Medieval literature and Grabar

Books on Mesrop Mashtots, Movses Khorenatsi, Grigor Narekatsi, Nahapet Kuchak and Sayat-Nova, studies of medieval Armenian writing, Grabar (Classical Armenian) textbooks and works on manuscripts.

220 books and materials
Online

History

Մովսես Խորենացու պատմության՝ Վենետիկում տպագրված հրատարակության համեմատությունը երկու ձեռագրերի հետ

Աշխատությունը նվիրված է Մովսես Խորենացու պատմագիտական երկի բնագրի համեմատական քննությանը՝ տպագիր հրատարակությունը համադրելով երկու ձեռագիր վկայությունների հետ։ Մովսես Խորենացին հայ պատմագրության ավանդույթի կարևորագույն հեղինակներից է, որի աշխատությունը նշանակալի դեր է ունեցել հայ ժողովրդի անցյալի, ծագումնաբանության, ավանդությունների, արքայական տոհմերի և պատմական ինքնագիտակցության ձևավորման ու պահպանման գործում։ Պատմական երկերի ուսումնասիրության համար կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն դրանց բովանդակությունը, այլև բնագրի փոխանցման պատմությունը՝ ձեռագրային տարբերակները, տարընթերցումները, գրագրական փոփոխությունները և տպագրության ընթացքում կատարված խմբագրական միջամտությունները։ Տպագիր բնագիրը ձեռագրերի հետ համեմատելը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր ընթերցումներ, գնահատելու տեքստի ճշգրտությունը և հասկանալու, թե ինչպես է պատմագիտական երկը պահպանվել ու տարածվել տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Նման համեմատական աշխատանքը կարևոր է բնագրագիտության և ձեռագրագիտության համար, քանի որ նպաստում է պատմական աղբյուրի ավելի վստահելի ընթերցմանը և հետագա գիտական հրատարակությունների նախապատրաստմանը։ Այն նաև առնչվում է հայ հին գրականության ուսումնասիրության մեթոդներին, մատենագիտական նկարագրությանը և պատմական երկերի տեքստային ավանդույթի քննությանը։ Հրատարակությունը արժեքավոր նյութ է Մովսես Խորենացու պատմության գիտական ուսումնասիրությամբ, հայ ձեռագրական ժառանգությամբ և հայ պատմագրության բնագրային ավանդույթով հետաքրքրվող մասնագետների ու ընթերցողների համար։ Այն արտացոլում է հայագիտական հետազոտությունների այն ուղղությունը, որի նպատակն է համադրել պահպանված աղբյուրները, պարզաբանել բնագրային տարբերությունները և հնարավորինս ամբողջական պատկերացում կազմել պատմական աշխատությունների փոխանցման ու հրատարակման ընթացքի մասին։

Updated: 2026-10-29
Մովսես Խորենացու պատմության՝ Վենետիկում տպագրված հրատարակության համեմատությունը երկու ձեռագրերի հետ
Online

Culture

Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ և քարագործ վարպետներ

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան Հայաստանի ճարտարապետական արվեստի զարգացմանը և այն կերտած ճարտարապետների ու քարագործ վարպետների գործունեության ուսումնասիրությանը։ Գրքում ուշադրություն է դարձվում հայկական միջնադարյան շինարարական ավանդույթներին, ճարտարապետական կառույցների ստեղծման գործընթացին, քարերի մշակման եղանակներին և շինարվեստի տեխնիկական ու գեղարվեստական առանձնահատկություններին։ Ճարտարապետներն ու վարպետները ներկայացվում են որպես մշակութային ժառանգության ձևավորման կարևոր մասնակիցներ, որոնց մասնագիտական գիտելիքները, ստեղծագործական մոտեցումները և վարպետությունը նպաստել են հայկական ճարտարապետական դպրոցի ինքնատիպության պահպանմանն ու զարգացմանը։ Քննության առարկա են շինարարական աշխատանքների կազմակերպման, քարերի ընտրության և մշակման, որմնադրության, ճարտարապետական մանրամասների ու քանդակազարդ տարրերի ստեղծման հետ կապված հարցերը։ Կարևորվում է նաև վարպետների անունների, գործունեության հետքերի և շինարարական արձանագրությունների ուսումնասիրությունը՝ որպես միջնադարյան մասնագիտական կյանքի ու ճարտարապետական պատմության սկզբնաղբյուրներ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու միջնադարյան Հայաստանի շինարարական մշակույթի, ճարտարապետական գիտելիքի փոխանցման և արհեստագործական ավանդույթների մասին։ Այն արժեքավոր նյութ է ճարտարապետության պատմությամբ, հայկական քարարվեստով, միջնադարյան արվեստով և մշակութային ժառանգության պահպանությամբ հետաքրքրվող մասնագետների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Updated: 2026-10-30
Միջնադարյան հայ ճարտարապետներ և քարագործ վարպետներ
Online

History

Սուրբ Սահակ Պարթևի և Մեսրոպ Մաշտոցի ավագ աշակերտներն ու V դարի առաջին թարգմանիչները

Աշխատությունը նվիրված է V դարի հայ մշակութային և հոգևոր կյանքի կարևորագույն դեմքերին՝ Սուրբ Սահակ Պարթև կաթողիկոսի և Մեսրոպ Մաշտոցի անմիջական աշակերտներին, որոնք նշանակալի դեր են ունեցել հայ գրավոր մշակույթի ձևավորման և զարգացման գործում։ Ներկայացվում են նրանց կրթական միջավայրը, ուսուցչական ավանդույթը, գիտելիքների փոխանցման գործընթացը և հայերեն թարգմանական գրականության սկզբնավորման պատմական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրության են արժանի առաջին թարգմանիչների գործունեությունը, նրանց մասնակցությունը քրիստոնեական գրականության հայացմանը, գրավոր լեզվի մշակմանը և ազգային կրթական ու հոգևոր կյանքի ամրապնդմանը։ Աշխատության թեման առնչվում է հայոց գրերի գյուտից հետո ծավալված մշակութային շարժմանը, թարգմանչական դպրոցի ձևավորմանը և հայ մատենագրության վաղ շրջանի զարգացմանը։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են Սահակ Պարթևի և Մեսրոպ Մաշտոցի աշակերտները շարունակել իրենց ուսուցիչների գործը՝ նպաստելով հայերեն գրավոր ժառանգության հարստացմանը և կրթական ավանդույթի հաստատմանը։ Գիրքը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայագիտությամբ, հայոց լեզվի ու գրականության պատմությամբ, թարգմանական արվեստով և վաղ միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր-մշակութային զարգացումներով զբաղվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Updated: 2026-10-30
Սուրբ Սահակ Պարթևի և Մեսրոպ Մաշտոցի ավագ աշակերտներն ու V դարի առաջին թարգմանիչները
Online

History

Երևան․ միջնադարյան հուշարձանները և վիմական արձանագրությունները

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի միջնադարյան պատմամշակութային ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով քաղաքի տարածքում և շրջակայքում պահպանված պատմական հուշարձաններին ու դրանց վրա առկա վիմական արձանագրություններին։ Հուշարձանները ներկայացվում են որպես անցյալի նյութական վկայություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրելու քաղաքի պատմական միջավայրը, ճարտարապետական զարգացումը, հոգևոր կյանքը և մշակութային ավանդույթները։ Վիմական արձանագրությունները կարևոր սկզբնաղբյուրներ են Երևանի և նրա բնակչության պատմության, հասարակական հարաբերությունների, կրոնական հաստատությունների, հիշատակի ավանդույթների ու անհատների գործունեության վերաբերյալ տեղեկություններ բացահայտելու համար։ Դրանց լեզուն, գրային առանձնահատկությունները, բովանդակությունն ու թվագրական տվյալները կարող են լրացնել գրավոր պատմական աղբյուրների տեղեկությունները և նպաստել տարբեր ժամանակաշրջանների իրադարձությունների ու մշակութային գործընթացների ճշգրտմանը։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայկական միջնադարյան ճարտարապետության և վիմագրական ժառանգության փաստագրման, պահպանության ու գիտական արժևորման տեսանկյունից։ Այն կարող է ծառայել որպես տեղեկատու և ուսումնասիրության նյութ Երևանի պատմությամբ, միջնադարյան հուշարձաններով, հայ ճարտարապետությամբ ու վիմագրությամբ զբաղվող պատմաբանների, հնագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների և ուսանողների համար։

Updated: 2026-10-31
Երևան․ միջնադարյան հուշարձանները և վիմական արձանագրությունները
Online

Culture

Միջնադարյան Հայաստանի գեղարվեստական խեցեղենի զարդաձևերը

Ուսումնասիրությունը նվիրված է միջնադարյան Հայաստանում ստեղծված գեղարվեստական խեցեղենի զարդաձևերի և դրանց գեղարվեստական առանձնահատկությունների քննությանը։ Այն դիտարկում է խեցեղենը որպես միջնադարյան նյութական մշակույթի և կիրառական արվեստի կարևոր բնագավառ, որի ձևավորման ու զարգացման մեջ արտահայտվել են ժամանակաշրջանի գեղագիտական պատկերացումները, ստեղծագործական ավանդույթներն ու զարդարվեստի սկզբունքները։ Զարդապատկերների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու դրանց կառուցվածքային, ձևային և հորինվածքային առանձնահատկությունները, ինչպես նաև տարբեր դեկորատիվ տարրերի կիրառման եղանակները։ Խեցեղենի մակերեսին պատկերված զարդերը կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում միջնադարյան վարպետների գեղարվեստական մտածողության, պատկերային լեզվի և գեղազարդման մշակույթի մասին։ Դրանց համեմատական քննությունը կարող է նպաստել հայկական խեցեգործության զարգացման ընթացքի, տարածաշրջանային գեղարվեստական կապերի և միջնադարյան դեկորատիվ արվեստի ընդհանուր միտումների բացահայտմանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայկական միջնադարյան արվեստի, խեցեգործության պատմության և զարդարվեստի ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով գեղարվեստական խեցեղենը որպես պատմամշակութային ժառանգության արժեքավոր բաղադրիչ։ Այն նախատեսված է արվեստաբանների, հնագետների, մշակութաբանների, ուսանողների և հայկական միջնադարյան արվեստով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-02
Միջնադարյան Հայաստանի գեղարվեստական խեցեղենի զարդաձևերը
Online

History

Միջնադարյան Հայաստանի զենքերի տեսակները

Ուսումնասիրությունը նվիրված է միջնադարյան Հայաստանում կիրառված զենքերի տեսակների, դրանց առանձնահատկությունների և պատմական զարգացման քննությանը։ Այն ներկայացնում է զենքը որպես ռազմական պատմության և նյութական մշակույթի կարևոր բաղադրիչ՝ դիտարկելով դրա նշանակությունը միջնադարյան հասարակության պաշտպանական համակարգում, ռազմական կազմակերպման և մարտական գործունեության մեջ։ Զենքերի տեսակների դասակարգումն ու դրանց բնութագրումը հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու տարբեր նշանակության զինատեսակների, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունների և գործածության ոլորտների մասին։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև միջնադարյան Հայաստանի ռազմական ավանդույթների, զինվորական կյանքի և պաշտպանական կարողությունների հետազոտության տեսանկյունից։ Զենքերի ձևերի ու կիրառության քննությունը կարող է նպաստել հայկական ռազմական մշակույթի առանձնահատկությունների բացահայտմանը և հարևան ժողովուրդների ռազմական ավանդույթների հետ համեմատական ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն ռազմական պատմության, այլև պատմական հնագիտության, զենքի տեխնոլոգիական զարգացման և միջնադարյան արհեստագործության ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր նյութ է հայոց ռազմական պատմությամբ, միջնադարյան նյութական մշակույթով և պատմական զինատեսակներով հետաքրքրվող մասնագետների, ուսանողների ու ընթերցողների համար։

Updated: 2026-11-02
Միջնադարյան Հայաստանի զենքերի տեսակները
Online

Linguistics

Հայոց գրաբարի քերականություն, հատոր առաջին

Աշխատությունը նվիրված է հայոց դասական գրավոր լեզվի՝ գրաբարի կառուցվածքի և քերականական օրինաչափությունների մանրամասն ուսումնասիրությանը։ Որպես բազմահատոր աշխատության առաջին մաս՝ այն հիմք է ստեղծում գրաբարի լեզվական համակարգը հետևողականորեն ճանաչելու և հետագա քերականական թեմաներն ուսումնասիրելու համար։ Նման ծավալուն քերականական երկերում սովորաբար հանգամանորեն քննվում են լեզվի հնչյունական առանձնահատկությունները, վանկերի և բառերի կազմությունը, խոսքի մասերի դասակարգումը, բառերի ձևափոխության կանոններն ու քերականական կարգերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գոյականների հոլովական համակարգին, ածականների և դերանունների ձևերին, բայերի խոնարհմանը, ժամանակների ու եղանակների արտահայտմանը, ինչպես նաև նախադասության կառուցվածքին և շարահյուսական կապերին։ Գրաբարի ուսումնասիրությունը պահանջում է հաշվի առնել նրա հարուստ ձևաբանական համակարգը, բառերի ճկուն շարադասությունը և դասական գրականության մեջ ամրագրված լեզվական նորմերը։ Այսպիսի աշխատությունը կարևոր ուղեցույց է եղել գրաբարի խորացված ուսուցման, հին հայկական մատենագրության ընթերցման և բնագրերի ճշգրիտ մեկնաբանման համար։ Այն կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, բանասերներին, պատմաբաններին, ուսուցիչներին և հայ հին գրականությամբ զբաղվող ընթերցողներին։ Գիտական ու կրթական արժեքից բացի՝ երկը վկայում է հայ քերականագիտական մտքի զարգացման, դասական լեզվի կանոնակարգման և գրաբարի պահպանման ու սերունդներին փոխանցելու շարունակական ջանքերի մասին։

Updated: 2026-11-08
Հայոց գրաբարի քերականություն, հատոր առաջին
Online

History

Ալեքսանդր Խուդաբաշյանի մատենադարանի հայերեն տպագիր և ձեռագիր գրքերի այբբենական ցանկ

Աշխատությունը ներկայացնում է հայերեն տպագիր և ձեռագիր գրքերի մատենագիտական ցանկ՝ կազմված Ալեքսանդր Խուդաբաշյանի անձնական մատենադարանի հավաքածուի հիման վրա։ Այն կարևոր տեղեկատու աղբյուր է հայ գրավոր ժառանգության պահպանման, նկարագրման և համակարգման պատմության ուսումնասիրության համար։ Գրքերի այբբենական դասավորությունը հեշտացնում է առանձին վերնագրերի որոնումը, համեմատությունը և նույնականացումը՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով կողմնորոշվելու հավաքածուի բովանդակության մեջ։ Ցանկում տպագիր հրատարակությունների և ձեռագրերի համատեղ ընդգրկումը առանձնահատուկ արժեք ունի, քանի որ արտացոլում է հայ գրքի մշակույթի երկու կարևոր ավանդույթների՝ ձեռագրական ընդօրինակման և տպագրական տարածման շարունակականությունը։ Նման մատենագիտական նկարագրություններում սովորաբար ներառվում են ստեղծագործությունների վերնագրերը, հեղինակների անունները և գրքերի տարբերակման համար անհրաժեշտ այլ տվյալներ, որոնք օգտակար են հետազոտական աշխատանքի ընթացքում։ Անձնական մատենադարանի կազմի ուսումնասիրությունը կարող է պատկերացում տալ հավաքածուի ձևավորման սկզբունքների, գրքերի ձեռքբերման և պահպանման մշակույթի, ինչպես նաև տվյալ ժամանակաշրջանում հայերեն գրականության նկատմամբ հետաքրքրության մասին։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի հայագիտության, մատենագիտության, ձեռագրագիտության և գրադարանային գործի պատմության համար։ Այն նաև ընդգծում է անհատական հավաքածուների դերը ազգային մշակութային ժառանգության պահպանման գործում՝ ցույց տալով, որ մասնավոր գրադարանները կարող են դառնալ գիտական ուսումնասիրությունների և պատմական հիշողության պահպանման արժեքավոր աղբյուրներ։

