Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է գլխուղեղի նշաձև համալիրի մասնակցության ուսումնասիրությանը արյան մակարդման գործընթացների նյարդային կարգավորման մեջ։ Հետազոտության կենտրոնում կենտրոնական նյարդային համակարգի և հեմոստազի միջև առկա ֆունկցիոնալ փոխկապակցվածությունն է՝ հատկապես այն տեսանկյունից, թե ինչպես կարող են ուղեղի հուզական, վեգետատիվ և սթրեսային արձագանքների ձևավորմանը մասնակցող կառուցվածքները ներգործել արյան մակարդման համակարգի ընդհանուր վիճակի վրա։ Նշաձև համալիրը դիտարկվում է որպես լիմբիկ համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որը մասնակցում է հուզական ազդակների մշակմանը, վեգետատիվ արձագանքների կազմակերպմանը և օրգանիզմի հարմարվողական գործընթացների կարգավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել այս նյարդային կառուցվածքի ֆունկցիոնալ վիճակի և հեմոստազի տարբեր ցուցանիշների միջև հնարավոր կապերը՝ գնահատելով մակարդման և հակամակարդման մեխանիզմների հավասարակշռության փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն նյարդահումորալ ուղիներին, որոնց միջոցով կենտրոնական նյարդային համակարգի գործունեությունը կապված է արյան շրջանառության և հեմոստազի կարգավորման հետ։ Այդ համատեքստում կարևոր նշանակություն ունեն վեգետատիվ նյարդային համակարգի, ներզատական պատասխանների և կենսաբանական ակտիվ միջնորդների մասնակցության վերաբերյալ պատկերացումները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև սթրեսային և հուզական վիճակների ժամանակ դիտվող ֆիզիոլոգիական փոփոխություններին՝ պարզաբանելով, թե ինչպիսի դեր կարող են ունենալ լիմբիկ համակարգի կառուցվածքները օրգանիզմի համալիր հարմարվողական արձագանքների ձևավորման մեջ։ Հեմոկոագուլյացիան այս դեպքում դիտարկվում է ոչ թե մեկուսացված կենսաքիմիական գործընթաց, այլ նյարդային, հորմոնային և անոթային կարգավորման մեխանիզմների հետ փոխկապակցված համակարգի բաղադրիչ։ Նման ուսումնասիրությունները նպաստում են նյարդային համակարգի և արյան մակարդման ֆիզիոլոգիայի փոխհարաբերությունների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը և կարող են կարևոր լինել սթրեսի, վեգետատիվ կարգավորման ու հեմոստազի միջև գոյություն ունեցող կապերի տեսական մեկնաբանման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյարդաֆիզիոլոգիայի, հեմատոլոգիայի, հեմոստազի ֆիզիոլոգիայի և նյարդահումորալ կարգավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով պարզաբանել գլխուղեղի լիմբիկ կառուցվածքների հնարավոր մասնակցությունը արյան մակարդման համակարգի կարգավորմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության որոշ գետերի ջրաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացնելով գլխավոր իոնների և կենսածին նյութերի տարածաժամանակային փոփոխությունների ու դրանց վարքը պայմանավորող բնական և մարդածին գործոնների վրա։ Հետազոտության շրջանակում գետային ջրերի քիմիական կազմը դիտարկվում է որպես ջրահավաք ավազանի երկրաբանական կառուցվածքի, հողային և կլիմայական պայմանների, ջրաբանական ռեժիմի, կենսաբանական գործընթացների և տնտեսական գործունեության համատեղ ազդեցության արդյունք։ Գլխավոր իոնների հարաբերակցությունը հնարավորություն է տալիս բնութագրելու ջրի հանքայնացման առանձնահատկությունները, ջրաքիմիական տիպը և գետային համակարգում տեղի ունեցող բնական փոփոխությունները։ Միաժամանակ կենսածին նյութերի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ջրային էկոհամակարգերի վիճակի գնահատման համար, քանի որ ազոտի և ֆոսֆորի միացությունների պարունակության փոփոխությունները կարող են կապված լինել ինչպես բնական կենսաերկրաքիմիական շրջանառության, այնպես էլ բնակավայրերից, գյուղատնտեսական տարածքներից և տնտեսական այլ աղբյուրներից առաջացող ազդեցությունների հետ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր գետերի և նույն գետի տարբեր հատվածների ջրաքիմիական ցուցանիշները՝ բացահայտելու տարածական օրինաչափությունները, ինչպես նաև տարբեր եղանակներին կամ ջրաբանական փուլերում արձանագրվող փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել գետի ջրատվության, տեղումների, ձնհալի և մակերևութային հոսքի ազդեցությանը լուծված նյութերի պարունակության և տեղափոխման վրա։ Կարևորվում է նաև գետային ջրերում քիմիական բաղադրիչների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը՝ տարբերակելու բնական երկրաքիմիական աղբյուրները հնարավոր մարդածին ներգործություններից։ Ստացված տվյալների համադրումը կարող է հնարավորություն տալ գնահատելու ջրային միջավայրի որակը, բացահայտելու առավել զգայուն հատվածները և հասկանալու ջրահավաք ավազանում տեղի ունեցող գործընթացների ազդեցությունը գետերի քիմիական ռեժիմի վրա։ Երկարաժամկետ դիտարկումների առկայության դեպքում հնարավոր է նաև գնահատել ջրաքիմիական ցուցանիշների փոփոխման միտումները և դրանց կապը բնական պայմանների ու տնտեսական գործունեության փոփոխությունների հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հիդրոքիմիայի, ջրաբանության, ջրային էկոլոգիայի և շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել Հայաստանի գետային համակարգերում հիմնական լուծված բաղադրիչների ձևավորման, տեղափոխման և փոփոխման օրինաչափությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումները։

