ կառուցվածք ունեցող նյութ, որի մեխանիկական վարքը կարող է կախված լինել բազմաթիվ գործոններից, այդ թվում՝ կառուցվածքային անհամասեռությունից, նմուշի ուղղությունից, արտաքին բեռնավորման բնույթից և փորձարկման պայմաններից։ Այդ պատճառով համապատասխան չափիչ համակարգի նախագծման ժամանակ կարևոր է ապահովել վերահսկվող փորձարկման պայմաններ և ստացված տվյալների հուսալի գրանցում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել կայանքի մեխանիկական հանգույցների, շարժաբեր համակարգի, ուժի և տեղաշարժի չափման միջոցների, տվիչների, տվյալների հավաքագրման սարքավորումների և կառավարման ծրագրային բաղադրիչների փոխկապակցված աշխատանքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում չափման գործընթացի ավտոմատ կառավարմանը, որը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել մարդկային գործոնի ազդեցությունը և տարբեր նմուշների փորձարկումներն իրականացնել միասնական չափանիշներով։ Ստացված տվյալների հիման վրա կարող են գնահատվել նյութի ամրության, առաձգականության, դեֆորմացման և մեխանիկական վարքը բնութագրող այլ ցուցանիշներ։ Կարևոր ուղղություն է չափման համակարգի մետրոլոգիական բնութագրերի գնահատումը՝ ներառելով ճշգրտությունը, զգայունությունը, վերարտադրելիությունը և հնարավոր չափման սխալների աղբյուրների վերլուծությունը։ Նախագծման գործընթացում կարող է դիտարկվել նաև սարքավորման կառուցվածքային պարզեցման, աշխատանքի հուսալիության և փորձարկման արդյունքների մշակման արդյունավետության բարձրացման խնդիրը։ Ավտոմատացված տվյալների հավաքագրումը հնարավորություն է տալիս ձևավորել նյութի բեռնավորման և դեֆորմացման ընթացքը նկարագրող թվային տվյալների ամբողջություն և այն կիրառել տարբեր նմուշների համեմատական գնահատման համար։ Նման համակարգերը կարող են օգտագործվել կաշվի արտադրության որակի վերահսկման, նյութագիտական հետազոտությունների և տեխնոլոգիական գործընթացների գնահատման շրջանակներում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյութագիտության, մեխատրոնիկայի, չափիչ տեխնիկայի, ավտոմատ կառավարման և համակարգչային տվյալների մշակման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ստեղծել կաշվի մեխանիկական հատկությունների օբյեկտիվ և արդյունավետ գնահատման ավտոմատացված տեխնիկական համակարգ։

Աշխատությունը նվիրված է շուկայական հարաբերությունների ձևավորման և տնտեսական համակարգի կառուցվածքային վերափոխումների պայմաններում զբաղվածության հիմնախնդիրների տեսական ու մեթոդաբանական ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության սոցիալ-տնտեսական գործընթացների հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում զբաղվածության՝ որպես տնտեսական և սոցիալական կատեգորիայի բովանդակությունն է, աշխատաշուկայի ձևավորման օրինաչափությունները, աշխատուժի պահանջարկի ու առաջարկի փոխհարաբերությունը և տնտեսական վերափոխումների ազդեցությունը բնակչության աշխատանքային վարքագծի վրա։ Անցումային տնտեսությունը դիտարկվում է որպես առանձնահատուկ միջավայր, որտեղ նախկին տնտեսական համակարգին բնորոշ զբաղվածության կառուցվածքները աստիճանաբար փոխարինվում են շուկայական մեխանիզմներով՝ առաջացնելով աշխատուժի վերաբաշխման, գործազրկության, մասնագիտական անհամապատասխանության և սոցիալական պաշտպանության նոր խնդիրներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում զբաղվածության մակարդակի և կառուցվածքի վրա ազդող մակրոտնտեսական գործոններին՝ տնտեսական ակտիվության, արտադրության կառուցվածքային փոփոխությունների, ներդրումային գործընթացների, աշխատավարձերի և ձեռնարկատիրական գործունեության զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննարկվել զբաղվածության և գործազրկության գնահատման մեթոդաբանական մոտեցումները, աշխատաշուկայի հիմնական ցուցանիշների համակարգը և դրանց կիրառման առանձնահատկությունները վերափոխվող տնտեսության պայմաններում։ Կարևորվում է պաշտոնական և ոչ պաշտոնական զբաղվածության, ինքնազբաղվածության, թերզբաղվածության և աշխատանքային միգրացիայի փոխկապակցված ուսումնասիրությունը, քանի որ միայն գործազրկության մակարդակը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ արտահայտում է աշխատաշուկայի իրական վիճակը։ Հայաստանի նյութերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տնտեսական վերափոխումների ընթացքում աշխատուժի ճյուղային և մասնագիտական կառուցվածքի փոփոխությունները, աշխատատեղերի ստեղծման սահմանափակումները և մարդկային կապիտալի օգտագործման