Updated: 2026-11-08
Ալեքսանդր Խուդաբաշյանի մատենադարանի հայերեն տպագիր և ձեռագիր գրքերի այբբենական ցանկ
Online

Literature

Սուրբ հայր Գրիգոր Նարեկացու մատենագրությունը

Ժողովածուն ներկայացնում է հայ միջնադարյան հոգևոր և գրական մտքի մեծագույն ներկայացուցիչներից մեկի՝ Գրիգոր Նարեկացու մատենագրական ժառանգությունը՝ բացահայտելով նրա ստեղծագործական աշխարհը, աստվածաբանական հայացքները և գեղարվեստական մտածողության առանձնահատկությունները։ Նարեկացու երկերում կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում մարդու և Աստծո հարաբերությունը, մեղքի ու ապաշխարության իմաստը, աստվածային ողորմության հանդեպ հավատը, հոգևոր մաքրության ձգտումը և փրկության որոնումը։ Նրա գրական խոսքը միավորում է խոր անձնական ապրումը, փիլիսոփայական խորհրդածությունը և բարձրարվեստ բանաստեղծական արտահայտչամիջոցները։ Հեղինակի ստեղծագործություններին բնորոշ են խորհրդանշական պատկերները, հուզական լարվածությունը, աստվածաշնչյան ակնարկները և մարդկային ներաշխարհի նուրբ բացահայտումը։ Նարեկացու մատենագրական ժառանգության մեջ առանձնահատուկ նշանակություն ունեն աղոթական ու ներբողական երկերը, ինչպես նաև հոգևոր և մեկնողական բնույթի ստեղծագործությունները, որոնց միջոցով նա անդրադառնում է քրիստոնեական հավատի հիմնարար գաղափարներին և մարդու հոգևոր կատարելագործման ճանապարհին։ Ժողովածուն հնարավորություն է տալիս Նարեկացուն դիտարկելու ոչ միայն որպես «Մատյան ողբերգության» հեղինակ, այլև որպես բազմակողմանի մտածող, բանաստեղծ և աստվածաբան, որի ստեղծագործական ժառանգությունը նշանակալի տեղ է զբաղեցնում հայ մշակույթի պատմության մեջ։ Նրա լեզվական հարստությունը, պատկերային համակարգը և մտքի խորությունը մեծ ազդեցություն են ունեցել հայ հոգևոր պոեզիայի ու հետագա գրական զարգացման վրա։ Հրատարակությունն արժեքավոր է հայ միջնադարյան մատենագրության, աստվածաբանության, գրականագիտության և հոգևոր մշակույթի ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով Նարեկացու ստեղծագործությունների ամբողջական ընկալմանը և դրանց պատմական ու մշակութային նշանակության բացահայտմանը։

Updated: 2026-11-09
Սուրբ հայր Գրիգոր Նարեկացու մատենագրությունը
Online

Literature

Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության»

Ստեղծագործությունը հայ միջնադարյան հոգևոր գրականության գլուխգործոցներից է, որտեղ աղոթքի, խոստովանության և խոր ինքնաքննության միջոցով ներկայացվում են մարդու հոգևոր ապրումները, ներքին պայքարն ու Աստծո ողորմության որոնումը։ Գրիգոր Նարեկացին իր խոսքն ուղղում է Արարչին՝ բացահայտելով մարդկային բնության հակասությունները, մեղքի ծանրությունը, խղճի տագնապը և փրկության հանդեպ անսասան հույսը։ Երկի կենտրոնում կանգնած է անհատի և Աստծո հարաբերությունը․ մարդը գիտակցում է իր անկատարությունը, զղջում գործած սխալների համար և ձգտում հոգևոր մաքրության՝ ապավինելով աստվածային սիրուն ու գթասրտությանը։ Ստեղծագործության մեջ արծարծվում են հավատքի, ապաշխարության, խոնարհության, սիրո, տառապանքի, մահվան և հավիտենական կյանքի գաղափարները, որոնք ներկայացվում են ոչ թե վերացական դատողությունների, այլ խորապես անձնական ու հուզական խոստովանության միջոցով։ Հեղինակի բանաստեղծական լեզուն առանձնանում է պատկերների հարստությամբ, խորհրդանշական արտահայտություններով, համեմատություններով և ճարտասանական դիմումներով։ Յուրաքանչյուր աղոթական հատված ընթերցողին հրավիրում է ինքնաճանաչման՝ սեփական խղճի, մտքերի և արարքների վերագնահատման։ Միաժամանակ երկի անհատական ապրումները ձեռք են բերում համամարդկային նշանակություն, քանի որ արտահայտում են մեղքի, հույսի, ներողամտության և հոգևոր նորոգման այնպիսի խնդիրներ, որոնք դուրս են գալիս մեկ ժամանակաշրջանի կամ հասարակության սահմաններից։ Ստեղծագործությունը դարեր շարունակ կարևոր դեր է ունեցել հայ եկեղեցական և գրական մշակույթում՝ ծառայելով որպես աղոթքի, մխիթարության և հոգևոր խորհրդածության աղբյուր։ Այն նաև հայ լեզվի գեղարվեստական հնարավորությունների բացառիկ դրսևորում է և նշանակալի նյութ՝ միջնադարյան աստվածաբանության, գրականագիտության ու հայ հոգևոր մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Updated: 2026-11-09
Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու «Մատյան ողբերգության»
Online

Linguistics

Համառոտ քերականություն՝ աշխարհաբարից գրաբար աստիճանական անցմամբ և պարզաբանումներով՝ ուսանողների դյուրության համար

Աշխատությունը հայոց լեզվի ուսուցման համար նախատեսված քերականական ձեռնարկ է, որի հիմնական առանձնահատկությունն աշխարհաբարից գրաբար աստիճանական անցման ուսուցողական սկզբունքն է։ Այն կազմված է այնպես, որ սովորողը նախ ծանոթանա իրեն ավելի հասկանալի աշխարհաբար լեզվական ձևերին, ապա դրանց համեմատության և պարզաբանումների միջոցով աստիճանաբար յուրացնի գրաբարի քերականական կառուցվածքն ու արտահայտչական հնարավորությունները։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս հաղթահարելու դասական հայերենի յուրացման դժվարությունները՝ ուսուցումը կազմակերպելով հասկանալի և հաջորդական փուլերով։ Ձեռնարկում կարևոր տեղ կարող են զբաղեցնել խոսքի մասերի դասակարգումը, գոյականների հոլովումը, բայերի խոնարհումը, դերանունների և ածականների գործածությունը, բառերի ձևափոխության կանոնները, ինչպես նաև նախադասության կառուցման սկզբունքները։ Աշխարհաբարի և գրաբարի զուգադրումը նպաստում է երկու լեզվական համակարգերի ընդհանրությունների ու տարբերությունների բացահայտմանը, սովորողին օգնում է ճանաչելու գրաբարի հին քերականական ձևերը և հասկանալու դրանց իմաստային ու գործառական առանձնահատկությունները։ Պարզաբանումների առկայությունը ձեռնարկը դարձնում է մատչելի ոչ միայն դասավանդման ընթացքում, այլև ինքնուրույն ուսումնասիրության համար։ Այն արտացոլում է հայ կրթական մտքի կարևոր միտումներից մեկը՝ դասական գրական լեզվի ուսուցումը կապել ժամանակակից խոսքի հետ և ստեղծել անցումային մեթոդներ, որոնք կհեշտացնեն լեզվական գիտելիքների յուրացումը։ Գիրքը նշանակալի է հայերենի դասավանդման պատմության, գրաբարի ուսումնասիրման մեթոդաբանության և աշխարհաբարի ու գրաբարի փոխհարաբերությունների հետազոտման համար։

Updated: 2026-11-09
Համառոտ քերականություն՝ աշխարհաբարից գրաբար աստիճանական անցմամբ և պարզաբանումներով՝ ուսանողների դյուրության համար
Online

Religion

Նարեկ․ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու աղոթքների գիրք

Գիրքը հայ միջնադարյան հոգևոր գրականության կարևորագույն ստեղծագործություններից մեկի՝ Գրիգոր Նարեկացու աղոթական ժառանգության հրատարակություն է։ Այն ներկայացնում է մեծանուն վանական, աստվածաբան, բանաստեղծ և մատենագիր Գրիգոր Նարեկացու հոգևոր մտածողությունը, որի ստեղծագործություններում քրիստոնեական հավատքը, մարդու ներաշխարհի խորքային քննությունը և Աստծո հետ անձնական հաղորդակցության ձգտումը միավորվում են բացառիկ գեղարվեստական ու աստվածաբանական արտահայտությամբ։ Աղոթքների առանցքում մարդն է՝ իր մեղավորության գիտակցությամբ, հոգևոր տկարություններով, կասկածներով, վախերով ու տառապանքներով, բայց միաժամանակ աստվածային ողորմության, ներման և փրկության հանդեպ անսասան հույսով։ Հեղինակը դիմում է Աստծուն խորին խոնարհությամբ՝ խոստովանելով մարդկային անկատարությունը և հայցելով հոգու մաքրություն, բժշկություն, ներողամտություն ու փրկություն։ Ստեղծագործության կարևոր առանձնահատկություններից է հոգեբանական խորությունը․ աղոթող մարդու ներքին պայքարը ներկայացվում է անկեղծ ինքնաքննության, հուզական լարվածության, պատկերավոր խոսքի և աստվածաշնչյան խորհրդանիշների միջոցով։ Գրիգոր Նարեկացու լեզվին բնորոշ են արտահայտչական հարստությունը, բարդ ու բազմաշերտ պատկերները, հակադրությունները, հուզական բարձր լարվածությունը և աստվածաբանական գաղափարների բանաստեղծական վերարտադրությունը։ Նրա աղոթական խոսքը միաժամանակ անձնական խոստովանություն է և համամարդկային հոգևոր ապրումների արտահայտություն՝ ընթերցողին ներգրավելով ինքնաճանաչման, ապաշխարության և ներքին վերափոխման գործընթացում։ Գիրքը կարևոր տեղ ունի հայ եկեղեցական ավանդության մեջ՝ որպես անհատական աղոթքի, հոգևոր խորհրդածության և հավատքի ամրապնդման միջոց։ Այն նաև նշանակալի գրական հուշարձան է, որն արտացոլում է հայ միջնադարյան աստվածաբանական մտքի, բանաստեղծական լեզվի և հոգևոր մշակույթի բարձր զարգացած մակարդակը։ Հրատարակությունը արժեքավոր է Գրիգոր Նարեկացու ստեղծագործական ժառանգության տարածման, հայերեն հոգևոր գրականության պատմության և հայկական տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության համար, ինչպես նաև կարող է օգտակար լինել աստվածաբաններին, գրականագետներին, լեզվաբաններին և հոգևոր գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Updated: 2026-11-10
Նարեկ․ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու աղոթքների գիրք
Online

Religion

Մաշտոց

Մաշտոցը Հայ Առաքելական Եկեղեցու կարևորագույն ծիսական գրքերից է, որը ներառում է եկեղեցական խորհուրդների, հոգևոր արարողությունների, օրհնությունների և նվիրագործումների կատարման կարգերը՝ ծառայելով որպես հոգևորականների հիմնական գործնական ձեռնարկներից մեկը։ Այն ներկայացնում է հայ եկեղեցական ծիսակարգի ձևավորված ավանդույթը՝ պահպանելով դարերի ընթացքում մշակված աղոթքները, ծիսական ընթերցումները, արարողությունների հաջորդականությունը և դրանց կատարման համար անհրաժեշտ կարգավորումները։ Գրքի բովանդակությունը կապված է քրիստոնեական կյանքի տարբեր փուլերի և կարևոր իրադարձությունների հետ՝ սկսած մարդու եկեղեցական կյանք մուտք գործելուց մինչև ընտանեկան, հասարակական և հոգևոր կյանքի այլ նշանակալի հանգրվաններ։ Ծիսական գրականության այս տեսակի մեջ առանձնահատուկ տեղ ունեն մկրտության և դրոշմի, պսակի, ձեռնադրության, եկեղեցու օծման, թաղման, տնօրհնեքի և տարբեր օրհնությունների արարողությունների կարգերը, որոնց միջոցով արտահայտվում են Հայ Եկեղեցու դավանաբանական սկզբունքները, հոգևոր ընկալումները և ավանդական ծիսական ինքնությունը։ Աշխատության կարևոր նշանակություններից է եկեղեցական արարողությունների միասնականության և շարունակականության ապահովումը։ Դրանում ամփոփված աղոթքներն ու ծիսական ձևակերպումները հոգևորականներին ուղղորդում են արարողությունների պատշաճ կատարման ընթացքում՝ պահպանելով եկեղեցական ավանդության մեջ հաստատված կարգն ու հաջորդականությունը։ Միաժամանակ գիրքը կարևոր աղբյուր է հայ քրիստոնեական աշխարհայացքի, աստվածաբանական պատկերացումների և եկեղեցական համայնքի հոգևոր կյանքի ուսումնասիրության համար։ Յուրաքանչյուր ծիսական արարողություն ունի ոչ միայն գործնական նշանակություն, այլև խորհրդանշական ու դավանաբանական բովանդակություն՝ արտահայտելով մարդու և Աստծո հարաբերությունը, հավատքի միջոցով հոգևոր նորոգման գաղափարը, համայնքային միասնությունը և աստվածային օրհնության ընկալումը։ Գրական առումով աշխատությունը պատկանում է հայ եկեղեցական ծիսամատյանների ավանդույթին, որի լեզուն առանձնանում է աղոթական արտահայտչամիջոցներով, աստվածաշնչյան պատկերներով, ավանդական բանաձևերով և կրոնական հատուկ տերմինաբանությամբ։ Այն ներկայացնում է նաև հայերեն եկեղեցական գրավոր լեզվի զարգացման կարևոր շերտ՝ պահպանելով ծիսական խոսքի, աղոթքների և հոգևոր ձևակերպումների լեզվական առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրության է արժանի նման ծիսական գրքերի դերը հայ եկեղեցական ինքնության պահպանման գործում, քանի որ դրանց միջոցով սերնդեսերունդ փոխանցվել են ոչ միայն արարողությունների կատարման կանոնները, այլև հայ քրիստոնեական մշակույթի հոգևոր արժեքներն ու դարավոր ավանդույթները։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար կղզում գործող Մխիթարյան միաբանության տպագրական գործունեության շրջանակում հրատարակված այս աշխատությունը կարևոր տեղ ունի նաև հայ գրատպության և կրոնական գրականության պատմության մեջ։ Մխիթարյան միաբանությունը մեծ ներդրում է ունեցել հայերեն գրքերի պահպանման, հրատարակման, տարածման և հայագիտական ու աստվածաբանական մտքի զարգացման գործում։ Այս հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում ոչ միայն որպես եկեղեցական գործնական ձեռնարկ, այլև որպես հայ հոգևոր և մշակութային ժառանգության պահպանման կարևոր վկայություն։ Այն արժեքավոր է Հայ Առաքելական Եկեղեցու ծիսակարգի, հայ աստվածաբանության, եկեղեցական մատենագրության, աղոթական գրականության և հայ տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել հոգևորականներին, աստվածաբաններին, հայագետներին, եկեղեցական պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին և բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են հայոց ծիսական ավանդույթներով, քրիստոնեական պաշտամունքի առանձնահատկություններով ու հայ հոգևոր մշակույթի պատմական զարգացմամբ։

