Պատրաստի նյութեր

Նյութը վերաբերում է ստորերկրյա ջրերի ուսումնասիրությանը՝ դրանց ծագման, շարժման, քանակական ու որակական առանձնահատկությունների բացահայտման նպատակով կիրառվող մեթոդներին։ Այն կարևոր է հիդրոերկրաբանության, ինժեներական երկրաբանության և բնապահպանական հետազոտությունների համար։ Հիմնական բովանդակություն Ջրաերկրաբանական ուսումնասիրությունների հիմունքներ Ներկայացվում են ստորերկրյա ջրերի տեսակները, դրանց շրջանառությունը և տեղաբաշխման առանձնահատկությունները։ Դաշտային հետազոտությունների մեթոդներ Դիտարկվում են հորատման, ջրաղբյուրների ուսումնասիրության, չափումների և նմուշառման եղանակները։ Լաբորատոր անալիզներ Բացատրվում է ջրի քիմիական կազմի ուսումնասիրությունը՝ աղայնություն, հանքայնացում, աղտոտվածության գնահատում։ Տվյալների մշակման մեթոդներ Նյութը ընդգրկում է ստացված տվյալների վերլուծությունը, քարտեզագրումը և ջրաերկրաբանական մոդելների կազմումը։ Նյութի հիմնական գաղափարը Նյութի նպատակն է ձևավորել պատկերացում ջրաերկրաբանական հետազոտությունների ամբողջական գործընթացի մասին՝ դաշտային և լաբորատոր մեթոդների համադրմամբ, ինչը անհրաժեշտ է ջրային ռեսուրսների արդյունավետ կառավարման համար։

Նյութը ներկայացնում է, թե ինչպես են հողերը ձևավորվում տարբեր բնական պայմաններում և ինչպես են դրանք բաշխված Երկրի մակերևույթում՝ կախված կլիմայից, ռելիեֆից, բուսականությունից և այլ բնական գործոններից։ Հիմնական բովանդակություն Հողերի ձևավորման գործոններ Դիտարկվում են հողի առաջացման հիմնական պայմանները՝ կլիմա, մայր ապար, ռելիեֆ, կենդանի օրգանիզմներ և ժամանակ։ Հողերի աշխարհագրական բաշխում Ներկայացվում են տարբեր գոտիներում հանդիպող հողատեսակները՝ տունդրայի, անտառային, տափաստանային, անապատային և լեռնային հողեր։ Հողերի տիպեր և հատկություններ Բացատրվում են հողերի կառուցվածքը, բերրիությունը և դրանց տնտեսական նշանակությունը գյուղատնտեսության համար։ Մարդու ազդեցությունը հողերի վրա Նյութը անդրադառնում է հողերի էրոզիայի, աղակալման և այլ դեգրադացիոն գործընթացների, ինչպես նաև դրանց կանխարգելման միջոցներին։ Նյութի հիմնական գաղափարը Նյութը ցույց է տալիս, որ հողերը կարևոր բնական ռեսուրս են, որոնց աշխարհագրական բաշխումն ու պահպանությունը մեծ նշանակություն ունեն ինչպես բնության հավասարակշռության, այնպես էլ մարդու տնտեսական գործունեության համար։

Գիրքը հանդիսանում է անօրգանական քիմիայի ուսումնական դասընթացի շարունակություն և կենտրոնանում է այն տարրերի վրա, որոնք չեն պատկանում անցումային մետաղների խմբին։ Այն կարևոր է քիմիայի, դեղագործության և հարակից բնական գիտությունների ուսանողների համար։ Հիմնական բովանդակություն s- և p- բլոկի տարրերի ընդհանուր բնութագիր Ներկայացվում են այդ տարրերի դիրքը պարբերական համակարգում, էլեկտրոնային կառուցվածքը և ընդհանուր քիմիական հատկությունները։ Առանձին տարրերի քիմիա Դիտարկվում են ոչանցումային տարրերի խմբերը՝ ջրածին, ալկալիական և հողալկալիական մետաղներ, հալոգեններ, ազոտի, թթվածնի, ածխածնի խմբի տարրեր և այլն։ Միացություններ և ռեակցիաներ Ներկայացվում են կարևոր անօրգանական միացությունները, դրանց ստացումը, հատկությունները և կիրառությունը արդյունաբերությունում ու լաբորատոր պրակտիկայում։ Կիրառական նշանակություն Շեշտվում է տարրերի և նրանց միացությունների դերը բժշկության, արդյունաբերության, գյուղատնտեսության և շրջակա միջավայրի ոլորտներում։ Նյութի հիմնական գաղափարը Գիրքը նպատակ ունի ձևավորել խորացված պատկերացում ոչանցումային տարրերի քիմիայի մասին՝ ցույց տալով դրանց հիմնարար դերը ինչպես տեսական քիմիայում, այնպես էլ գործնական կիրառություններում։