արդյունավետության հետ կապված խնդիրները։ Առանձին ուղղություն է զբաղվածության պետական կարգավորման մեխանիզմների վերլուծությունը՝ գնահատելով ակտիվ և պասիվ աշխատաշուկայական քաղաքականության, մասնագիտական կրթության, վերապատրաստման և աշխատանքի տեղավորման համակարգերի նշանակությունը։ Կարող են դիտարկվել նաև տնտեսական աճի և զբաղվածության փոխկապակցվածությունը, աշխատուժի մրցունակության բարձրացման պայմանները և աշխատաշուկայի ինստիտուցիոնալ զարգացման խնդիրները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է աշխատանքի տնտեսագիտության, մակրոտնտեսագիտության, սոցիալական քաղաքականության և տնտեսական վերափոխումների տեսության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել անցումային տնտեսությունում զբաղվածության գործընթացների վերլուծության ամբողջական տեսամեթոդաբանական հիմք և բացահայտել Հայաստանի աշխատաշուկայի զարգացման հիմնական օրինաչափությունները։

Աշխատությունը նվիրված է ուղղանկյուն թիթեղների ծռման և կայունության խնդիրների տեսական ուսումնասիրությանը՝ հաշվի առնելով լայնական սահքային դեֆորմացիաների ազդեցությունը և ճշգրտված սահմանային պայմանների կիրառումը։ Հետազոտության կենտրոնում բարակ և միջին հաստության թիթեղային կառուցվածքների լարվածադեֆորմացիոն վիճակի ու կայունության բնութագրերի առավել ճշգրիտ գնահատումն է։ Դասական թիթեղների տեսության պարզեցված ենթադրությունները որոշ դեպքերում կարող են բավարար չլինել, հատկապես երբ կառուցվածքի հաստությունը կամ բեռնավորման առանձնահատկությունները մեծացնում են լայնական սահքի ազդեցությունը։ Այդ պատճառով աշխատանքում կարևոր նշանակություն է ստանում այնպիսի հաշվարկային մոդելների դիտարկումը, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական ներկայացնելու թիթեղի իրական մեխանիկական վարքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում սահմանային պայմանների ձևակերպմանը, քանի որ եզրերի ամրացման և տեղաշարժերի սահմանափակման եղանակները կարող են էականորեն ազդել հաշվարկվող ճկվածքների, ներքին ուժային գործոնների և կրիտիկական բեռնվածքների արժեքների վրա։ Ճշգրտված սահմանային պայմանների կիրառումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են եզրային ազդեցությունները փոխում կառուցվածքի ընդհանուր արձագանքը և որքանով են ստացված արդյունքները տարբերվում դասական մոտեցումներով հաշվարկված արժեքներից։ Ծռման խնդիրների շրջանակում կարող են վերլուծվել թիթեղի տեղաշարժերը, պտույտները, լարումները և դեֆորմացիաները տարբեր բեռնավորման ու ամրացման պայմաններում։ Կայունության ուսումնասիրության ընթացքում հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացվում է այն պայմանների վրա, որոնց դեպքում հարթ հավասարակշռության վիճակը կորցնում է կայունությունը և առաջանում է ծռման նոր ձև։ Կարող են համեմատվել տարբեր տեսական մոդելներով ստացված արդյունքները՝ պարզելու լայնական սահքային դեֆորմացիաների և սահմանային պայմանների ճշգրտման հարաբերական նշանակությունը։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են շինարարական, մեքենաշինական, ավիացիոն և այլ ինժեներական համակարգերում կիրառվող թիթեղային տարրերի հաշվարկման տեսանկյունից, որտեղ կառուցվածքի հուսալիության գնահատումը պահանջում է մեխանիկական վարքի հնարավորինս իրատեսական նկարագրություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, թիթեղների մեխանիկայի, կառուցվածքային կայունության և կիրառական մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ուղղանկյուն թիթեղների ծռման ու կայունության հաշվարկների ճշգրտությունը։

Աշխատությունը նվիրված է հայերեն «մարգարե» բառի ծագման պատմալեզվաբանական և ստուգաբանական քննությանը՝ այն դիտարկելով յաֆեթական լեզվաբանական տեսության շրջանակում։ Հետազոտության հիմնական նպատակը բառի հնագույն ձևերի, իմաստային զարգացման և հնարավոր լեզվական առնչությունների բացահայտումն է՝ համեմատական նյութի և պատմական լեզվաբանության տվյալների միջոցով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բառի հնչյունական կառուցվածքին, առանձին բաղադրիչների մեկնաբանությանը և դրանց ենթադրվող պատմական փոփոխություններին։ Յաֆեթական մոտեցումը ներկայացնում է լեզվաբանության պատմության որոշակի փուլին բնորոշ տեսական ուղղություն, որի շրջանակում տարբեր լեզուների բառային ու կառուցվածքային ընդհանրությունները մեկնաբանվում էին այսօր հիմնականում չընդունվող սկզբունքներով։ Այդ պատճառով նման ուսումնասիրության գիտական