Updated: 2026-11-11
Մաշտոց
Online

Religion

Մաշտոց

Մաշտոցը Հայ Առաքելական Եկեղեցու ծիսական և պաշտամունքային գրականության հիմնարար աշխատություններից է, որը նախատեսված է եկեղեցական խորհուրդների, հոգևոր արարողությունների, օրհնությունների և նվիրագործումների կատարման կարգերը ներկայացնելու համար։ Այն ամփոփում է հայոց եկեղեցական ծիսակարգի դարավոր փորձն ու ավանդույթները՝ պահպանելով աղոթքների, սրբազան ընթերցումների, ծիսական գործողությունների և արարողությունների հաջորդականության հաստատված ձևերը։ Գրքի հիմնական նպատակն է ապահովել եկեղեցական արարողությունների պատշաճ և կանոնակարգված կատարումը՝ միաժամանակ փոխանցելով դրանց աստվածաբանական, խորհրդաբանական և հոգևոր նշանակությունը։ Մաշտոցի ծիսական բովանդակությունը կապված է ինչպես անհատի անձնական ու ընտանեկան կյանքի կարևոր իրադարձությունների, այնպես էլ եկեղեցական համայնքի հոգևոր կարիքների հետ։ Հայ եկեղեցական ավանդության մեջ այս գրքի միջոցով ներկայացվում են մկրտության և դրոշմի, պսակի, ձեռնադրության, թաղման, եկեղեցու օծման, տարբեր առարկաների և վայրերի օրհնության ու նվիրագործման արարողությունները։ Դրանցից յուրաքանչյուրն ունի առանձնահատուկ խորհրդաբանություն և արտահայտում է քրիստոնեական հավատքի հիմնարար գաղափարները՝ աստվածային շնորհը, հոգևոր մաքրագործումը, հավատարմությունը, օրհնությունը, փրկությունը և մարդու ու Աստծո միջև հոգևոր կապը։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ ծիսական գործողությունները ներկայացվում են դրանց համապատասխան աղոթքների և ավանդական ձևակերպումների հետ միասին՝ հնարավորություն տալով պահպանելու արարողությունների բովանդակային ամբողջականությունն ու ծիսական հաջորդականությունը։ Այն ոչ միայն հոգևորականների գործնական ձեռնարկ է, այլև հայ եկեղեցական ավանդության, աստվածաբանական մտածողության և աղոթական մշակույթի կարևոր գրավոր արտահայտություն։ Ծիսամատյանի միջոցով սերունդներին են փոխանցվել եկեղեցական կյանքի կարգավորումները, հոգևոր արարողությունների լեզվական ձևերը և քրիստոնեական պաշտամունքի ազգային առանձնահատկությունները։ Գրական և լեզվական տեսանկյունից աշխատությունը ներկայացնում է հայ եկեղեցական մատենագրության ավանդական ոճը՝ հարուստ աղոթական արտահայտություններով, աստվածաշնչյան պատկերներով, կրոնական հասկացություններով և ծիսական տերմինաբանությամբ։ Այն կարևոր նշանակություն ունի նաև հայերենի եկեղեցական և գրական լեզվի պատմության ուսումնասիրության համար՝ պահպանելով հոգևոր խոսքի ձևավորման ու կիրառության առանձնահատկությունները։ Պատմամշակութային առումով հրատարակությունը կապված է Կոստանդնուպոլսի հայկական տպագրական կյանքի և հայ եկեղեցական գրականության տարածման հետ։ Կոստանդնուպոլիսը երկար ժամանակ եղել է հայ մշակույթի, կրթության, գրահրատարակչության և հոգևոր կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը, որտեղ տպագրված կրոնական գրքերը նպաստել են եկեղեցական ավանդությունների պահպանմանն ու տարբեր համայնքներում դրանց տարածմանը։ Պողոս Արապյան Ապուչեխցու տպագրական գործունեությունը նույնպես կարևոր տեղ ունի հայ գրատպության պատմության մեջ՝ կապված հայերեն գրքի հրատարակման և տարածման զարգացման հետ։ Այս հրատարակությունը արժեքավոր է Հայ Առաքելական Եկեղեցու ծիսակարգի, հայ աստվածաբանության, եկեղեցական պատմության, աղոթական գրականության, հայերեն գրավոր լեզվի և XIX դարի հայկական տպագրական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել հոգևորականներին, աստվածաբաններին, հայագետներին, մատենագետներին և բոլոր նրանց, ովքեր ուսումնասիրում են հայոց եկեղեցական արարողությունների պատմությունը, քրիստոնեական պաշտամունքի առանձնահատկություններն ու հայ հոգևոր ժառանգության պահպանման ավանդույթները։

Updated: 2026-11-11
Մաշտոց
Online

Religion

Մաշտոց

Հայոց եկեղեցական ավանդության և հոգևոր մշակույթի կարևորագույն գրավոր հուշարձաններից է, որը ներկայացնում է Հայ առաքելական եկեղեցու ծիսական կյանքի, պաշտամունքի և հոգևոր արարողությունների կազմակերպման ու իրականացման ավանդական համակարգը։ Այս բնույթի մատյանը նշանակալի տեղ է զբաղեցնում հայ կրոնական գրականության մեջ՝ ծառայելով որպես եկեղեցական արարողությունների կատարման, հոգևոր խորհրդի արտահայտման և ծիսական կարգերի պահպանման գործնական ու դավանաբանական ուղեցույց։ Դրա բովանդակությունը կապված է հայ եկեղեցու բազմադարյա ծիսական ժառանգության, քրիստոնեական հավատքի հիմնարար դրույթների, սրբազան արարողությունների և եկեղեցական կյանքի տարբեր իրադարձությունների հետ։ Մատյանը մարմնավորում է հայ ժողովրդի հոգևոր ինքնության կարևոր շերտերից մեկը՝ արտացոլելով քրիստոնեական աշխարհայացքի, եկեղեցական ավանդության և ազգային մշակութային մտածողության սերտ փոխկապակցվածությունը։ Այն առանձնահատուկ նշանակություն ունի հայ եկեղեցական ծեսերի ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ նման մատյաններում ամփոփված աղոթքները, ծիսական բանաձևերը, օրհնությունները և արարողակարգային կարգադրությունները ոչ միայն ապահովում են պաշտամունքի կանոնավոր իրականացումը, այլև փոխանցում են դարերի ընթացքում ձևավորված հոգևոր փորձառությունն ու կրոնական լեզվի առանձնահատկությունները։ Ստեղծագործության գրական արժեքը պայմանավորված է հայ հոգևոր գրականությանը բնորոշ հանդիսավոր ոճով, աղոթական խոսքի արտահայտչականությամբ, աստվածաշնչյան պատկերային համակարգով և քրիստոնեական խորհրդաբանության հարուստ դրսևորումներով։ Լեզվական առումով այն կարևոր նյութ է հայ եկեղեցական գրավոր խոսքի, կրոնական բառապաշարի, ավանդական ձևակերպումների և գրաբարյան գրական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Պատմամշակութային առումով նման հրատարակությունները կարևոր դեր են ունեցել հայ եկեղեցու ծիսական միասնության պահպանման, հոգևոր գիտելիքի տարածման և ազգային գրավոր ավանդույթի շարունակականության ապահովման գործում։ Դրանք նաև վկայում են հայ տպագրական մշակույթի՝ կրոնական գրականության պահպանման և վերարտադրության ուղղությամբ իրականացված նշանակալի աշխատանքի մասին։ Հատկապես կարևոր է հայ հոգևոր կյանքի պատմության, եկեղեցագիտության, հայագիտության, հայերեն մատենագրության և ծիսագիտության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Այն արժեքավոր է նաև հայ եկեղեցու ավանդույթներով, քրիստոնեական ծիսակարգով և ազգային հոգևոր ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ հնարավորություն ընձեռելով ծանոթանալու հայ եկեղեցական մշակույթի ձևավորման, պահպանման և սերունդներին փոխանցման կարևոր գրավոր ավանդույթներից մեկին։

Updated: 2026-11-11
Մաշտոց
Online

Religion

Սողոմոնի Երգերի երգի մեկնություն

Հին Կտակարանի բանաստեղծական և իմաստասիրական գրականության բացառիկ ստեղծագործություններից մեկի՝ Սողոմոնի Երգերի երգի մեկնությանը նվիրված այս աշխատությունը ներկայացնում է աստվածաշնչյան տեքստի հոգևոր, խորհրդաբանական, աստվածաբանական և բարոյական իմաստների բացահայտմանն ուղղված մեկնողական ուսումնասիրություն։ Երգերի երգը Սուրբ Գրքի առանձնահատուկ գրքերից է, որն իր բանաստեղծական լեզվով, պատկերների հարստությամբ և սիրո թեմայի խորքային ներկայացմամբ առանձնանում է աստվածաշնչյան մյուս գրություններից։ Ստեղծագործության հիմքում սիրո, փոխադարձ նվիրվածության, գեղեցկության, կարոտի, հանդիպման և միության թեմաներն են, որոնք արտահայտվում են երկու սիրահարների երկխոսության, բնության պատկերների և զգացմունքային բանաստեղծական խոսքի միջոցով։ Քրիստոնեական մեկնողական ավանդության մեջ այս ստեղծագործությունը ստացել է նաև խորապես հոգևոր և խորհրդաբանական մեկնություն՝ դառնալով Աստծո և մարդու, Քրիստոսի և Եկեղեցու, ինչպես նաև աստվածային սիրո և հավատացյալի հոգևոր ձգտումների խորհրդանշական արտահայտություն։ Աշխատության հիմնական գաղափարական ուղղություններից մեկը աստվածաշնչյան սիրո այլաբանական ընկալումն է։ Մեկնողական ավանդության համաձայն՝ ստեղծագործության մեջ նկարագրված սիրային հարաբերությունները կարող են մեկնաբանվել որպես Աստծո և իր ժողովրդի միջև գոյություն ունեցող ուխտային կապի պատկեր։ Քրիստոնեական աստվածաբանության մեջ սիրեցյալի և սիրեցյալի փոխհարաբերությունը հաճախ ընկալվել է Քրիստոսի և Եկեղեցու հոգևոր միության խորհրդանիշ, որտեղ սերը արտահայտում է աստվածային նվիրվածությունը, հավատարմությունը և փրկարար շնորհը։ Այս մեկնությունը հնարավորություն է տալիս բանաստեղծական պատկերների ներքո բացահայտելու քրիստոնեական հավատքի կարևորագույն գաղափարներից մեկը՝ Աստծո սերը մարդու նկատմամբ և մարդու հոգևոր ձգտումը դեպի իր Արարիչը։ Ստեղծագործության խորհրդաբանական մեկնության մյուս կարևոր ուղղությունը մարդու հոգու և աստվածային կատարելության միջև հարաբերությունն է։ Հոգևոր մեկնաբանության շրջանակում սիրեցյալի կերպարը կարող է խորհրդանշել մարդու հոգին, որը ձգտում է Աստծո հետ հաղորդակցության, իսկ սիրեցյալի որոնումը՝ հոգևոր ճշմարտության, մաքրության և աստվածային ներկայության որոնում։ Այս տեսանկյունից սիրո լեզուն վերածվում է հոգևոր կյանքի արտահայտչամիջոցի, իսկ կարոտի, հանդիպման և միության պատկերները ներկայացնում են հավատացյալի ներքին ճանապարհը՝ դեպի հոգևոր հասունություն և աստվածային սեր։ Աշխատության նշանակալի կողմերից է նաև աստվածաշնչյան բանաստեղծական պատկերների մեկնությունը։ Երգերի երգում բնությունը, այգիները, ծաղիկները, պտուղները, բույրերը, աղբյուրները, լեռները և կենդանական աշխարհի պատկերները ծառայում են սիրո ու գեղեցկության արտահայտմանը։ Դրանք մեկնողական ավանդության մեջ հաճախ ձեռք են բերում խորհրդանշական իմաստ՝ ներկայացնելով հոգևոր առաքինությունները, մաքրությունը, պտղաբերությունը, աստվածային շնորհը և դրախտային կատարելության գաղափարը։ Նման պատկերների մեկնությունը բացահայտում է աստվածաշնչյան տեքստի բազմաշերտ կառուցվածքը և ընթերցողին հնարավորություն տալիս տեսնելու բառացի ու այլաբանական իմաստների փոխկապակցվածությունը։ Երգերի երգի կարևոր թեմաներից է նաև սիրո հավերժական և հաղթական բնույթը։ Ստեղծագործության մեջ սերը ներկայացվում է որպես ուժ, որը չի սահմանափակվում արտաքին գեղեցկությամբ կամ անցողիկ զգացմունքներով, այլ արտահայտում է խոր նվիրվածություն, միասնություն և փոխադարձ պատկանելություն։ Քրիստոնեական մեկնության շրջանակում այս գաղափարը կապվում է աստվածային սիրո անսահմանության և մարդու հոգևոր փրկության հետ։ Աստծո և մարդու հարաբերությունը դիտարկվում է որպես սիրո և հավատարմության վրա հիմնված կապ, որտեղ աստվածային ողորմությունը և մարդկային հավատը փոխլրացնում են միմյանց։ Գրական-ոճական առումով մեկնության առարկա հանդիսացող աստվածաշնչյան ստեղծագործությունն առանձնանում է քնարականությամբ, երկխոսային կառուցվածքով, հուզական արտահայտչականությամբ և հարուստ փոխաբերական համակարգով։ Երգերի երգը կարևոր տեղ ունի համաշխարհային հոգևոր ու բանաստեղծական գրականության մեջ, քանի որ սիրո թեման ներկայացնում է միաժամանակ մարդկային, բարոյական և խորհրդաբանական մակարդակներում։ Մեկնողական աշխատությունը, բացահայտելով այդ պատկերների իմաստային շերտերը, նպաստում է ինչպես աստվածաբանական, այնպես էլ գրականագիտական ընկալման խորացմանը։ Հատուկ ուշադրության է արժանի հրատարակության պատմամշակութային միջավայրը։ Կալկաթան 19-րդ դարի սկզբին հայ տպագրության և մշակութային գործունեության կարևոր կենտրոններից էր։ Հնդկաստանի հայ համայնքը զգալի ներդրում ուներ հայերեն գրքի հրատարակման, կրթության տարածման և ազգային հոգևոր ժառանգության պահպանման գործում։ Ավետ Ջնթլումյանի տպագրական գործունեության հետ կապված այս հրատարակությունը վկայում է հայ գրքի աշխարհագրական տարածման և աստվածաբանական գրականության նկատմամբ հետաքրքրության մասին՝ հայ գաղթօջախներից մեկում։ Նման գրքերի հրատարակությունը նպաստում էր հայերեն կրոնական գրականության հասանելիությանը և միջնադարյան մեկնողական ավանդության շարունակականությանը։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ աստվածաբանական մտքի, աստվածաշնչյան մեկնագիտության, հայրաբանության, կրոնական գրականության և հայ տպագրության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում աստվածաբանների, հայագետների, բանասերների, կրոնագետների և աստվածաշնչյան գրականության հետազոտողների համար։ Միաժամանակ այն արժեքավոր է այն ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ ուսումնասիրել Երգերի երգի հոգևոր խորհուրդը, քրիստոնեական այլաբանական մեկնության ավանդույթը և սիրո գաղափարի աստվածաբանական ու գրական արտահայտությունները։