Նյութը ուղղված է ուսանողների գործնական հմտությունների զարգացմանը՝ կապելով տեսական քիմիական գիտելիքները լաբորատոր փորձերի հետ։ Այն օգնում է հասկանալ քիմիական գործընթացների իրական ընթացքը և տեխնոլոգիական կիրառությունները։ Հիմնական բովանդակություն Լաբորատոր աշխատանքի կազմակերպում Ներկայացվում են անվտանգության կանոնները, սարքավորումների ճիշտ օգտագործումը և փորձերի կատարման ընդհանուր սկզբունքները։ Քիմիական տեխնոլոգիական գործընթացներ Դիտարկվում են հիմնական գործընթացները՝ լուծույթների պատրաստում, ռեակցիաների իրականացում, նյութերի մաքրում և անալիզ։ Գործնական փորձեր Ձեռնարկը ներառում է տարբեր լաբորատոր աշխատանքներ, որոնք օգնում են ուսանողին կիրառել տեսական գիտելիքները գործնականում։ Չափումներ և հաշվարկներ Կարևորվում է փորձերի արդյունքների վերլուծությունը, ճշգրիտ չափումների կատարումը և տվյալների մեկնաբանումը։ Նյութի հիմնական գաղափարը Նյութի նպատակն է զարգացնել քիմիական տեխնոլոգիայի գործնական կիրառման հմտություններ՝ ապահովելով անվտանգ և գիտականորեն հիմնավորված լաբորատոր աշխատանքների կատարում։

Նյութը ներկայացնում է հեղուկ դեղաձևերի տեսակները, դրանց պատրաստման սկզբունքները, հատկությունները և կիրառման առանձնահատկությունները բժշկության մեջ։ Այն կարևոր է դեղագործական տեխնոլոգիայի և կլինիկական կիրառման տեսանկյունից։ Հիմնական բովանդակություն Հեղուկ դեղաձևերի տեսակները Դիտարկվում են հիմնական ձևերը՝ լուծույթներ, կախույթներ, էմուլսիաներ, կաթիլներ, օշարակներ և այլն։ Պատրաստման տեխնոլոգիա Նյութը բացատրում է, թե ինչպես են ստացվում հեղուկ դեղաձևերը՝ հաշվի առնելով դեղանյութի լուծելիությունը, կայունությունը և համատեղելիությունը օժանդակ նյութերի հետ։ Կիրառման առանձնահատկություններ Ներկայացվում են հեղուկ դեղերի առավելությունները, օրինակ՝ արագ ներծծումը և հեշտ դեղաչափումը, ինչպես նաև որոշ թերություններ՝ կարճ պահպանման ժամկետ և զգայունություն արտաքին գործոնների նկատմամբ։ Պահպանման և որակի պահանջներ Շեշտվում է ստերիլության, ճիշտ պահման պայմանների և դեղերի կայունության ապահովման կարևորությունը։ Նյութի հիմնական գաղափարը Նյութը ցույց է տալիս, որ հեղուկ դեղաձևերը դեղագործության կարևոր մաս են կազմում, քանի որ ապահովում են դեղանյութերի արագ և արդյունավետ ազդեցություն, սակայն պահանջում են ճիշտ տեխնոլոգիական մոտեցում և խիստ վերահսկում։