արժեքը կարող է դիտարկվել երկու փոխկապակցված տեսանկյունից՝ որպես կոնկրետ հայերեն բառի ծագումը բացատրելու պատմական փորձ և որպես ժամանակի լեզվաբանական գաղափարների ու մեթոդաբանության արտացոլում։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համադրվել հայերենի հին գրավոր վկայությունները, հարակից լեզուներում հանդիպող ձևերը և բառի կրոնական ու մշակութային նշանակության պատմական փոփոխությունները։ Կարևոր է նաև տարբերակել բառի իրական պատմական ծագման խնդիրը և այն մեկնաբանությունը, որն առաջարկվում է յաֆեթական տեսության հիման վրա, քանի որ ժամանակակից պատմահամեմատական լեզվաբանությունը բառերի ազգակցությունն ու փոխառությունները գնահատում է կանոնավոր հնչյունական համապատասխանությունների, ժամանակագրական տվյալների և փաստագրված լեզվական կապերի միջոցով։ Այս առումով աշխատանքը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են նախկին լեզվաբանական դպրոցները փորձել վերականգնել հայերենի բառապաշարի հնագույն շերտերը և ինչպիսի փաստարկներ են կիրառել իրենց ստուգաբանական վարկածները հիմնավորելու համար։ Միաժամանակ այն կարող է նյութ տրամադրել հայերենի կրոնական բառապաշարի պատմության, իմաստային փոփոխությունների և մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայերենի պատմական բառագիտության, ստուգաբանության, պատմահամեմատական լեզվաբանության և լեզվաբանական մտքի պատմության խնդիրները՝ հնարավորություն տալով գնահատել ինչպես տվյալ բառի ծագման վերաբերյալ առաջարկված մեկնաբանությունը, այնպես էլ այն գիտական հայեցակարգը, որի շրջանակում այդ մեկնաբանությունը ձևավորվել է։

Աշխատությունը նվիրված է ֆունկցիոնալ տեղակալված իմիդազոլ-5-ոնների շարքին պատկանող օրգանական միացությունների ստացման ընդհանուր գիտական սկզբունքների և դրանց հակախոլինէսթերազային ակտիվության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում քիմիական կառուցվածքի փոփոխությունների և կենսաբանական հատկությունների միջև հնարավոր փոխկապակցվածությունների բացահայտումն է, ինչը կարևոր ուղղություն է կենսաակտիվ հետերոցիկլային միացությունների հետազոտության բնագավառում։ Իմիդազոլային օղակ պարունակող համակարգերը դիտարկվում են որպես կառուցվածքային հենք, որի տարբեր ֆունկցիոնալ տեղակալումները կարող են փոփոխել միացությունների ֆիզիկաքիմիական և կենսաբանական բնութագրերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են բնութագրվել ստացված միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները և համեմատվել տարբեր ածանցյալների հատկությունները՝ կառուցվածք-ակտիվություն կապերի վերաբերյալ ընդհանուր օրինաչափություններ հայտնաբերելու նպատակով։ Կենսաբանական ուսումնասիրության հիմնական ուղղությունը կապված է խոլինէսթերազային ֆերմենտների ակտիվության նկատմամբ միացությունների ազդեցության գնահատման հետ։ Այդպիսի ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս պարզաբանելու, թե մոլեկուլի կառուցվածքային որ տարրերն են կապված ֆերմենտային ակտիվության փոփոխության հետ և ինչպես կարող է ֆունկցիոնալ խմբերի բնույթը պայմանավորել կենսաբանական ազդեցության տարբերությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի տարբեր կառուցվածք ունեցող միացությունների համեմատական վերլուծությունը, որի միջոցով հնարավոր է առանձնացնել առավել նշանակալի կառուցվածքային հատկանիշները՝ առանց կենսաբանական ակտիվությունը միայն մեկ քիմիական խմբի առկայությամբ բացատրելու։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև ուսումնասիրվող նյութերի ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի և կենսաբանական ազդեցության միջև կապերին՝ ձևավորելով հետագա հիմնարար հետազոտությունների համար անհրաժեշտ գիտական պատկերացում։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են դեղագործական և բժշկական քիմիայի տեսանկյունից, քանի որ ֆերմենտների ակտիվության վրա ազդող նոր կառուցվածքային դասերի ուսումնասիրությունը նպաստում է կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ազդեցության մեխանիզմների ավելի խոր ըմբռնմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օրգանական և հետերոցիկլային քիմիայի, ֆերմենտաբանության, կենսաօրգանական և դեղագործական քիմիայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բնութագրել ֆունկցիոնալ տեղակալված իմիդազոլային ածանցյալների կառուցվածքային բազմազանությունն ու հակախոլինէսթերազային հատկությունների ընդհանուր օրինաչափությունները։