Updated: 2026-11-12
Սողոմոնի Երգերի երգի մեկնություն
Online

Religion

Վանեցի վանական Գրիգոր Նարեկացու մատենագրական երկերը

Աշխատությունը հայ միջնադարյան հոգևոր գրականության մեծագույն ներկայացուցիչներից մեկի՝ Գրիգոր Նարեկացու գրական և աստվածաբանական ժառանգության ժողովածու է, որն ամփոփում է նրա մատենագրական գործունեության կարևորությունը հայ քրիստոնեական մտքի, հոգևոր բանաստեղծության և ազգային գրական ավանդության զարգացման մեջ։ Գրիգոր Նարեկացին հայ գրականության և աստվածաբանական մտածողության բացառիկ դեմքերից է, որի ստեղծագործություններում քրիստոնեական հավատքը, փիլիսոփայական խորհրդածությունը, մարդկային հոգու ներաշխարհի ուսումնասիրությունն ու բանաստեղծական բարձր արվեստը միավորվում են ինքնատիպ ամբողջության մեջ։ Նրա գրական ժառանգությունը բնորոշվում է Աստծու և մարդու հարաբերությունների խորքային մեկնաբանությամբ, մեղքի ու ապաշխարության խնդիրների քննությամբ, աստվածային ողորմածության որոնմամբ և հոգևոր կատարելության ձգտմամբ։ Ժողովածուի նշանակությունը պայմանավորված է Նարեկացու բազմակողմանի մատենագրական ժառանգությունը ներկայացնելու և նրա ստեղծագործական անհատականության տարբեր կողմերը բացահայտելու արժեքով։ Նրա երկերում կենտրոնական տեղ է զբաղեցնում մարդու հոգևոր գոյության խնդիրը՝ հավատացյալի ներքին պայքարը սեփական թուլությունների, մեղքերի, կասկածների ու վախերի դեմ, ինչպես նաև աստվածային շնորհին արժանանալու և հոգևոր մաքրության հասնելու ձգտումը։ Նարեկացու մտածողության մեջ մարդը ներկայանում է որպես սահմանափակ, սխալական, բայց միաժամանակ աստվածային սիրուն և ողորմածությանը ձգտող էակ։ Այս հակադրությունը նրա ստեղծագործությունների հիմնական գաղափարական շարժիչ ուժերից է։ Մարդու մեղավորության գիտակցումը նրա երկերում չի հանգեցնում հուսահատության, այլ դառնում է ապաշխարության, ինքնաճանաչողության և հոգևոր վերածննդի մեկնակետ։ Աստծու ողորմածության հանդեպ վստահությունը, անկեղծ աղոթքը և ներքին զղջումը ներկայացվում են որպես այն ուղիները, որոնց միջոցով հնարավոր է հաղթահարել մարդկային անկատարությունը։ Գրիգոր Նարեկացու գրական ժառանգության առանցքային ստեղծագործություններից է «Մատյան ողբերգության» երկը, որը հայ հոգևոր բանաստեղծության և համաշխարհային քրիստոնեական գրականության նշանավոր հուշարձաններից է։ Այն աղոթական խոստովանության, հոգևոր ինքնաքննության և աստվածային ողորմածության որոնման բացառիկ ստեղծագործություն է, որտեղ անհատական ապրումները վերածվում են համամարդկային հոգևոր փորձառության։ Նարեկացին իր բանաստեղծական խոսքում բացահայտում է մարդու ներքին աշխարհի բարդությունը՝ ներկայացնելով հոգու տագնապները, մեղքի գիտակցումը, Աստծու հետ հաղորդակցության ձգտումը և փրկության հույսը։ Նրա գրական ժառանգության մյուս կարևոր ուղղությունը ներբողական և գովաբանական ստեղծագործություններն են, որոնցում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում Աստվածածնի, Քրիստոսի և սրբերի կերպարների հոգևոր ու գեղարվեստական մեկնաբանությունները։ Այս երկերում աստվածաբանական գաղափարները համադրվում են բանաստեղծական պատկերավորության, խորհրդանշական արտահայտությունների և հուզական բարձր լարվածության հետ։ Նարեկացու ներբողներն առանձնանում են աստվածային գեղեցկության, սրբության, բարության և փրկագործության խորհրդի գեղարվեստական արտահայտմամբ։ Նրա ստեղծագործական աշխարհում կարևոր նշանակություն ունեն նաև աստվածաշնչյան թեմաների մեկնաբանությունը, քրիստոնեական վարդապետության բացահայտումը և եկեղեցական ավանդության գեղարվեստական վերարտադրությունը։ Աշխատության գաղափարական առանցքներից է մարդու հոգևոր վերափոխման և աստվածային սիրո համընդհանուր բնույթի ըմբռնումը։ Նարեկացու ստեղծագործություններում Աստված հանդես է գալիս որպես անսահման ողորմածության, սիրո և փրկության աղբյուր, իսկ մարդը՝ որպես այդ շնորհին ձգտող և սեփական հոգևոր թերությունները հաղթահարելու կոչված էակ։ Այս հարաբերությունը ներկայացվում է ոչ թե վերացական աստվածաբանական դատողությունների, այլ խորապես անձնական աղոթքի, խոստովանության, հուզական ապրումների և բանաստեղծական պատկերների միջոցով։ Հեղինակի մտածողության կարևոր առանձնահատկություններից է նաև մարդկային տառապանքի հոգևոր իմաստավորումը։ Տառապանքը դիտարկվում է որպես ինքնաճանաչողության, խոնարհության և հոգևոր հասունացման հնարավորություն, իսկ հույսը՝ որպես հավատքի անբաժանելի դրսևորում։ Գրական առումով Գրիգոր Նարեկացու ստեղծագործություններն առանձնանում են հայ միջնադարյան բանաստեղծության բարձր գեղարվեստական մակարդակով, լեզվական հարստությամբ, պատկերների բազմազանությամբ և արտահայտչական բացառիկ ուժով։ Նրա ոճին բնորոշ են բարդ ու բազմաշերտ համեմատությունները, խորհրդանշական պատկերները, հակադրությունները, հուզական դիմումները, աստվածաշնչյան ակնարկները և ճոխ հռետորական կառուցվածքները։ Բանաստեղծական խոսքը հաճախ ձեռք է բերում աղոթքի, ներբողի, խոստովանության և փիլիսոփայական խորհրդածության բնույթ՝ ստեղծելով հոգևոր ապրումների ամբողջական գեղարվեստական աշխարհ։ Նարեկացու լեզուն առանձնանում է բառապաշարի հարստությամբ, իմաստային նրբերանգներով և պատկերաստեղծման ինքնատիպությամբ։ Նա հայերեն գրական խոսքի արտահայտչական հնարավորությունները հասցրել է բացառիկ կատարելության՝ մեծ ազդեցություն ունենալով հետագա հայ բանաստեղծության, հոգևոր գրականության և գեղարվեստական մտածողության զարգացման վրա։ Նրա ստեղծագործություններում զգալի է նաև երաժշտականության տարրը, որը պայմանավորված է շարադրանքի ռիթմիկ կազմակերպմամբ, կրկնությունների կիրառմամբ և հուզական խոսքի ներքին մեղեդայնությամբ։ Պատմական և մշակութային առումով Գրիգոր Նարեկացու մատենագրական ժառանգությունը հայ ժողովրդի հոգևոր ինքնության կարևորագույն բաղադրիչներից է։ Նրա ստեղծագործությունները դարեր շարունակ ուսումնասիրվել, ընդօրինակվել, մեկնաբանվել և օգտագործվել են հայ եկեղեցական ու գրական կյանքում՝ դառնալով հոգևոր կրթության, աղոթքի և գեղարվեստական ներշնչանքի աղբյուր։ Նարեկացու ստեղծագործական ժառանգությունը կարևոր դեր է ունեցել հայ միջնադարյան գրականության զարգացման, աստվածաբանական մտքի խորացման և հայերենի գրական արտահայտչական հնարավորությունների ընդլայնման գործում։ Նրա ազդեցությունը տարածվել է ոչ միայն հայ հոգևոր գրականության, այլև ժողովրդական հավատքի, բանավոր ավանդության և ազգային մշակութային հիշողության վրա։ Վենետիկի Սուրբ Ղազար միաբանության հրատարակչական գործունեությունը մեծապես նպաստել է հայ միջնադարյան մատենագրության պահպանմանն ու տարածմանը։ Նարեկացու երկերի հրատարակումը կարևոր նշանակություն է ունեցել նրա ստեղծագործությունների հասանելիության, բնագրային ավանդության պահպանման և հայ գրական ժառանգության նկատմամբ գիտական հետաքրքրության խթանման տեսանկյունից։ Այսպիսի հրատարակությունները նաև նպաստել են հայ միջնադարյան մշակույթի ներկայացմանը եվրոպական գիտական և գրական միջավայրում։ Աշխատությունը մեծ արժեք ունի հայ մատենագրության, միջնադարյան գրականության, աստվածաբանության, հայ լեզվի պատմության և համաշխարհային քրիստոնեական գրականության ուսումնասիրության համար։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում գրականագետների, հայագետների, աստվածաբանների, պատմաբանների, բանասերների, միջնադարյան մշակույթի հետազոտողների և հոգևոր գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Նրա ընթերցողական նշանակությունը պայմանավորված է ոչ միայն Գրիգոր Նարեկացու ստեղծագործական ժառանգության ճանաչման հնարավորությամբ, այլև մարդու ներաշխարհի, խղճի, հավատի, տառապանքի, հույսի և աստվածային սիրո համամարդկային խնդիրների գեղարվեստական ու փիլիսոփայական բացահայտմամբ։ Ժողովածուն հայ գրականության այն բացառիկ հուշարձաններից է, որի նշանակությունը դուրս է գալիս ազգային գրականության սահմաններից՝ ներկայացնելով մարդկային հոգու և աստվածայինի հարաբերության խորքային ըմբռնում, ինչպես նաև հայ միջնադարյան մտքի ու բանաստեղծական արվեստի բարձրագույն նվաճումներից մեկը։

Updated: 2026-11-13
Վանեցի վանական Գրիգոր Նարեկացու մատենագրական երկերը
Online

Religion

Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու աղոթագիրքը՝ հոգեկիր հռետորի երկերից

Գիրքը ներկայացնում է հայ միջնադարյան հոգևոր գրականության նշանավոր հեղինակ Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու աղոթական ստեղծագործությունները, որոնք առանձնանում են իրենց խորապես հոգևոր բովանդակությամբ, աստվածաբանական մտքի հարստությամբ և գեղարվեստական արտահայտչականությամբ։ Աղոթքները կառուցված են մարդու և Աստծո հարաբերության, մեղքի գիտակցության, ապաշխարության, ներման, աստվածային ողորմության և հոգևոր մաքրագործման գաղափարների շուրջ։ Դրանցում մարդը ներկայանում է որպես սեփական թուլություններն ու անկատարությունները գիտակցող, բայց միաժամանակ աստվածային սիրուն և ողորմությանը ձգտող էակ, որն աղոթքի միջոցով փորձում է գտնել ներքին խաղաղություն, հավատքի ամրություն և հոգու փրկության ճանապարհը։ Ստեղծագործություններին բնորոշ են անկեղծ ինքնաքննությունը, խոնարհության արտահայտությունը, հոգևոր ապրումների խորությունը և Աստծուն ուղղված հուզական ու անմիջական խոսքը։ Նարեկացու լեզուն հարուստ է պատկերավոր արտահայտություններով, խորհրդանշական պատկերներով, հակադրություններով և գեղարվեստական հնարքներով, որոնց շնորհիվ աղոթքները ձեռք են բերում ոչ միայն կրոնական, այլև բարձր գրական արժեք։ Դրանցում արտացոլվում են քրիստոնեական հավատքի հիմնարար սկզբունքները՝ սերը, գթասրտությունը, ներողամտությունը, բարոյական պատասխանատվությունը և հոգևոր կատարելագործման ձգտումը։ Գիրքը կարևոր տեղ ունի հայ ժողովրդի հոգևոր և մշակութային ժառանգության մեջ՝ ներկայացնելով այն գրական ավանդույթը, որի միջոցով դարեր շարունակ արտահայտվել են հավատացյալի ներաշխարհը, հոգևոր որոնումները և աստվածայինի հետ հաղորդակցվելու ցանկությունը։ Այն արժեքավոր է ինչպես անհատական աղոթքի և հոգևոր ընթերցանության, այնպես էլ հայ միջնադարյան գրականության, աստվածաբանության, կրոնական մտածողության և աղոթական մշակույթի ուսումնասիրության համար։

Updated: 2026-11-14
Սուրբ Գրիգոր Նարեկացու աղոթագիրքը՝ հոգեկիր հռետորի երկերից
Online

Linguistics

Հայոց գրաբարի փոքր քերականություն․ առաջին մաս

Աշխատությունը նվիրված է հայոց գրաբարի՝ հայերենի դասական գրական լեզվի քերականական կառուցվածքի ուսուցմանը և համակարգված ներկայացմանը։ Այն նախատեսված է գրաբարի հիմնական օրինաչափությունները սովորելու, լեզվի կառուցվածքը հասկանալու և գրավոր խոսքի առանձնահատկություններին ծանոթանալու համար։ Քերականական նյութի շարադրանքը նպատակ ունի ընթերցողին աստիճանաբար ներկայացնել գրաբարի լեզվական համակարգը՝ ընդգրկելով բառերի կազմության, ձևափոխության, խոսքի մասերի և նախադասության կառուցման հետ կապված հիմնական գիտելիքները։ Աշխատությունն ունի ուսումնական և ճանաչողական նշանակություն՝ նպաստելով գրաբարի ընթերցանության, ըմբռնման և կիրառման հմտությունների զարգացմանը։ Այն կարևոր է նաև հայոց լեզվի պատմական զարգացման ուսումնասիրության տեսանկյունից, քանի որ գրաբարը հայ գրավոր մշակույթի, մատենագրության, պատմական փաստաթղթերի և հոգևոր գրականության հիմնարար լեզուն է։ Նման քերականական ձեռնարկները կարևոր դեր են ունեցել դասական հայերենի գիտելիքների փոխանցման, լեզվական ավանդույթի պահպանման և կրթական գործընթացում գրաբարի ուսուցման կազմակերպման գործում։ Գիրքը արժեքավոր նյութ է հայագիտությամբ, պատմական լեզվաբանությամբ, հայերենի քերականությամբ և հայ կրթական մտքի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար՝ հնարավորություն տալով ծանոթանալու գրաբարի ուսուցման ավանդական մոտեցումներին և հայերենի դասական լեզվական համակարգի ուսումնասիրման սկզբունքներին։