Նյութը ուսումնասիրում է այն եղանակները, որոնց միջոցով ջրից հեռացվում են մակերևութային ակտիվ նյութերը (ՄԱՆ)՝ այսինքն՝ օճառների, լվացող միջոցների և արդյունաբերական այլ միացությունների մնացորդները, որոնք կարող են վնասել շրջակա միջավայրը և ջրային էկոհամակարգերը։ Հիմնական բովանդակություն Մակերևութային ակտիվ նյութերի բնույթը Ներկայացվում են ՄԱՆ-երի քիմիական հատկությունները, դրանց կիրառությունները կենցաղում և արդյունաբերությունում, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը ջրի որակի վրա։ Աղտոտման ազդեցությունները Դիտարկվում է, թե ինչպես են այս նյութերը առաջացնում փրփուրի կուտակում, նվազեցնում ջրի թթվածնի պարունակությունը և խախտում ջրային օրգանիզմների բնական կենսագործունեությունը։ Մաքրման մեթոդներ Նյութը ներկայացնում է ջրի մաքրման հիմնական եղանակները՝ ֆիզիկական (ֆիլտրացիա, նստեցում), քիմիական (օքսիդացում, կոագուլյացիա), կենսաբանական (միկրոօրգանիզմների միջոցով քայքայում)։ Բնապահպանական նշանակություն Շեշտվում է ջրի մաքրության պահպանման և էկոլոգիական հավասարակշռության ապահովման կարևորությունը։ Նյութի հիմնական գաղափարը Նյութը ցույց է տալիս, որ մակերևութային ակտիվ նյութերով ջրերի աղտոտումը լուրջ բնապահպանական խնդիր է, և դրա արդյունավետ լուծումը պահանջում է համակցված քիմիական, ֆիզիկական և կենսաբանական մոտեցումներ։

Նյութը ծառայում է որպես ուսումնական հիմք դեղագործության և հարակից բժշկագիտական մասնագիտությունների համար՝ բացատրելով քիմիայի այն հիմնական սկզբունքները, որոնք անհրաժեշտ են դեղերի ստեղծման, ուսումնասիրման և կիրառման համար։ Հիմնական բովանդակություն Դեղանյութերի քիմիական կառուցվածք Ներկայացվում են օրգանական և անօրգանական միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, որոնք կարևոր են դեղերի ազդեցության համար։ Ֆիզիկաքիմիական հատկություններ Դիտարկվում են լուծելիությունը, կայունությունը, ռեակցիոնունակությունը և այլ հատկություններ, որոնք ազդում են դեղերի արդյունավետության վրա։ Դեղերի փոխազդեցություններ Բացատրվում է, թե ինչպես են դեղանյութերը փոխազդում օրգանիզմի միջավայրի հետ՝ ներառյալ կենսաբանական հյուսվածքները և այլ քիմիական միացությունները։ Դեղերի որակ և վերահսկում Նյութը ընդգծում է դեղերի մաքրության, որակի ստուգման և ստանդարտացման կարևորությունը։ Նյութի հիմնական գաղափարը Նյութի հիմնական նպատակն է ձևավորել պատկերացում այն մասին, որ դեղագործությունը հիմնված է խորը քիմիական գիտելիքների վրա, և դեղերի արդյունավետությունն ու անվտանգությունը կախված են դրանց քիմիական բնութագրերից։

Նյութը լուսաբանում է 1917–1918 թվականների ժամանակահատվածը, երբ Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո Անդրկովկասը հայտնվեց քաղաքական վակուումի և ուժերի բախման կենտրոնում։ Այդ պայմաններում սկսվեց հայ ժողովրդի պետականության վերականգնման գործընթացը։ Հիմնական բովանդակություն Ռուսական կայսրության անկում և տարածաշրջանային ճգնաժամ Նյութը ցույց է տալիս, թե ինչպես 1917 թվականի Փետրվարյան հեղափոխությունից հետո Անդրկովկասում առաջացավ իշխանական անկայունություն և նոր քաղաքական կենտրոնների ձևավորման անհրաժեշտություն։ Անդրկովկասյան դաշնակցություն և նրա փլուզումը Ներկայացվում է Անդրկովկասյան Սեյմի և ժամանակավոր կառավարման մարմինների գործունեությունը, ինչպես նաև հայ, վրացի և ադրբեջանական քաղաքական ուժերի միջև հակասությունները։ Դիվանագիտական պայքար և անկախության ուղի Նյութը ընդգծում է արտաքին ուժերի ազդեցությունը (Օսմանյան կայսրություն, Գերմանիա և այլն) և հայ քաղաքական ուժերի պայքարը՝ պետականության պահպանման ու անկախության հասնելու համար։ 1918 թ. մայիս՝ անկախության հռչակում Վերլուծվում է Հայաստանի Հանրապետության ստեղծման գործընթացը և դրա դիվանագիտական նախադրյալները։ Նյութի հիմնական գաղափարը Նյութը ցույց է տալիս, որ Հայաստանի անկախ պետականության կերտումը արդյունք էր ոչ միայն ներքին քաղաքական պայքարի, այլև բարդ միջազգային և տարածաշրջանային դիվանագիտական գործընթացների։