Աշխատությունը նվիրված է հայ-ռուսական փոխգործակցության դերի ուսումնասիրությանը Հայաստանի Հանրապետության անվտանգության ապահովման համակարգի ձևավորման և զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում երկու պետությունների միջև ձևավորված քաղաքական, դիվանագիտական, պաշտպանական և անվտանգային համագործակցության մեխանիզմներն են, ինչպես նաև դրանց նշանակության փոփոխությունը տարածաշրջանային և միջազգային հարաբերությունների տարբեր փուլերում։ Հայ-ռուսական հարաբերությունների իրավապայմանագրային հիմքում կարևոր տեղ ունի 1997 թվականի բարեկամության, համագործակցության և փոխադարձ օգնության մասին պայմանագիրը, իսկ անվտանգության ոլորտում փոխգործակցությունը պատմականորեն իրականացվել է նաև բազմակողմ ձևաչափերով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել երկկողմ պայմանագրային հարաբերությունները, պաշտպանական համագործակցությունը, սահմանային անվտանգության հետ կապված փոխգործակցությունը, տարածաշրջանային անվտանգության վերաբերյալ կողմերի մոտեցումները և միջազգային կազմակերպությունների շրջանակներում համագործակցության առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի անվտանգության երաշխավորման հասկացության վերլուծությունը՝ տարբերակելով իրավական պարտավորությունները, քաղաքական փոխգործակցությունը և դրանց գործնական իրականացումը։ Այս համատեքստում կարևոր է նաև հարաբերությունների փոփոխվող բնույթի ուսումնասիրությունը. Հայաստանը շարունակում է Ռուսաստանի հետ ունենալ լայն պայմանագրային և միջպետական հարաբերություններ, սակայն 2024 թվականից պաշտոնապես հայտարարել է ՀԱՊԿ աշխատանքներին իր մասնակցությունը փաստացի սառեցնելու մասին, իսկ 2026 թվականին ՀՀ վարչապետը վերահաստատել է, որ Հայաստանը ներկայում չի մասնակցում կազմակերպության աշխատանքներին՝ դա կապելով նախկին անվտանգային իրադարձությունների նկատմամբ կազմակերպության արձագանքի վերաբերյալ հայկական կողմի գնահատականի հետ։ Այս հանգամանքը հնարավորություն է տալիս հետազոտության մեջ դիտարկել ոչ միայն համագործակցության ավանդական կառուցակարգերը, այլև դրանց արդյունավետության, փոխադարձ ակնկալիքների և անվտանգության քաղաքականության վերափոխման հարցերը։ Կարող է ուսումնասիրվել նաև, թե ինչպես են տարածաշրջանային զարգացումները, արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունների փոփոխությունները և անվտանգության միջավայրի վերափոխումը ազդում երկկողմ հարաբերությունների բովանդակության վրա։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է միջազգային հարաբերությունների, անվտանգության ուսումնասիրությունների և արտաքին քաղաքականության վերլուծության մոտեցումները՝ հայ-ռուսական փոխգործակցությունը դիտարկելով որպես Հայաստանի անվտանգության քաղաքականության պատմականորեն կարևոր, սակայն ժամանակի ընթացքում փոփոխվող բաղադրիչ։

Աշխատությունը նվիրված է տնտեսագետ Մենտոր Բունիաթյանի գիտական ժառանգության այն հատվածի ուսումնասիրությանը, որը վերաբերում է տնտեսական ճգնաժամերի տեսությանը, դրանց առաջացման պատճառներին, զարգացման օրինաչափություններին և պատմական դրսևորումներին։ Հետազոտության կենտրոնում գիտնականի տնտեսական հայացքների համակարգն է և այն տեսական սկզբունքները, որոնց միջոցով նա մեկնաբանել է շուկայական տնտեսության պարբերական անկայունությունները, արտադրության տատանումները և տնտեսական ցիկլերի տարբեր փուլերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ճգնաժամերի պատճառների վերաբերյալ նրա մոտեցումների վերակառուցմանը՝ դրանք դիտարկելով ժամանակի տնտեսական մտքի հիմնական ուղղությունների և գիտական բանավեճերի համատեքստում։ Քննության առարկա կարող են դառնալ արտադրության, սպառման, վարկի, դրամաշրջանառության, ներդրումային գործընթացների և շուկայական հավասարակշռության միջև փոխհարաբերությունների վերաբերյալ նրա մեկնաբանությունները։ Տեսական խնդիրների հետ մեկտեղ կարևորվում է պատմական նյութի կիրառումը, քանի որ տնտեսական ճգնաժամերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համադրելու ընդհանուր տեսական դրույթները տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղի ունեցած տնտեսական ցնցումների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել գիտնականի կողմից օգտագործված պատմական օրինակները, տնտեսական վիճակագրության նկատմամբ նրա մոտեցումը և տեսական եզրահանգումների հիմնավորման մեթոդաբանությունը։ Առանձին ուղղություն է նրա հայացքների համեմատությունը տնտեսական ցիկլերի և ճգնաժամերի