Updated: 2026-11-16
Հայոց գրաբարի փոքր քերականություն․ առաջին մաս
Online

Linguistics

Գրաբարի համառոտ քերականություն

Աշխատությունը նվիրված է գրաբարի՝ հայոց հին գրական լեզվի քերականական կառուցվածքի համառոտ և համակարգված ներկայացմանը՝ նպատակ ունենալով ընթերցողին ծանոթացնել դասական հայերենի լեզվական առանձնահատկություններին, քերականական կանոններին և գրավոր խոսքի կառուցման սկզբունքներին։ Գրաբարը հայ ժողովրդի գրավոր մշակույթի հիմնարար լեզուն է, որի միջոցով ստեղծվել և պահպանվել են հայ պատմագրության, մատենագրության, աստվածաբանության, փիլիսոփայության, մեկնողական գրականության և գիտական մտքի բազմաթիվ կարևոր երկեր։ Այն ձևավորվել է հայ գրերի ստեղծումից հետո՝ դառնալով հայ կրթության, եկեղեցական կյանքի և ազգային գրական ավանդույթի հիմնական լեզվական միջոցը։ Հետևաբար գրաբարի քերականության ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն լեզվական գիտելիքների ձեռքբերման, այլև հայ ժողովրդի պատմական ու մշակութային ժառանգության անմիջական ճանաչման համար։ Աշխատության հիմնական բովանդակային ուղղվածությունը գրաբարի հնչյունական, ձևաբանական և շարահյուսական համակարգի ներկայացումն է։ Քերականական ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում խոսքի մասերը, բառերի կազմությունն ու փոփոխությունը, գոյականի հոլովական համակարգը, թվի և հոլովի կարգերը, դերանունների տեսակները, բայի խոնարհման ձևերը, ժամանակների և եղանակների արտահայտությունը, ինչպես նաև ածականների, մակբայների, նախդիրների և շաղկապների կիրառության առանձնահատկությունները։ Լեզվի կառուցվածքի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու գրաբարի քերականական հարաբերությունների արտահայտման միջոցները, բառերի ձևափոխության սկզբունքները և նախադասության անդամների փոխկապակցման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև գրաբարի և ժամանակակից հայերենի միջև եղած լեզվական տարբերությունների ընկալումը, քանի որ դասական հայերենի քերականական համակարգը մի շարք էական առանձնահատկություններով տարբերվում է աշխարհաբարի կառուցվածքից։ Այդ տարբերությունների իմացությունը կարևոր նախապայման է հին հայկական բնագրերի ճիշտ ընթերցման, բառերի ու արտահայտությունների իմաստային մեկնաբանման և պատմական տեքստերի լեզվական առանձնահատկությունների բացահայտման համար։ Աշխատության ուսումնական նշանակությունը պայմանավորված է քերականական նյութի համառոտ ներկայացման սկզբունքով, որը հնարավորություն է տալիս համակարգված կերպով ծանոթանալու լեզվի հիմնական կանոններին՝ առանց ուսումնասիրությունը սահմանափակելու միայն առանձին բառաձևերի կամ քերականական սահմանումների անգիր յուրացմամբ։ Նման ձեռնարկները նպաստում են լեզվական օրինաչափությունների գիտակցված ընկալմանը, գրաբարյան տեքստերի ինքնուրույն վերլուծության կարողության զարգացմանը և դասական հայերենի գրավոր ժառանգության հետ աշխատելու հմտությունների ձևավորմանը։ Պատմական ու մշակութային առումով աշխատությունը կապված է հայոց լեզվի ուսուցման և դասական մատենագրության ուսումնասիրության ավանդույթի հետ։ Գրաբարը դարեր շարունակ եղել է հայ կրթական հաստատությունների, վանական դպրոցների և գիտական միջավայրի հիմնական լեզուներից մեկը, իսկ նրա քերականության համակարգված ուսումնասիրությունը կարևոր դեր է ունեցել ազգային լեզվաբանական գիտելիքի պահպանման ու փոխանցման գործում։ 20-րդ դարասկզբին Վաղարշապատը շարունակում էր մնալ հայ հոգևոր, կրթական և մշակութային կյանքի կարևոր կենտրոններից մեկը, ուստի այնտեղ քերականական ձեռնարկի հրատարակությունը ներկայացնում է գրաբարի ուսուցման և դասական լեզվական ժառանգության պահպանման նկատմամբ շարունակվող հետաքրքրությունը։ Գիրքը կարևոր արժեք ունի հայ լեզվաբանության պատմության, գրաբարի դասավանդման մեթոդների և հայագիտական կրթության զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչներին, ուսանողներին, բանասերներին, պատմաբաններին, մատենագետներին, աստվածաբաններին և հայ հին մատենագրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Աշխատությունը հատկապես կարևոր է նրանց համար, ովքեր ցանկանում են ձեռք բերել գրաբարի քերականական հիմքերի վերաբերյալ ամբողջական պատկերացում, զարգացնել դասական հայերեն բնագրեր կարդալու և մեկնաբանելու կարողությունը և ավելի խորությամբ ճանաչել հայ ժողովրդի բազմադարյա գրավոր ու մտավոր ժառանգությունը։

Updated: 2026-11-17
Գրաբարի համառոտ քերականություն
Online

History

Մատենադարանի տեղեկագիր

«Բանբեր Մատենադարանի» գիտական պարբերականը նվիրված է հայ միջնադարյան գրավոր ժառանգության, ձեռագրական մշակույթի, պատմության, բանասիրության, մատենագիտության և հարակից գիտակարգերի բազմակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն կարևոր գիտական հարթակ է հայերեն ձեռագրերում, հնագույն գրավոր աղբյուրներում, վիմագրական նյութերում և պատմամշակութային վավերագրերում պահպանված տեղեկությունների բացահայտման, գիտական շրջանառության մեջ դնելու և նորովի մեկնաբանելու համար։ Պարբերականում ներկայացվող ուսումնասիրություններն ընդգրկում են հայ ձեռագրական ժառանգության ստեղծման, ընդօրինակման, պահպանման, տարածման և գիտական հետազոտության տարբեր խնդիրներ՝ անդրադառնալով ձեռագրերի բովանդակությանը, կառուցվածքին, գրատեսակներին, գրչության արվեստին, մանրանկարչությանը, կազմարվեստին, հիշատակարաններին և դրանցում արտացոլված պատմական իրադարձություններին։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական, հասարակական, տնտեսական, կրոնական և մշակութային կյանքի վերաբերյալ սկզբնաղբյուրների ուսումնասիրությունները, ինչպես նաև հայ մատենագրության, պատմագրության, փիլիսոփայական մտքի, աստվածաբանության, գրականության և լեզվի զարգացման տարբեր փուլերի քննությունը։ Գիտական հոդվածներում կարևորվում են նաև հայ ձեռագրական ավանդույթի առնչությունները հարևան ժողովուրդների ու քաղաքակրթությունների հետ, մշակութային փոխազդեցությունները, թարգմանական գրականության պատմությունը և հայկական մտավոր ժառանգության տեղը համաշխարհային մշակույթի համատեքստում։ Պարբերականը կարևորում է սկզբնաղբյուրների գիտական հրատարակությունը, բնագրերի համեմատական քննությունը, ձեռագրերի նույնականացումը, թվագրումը, հեղինակային և մատենագրական հարցերի պարզաբանումը, ինչպես նաև նախկինում անհայտ կամ քիչ ուսումնասիրված նյութերի ներկայացումը։ Դրա գիտական արժեքը պայմանավորված է պատմական փաստերի և ձեռագրական վկայությունների վրա հիմնված հետազոտությունների, աղբյուրագիտական ճշգրտության, միջգիտակարգային մոտեցումների և հայագիտական ուսումնասիրությունների զարգացմանը նպաստող գիտական արդյունքների համադրությամբ։ Հատուկ տեղ է հատկացվում նաև Մատենադարանի հարուստ հավաքածուներում պահպանվող նյութերի գիտական ներուժի բացահայտմանը՝ դրանք դիտարկելով ոչ միայն որպես անցյալի գրավոր վկայություններ, այլև որպես հայկական ինքնության, պատմական հիշողության, կրթական ավանդույթների և ազգային մշակութային շարունակականության կարևոր կրողներ։ Հրատարակությունը նշանակալի է հայագետների, պատմաբանների, բանասերների, ձեռագրագետների, մատենագետների, արվեստաբանների, լեզվաբանների, աստվածաբանների և միջնադարյան մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Այն արժեքավոր աղբյուր է նաև ուսանողների, հետազոտողների և ընթերցողների համար, որոնք հետաքրքրված են հայ ժողովրդի գրավոր ժառանգությամբ, գիտական մտքի պատմությամբ և միջնադարյան Հայաստանի հոգևոր ու մշակութային կյանքով։ «Բանբեր Մատենադարանի» գիտական նշանակությունը դրսևորվում է հայագիտության հիմնարար խնդիրների ուսումնասիրության խթանման, նոր սկզբնաղբյուրների գիտական շրջանառության մեջ ներգրավման և հայ մշակութային ժառանգության պահպանման ու հանրահռչակման գործում՝ ամրապնդելով հայկական ձեռագրագիտության և պատմաբանասիրական գիտությունների զարգացման ավանդույթները։

Updated: 2026-11-17
Մատենադարանի տեղեկագիր
Online

History

Մատենադարանի տեղեկագիր

«Բանբեր Մատենադարանի»-ն հայագիտական գիտության կարևորագույն պարբերականներից է, որը նվիրված է հայ ժողովրդի հոգևոր, մշակութային, պատմական և գիտական ժառանգության բազմակողմանի ուսումնասիրությանը։ Այն ընդգրկում է հայ ձեռագրագիտության, մատենագիտության, աղբյուրագիտության, պատմության, գրականության, լեզվաբանության, փիլիսոփայության, աստվածաբանության, արվեստի պատմության և հարակից գիտակարգերի վերաբերյալ մասնագիտական հետազոտություններ՝ ընթերցողին ներկայացնելով հայ միջնադարյան ու նոր շրջանի մշակույթի հարուստ և բազմաշերտ պատկերը։ Պարբերականի առանցքային ուղղություններից է հայերեն ձեռագիր մատյանների ուսումնասիրությունը, դրանց ստեղծման պատմության, գրության առանձնահատկությունների, բովանդակության, կառուցվածքի, գրչության կենտրոնների, ձեռագրական ավանդույթների և պատմական նշանակության բացահայտումը։ Առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում ձեռագրերում պահպանված բնագրերի գիտական վերլուծությունը, անհայտ կամ քիչ ուսումնասիրված երկերի ներկայացումը, բնագրագիտական ճշգրտումները, ձեռագրական տարբերակների համեմատությունը, հեղինակային պատկանելության պարզաբանումը և պատմական սկզբնաղբյուրների շրջանառության ուսումնասիրությունը։ Հրատարակությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև հայ ժողովրդի քաղաքական, հասարակական և եկեղեցական պատմության հետազոտության համար՝ հնարավորություն տալով տարբեր ժամանակաշրջանների սկզբնաղբյուրների միջոցով բացահայտելու պատմական իրադարձությունները, հասարակական հարաբերությունները, հոգևոր կյանքի զարգացումները, կրթական հաստատությունների գործունեությունը և հայ մշակույթի փոխառնչությունները հարևան ժողովուրդների ու քաղաքակրթությունների հետ։ Գիտական հետաքրքրության շրջանակում են նաև հայ մատենագրության նշանավոր ներկայացուցիչների ստեղծագործական ժառանգությունը, միջնադարյան գրականության ժանրային առանձնահատկությունները, թարգմանական գրականության զարգացումը, հայերեն լեզվի պատմական փոփոխությունները, տերմինաբանության ձևավորումը և գրական-լեզվական ավանդույթների շարունակականությունը։ Պարբերականի կարևոր առանձնահատկություններից է միջգիտակարգային մոտեցումը, որի շնորհիվ ձեռագիրը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գրավոր տեքստ, այլև որպես պատմական, մշակութային, լեզվական և գեղարվեստական արժեք ունեցող նյութական հուշարձան։ Այս տեսանկյունից ուշադրության են արժանանում ձեռագրերի գեղարվեստական ձևավորումը, մանրանկարչությունը, կազմարվեստը, հիշատակարանները, գրիչների և ծաղկողների գործունեությունը, ինչպես նաև ձեռագրերի պահպանման, հավաքածուների կազմավորման և գիտական շրջանառության պատմությունը։ Հատուկ արժեք ունեն բնագրերի հրատարակման, գիտական մեկնաբանության և նորահայտ նյութերի շրջանառությանն ուղղված աշխատանքները, որոնք ընդլայնում են հայագիտական ուսումնասիրությունների աղբյուրագիտական հիմքը և նպաստում նախկինում քիչ ուսումնասիրված հարցերի վերանայմանը։ Պարբերականը կարևոր դեր է կատարում հայագիտության գիտական ավանդույթների պահպանման և զարգացման, հետազոտական նոր ուղղությունների ձևավորման ու տարբեր սերունդների գիտնականների աշխատանքի համադրման գործում։ Այն միաժամանակ ներկայացնում է հայ մշակութային ժառանգության միջազգային գիտական նշանակությունը՝ նպաստելով հայագիտական ուսումնասիրությունների ընդգրկմանը համաշխարհային գիտական համատեքստում։ Իր բովանդակային և գիտական ուղղվածությամբ հրատարակությունը արժեքավոր աղբյուր է պատմաբանների, բանասերների, ձեռագրագետների, մատենագետների, լեզվաբանների, արվեստաբանների, աստվածաբանների, մշակութաբանների և հայ ժողովրդի պատմությամբ ու հոգևոր ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն կարևոր նշանակություն ունի նաև համալսարանական կրթության, մասնագիտական հետազոտությունների, գիտական աշխատանքների պատրաստման և հայ մշակույթի սկզբնաղբյուրների խորքային ուսումնասիրության համար՝ ապահովելով գիտականորեն հիմնավորված նյութերի հասանելիություն և նպաստելով ազգային հիշողության ու պատմամշակութային ժառանգության պահպանմանը։