Նյութում դիտարկվում է, թե ինչպես էր գործում Առաջին Հանրապետության խորհրդարանը՝ որպես նորաստեղծ պետականության հիմնական օրենսդիր մարմին, և ինչ դեր էին խաղում տարբեր քաղաքական կուսակցությունները պետական կյանքի կազմակերպման մեջ։ Հիմնական բովանդակություն Խորհրդարանի ձևավորում և գործունեություն (1918–1920) Ներկայացվում է Հայաստանի օրենսդիր իշխանության կառուցվածքը, նիստերի կազմակերպումը և հիմնական քաղաքական որոշումները։ Քաղաքական կուսակցություններ Նյութը անդրադառնում է այդ շրջանում գործող հիմնական քաղաքական ուժերին՝ նրանց գաղափարախոսություններին, ազդեցությանը և պայքարին պետական իշխանության համար։ Քաղաքական բազմակարծություն և մարտահրավերներ Քննարկվում է կուսակցությունների միջև առկա հակասությունները, ինչպես նաև արտաքին և ներքին դժվարությունները, որոնց պայմաններում ձևավորվում էր պետական համակարգը։ Նյութի գաղափարը Նյութը ցույց է տալիս, որ 1918–1920 թվականներին Հայաստանը փորձում էր ստեղծել ժողովրդավարական կառավարման համակարգ՝ հիմնված խորհրդարանական սկզբունքների վրա, սակայն բախվում էր քաղաքական անկայունության և պետականության ամրապնդման խնդիրներին։

Նյութը ուսումնասիրում է, թե ինչպես են Հայաստանի Հանրապետությունը և հայ սփյուռքը փոխկապակցվել տարբեր պատմական փուլերում՝ սկսած 1918 թվականի առաջին անկախությունից մինչև ժամանակակից շրջան։ Այն ընդգծում է, որ հայրենիք–սփյուռք հարաբերությունները ձևավորվել են տարբեր քաղաքական, սոցիալական և մշակութային պայմաններում և մշտապես ունեցել են փոփոխվող բնույթ։ Հիմնական ժամանակաշրջաններ 1918–1920 թթ. (Առաջին Հանրապետություն) Սփյուռքը սկսում է ավելի ակտիվ կապեր հաստատել նորաստեղծ պետության հետ՝ աջակցելով պետականաշինության և օգնության ծրագրերին։ Խորհրդային շրջան Կապերը սահմանափակվում են քաղաքական պատճառներով, սակայն սփյուռքը շարունակում է պահպանել ազգային ինքնությունը, մշակույթը և երբեմն աջակցել Հայաստանին տարբեր ուղիներով։ 1991 թվականից հետո (անկախություն) Հայրենիք–սփյուռք հարաբերությունները նոր որակ են ստանում․ ձևավորվում են պետական կառույցներ, համագործակցության ծրագրեր, ներդրումային և մարդասիրական նախաձեռնություններ։ Նյութի կարևոր գաղափարը Նյութը ցույց է տալիս, որ հայրենիք–սփյուռք հարաբերությունները ոչ միայն պատմական, այլև շարունակական գործընթաց են, որոնք կարևոր դեր են խաղում ազգային ինքնության պահպանման, զարգացման և պետության ամրապնդման գործում։

Գրքի հիմնական նպատակն է ցույց տալ հայ ժողովրդի պատմական զարգացման շարունակականությունը՝ ընդգծելով այն պահերը, երբ դժվար պայմաններում հնարավոր է եղել հասնել կարևոր արդյունքների կամ հաղթահարել ճգնաժամեր։ Հեղինակը ներկայացնում է հաղթանակները ոչ միայն որպես ռազմական հաղթարշավներ, այլ նաև որպես պետականաշինության, ինքնության պահպանման, գիտական և մշակութային առաջընթացի արդյունք։ Աշխատության կառուցվածքում հաճախ կիրառվում է թեմատիկ մոտեցում․ տարբեր բաժիններում կարող են ներկայացվել առանձին ժամանակաշրջաններ կամ ոլորտներ, որտեղ ընդգծվում են հաջողված գործընթացները։ Այդ ձևաչափը թույլ է տալիս ընթերցողին տեսնել ոչ միայն առանձին դեպքեր, այլ նաև ընդհանուր պատմական տրամաբանություն՝ ինչպես են ձևավորվել և զարգացել այդ ձեռքբերումները։ Գրքում կարևոր շեշտադրում է դրվում նաև ազգային ինքնագիտակցության և պատմական հիշողության պահպանման վրա։ Հեղինակը փորձում է ցույց տալ, որ հաղթանակները միայն անցյալի փաստեր չեն, այլ նաև արժեքային հիմք՝ ներկայի և ապագայի համար։ Այդ պատճառով նյութը հաճախ ունի նաև կրթական և դաստիարակչական ուղղվածություն։ Լեզվական առումով աշխատությունը գրված է պարզ և մատչելի ոճով, ինչը հնարավորություն է տալիս այն ընթերցել լայն լսարանի համար։ Միևնույն ժամանակ պահպանվում է գիտական-վերլուծական մոտեցում, հատկապես երբ ներկայացվում են պատմական փաստեր կամ գնահատականներ։