վերաբերյալ այլ տնտեսագիտական դպրոցների գաղափարների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ որոշելու նրա տեղը տնտեսական մտքի պատմության մեջ։ Կարևոր է նաև պարզաբանել, թե նրա աշխատություններում ինչպես են փոխկապակցվում ճգնաժամի տեսական բացատրությունը և տնտեսական զարգացման պատմական առանձնահատկությունները։ Այս տեսանկյունից տնտեսական անկումները ներկայացվում են ոչ միայն որպես առանձին ժամանակաշրջանների երևույթներ, այլև որպես տնտեսական համակարգերի զարգացման տրամաբանության ուսումնասիրության կարևոր խնդիր։ Գիտական ժառանգության քննությունը կարող է նպաստել նաև հայ տնտեսագիտական մտքի պատմության ավելի ամբողջական ներկայացմանը՝ բացահայտելով հայազգի տնտեսագետների մասնակցությունը միջազգային տնտեսական տեսության զարգացմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է տնտեսական տեսության, տնտեսական ճգնաժամերի ուսումնասիրության, տնտեսական պատմության և տնտեսագիտական մտքի պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով Մենտոր Բունիաթյանի գիտական հայացքների ձևավորումն ու նշանակությունը տնտեսական ցիկլերի և ճգնաժամերի հետազոտության շրջանակում։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանում Վեստի համախտանիշի ախտորոշման և բուժման կազմակերպման ու կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում վաղ մանկական տարիքում դրսևորվող այս նյարդաբանական վիճակի ժամանակին ճանաչման, կլինիկական գնահատման և հիվանդության ընթացքի վերահսկման հարցերն են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում վաղ ախտորոշման նշանակությանը, քանի որ հիվանդության կլինիկական դրսևորումների ժամանակին ճանաչումը և մասնագիտական գնահատումը կարևոր են հետագա բժշկական հսկողության կազմակերպման համար։ Ախտորոշման գործընթացը դիտարկվում է համալիր մոտեցման շրջանակում՝ ներառելով կլինիկական պատկերի գնահատումը, էլեկտրաէնցեֆալոգրաֆիկ հետազոտությունների նշանակությունը և անհրաժեշտության դեպքում պատճառագիտական գործոնների բացահայտմանն ուղղված լրացուցիչ հետազոտությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հիվանդության տարբեր պատճառագիտական ձևերը, կլինիկական ընթացքի առանձնահատկությունները և դրանց կապը բուժման արդյունքների ու հետագա զարգացման հետ։ Կարևոր ուղղություն է կիրառվող բուժական մոտեցումների արդյունավետության համեմատական գնահատումը՝ հաշվի առնելով կլինիկական արձագանքը, նյարդաբանական վիճակի փոփոխությունները և երկարաժամկետ հսկողության արդյունքները։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում բուժման արդյունավետության և անվտանգության շարունակական գնահատման անհրաժեշտությանը՝ յուրաքանչյուր երեխայի կլինիկական առանձնահատկություններին համապատասխան։ Հետազոտության մեջ նշանակություն ունի նաև հիվանդության վաղ հայտնաբերման և մասնագիտացված բժշկական օգնության հասանելիության կազմակերպումը Հայաստանի առողջապահական համակարգում։ Կարող են ուսումնասիրվել ախտորոշման ուշացման պատճառները, տարբեր բժշկական ծառայությունների միջև համագործակցությունը և հիվանդների շարունակական հսկողության կազմակերպման խնդիրները։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում երեխայի նյարդահոգեբանական զարգացման գնահատմանը, քանի որ հիվանդության ազդեցությունը կարող է դուրս գալ միայն նոպաների վերահսկման շրջանակից և առնչվել զարգացման տարբեր ոլորտներին։ Այդ պատճառով կարևորվում է բազմամասնագիտական մոտեցումը՝ մանկական նյարդաբանության, նեյրոֆիզիոլոգիայի, զարգացման գնահատման և վերականգնողական աջակցության համադրմամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկական նյարդաբանության, էպիլեպտոլոգիայի և կլինիկական ախտորոշման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով գնահատել Հայաստանում Վեստի համախտանիշի բժշկական օգնության կազմակերպման առանձնահատկությունները և հիմնավորել ախտորոշման ու բուժման արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։