Updated: 2026-11-17
Մատենադարանի տեղեկագիր
Online

History

Բանբեր Մատենադարանի

«Բանբեր Մատենադարանի»-ն հայագիտական գիտության կարևորագույն պարբերականներից է, որը նվիրված է Մեսրոպ Մաշտոցի անվան հին ձեռագրերի գիտահետազոտական ինստիտուտի՝ Մատենադարանի հարուստ ձեռագրական ժառանգության, հայ միջնադարյան մշակույթի, պատմության, գրականության, լեզվի, փիլիսոփայության, արվեստի և գիտական մտքի բազմակողմանի ուսումնասիրությանը։ Պարբերականը գիտական հարթակ է, որտեղ ներկայացվում են հայերեն ձեռագրերի, հնագույն մատյանների, ձեռագրագիտական հավաքածուների, պատմական փաստաթղթերի, վիմագրական արձանագրությունների և այլ գրավոր հուշարձանների ուսումնասիրության արդյունքները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ձեռագրերի ստեղծման, ընդօրինակման, պահպանման և տարածման պատմությանը, գրչության կենտրոնների գործունեությանը, ձեռագրերի հիշատակարաններում պահպանված պատմական տեղեկություններին, ինչպես նաև միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական, հասարակական, տնտեսական և մշակութային կյանքի տարբեր դրսևորումներին։ Պարբերականում տեղ են գտնում հայ պատմագրության, մատենագրության և գեղարվեստական գրականության ուսումնասիրություններ, քննության են առնվում հայ պատմիչների, մատենագիրների, աստվածաբանների, փիլիսոփաների և գիտնականների աշխատությունները, նրանց գաղափարական ժառանգությունն ու ազդեցությունը հետագա սերունդների վրա։ Կարևոր ուղղություններից են նաև հայոց լեզվի պատմության, գրաբարի, միջնադարյան թարգմանական գրականության, տերմինաբանության, լեզվական առանձնահատկությունների և բնագրագիտության հարցերը։ Գիտական հետաքրքրության շրջանակում են հայկական մանրանկարչությունը, ձեռագրազարդման արվեստը, գեղագրությունը, կազմարվեստը, երաժշտական մշակույթը, ինչպես նաև հայկական մշակութային ժառանգության առնչությունները հարևան ժողովուրդների և քաղաքակրթությունների հետ։ Պարբերականը կարևոր տեղ է հատկացնում նաև հայ-բյուզանդական, հայ-արաբական, հայ-պարսկական և այլ պատմամշակութային կապերի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով Հայաստանի և տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև պատմական փոխազդեցությունները, գիտական ու գրական հաղորդակցությունը և մշակութային ժառանգության փոխադարձ ազդեցությունները։ Հրապարակվող նյութերը ներառում են գիտական հոդվածներ, բնագրերի հրատարակություններ, ձեռագրերի նկարագրություններ, ուսումնասիրություններ, վերլուծություններ և աղբյուրագիտական աշխատանքներ, որոնք նպաստում են պատմական սկզբնաղբյուրների գիտական շրջանառությանը և նորովի մեկնաբանմանը։ Հատկապես արժեքավոր է ձեռագրերում պահպանված մինչ այժմ քիչ ուսումնասիրված կամ անհայտ տեղեկությունների բացահայտումը, դրանց համադրումը այլ պատմական աղբյուրների հետ և հայ ժողովրդի հոգևոր ու նյութական մշակույթի զարգացման ամբողջական պատկերի վերակազմությունը։ Պարբերականի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրա միջառարկայական բնույթով, քանի որ ներկայացվող ուսումնասիրությունները միավորում են պատմագիտության, բանասիրության, լեզվաբանության, արվեստաբանության, կրոնագիտության, փիլիսոփայության և մշակութաբանության հետազոտական մոտեցումները։ Այն կարևոր դեր ունի հայագիտության զարգացման, ձեռագրագիտական ուսումնասիրությունների խորացման, ազգային գրավոր ժառանգության պահպանման և միջազգային գիտական հանրությանը հայկական մշակույթի արժեքների ներկայացման գործում։ Հրատարակությունը նշանակալի աղբյուր է հայ միջնադարյան պատմությամբ, ձեռագրերով, հին գրականությամբ, մատենագիտությամբ և մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների, գրադարանների ու մասնագիտական հաստատությունների համար։ Այն ոչ միայն նպաստում է անցյալի գրավոր հուշարձանների գիտական ճանաչողությանը, այլև ապահովում է դրանց շարունակական ուսումնասիրությունն ու ներգրավումը ժամանակակից հայագիտական մտքի մեջ՝ պահպանելով ազգային հիշողության, գիտական ավանդույթի և մշակութային ինքնության կարևորագույն արժեքները։

Updated: 2026-11-17
Բանբեր Մատենադարանի
Online

History

Բանբեր Մատենադարանի

«Բանբեր Մատենադարանի»-ն հայագիտական գիտական կարևոր պարբերականներից է, որը նվիրված է հայ ժողովրդի հոգևոր, պատմական, մշակութային և գիտական ժառանգության ուսումնասիրությանը, պահպանմանը, գիտական շրջանառության մեջ դնելուն և նորովի արժևորմանը։ Պարբերականը ներկայացնում է հայագիտության տարբեր ուղղություններին առնչվող հետազոտություններ՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով հին և միջնադարյան հայկական ձեռագրական ժառանգությանը, մատենագրությանը, պատմագրությանը, փիլիսոփայությանը, աստվածաբանությանը, գրականությանը, լեզվաբանությանը և արվեստի պատմությանը։ Հրապարակվող ուսումնասիրությունների առանցքում Մատենադարանի ձեռագրական հավաքածուներն են, հայերեն ձեռագրերի բովանդակային և կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց ստեղծման ու ընդօրինակման պատմությունը, ձեռագրերի հիշատակարանները, գրիչների, ծաղկողների և պատվիրատուների գործունեությունը, ինչպես նաև ձեռագրերում պահպանված պատմական, հասարակական, կրոնական ու մշակութային տեղեկությունները։ Զգալի տեղ են զբաղեցնում հայ պատմիչների, մատենագիրների, փիլիսոփաների և եկեղեցական գործիչների երկերի ուսումնասիրությունները, պատմական սկզբնաղբյուրների քննությունը, բնագրագիտական վերլուծությունները, ձեռագրերի համեմատական հետազոտությունները, տեքստերի գիտական հրատարակության և մեկնաբանության խնդիրները։ Պարբերականում անդրադարձ է կատարվում նաև հայ ժողովրդի քաղաքական և հասարակական պատմությանը, հայկական պետականության տարբեր ժամանակաշրջաններին, հայ եկեղեցու պատմությանը, կրթական ու գիտական կենտրոնների գործունեությանը, Հայաստանի և հարևան ժողովուրդների պատմամշակութային հարաբերություններին, ինչպես նաև հայ մշակույթի զարգացման վրա տարածաշրջանային ու միջազգային պատմական գործընթացների ունեցած ազդեցությանը։ Կարևոր ուղղություններից է հայերեն գրավոր ժառանգության ուսումնասիրությունը՝ լեզվական, բառագիտական, քերականական և ոճական տեսանկյուններից, ինչպես նաև հայ մատենագրության կապերի բացահայտումը հունական, ասորական, արաբական, պարսկական, վրացական և այլ մշակութային ավանդույթների հետ։ Գիտական հրապարակումներում կիրառվում են պատմահամեմատական, աղբյուրագիտական, բանասիրական, ձեռագրագիտական և միջգիտակարգային հետազոտական մեթոդներ, որոնց շնորհիվ հնարավոր է դառնում առավել ամբողջական պատկերացում կազմել հայոց քաղաքակրթական ժառանգության ձևավորման, զարգացման և տարածման մասին։ Պարբերականի առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն նպաստում է հայերեն ձեռագրերում պահպանված և հաճախ սահմանափակ մասնագիտական շրջանակներին հասանելի պատմական ու մշակութային տեղեկությունների գիտական բացահայտմանը և հանրահռչակմանը։ Այն կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն հայագիտության, այլև տարածաշրջանի միջնադարյան պատմության, համաշխարհային ձեռագրագիտության, կրոնագիտության, արևելագիտության և մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրության համար։ Գիտական հոդվածների, սկզբնաղբյուրների հրապարակումների, բնագրերի վերլուծությունների և մասնագիտական քննարկումների միջոցով պարբերականը ձևավորում է հետազոտական հարթակ, որտեղ համադրվում են ավանդական հայագիտական գիտելիքն ու ժամանակակից գիտական մոտեցումները։ Այն արժեքավոր նյութ է գիտնականների, պատմաբանների, բանասերների, ձեռագրագետների, գրականագետների, աստվածաբանների, ուսանողների և հայոց պատմամշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար՝ հնարավորություն ընձեռելով խորությամբ ուսումնասիրելու հայ գրավոր մշակույթի բազմաշերտությունը, գիտական մտքի զարգացումը և հայկական պատմական հիշողության պահպանման ու փոխանցման գործընթացները։

Updated: 2026-11-17
Բանբեր Մատենադարանի
Online

Linguistics

Նախամաշտոցյան հայ գրերն ու գրչության մշակույթը

Գիրքը նվիրված է հայ գրի և գրչության պատմության նախամաշտոցյան շրջանին՝ անդրադառնալով հայ ժողովրդի գրավոր մշակույթի ձևավորման նախադրյալներին, գրային համակարգերի զարգացմանը և գրավոր հաղորդակցության ավանդույթներին մինչև Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից հայոց այբուբենի ստեղծումը։ Աշխատության առանցքում հայոց գրավոր մշակույթի ակունքների ուսումնասիրությունն է, որը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու նախաքրիստոնեական Հայաստանի մտավոր, կրթական, մշակութային և հասարակական կյանքի մասին։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն պատմական ու լեզվամշակութային պայմաններին, որոնցում ձևավորվել և գործածվել են գրավոր հաղորդակցության տարբեր միջոցներ, ինչպես նաև հարևան ժողովուրդների գրային համակարգերի և տարածաշրջանային մշակութային ազդեցությունների հնարավոր դերին հայոց գրավոր ավանդույթի զարգացման գործում։ Քննության առարկա են դառնում նախամաշտոցյան շրջանում գրի կիրառության, գրավոր հիշատակությունների, արձանագրությունների, վիմագրական նյութերի և ձեռագրական մշակույթի նախադրյալների հետ կապված հարցերը։ Աշխատությունը կարևոր տեղ է հատկացնում հայոց գրի ծագման ու զարգացման պատմության ուսումնասիրությանը՝ դիտարկելով այն ոչ միայն որպես լեզվական հաղորդակցության միջոց, այլև որպես ազգային ինքնության, պատմական հիշողության և մշակութային ժառանգության պահպանման կարևոր գործոն։ Գրավոր մշակույթի պատմական զարգացումը ներկայացվում է Հայաստանի քաղաքական, կրոնական և հասարակական փոփոխությունների համատեքստում՝ ընդգծելով գրի նշանակությունը պետական կառավարման, կրթության, կրոնական կյանքի, գիտելիքի փոխանցման և մշակութային կապերի հաստատման գործում։ Կարևոր թեմաներից է նաև նախամաշտոցյան գրավոր ավանդույթների և հայոց այբուբենի ստեղծման պատմական նշանակության փոխհարաբերությունը, քանի որ Մեսրոպ Մաշտոցի իրականացրած այբուբենաստեղծ գործունեությունը դիտարկվում է ավելի լայն մշակութային գործընթացների շրջանակում։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է հայոց գրի պատմության վաղ շրջանի ուսումնասիրության կարևորությամբ և այն հարցերի լուսաբանմամբ, որոնք առնչվում են հայ ժողովրդի գրավոր ինքնագիտակցության ձևավորմանը։ Այն նպաստում է հայ գրի ծագման, գրչության ավանդույթների, լեզվական պատմության և հին Հայաստանի մշակութային միջավայրի վերաբերյալ գիտելիքների խորացմանը՝ միաժամանակ ընդգծելով գրավոր ժառանգության դերը ազգային մշակույթի շարունակականության ապահովման գործում։ Գիրքը արժեքավոր ուսումնասիրություն է հայագետների, պատմաբանների, լեզվաբանների, ձեռագրագետների, մշակութաբանների, ինչպես նաև հայոց լեզվի, գրականության և ազգային մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն կարևոր նյութ է հայ գրի պատմության վաղ շրջանի, նախամաշտոցյան մշակութային ժառանգության և հայ ժողովրդի գրավոր քաղաքակրթության ակունքների վերաբերյալ գիտական պատկերացում կազմելու համար։

Updated: 2026-11-17
Նախամաշտոցյան հայ գրերն ու գրչության մշակույթը
Online

History

Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն․ միջնադար (հատոր 2)

Գիտական և պատմագիտական այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի հարակից երկրների միջնադարյան պատմության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով տարածաշրջանի քաղաքական, ռազմական, տնտեսական, հասարակական, կրոնական և մշակութային զարգացումները պատմական լայն համատեքստում։ Աշխատության հիմքում ընկած է Հայաստանի պատմության ուսումնասիրությունը նրա հարևան պետությունների և ժողովուրդների պատմական ընթացքի հետ փոխկապակցված դիտարկելու սկզբունքը, քանի որ միջնադարում Հարավային Կովկասը, Մերձավոր Արևելքը և Առաջավոր Ասիան եղել են քաղաքական ու մշակութային բարդ փոխազդեցությունների, տարածքային վերափոխումների, ռազմական բախումների, դիվանագիտական հարաբերությունների և առևտրատնտեսական կապերի կարևոր կենտրոններ։ Նյութը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու տարածաշրջանի պատմական զարգացումները ոչ թե մեկ երկրի սահմաններում, այլ փոխկապակցված պատմական տարածքի ամբողջական շրջանակում՝ բացահայտելով հարևան ժողովուրդների պետական կազմավորումների, իշխանական համակարգերի, քաղաքական միավորումների և միջպետական հարաբերությունների ձևավորման ու փոփոխության օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի միջնադարյան պետությունների և տիրապետությունների առաջացման, ամրապնդման, ընդարձակման ու անկման գործընթացների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև տարածաշրջանի քաղաքական քարտեզի շարունակական փոփոխությունների բացահայտումը։ Աշխատության թեմատիկ ընդգրկումը ներառում է Հայաստանի հարևան երկրների պատմական զարգացման տարբեր փուլերը՝ անդրադառնալով իշխանական և արքայական տոհմերի գործունեությանը, կենտրոնացված ու մասնատված պետական կառավարման համակարգերին, ռազմական արշավանքներին, նվաճումներին, քաղաքական դաշինքներին, դիվանագիտական հարաբերություններին և արտաքին ուժերի ազդեցությանը։ Կարևորվում են նաև տարածաշրջանում ձևավորված խոշոր պետությունների ու կայսրությունների դերը, նրանց վարչաքաղաքական կառուցվածքը, տարածքային հավակնությունները և հարևան ժողովուրդների պատմական ճակատագրի վրա ունեցած ազդեցությունը։ Միջնադարյան պատմության ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից են կրոնական համակարգերի տարածումը, իսլամի և քրիստոնեության պատմական դերակատարությունը, կրոնական հաստատությունների ու հոգևոր կենտրոնների ազդեցությունը հասարակական կյանքի վրա, ինչպես նաև տարբեր ժողովուրդների միջև մշակութային շփումների, փոխառությունների և գաղափարական փոխազդեցությունների զարգացումը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու նաև տնտեսական կյանքի հիմնական առանձնահատկությունները՝ գյուղատնտեսության, արհեստների, քաղաքային կենտրոնների, առևտրային ճանապարհների և միջազգային տնտեսական կապերի զարգացման տեսանկյունից։ Տարածաշրջանի պատմական ընթացքը ներկայացվում է նաև հասարակական հարաբերությունների, բնակչության կազմի, ժողովրդագրական փոփոխությունների, քաղաքային ու գյուղական կյանքի, մշակութային ժառանգության և գիտակրթական ավանդույթների համատեքստում։ Կարևոր տեղ է հատկացվում Հայաստանի և հարևան ժողովուրդների միջև ձևավորված բազմաշերտ հարաբերություններին՝ ընդգծելով ինչպես քաղաքական հակասություններն ու ռազմական առճակատումները, այնպես էլ տնտեսական համագործակցությունը, դիվանագիտական շփումները և մշակութային փոխազդեցությունները։ Այսպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ հասկանալու Հայաստանի պատմական դիրքը տարածաշրջանում, հարևան պետությունների քաղաքականության ազդեցությունը հայկական պետականության և հասարակական կյանքի վրա, ինչպես նաև պատմական իրադարձությունների փոխադարձ պայմանավորվածությունը։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է պատմական գործընթացները համադրական և տարածաշրջանային սկզբունքով ներկայացնելու մոտեցմամբ, որը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր ժողովուրդների պատմության ընդհանրություններն ու առանձնահատկությունները, պատմական իրադարձությունների պատճառահետևանքային կապերը և միջնադարյան հասարակությունների զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունները։ Այն կարևոր նշանակություն ունի ոչ միայն առանձին երկրների պատմության, այլև Հարավային Կովկասի և Մերձավոր Արևելքի միջնադարյան պատմական ամբողջության ընկալման համար։ Նյութի պատմագիտական և տարածաշրջանային ընդգրկումը նպաստում է պատմական աշխարհագրության, քաղաքական պատմության, միջպետական հարաբերությունների և մշակութային կապերի ավելի ամբողջական ըմբռնմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է պատմաբանների, արևելագետների, քաղաքագետների, տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների մասնագետների, բուհերի դասախոսների, ուսանողների և միջնադարյան պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։ Այն կարող է ծառայել որպես գիտահետազոտական և ուսումնական կարևոր աղբյուր՝ նպաստելով Հայաստանի հարակից երկրների պատմության խորքային ուսումնասիրությանը, տարածաշրջանային պատմական հիշողության պահպանմանը և հայ ընթերցողի՝ հարևան ժողովուրդների պատմական անցյալի վերաբերյալ գիտելիքների ընդլայնմանը։