Աշխատության առանցքում գտնվում է Հայաստանի ճակատագիրը որոշած միջազգային և տարածաշրջանային զարգացումների վերլուծությունը։ Հեղինակը ցույց է տալիս, թե ինչպես Առաջին համաշխարհային պատերազմ-ից հետո ձևավորված նոր աշխարհակարգը, մեծ տերությունների շահերը և տարածաշրջանային հակասությունները ազդեցին Հայաստանի վրա։ Այս համատեքստում կարևոր տեղ է հատկացվում Սևրի պայմանագիր-ին, որը հայկական կողմի համար ստեղծում էր մեծ ակնկալիքներ, սակայն իրականում չիրագործվեց քաղաքական պայմանների փոփոխության պատճառով։ Խուրշուդյանը մանրամասն ներկայացնում է նաև Թուրք-հայկական պատերազմ-ը, որը դարձավ Հայաստանի ռազմական և քաղաքական թուլացման հիմնական պատճառներից մեկը։ Ներկայացվում են ռազմական գործողությունների ընթացքը, հայկական բանակի վիճակը և արտաքին աջակցման բացակայությունը, ինչը հանգեցրեց ծանր հետևանքների։ Գրքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ալեքսանդրապոլի պայմանագիր-ին, որը փաստացիորեն ամրագրեց Հայաստանի պարտությունը և սահմանափակեց նրա տարածքը։ Հեղինակը վերլուծում է պայմանագրի դրույթները և դրա ազդեցությունը Հայաստանի պետականության վրա՝ ցույց տալով, որ այն դարձավ երկրի բաժանման և անկախության կորստի կարևոր փուլերից մեկը։ Աշխատության կարևոր բաժիններից է նաև խորհրդային գործոնի ներկայացումը։ Խուրշուդյանը ցույց է տալիս, թե ինչպես Խորհրդային իշխանության հաստատումը Հայաստանում-ը փոխեց քաղաքական իրավիճակը և հանգեցրեց Հայաստանի բաժանմանը տարբեր ուժերի ազդեցության գոտիների միջև։ Նա վերլուծում է նաև խորհրդային և քեմալական Թուրքիայի համագործակցությունը, որը մեծ դեր խաղաց տարածաշրջանի սահմանների ձևավորման մեջ։ Գիրքը չի սահմանափակվում միայն քաղաքական և ռազմական իրադարձություններով․ այն նաև անդրադառնում է այդ ժամանակաշրջանի սոցիալական և մարդկային հետևանքներին՝ գաղթ, ավերածություններ և բնակչության ծանր վիճակ։ Հեղինակը փորձում է ամբողջական պատկեր ներկայացնել ոչ միայն պետական մակարդակով կատարված փոփոխությունների, այլ նաև հասարակության վրա դրանց ազդեցության մասին։