Հրատարակությունը ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ գյուղատնտեսության տարբեր բնագավառներում աչքի ընկած աշխատողների, արտադրական նախաձեռնությունների և առաջավոր փորձի վերաբերյալ գրականության համակարգված հանձնարարական մատենագիտական ցանկ։ Այն նախատեսված է ընթերցողներին համապատասխան գրքերի, հոդվածների, ակնարկների և այլ հրատարակությունների ընտրության հարցում կողմնորոշելու համար՝ միաժամանակ ներկայացնելով տվյալ ժամանակաշրջանի գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպման և աշխատանքի հանրայնացման առանձնահատկությունները։ Ցանկում ընդգրկված նյութերը կարող են վերաբերել դաշտավարության, այգեգործության, խաղողագործության, անասնաբուծության և գյուղատնտեսության այլ ճյուղերում գործունեություն իրականացրած աշխատողների փորձին, աշխատանքի կազմակերպման եղանակներին և արտադրական ձեռքբերումների ներկայացմանը։ Հանձնարարական բնույթը ենթադրում է, որ մատենագիտական գրառումները ընտրվել են որոշակի ընթերցողական և տեղեկատվական նպատակով՝ առաջարկելով այնպիսի հրապարակումներ, որոնք տվյալ ժամանակաշրջանում համարվել են օգտակար գյուղատնտեսական փորձի տարածման և մասնագիտական գիտելիքների փոխանցման համար։ Նման ցանկերի կառուցվածքում կարևոր նշանակություն ունի նյութերի թեմատիկ համակարգումը, որը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին արագ գտնել իրեն հետաքրքրող գյուղատնտեսական ուղղությանը կամ գործունեության ոլորտին վերաբերող գրականությունը։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել նաև պատմական տեսանկյունից, քանի որ մատենագիտական նյութերի ընտրությունը արտացոլում է խորհրդային ժամանակաշրջանի գյուղատնտեսական քաղաքականության, աշխատանքի կազմակերպման և արտադրական հաջողությունների հանրային ներկայացման առանձնահատկությունները։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել, թե ինչպիսի մասնագիտական փորձ էր տարածվում, ինչ թեմաներ էին առաջնահերթ համարվում և ինչպես էր գրականությունը ներգրավվում գյուղատնտեսական գիտելիքների տարածման գործընթացում։ Միաժամանակ նման մատենագիտական աղբյուրը կարող է օգտակար լինել Հայաստանի գյուղատնտեսության պատմության ուսումնասիրության համար՝ օգնելով հայտնաբերել տվյալ ժամանակաշրջանի առանձին աշխատողների, տնտեսությունների, արտադրական նախաձեռնությունների և մասնագիտական փորձի վերաբերյալ հրատարակություններ։ Գրադարանագիտական տեսանկյունից այն ներկայացնում է թեմատիկ հանձնարարական մատենագիտության օրինակ, որտեղ տեղեկատվական, կրթական և կողմնորոշիչ գործառույթները համակցվում են որոշակի ոլորտի վերաբերյալ գրականության ընտրության ու համակարգման հետ։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը կարևոր աղբյուր է խորհրդային Հայաստանի գյուղատնտեսական գրականության, գյուղատնտեսության պատմության և հանձնարարական մատենագիտության զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։

Աշխատությունը նվիրված է ավագ դպրոցական տարիքում սովորողների հոգևոր դաստիարակության բովանդակության, նպատակների, մանկավարժական պայմանների և իրականացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում դեռահասների ու պատանիների արժեքային համակարգի, բարոյական գիտակցության, ինքնաճանաչման և սոցիալական պատասխանատվության ձևավորման գործընթացներն են՝ կրթական և սոցիալ-մշակութային միջավայրի փոխազդեցության պայմաններում։ Ավագ դպրոցական տարիքը դիտարկվում է որպես անձի զարգացման կարևոր փուլ, երբ առավել ակտիվ են դառնում աշխարհայացքային հարցերի նկատմամբ հետաքրքրությունը, սեփական դիրքորոշումների ձևավորումը, կյանքի նպատակների իմաստավորումը և հասարակության մեջ սեփական դերի գիտակցումը։ Այս համատեքստում հոգևոր դաստիարակությունը կարող է ընդգրկել բարոյական արժեքների, մարդկային արժանապատվության, պատասխանատվության, փոխադարձ հարգանքի, համերաշխության, մշակութային ժառանգության և հասարակական վարքագծի վերաբերյալ պատկերացումների զարգացումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ընտանիքի, դպրոցի, ուսուցչի, հասակակիցների և հասարակական միջավայրի ազդեցությանը, քանի որ սովորողի արժեքային կողմնորոշումները ձևավորվում են տարբեր սոցիալական հարաբերությունների և անձնական փորձառությունների համադրմամբ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել դասավանդման և արտադասարանական գործունեության այն ձևերը, որոնք նպաստում են ինքնուրույն մտածողության, բարոյական դատողության, երկխոսության մշակույթի և սեփական գործողությունների հետևանքները գնահատելու կարողության զարգացմանը։ Կարևորվում է գրականության, պատմության, արվեստի և մշակութային ժառանգության կրթական ներուժը՝ որպես մարդկային փորձի, արժեքային ընտրությունների և հասարակական հարաբերությունների քննարկման միջոց։ Հոգևոր դաստիարակության արդյունավետության համար նշանակություն ունի նաև այնպիսի կրթական միջավայրի ձևավորումը, որտեղ հարգվում են սովորողների անձնական համոզմունքները, խրախուսվում են