Updated: 2026-11-18
Հայաստանի հարակից երկրների պատմություն․ միջնադար (հատոր 2)
Online

Literature

Հայ և պարսից միջնադարյան քնարերգության համեմատական պոետիկան (X–XVI դարեր)

Աշխատությունը նվիրված է հայ և պարսից միջնադարյան քնարերգության համեմատական ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով երկու ժողովուրդների գրական ավանդույթների գեղարվեստական, բանաստեղծական և ոճական առանձնահատկությունների բացահայտման վրա։ Այն ընդգրկում է X–XVI դարերի գրական ժամանակաշրջանը, երբ հայ և պարսից գրականությունները զարգանում էին հարուստ մշակութային փոխազդեցությունների, պատմական իրադարձությունների և արևելյան գրական մտածողության ազդեցության պայմաններում։ Ուսումնասիրության առանցքում միջնադարյան քնարերգության պոետիկական համակարգերի համադրությունն է՝ բանաստեղծական խոսքի կառուցման սկզբունքների, պատկերավորման միջոցների, գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների, թեմատիկ ընդհանրությունների և ազգային գրական առանձնահատկությունների դիտարկմամբ։ Հատուկ նշանակություն ունի երկու գրականությունների միջև առկա ընդհանրությունների և տարբերությունների բացահայտումը, ինչը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու միջնադարյան արևելյան քնարերգության զարգացման օրինաչափությունների մասին։ Հայ և պարսից բանաստեղծական ավանդույթների համեմատական դիտարկումը կարևոր է նաև գրական փոխազդեցությունների, մշակութային կապերի և գեղարվեստական մտածողության փոխադարձ ազդեցությունների ուսումնասիրման տեսանկյունից։ Աշխատանքի գիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն հայ միջնադարյան գրականությունը դիտարկում է ոչ միայն ազգային գրական զարգացման շրջանակում, այլև ավելի լայն՝ արևելյան գրական-մշակութային միջավայրի համատեքստում՝ ընդգծելով նրա ինքնատիպությունը և միաժամանակ ընդհանուր գեղագիտական սկզբունքների հետ ունեցած առնչությունները։ Համեմատական պոետիկայի մեթոդաբանությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են տարբեր լեզվական և մշակութային միջավայրերում ձևավորվել ու զարգացել քնարական արտահայտության ձևերը, բանաստեղծական պատկերները և գեղարվեստական մտածողության սկզբունքները։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի հայ և պարսից միջնադարյան գրականության մասնագետների, գրականագետների, արևելագետների, համեմատական գրականագիտությամբ զբաղվող հետազոտողների և միջնադարյան մշակույթի ուսումնասիրողների համար։ Այն նաև արժեքավոր նյութ է ընձեռում հայ-իրանական գրական ու մշակութային կապերի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ նպաստելով երկու ժողովուրդների գրական ժառանգության փոխկապակցվածության և միջնադարյան քնարերգության ընդհանուր գեղարվեստական արժեքների առավել խորքային ընկալմանը։

Updated: 2026-11-19
Հայ և պարսից միջնադարյան քնարերգության համեմատական պոետիկան (X–XVI դարեր)
Online

History

Հայաստանի գրավոր մշակույթը նախամաշտոցյան շրջանում

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի գրավոր մշակույթի ձևավորման և զարգացման նախամաշտոցյան շրջանին՝ անդրադառնալով հայ ժողովրդի պատմության այն կարևոր ժամանակաշրջանին, որը նախորդել է Մեսրոպ Մաշտոցի կողմից հայոց այբուբենի ստեղծմանը։ Այն ներկայացնում է հին Հայաստանում գրավոր հաղորդակցության, գրային համակարգերի և գրագիտության ավանդույթների առաջացման պատմամշակութային նախադրյալները՝ դիտարկելով դրանք տարածաշրջանի հնագույն քաղաքակրթությունների, քաղաքական հարաբերությունների, կրոնական պատկերացումների և մշակութային փոխազդեցությունների համատեքստում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպիսի գրային միջոցներ և հաղորդակցման ձևեր կարող էին կիրառվել Հայկական լեռնաշխարհում մինչև ազգային գրի ստեղծումը, ինչ դեր են ունեցել հարևան ժողովուրդների գրային համակարգերն ու մշակութային ազդեցությունները, ինչպես նաև ինչ նշանակություն են ունեցել պետական կառավարման, դիվանագիտական հարաբերությունների, առևտրի և կրոնական կյանքի պահանջները գրավոր հաղորդակցության զարգացման գործում։ Աշխատության ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են Հայաստանի պատմական կապերը Մերձավոր Արևելքի հնագույն քաղաքակրթությունների հետ, մասնավորապես՝ Միջագետքի, Ասորեստանի, Բաբելոնի, Ուրարտուի և այլ մշակութային կենտրոնների գրավոր ավանդույթների ազդեցության հնարավոր ուղղությունները։ Նախամաշտոցյան գրավոր մշակույթի հարցը դիտարկվում է նաև պատմագիտական և լեզվաբանական տեսանկյուններից՝ կարևորելով գրավոր աղբյուրների, արձանագրությունների, հնագիտական նյութերի և պատմական վկայությունների նշանակությունը հին Հայաստանի մշակութային կյանքի վերակազմության համար։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալու հայոց գրավոր մշակույթի պատմության այն հիմնահարցերին, որոնք առնչվում են ազգային ինքնության, մշակութային շարունակականության և գրավոր ժառանգության ձևավորման գործընթացներին։ Միաժամանակ այն ընդգծում է Մեսրոպ Մաշտոցի ստեղծած այբուբենի պատմական նշանակությունը՝ այն ներկայացնելով ոչ թե որպես գրավոր մշակույթի զարգացման մեկուսացված սկիզբ, այլ որպես հայ ժողովրդի լեզվական և մշակութային պատմության մեջ շրջադարձային իրադարձություն, որը նպաստեց ազգային գրականության, կրթության, գիտության, պատմագրության և հոգևոր կյանքի հետագա զարգացմանը։ Նյութը կարևոր նշանակություն ունի հայոց մշակույթի ակունքների, հին Հայաստանի քաղաքակրթական միջավայրի և գրավոր հաղորդակցության պատմական հիմքերի ուսումնասիրության համար՝ ընթերցողին հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ ժողովրդի նախամաշտոցյան մշակութային ժառանգության, տարածաշրջանային կապերի և ազգային գրավոր ավանդույթի ձևավորման պատմական ընթացքի մասին։

Updated: 2026-11-19
Հայաստանի գրավոր մշակույթը նախամաշտոցյան շրջանում
Online

Literature

Ժամանակակից Յահյա իբն ալ-Հուսեյնի վկայությունները՝ որպես ուշ միջնադարի արաբական գրականության հուշարձան

Աշխատությունը նվիրված է Յահյա իբն ալ-Հուսեյնի վկայությունների ուսումնասիրությանը՝ դրանք դիտարկելով ուշ միջնադարի արաբական գրականության պատմության և զարգացման համատեքստում։ Այն անդրադառնում է միջնադարյան արաբական գրավոր մշակույթի առանձնահատկություններին, ժամանակակիցների թողած տեղեկությունների նշանակությանը և պատմական իրադարձությունների, հասարակական կյանքի ու մտավոր միջավայրի արտացոլմանը գրական աղբյուրներում։ Հատուկ ուշադրության կենտրոնում են պատմական վկայության և գրական ստեղծագործության փոխհարաբերությունները, հեղինակի ժամանակաշրջանի գաղափարական ու մշակութային իրողությունները, ինչպես նաև այն ձևերն ու արտահայտչամիջոցները, որոնց միջոցով միջնադարյան արաբ հեղինակները ներկայացրել են իրենց ժամանակի մարդկանց, իրադարձություններն ու հասարակական հարաբերությունները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ուշ միջնադարյան արաբական գրականության բնորոշ գծերի բացահայտումը, այդ թվում՝ պատմողական ավանդույթի, հեղինակային դիտարկումների, վավերագրական նյութի և գրական մեկնաբանության համադրությունը։ Յահյա իբն ալ-Հուսեյնի վկայությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ պատկերացնելու տվյալ ժամանակաշրջանի արաբական մտավոր ու մշակութային միջավայրը, գրավոր ժառանգության ձևավորման գործընթացները և պատմական հիշողության պահպանման գրական եղանակները։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն առումով, որ ուշադրություն է հրավիրում միջնադարյան արաբական գրականության ոչ միայն գեղարվեստական, այլև պատմաճանաչողական արժեքի վրա՝ ընդգծելով ժամանակակիցների վկայությունների դերը անցյալի հասարակական, քաղաքական և մշակութային իրականության ուսումնասիրության գործում։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում արաբագիտությամբ, արևելագիտությամբ, միջնադարյան պատմությամբ և գրականության պատմությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների ու ուսանողների համար՝ նպաստելով արաբական գրական ժառանգության, դրա պատմական զարգացման և մշակութային նշանակության առավել ամբողջական ընկալմանը։

Updated: 2026-11-20
Ժամանակակից Յահյա իբն ալ-Հուսեյնի վկայությունները՝ որպես ուշ միջնադարի արաբական գրականության հուշարձան
Online

Linguistics

Դասական շրջանի գրաբարում բայական ժամանակների գործածությունը

Աշխատությունը նվիրված է դասական հայերենի՝ գրաբարի բայական ժամանակների գործածության ուսումնասիրությանը՝ ներկայացնելով հին հայերենի քերականական համակարգի կարևորագույն բաղադրիչներից մեկը։ Այն անդրադառնում է դասական շրջանի գրաբարում ժամանակային հարաբերությունների արտահայտման առանձնահատկություններին, բայական ժամանակաձևերի իմաստային և գործառական նշանակությանը, ինչպես նաև խոսքի և շարադրանքի մեջ դրանց կիրառության օրինաչափություններին։ Ուսումնասիրության առանցքում բայական ժամանակների քերականական նշանակության և համատեքստային գործածության փոխհարաբերությունն է, որի միջոցով բացահայտվում են գործողության ժամանակային դիրքը, տևողությունը, ավարտվածությունը և խոսողի վերաբերմունքը նկարագրվող գործողության նկատմամբ։ Առանձնահատուկ կարևորություն ունի գրաբարի բայական համակարգի պատմական առանձնահատկությունների դիտարկումը, քանի որ դասական հայերենում ձևավորված ժամանակային կառույցներն արտացոլում են հայերենի քերականական զարգացման վաղ շրջանի օրինաչափությունները և լեզվի կառուցվածքային յուրահատկությունները։ Աշխատանքի թեման հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու սահմանական եղանակի ժամանակաձևերի, անցյալ, ներկա և ապառնի ժամանակային իմաստների արտահայտման միջոցների, ինչպես նաև բայական ձևերի գործածության տարբեր դրսևորումների փոխհարաբերությունները։ Նման ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն գրաբարի ձևաբանական համակարգը հասկանալու, այլև շարահյուսական կառույցների, նախադասության ժամանակային կազմակերպման և հին հայերեն տեքստերի ճիշտ մեկնաբանության համար։ Այն արժեքավոր նշանակություն ունի հայ պատմական լեզվաբանության և հայագիտության շրջանակներում, քանի որ բայական ժամանակների ուսումնասիրությունը նպաստում է հայերենի պատմական քերականության զարգացման, լեզվական փոփոխությունների բացահայտման և գրաբարի տարբեր ժամանակաշրջանների լեզվական առանձնահատկությունների համեմատական քննության խորացմանը։ Թեման կարևոր է նաև դասական հայ մատենագրության ուսումնասիրության համար, քանի որ բայական ժամանակաձևերի ճիշտ ընկալումը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ մեկնաբանելու հին հայկական գրական, պատմագրական, փիլիսոփայական և կրոնական երկերի լեզուն, հեղինակների արտահայտչական միջոցներն ու շարադրանքի կառուցվածքը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրաբար ուսումնասիրող ուսանողների, հայագետների, լեզվաբանների, պատմական քերականությամբ հետաքրքրվողների և դասական հայերեն գրավոր ժառանգության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար՝ որպես հին հայերենի բայական համակարգի և ժամանակային իմաստների գործածության վերաբերյալ մասնագիտական ուսումնասիրություն։

Updated: 2026-11-20
Դասական շրջանի գրաբարում բայական ժամանակների գործածությունը
Online