Աշխատության առանցքում գտնվում է այն հարցը, թե ինչպես ենք մենք իմանում անցյալի մասին։ Հեղինակը մանրամասն ներկայացնում է պատմական աղբյուրների տեսակները՝ գրավոր, նյութական, բանավոր և այլ, և բացատրում է, թե ինչպիսի դեր ունի յուրաքանչյուրն հայոց պատմության վերականգնման գործում։ Գրավոր աղբյուրների շարքում առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում միջնադարյան պատմիչների աշխատությունները, տարեգրությունները, վավերագրերը և պաշտոնական փաստաթղթերը, որոնք հնարավորություն են տալիս վերականգնել տարբեր ժամանակաշրջանների քաղաքական և մշակութային պատկերը։ Մելիք-Բախշյանը մեծ ուշադրություն է դարձնում նաև աղբյուրների քննադատությանը՝ ցույց տալով, որ պատմաբանը չի կարող պարզապես ընդունել աղբյուրները որպես անվիճելի ճշմարտություն։ Նա ներկայացնում է, թե ինչպես պետք է վերլուծել աղբյուրի ծագումը, հեղինակությունը, նպատակները և հնարավոր կողմնակալությունները։ Այս մոտեցումը կապվում է պատմագիտության կարևորագույն սկզբունքներից մեկի՝ պատմական քննադատություն-ի հետ, որը թույլ է տալիս ավելի հավաստի պատկեր կազմել անցյալի մասին։ Գրքում առանձին բաժիններ են նվիրված հնագիտական նյութերին, արձանագրություններին, դրամագիտությանը և այլ օժանդակ գիտություններին, որոնք լրացնում են գրավոր աղբյուրների տվյալները։ Հեղինակը ցույց է տալիս, որ հայոց պատմության ուսումնասիրությունը պահանջում է բազմակողմանի մոտեցում, որտեղ տարբեր աղբյուրներ փոխլրացնում են միմյանց։ Աշխատության կարևոր առանձնահատկություններից է նաև նրա մեթոդաբանական ուղղվածությունը։ Այն օգնում է ընթերցողին հասկանալ ոչ միայն «ինչ է տեղի ունեցել», այլ նաև «ինչպես է պետք ուսումնասիրել, վերլուծել և մեկնաբանել պատմությունը»։ Այս պատճառով գիրքը հատկապես օգտակար է ուսանողների, հետազոտողների և նրանց համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ զբաղվել պատմագիտությամբ որպես գիտություն։

Աշխատությունը սկսվում է Խորհրդային իշխանության հաստատումը Հայաստանում-ի պատմական հանգամանքների ներկայացմամբ։ Հեղինակները ցույց են տալիս, թե ինչպես քաղաքական, ռազմական և սոցիալական գործոնների համակցությամբ ավարտվեց Առաջին Հանրապետության գոյությունը և ձևավորվեց նոր՝ խորհրդային պետական համակարգ։ Այս փուլը ներկայացվում է ոչ միայն որպես իշխանափոխություն, այլ նաև որպես արմատական փոփոխություն հասարակական կյանքի բոլոր ոլորտներում։ Գրքում մեծ ուշադրություն է դարձվում 1920–1930-ական թվականների սոցիալ-տնտեսական վերափոխումներին՝ հողային բարեփոխումներ, արդյունաբերության զարգացում, կոլեկտիվացում։ Հեղինակները վերլուծում են այդ գործընթացների ազդեցությունը գյուղացիության և քաղաքային բնակչության վրա՝ ցույց տալով ինչպես առաջընթացը, այնպես էլ դժվարությունները և հակասությունները։ Այս համատեքստում անդրադարձ է կատարվում նաև քաղաքական բռնաճնշումներին, հատկապես Ստալինյան ռեպրեսիաներ-ին, որոնք ծանր հետևանքներ ունեցան հասարակության տարբեր շերտերի համար։ Աշխատության կարևոր բաժիններից մեկը նվիրված է Երկրորդ համաշխարհային պատերազմ-ին և Հայաստանի մասնակցությանը դրան։ Ներկայացվում է ինչպես ռազմաճակատում հայերի դերը, այնպես էլ թիկունքում կատարվող աշխատանքները՝ արդյունաբերության վերակազմակերպում, մարդկային և նյութական ռեսուրսների մոբիլիզացում։ Պատերազմը դիտարկվում է որպես շրջադարձային փուլ, որը մեծ ազդեցություն ունեցավ երկրի հետագա զարգացման վրա։ Հետպատերազմյան շրջանում գիրքը անդրադառնում է տնտեսական վերականգնմանը, արդյունաբերական աճին, գիտության և կրթության զարգացմանը։ Հեղինակները ցույց են տալիս, թե ինչպես խորհրդային համակարգը նպաստեց որոշ ոլորտներում առաջընթացի՝ հատկապես գիտության, տեխնիկայի և մշակույթի բնագավառներում, միաժամանակ պահպանելով խիստ վերահսկողություն հասարակական կյանքի նկատմամբ։