հարցադրումը, քննարկումը և տարբեր տեսակետների նկատմամբ հանդուրժողական վերաբերմունքը։ Առանձին ուղղություն է ազգային և համամարդկային արժեքների փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը՝ դրանք դիտարկելով սովորողի մշակութային ինքնագիտակցության և լայն սոցիալական պատասխանատվության զարգացման համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկավարժության, տարիքային հոգեբանության, արժեքային կրթության և դաստիարակության տեսության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ավագ դպրոցականների հոգևոր ու բարոյական զարգացմանը նպաստող հիմնական մանկավարժական պայմաններն ու կրթական հնարավորությունները։

Աշխատությունը նվիրված է Շաղախի խոսվածքային համակարգի լեզվաբանական ուսումնասիրությանը՝ այն դիտարկելով Հադրութի ենթաբարբառային միջավայրի և հայերենի տարածքային տարբերակների փոխհարաբերությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում տվյալ խոսվածքի հնչյունական, ձևաբանական, բառապաշարային և շարահյուսական առանձնահատկություններն են, որոնց համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս որոշելու դրա տեղը շրջանի բարբառային համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն լեզվական հատկանիշներին, որոնք մի կողմից Շաղախի խոսվածքը կապում են Հադրութի ենթաբարբառի հետ, իսկ մյուս կողմից ձևավորում են դրա տեղային ինքնատիպությունը։ Հնչյունաբանական մակարդակում կարող են ուսումնասիրվել ձայնավորների և բաղաձայնների արտասանական առանձնահատկությունները, պատմական հնչյունափոխությունների դրսևորումները, շեշտադրությունը և գրական հայերենի համապատասխան ձևերից շեղվող օրինաչափությունները։ Ձևաբանական քննությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու գոյականի հոլովման, հոգնակի թվի կազմության, դերանունների, բայական խոնարհման, ժամանակային ու եղանակային ձևերի և այլ քերականական կարգերի տեղային առանձնահատկությունները։ Բառապաշարի ուսումնասիրության ընթացքում կարևորվում են տեղական բառերը, հնաբանությունները, իմաստային յուրահատկությունները և հարակից խոսվածքների հետ ընդհանուր բառային շերտերը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է նաև լեզվական փոխազդեցության ուսումնասիրությունը, քանի որ աշխարհագրորեն մերձակա բնակավայրերի խոսվածքները երկարատև հաղորդակցության պայմաններում կարող են փոխադարձաբար ազդել միմյանց վրա՝ ձևավորելով անցումային կամ համատեղ հատկանիշներ։ Համեմատական վերլուծությունը կարող է նպաստել տարբերակիչ և ընդհանուր բարբառային երևույթների առանձնացմանը, ինչպես նաև դրանց պատմական զարգացման հնարավոր ուղղությունների բացահայտմանը։ Նման նյութերի գրանցումն ու համակարգումը կարևոր նշանակություն ունեն նաև բարբառային բառապաշարի և ոչ գրական խոսքային ձևերի պահպանման տեսանկյունից, հատկապես այն պայմաններում, երբ բնակչության տեղաշարժերը և գրական լեզվի ազդեցությունը կարող են արագացնել ավանդական խոսվածքների փոփոխությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ բարբառագիտության, պատմական լեզվաբանության, հնչյունաբանության և համեմատական լեզվաբանության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բնութագրել տեղային խոսվածքի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և ճշգրտել դրա հարաբերությունը Հադրութի ենթաբարբառային համակարգի հետ։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության ծառայությունների ոլորտում զբաղվածության արդյունավետության բարձրացման սոցիալ-տնտեսական, կազմակերպական և կառավարչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ծառայությունների ոլորտի աշխատաշուկայի առանձնահատկություններն են, աշխատուժի օգտագործման արդյունավետությունը և այն գործոնները, որոնք ազդում են աշխատանքի արտադրողականության, զբաղվածության կայունության ու մատուցվող ծառայությունների որակի վրա։ Ծառայությունների ոլորտը դիտարկվում է որպես տնտեսության բազմաբնույթ հատված, որը ներառում է առևտրի, տրանսպորտի, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, ֆինանսական, զբոսաշրջային, կրթական, առողջապահական և այլ ծառայություններ, որոնցում աշխատուժի պահանջարկն ու մասնագիտական որակավորման պահանջները կարող են զգալիորեն տարբերվել։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել զբաղվածության կառուցվածքը, աշխատուժի պահանջարկի և առաջարկի հարաբերակցությունը, աշխատավարձերի ձևավորման առանձնահատկությունները, մասնագիտական հմտությունների համապատասխանությունը