Linguistics

Ածականի և մակբայի խոսքիմասային փոխանցումները գրաբարում

Աշխատությունը նվիրված է գրաբարի քերականական համակարգում ածականի և մակբայի միջև տեղի ունեցող խոսքիմասային անցումների, դրանց կառուցվածքային, իմաստային և գործառական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում քննության են առնվում այն լեզվական պայմանները, որոնց ազդեցությամբ ածականական միավորները կարող են ձեռք բերել մակբայական գործառույթ, իսկ որոշ մակբայական ձևեր՝ հանդես գալ ածականին բնորոշ նշանակությամբ կամ շարահյուսական դերով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բառերի խոսքիմասային պատկանելությունը որոշող ձևաբանական, շարահյուսական և իմաստաբանական հատկանիշներին, ինչպես նաև այն դեպքերին, երբ նույն բառաձևի դասակարգումը հնարավոր է միայն տվյալ նախադասության կառուցվածքի և համատեքստային նշանակության հիման վրա։ Քննության են առնվում ածականների մակբայական կիրառությունները՝ գործողության հատկանիշ, եղանակ, չափ, աստիճան կամ այլ հանգամանքային նշանակություն արտահայտելու տեսանկյունից։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում են այն երևույթները, որոնց դեպքում բառի գործառական փոփոխությունը կարող է աստիճանաբար հանգեցնել նրա քերականական կարգավիճակի վերաիմաստավորմանը։ Վերլուծության համար կարևորվում են գրաբարի մատենագրական աղբյուրներից քաղված լեզվական օրինակները, որոնց համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու խոսքիմասային փոխանցումների տարածվածությունը, կիրառման օրինաչափությունները և պատմական զարգացման առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում է նաև բառի բառարանային նշանակության և նախադասության մեջ ստանձնած շարահյուսական դերի փոխհարաբերությունը՝ պարզելու համար, թե ինչպիսի գործոններ են նպաստում մի խոսքի մասից մյուսին անցմանը։ Անդրադարձ է կատարվում խոսքիմասային փոխանցումների և բառապաշարի զարգացման կապին, քանի որ գործառական տեղաշարժերը կարող են նպաստել նոր իմաստների և կիրառությունների ձևավորմանը։ Համեմատական դիտարկումները հնարավորություն են տալիս բացահայտելու նաև գրաբարի համապատասխան երևույթների հետագա զարգացումները հայերենի մյուս պատմական փուլերում և ժամանակակից լեզվում։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի գրաբարի ձևաբանության, շարահյուսության, բառագիտության և հայերենի պատմական քերականության ուսումնասիրության համար՝ նպաստելով խոսքի մասերի փոխհարաբերությունների և հայերենի քերականական համակարգի պատմական զարգացման առավել խորքային ըմբռնմանը։

Updated: 2026-09-29
Ածականի և մակբայի խոսքիմասային փոխանցումները գրաբարում
Online

Literature

Հայ միջնադարյան գանձերը և «Գանձարան» ժողովածուն

Գրականագիտական և միջնադարագիտական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայ միջնադարյան գանձերի՝ որպես հոգևոր բանաստեղծության առանձնահատուկ ժանրի, ինչպես նաև դրանց ժողովածուային ավանդույթի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գանձերի ծագման ու զարգացման առանձնահատկությունները, ժանրային կառուցվածքը, թեմատիկ շրջանակը և հայ միջնադարյան գրականության համակարգում դրանց զբաղեցրած տեղը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գանձերի լեզվաոճական, բանաստեղծական և գաղափարական առանձնահատկություններին, դրանցում կիրառվող պատկերավորման միջոցներին և հոգևոր բովանդակության արտահայտման ձևերին։ Վերլուծվում են առանձին ստեղծագործությունների կառուցվածքային սկզբունքները, հեղինակային ավանդույթները և տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված գրական առանձնահատկությունները։ Քննարկվում է նաև գանձերի հավաքման, համակարգման և ձեռագրային ժողովածուներում պահպանման ավանդույթը՝ կարևորելով «Գանձարան» տիպի ժողովածուների նշանակությունը միջնադարյան գրական ժառանգության փոխանցման գործում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու գանձերի կապը հայ հոգևոր մշակույթի, եկեղեցական ավանդույթի և միջնադարյան բանաստեղծական մտածողության հետ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայ միջնադարյան գրականության, բանասիրության, ձեռագրագիտության, աստվածաբանության և մշակույթի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների ու ուսանողների համար։

Updated: 2026-10-03
Հայ միջնադարյան գանձերը և «Գանձարան» ժողովածուն
Online

History

Հայոց հին և վաղմիջնադարյան պատմության հիմնահարցերը XIX դարի ֆրանսիական հայագիտության մեջ

Պատմագիտական, հայագիտական և պատմագրական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է հայոց հին և վաղմիջնադարյան պատմության հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը XIX դարի ֆրանսիական հայագիտության շրջանակներում։ Քննության են առնվում Ֆրանսիայում հայագիտական ուսումնասիրությունների ձևավորման և զարգացման նախադրյալները, արևելագիտության գիտական ավանդույթների ազդեցությունը և հայոց պատմության նկատմամբ ֆրանսիացի հետազոտողների հետաքրքրության հիմնական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Հայաստանի հին պետական կազմավորումների, հայկական թագավորությունների, քաղաքական ինստիտուտների և տարածաշրջանային հարաբերությունների վերաբերյալ ֆրանսիական պատմագրության մեկնաբանություններին։ Վերլուծվում են Հայաստանի քրիստոնեացման, հայ գրերի ստեղծման, վաղմիջնադարյան պետականության, եկեղեցու և մշակութային կյանքի պատմության հետ կապված գիտական հարցադրումները։ Քննարկվում են ֆրանսիացի հայագետների կողմից հայկական, հունահռոմեական, բյուզանդական և այլ սկզբնաղբյուրների օգտագործման առանձնահատկությունները, պատմական փաստերի մեկնաբանման մեթոդները և դրանց գիտական արժանահավատության գնահատման խնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում կարող են դիտարկվել Անտուան-Ժան Սեն-Մարտենի, Վիկտոր Լանգլուայի և այլ ֆրանսիացի արևելագետների հայագիտական աշխատությունները, նրանց հետազոտական մոտեցումների ընդհանրություններն ու տարբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում XIX դարի եվրոպական պատմագիտական մտքի ազդեցությանը հայոց պատմության ժամանակագրության, պատմական աշխարհագրության և աղբյուրագիտական հիմնախնդիրների ուսումնասիրության վրա։ Կարևորվում է ֆրանսիական հայագիտության ներդրման գնահատումը հայոց հին և վաղմիջնադարյան պատմության գիտական ուսումնասիրության զարգացման, պատմական աղբյուրների շրջանառության և միջազգային հայագիտական համագործակցության համատեքստում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, պատմագրության, աղբյուրագիտության, արևելագիտության և եվրոպական հայագիտության պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Updated: 2026-10-10
Հայոց հին և վաղմիջնադարյան պատմության հիմնահարցերը XIX դարի ֆրանսիական հայագիտության մեջ
Online

Literature

«Երկու վեզիրների վարքուբարքը»՝ որպես միջնադարյան արաբա-մուսուլմանական գրավոր մշակույթի կոթող

Աշխատությունը նվիրված է միջնադարյան արաբա-մուսուլմանական գրավոր մշակույթի նշանակալի ստեղծագործություններից մեկի պատմական, գրական, մշակութային և գաղափարական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են միջնադարյան իսլամական հասարակության մտավոր կյանքի զարգացման պայմանները, արաբական գրականության ժանրային բազմազանությունը և պատմագրական ու գեղարվեստական արձակի փոխհարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ստեղծագործության պատմական միջավայրին, վեզիրների կերպարների ներկայացմանը, պետական կառավարման համակարգում նրանց ունեցած դերակատարությանը և քաղաքական ու հասարակական հարաբերությունների գրական արտացոլմանը։ Ուսումնասիրվում են երկի կառուցվածքային առանձնահատկությունները, պատմողական եղանակները, լեզվաոճական միջոցները, երգիծական ու քննադատական արտահայտչաձևերը, ինչպես նաև հեղինակային վերաբերմունքի դրսևորումները։ Անդրադարձ է կատարվում միջնադարյան արաբական պալատական մշակույթին, պաշտոնյաների փոխհարաբերություններին, իշխանության և մտավորականության կապերին, բարոյական արժեքների ու հասարակական վարքագծի վերաբերյալ պատկերացումներին։ Կարևորվում են ստեղծագործության աղբյուրագիտական նշանակությունը, պատմական տեղեկությունների և գրական հնարանքների փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական ու մշակութային իրողությունների վերարտադրման առանձնահատկությունները։ Դիտարկվում են նաև արաբական ադաբի գրական ավանդույթները, կենսագրական և պատմողական տարրերի համադրությունը, միջնադարյան հեղինակների գեղագիտական սկզբունքները և գրավոր մշակույթի զարգացման օրինաչափությունները։ Հետազոտության թեման հնարավորություն է տալիս առավել խորությամբ ուսումնասիրելու արաբա-մուսուլմանական քաղաքակրթության մտավոր ժառանգությունը, միջնադարյան գրականության հասարակական գործառույթները և պատմական իրականության գեղարվեստական մեկնաբանման ձևերը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել արաբագետների, արևելագետների, գրականագետների, միջնադարագետների, պատմաբանների, մշակութաբանների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Updated: 2026-10-14
«Երկու վեզիրների վարքուբարքը»՝ որպես միջնադարյան արաբա-մուսուլմանական գրավոր մշակույթի կոթող
Online

Philosophy

Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան ողբերգութեան» երկի խորհրդաբանական ընկալումները ԺԳ-ԺԸ դդ.

Աշխատությունը նվիրված է Գրիգոր Նարեկացու հոգևոր և գրական ժառանգության մեկնաբանության առանձնահատկություններին XIII–XVIII դարերի հայ միջնադարյան և վաղ նոր շրջանի մտավոր ու մշակութային միջավայրում։ Քննարկվում են նշանավոր աղոթամատյանի խորհրդաբանական ընկալումները, դրա աստվածաբանական բովանդակության մեկնաբանման սկզբունքները և տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված հոգևոր-փիլիսոփայական մոտեցումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երկի խորհրդանշական պատկերներին, այլաբանական արտահայտություններին, աստվածաշնչյան հղումներին և դրանց մեկնողական նշանակությանը հայ քրիստոնեական մտածողության համատեքստում։ Ուսումնասիրվում են մեղքի, ապաշխարության, հոգևոր մաքրագործման, աստվածային ողորմության, փրկության և մարդու՝ Աստծու հետ հաղորդակցության գաղափարների խորհրդաբանական մեկնաբանությունները։ Դիտարկվում են Նարեկացու ստեղծագործության ընկալման և մեկնաբանության հնարավոր փոփոխությունները տարբեր դարաշրջաններում, ինչպես նաև դրանց կապը հայ եկեղեցական ավանդույթի, վանական կրթության և աստվածաբանական մտքի զարգացման հետ։ Կարևորվում են միջնադարյան մեկնողական գրականության առանձնահատկությունները, ձեռագրական ավանդույթի դերը և հոգևոր հեղինակների կողմից երկի գաղափարական ու պատկերային համակարգի մեկնաբանման եղանակները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել XIII–XVIII դարերի ձեռագիր աղբյուրները, մեկնությունները, հիշատակարանները և այլ գրավոր վկայություններ, որոնք հնարավորություն են տալիս բացահայտելու ստեղծագործության ընկալման պատմական ընթացքը։ Անդրադարձ է կատարվում խորհրդաբանական մտածողության և բանաստեղծական արտահայտչամիջոցների փոխհարաբերությանը, հոգևոր ապրումների խորհրդանշական ներկայացմանը և աստվածաբանական գաղափարների գեղարվեստական մարմնավորմանը։ Առանձնացվում են երկի մեկնաբանության մեջ ավանդույթի շարունակականության, նոր իմաստային շերտերի բացահայտման և տարբեր մեկնողական մոտեցումների փոխազդեցության հարցերը։ Կարևորվում է նաև ստեղծագործության ազդեցությունը հայ հոգևոր գրականության, աղոթական մշակույթի և կրոնափիլիսոփայական մտքի հետագա զարգացման վրա։ Աշխատությունը նշանակություն ունի հայ միջնադարյան գրականության, նարեկացիագիտության, քրիստոնեական խորհրդաբանության, աստվածաբանության և հայ ձեռագրական ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել գրականագետների, հայագետների, աստվածաբանների, միջնադարագետների, ձեռագրագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Updated: 2026-10-15
Գրիգոր Նարեկացու «Մատեան ողբերգութեան» երկի խորհրդաբանական ընկալումները ԺԳ-ԺԸ դդ.
Online

Literature

Հայ ժողովրդական վիպերգերը և պատմական երգային բանահյուսությունը, գիրք 2․ միջնադար

Գր. Ա. Գրիգորյանի աշխատությունը նվիրված է հայ ժողովրդական վիպերգերի և պատմական երգային բանահյուսության միջնադարյան շերտերի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով ժողովրդական ստեղծագործության դերը պատմական հիշողության պահպանման, ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման և անցյալի իրադարձությունների սերնդեսերունդ փոխանցման գործում։ Ժողովրդական վիպերգերն ու պատմական երգերը բանավոր մշակույթի կարևոր տեսակներ են, որոնցում պատմական անձանց, պատերազմների, հասարակական բախումների, հերոսական արարքների և ժողովրդի ճակատագրի մասին պատկերացումները վերածվում են գեղարվեստական պատումի։ Դրանք միավորում են պատմական հիշողությունն ու բանաստեղծական արտահայտչամիջոցները՝ փաստական իրադարձությունները ներկայացնելով ոչ միայն որպես անցյալի դեպքեր, այլև որպես համայնքի արժեքների, ձգտումների և հավաքական զգացմունքների արտահայտություն։ Միջնադարյան հայ երգային բանահյուսության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու, թե ինչպես են պատմական իրադարձություններն ու հասարակական փորձառությունը վերամշակվել ժողովրդական գիտակցության մեջ, ինչ կերպ են պահպանվել հերոսության, հայրենիքի պաշտպանության, հավատարմության, կորստի և ազատության գաղափարները, ինչպես նաև ինչպես են դրանք արտացոլվել երգային պատումներում։ Այս ստեղծագործություններն առանձնանում են բանավոր փոխանցման պայմաններում ձևավորված լեզվական ու գեղարվեստական հատկանիշներով՝ կրկնություններով, ռիթմիկ կառուցվածքներով, պատկերավոր համեմատություններով, հուզական դիմումներով և պատմողական հնարքներով։ Դրանց բովանդակությունը հաճախ արտահայտում է ոչ միայն առանձին հերոսների կամ դեպքերի գնահատականը, այլև ժողովրդի բարոյական պատկերացումները, սոցիալական հարաբերությունները և պատմական փորձի նկատմամբ վերաբերմունքը։ Հեղինակի ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ժողովրդական երգերի՝ որպես պատմամշակութային սկզբնաղբյուրների դիտարկումը։ Դրանք կարող են լրացնել գրավոր պատմագրության տվյալները՝ ներկայացնելով այն զգացմունքային և հասարակական միջավայրը, որի մեջ ընկալվել ու պահպանվել են անցյալի իրադարձությունները։ Միաժամանակ բանահյուսական նյութը պահանջում է պատմական փաստերի և գեղարվեստական վերամշակման տարբերակում, ինչն էլ այս բնագավառի գիտական ուսումնասիրությանը հաղորդում է առանձնահատուկ նշանակություն։ Աշխատությունը կարևոր է հայ ժողովրդական բանահյուսության ժանրային համակարգի, միջնադարյան մշակույթի և ազգային պատմական հիշողության հետազոտման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել բանագետներին, պատմաբաններին, գրականագետներին, երաժշտագետներին, ազգագրագետներին և հայ միջնադարյան մշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին ու ընթերցողներին։

Updated: 2026-10-25
Հայ ժողովրդական վիպերգերը և պատմական երգային բանահյուսությունը, գիրք 2․ միջնադար

More topics