գործատուների պահանջներին և աշխատանքի արտադրողականության վրա ազդող գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մարդկային կապիտալի զարգացմանը, քանի որ աշխատողների կրթությունը, մասնագիտական պատրաստվածությունը, վերապատրաստումը և նոր տեխնոլոգիաներին հարմարվելու կարողությունը ծառայությունների ոլորտում արդյունավետ զբաղվածության կարևոր նախադրյալներ են։ Կարևորվում է նաև աշխատաշուկայի ճկունության և աշխատանքի պայմանների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով լրիվ և ոչ լրիվ զբաղվածության, ժամանակավոր աշխատանքի, ինքնազբաղվածության և աշխատանքի կազմակերպման նոր ձևերի տարածումը։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ թվայնացման և տեխնոլոգիական փոփոխությունների ազդեցությանը, որոնք մի կողմից փոխում են ավանդական մասնագիտությունների բովանդակությունը, իսկ մյուս կողմից ստեղծում են նոր մասնագիտական կարողությունների և աշխատատեղերի պահանջարկ։ Զբաղվածության արդյունավետության բարձրացման ուղղությունները կարող են դիտարկվել մասնագիտական կրթության և աշխատաշուկայի պահանջների ավելի սերտ համապատասխանեցման, աշխատուժի շարժունակության խթանման, կառավարման համակարգերի կատարելագործման և աշխատանքի արտադրողականության բարձրացման համատեքստում։ Առանձին նշանակություն ունի պետական զբաղվածության քաղաքականության և մասնավոր հատվածի համագործակցությունը՝ աշխատաշուկայի կառուցվածքային անհամապատասխանությունների նվազեցման և աշխատուժի մրցունակության բարձրացման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է աշխատանքի տնտեսագիտության, ծառայությունների տնտեսագիտության, մարդկային ռեսուրսների կառավարման և սոցիալական քաղաքականության մոտեցումները՝ բացահայտելով ծառայությունների ոլորտում արդյունավետ զբաղվածության ապահովման հիմնական խնդիրներն ու զարգացման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է լիգանդների և ԴՆԹ-ի փոխազդեցության կինետիկայի ստոխաստիկ նկարագրմանը՝ մոլեկուլային մակարդակում ընթացող կապման և անջատման գործընթացների հավանականային բնույթի հաշվառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում այն տեսական մոտեցումներն են, որոնց միջոցով հնարավոր է նկարագրել լիգանդային մոլեկուլների կապումը ԴՆԹ-ի համապատասխան տեղամասերի հետ՝ հաշվի առնելով համակարգում տեղի ունեցող պատահական տատանումները և առանձին մոլեկուլային իրադարձությունների փոփոխականությունը։ Ի տարբերություն միայն միջին մեծությունների վրա հիմնված դետերմինիստական նկարագրությունների՝ ստոխաստիկ մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու նաև կապման վիճակների հավանականային բաշխումները, ժամանակային տատանումները և տարբեր մոլեկուլային վիճակների միջև անցումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել ազատ և կապված լիգանդների վիճակները, կապման տեղամասերի հասանելիությունը, փոխազդեցությունների ընտրողականությունը և համակարգի հավասարակշռության ձևավորման ընդհանուր օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կապման և անջատման գործընթացների ժամանակային բնութագրերին, քանի որ դրանց հարաբերակցությունը պայմանավորում է ԴՆԹ-լիգանդ համալիրների կայունությունը և համակարգի դինամիկական վարքագիծը։ Կարևոր ուղղություն է հավանականային մաթեմատիկական մոդելների կիրառումը՝ մոլեկուլային փոխազդեցությունների վերաբերյալ փորձարարական տվյալների մեկնաբանման և տարբեր տեսական ենթադրությունների համեմատության համար։ Նման մոդելները կարող են հնարավորություն տալ ուսումնասիրելու նաև այն իրավիճակները, երբ ԴՆԹ-ի վրա առկա են բազմաթիվ հնարավոր կապման տեղամասեր և առանձին լիգանդների փոխազդեցությունները փոխում են հարակից տեղամասերի հասանելիությունը կամ կապման հավանականությունը։ Ստոխաստիկ նկարագրությունը հատկապես նշանակալի է փոքր թվով մոլեկուլներ պարունակող համակարգերի համար, որտեղ պատահական տատանումների ազդեցությունը կարող է նկատելի լինել և չարտացոլվել միայն միջինացված ցուցանիշների միջոցով։ Տեսական արդյունքների համադրումը կենսաֆիզիկական տվյալների հետ կարող է նպաստել ԴՆԹ-ի հետ տարբեր մոլեկուլների փոխազդեցության մեխանիզմների ավելի խորքային ըմբռնմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մոլեկուլային կենսաֆիզիկայի, քիմիական կինետիկայի, հավանականությունների տեսության և մաթեմատիկական մոդելավորման մոտեցումները՝ ԴՆԹ-լիգանդ փոխազդեցությունների դինամիկան հավանականային գործընթացների տեսանկյունից բնութագրելու նպատակով։