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի հայ գրականության և հասարակական մտքի մի շարք նշանավոր ներկայացուցիչների գաղափարական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ազգային ինքնագիտակցության, արևմտահայության դրության, հասարակական վերափոխումների և ազգային-ազատագրական գաղափարների ձևավորման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում Րաֆֆու, Ծերենցի, Ռափայել Պատկանյանի և Գրիգոր Արծրունու գրական ու հրապարակախոսական գործունեությունն է՝ որպես նույն ժամանակաշրջանի հասարակական խնդիրներին տարբեր ժանրերով արձագանքող մտավորականների։ Նրանց ստեղծագործական ժառանգությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին գեղարվեստական արձակը, պատմավեպը, պոեզիան և հրապարակախոսությունը ներգրավվում ազգային ինքնության, պատմական հիշողության, կրթության, հասարակական կազմակերպման և ժողովրդի ապագայի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Րաֆֆու վիպական աշխարհում պատմական և հասարակական թեմաների փոխհարաբերությանը, Ծերենցի պատմական արձակում անցյալի իրադարձությունների գեղարվեստական վերաիմաստավորմանը, Պատկանյանի պոեզիայի ազգային ու հասարակական շեշտադրումներին և Արծրունու հրապարակախոսական գործունեության գաղափարական նշանակությանը։ Կարևորվում է նրանց հայացքների ոչ միայն ընդհանրությունների, այլև տարբերությունների բացահայտումը՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր հեղինակի ստեղծագործական մեթոդը, հասարակական գործունեությունը և գաղափարների արտահայտման ձևերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել պատմական հիշողության և ժամանակակից իրականության հարաբերակցությունը, ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման միջոցները, կրթության և մշակույթի դերի վերաբերյալ պատկերացումները, ինչպես նաև հասարակական առաջընթացի և ինքնակազմակերպման շուրջ ձևավորված մոտեցումները։ Առանձին ուղղություն է գրականության և մամուլի ազդեցության ուսումնասիրությունը հասարակական գաղափարների տարածման գործում, քանի որ XIX դարում գեղարվեստական ստեղծագործությունն ու պարբերական մամուլը կարևոր հարթակներ էին հանրային քննարկումների և մտավոր շարժումների զարգացման համար։ Այս գործիչների ժառանգության համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու ժամանակաշրջանի հայ հասարակական մտքի գաղափարական բազմազանության և գրականության ու հրապարակախոսության փոխազդեցության մասին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ գրականության պատմության, հասարակական մտքի պատմության, հրապարակախոսության և գաղափարների պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով նշված հեղինակների ներդրումը XIX դարի հայ ազգային և հասարակական մտքի զարգացման գործընթացներում։

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի առաջին կեսի հայ բանաստեղծության մեջ ազատ ոտանավորի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ավանդական չափածոյի կանոններից աստիճանաբար հեռացող բանաստեղծական կառուցվածքների առաջացումն է և դրանց դերը հայ պոեզիայի նորացման գործընթացում։ Ազատ ոտանավորը դիտարկվում է որպես բանաստեղծական խոսքի կազմակերպման այնպիսի ձև, որտեղ տողի երկարությունը, ռիթմական կառուցվածքը, հանգավորումը և չափական օրինաչափությունները կարող են ենթարկվել ավելի ազատ սկզբունքների՝ պահպանելով ստեղծագործության ներքին ռիթմը և գեղարվեստական ամբողջականությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել արևելահայ և արևմտահայ բանաստեղծական ավանդույթներում տեղի ունեցած փոփոխությունները, դասական տաղաչափական համակարգերի և նոր ձևերի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև ազատ բանաստեղծության տարածմանը նպաստած գրական ու մշակութային գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռիթմի վերակազմավորմանը, քանի որ կանոնավոր չափի բացակայությունը չի նշանակում ռիթմի վերացում․ այն կարող է ձևավորվել շարահյուսական կրկնությունների, բառային շեշտադրումների, հնչերանգի, տողատման, դադարների և պատկերային կառուցվածքի միջոցով։ Կարևորվում է նաև բանաստեղծական տողի և նախադասության փոխհարաբերությունը, քանի որ ազատ կառուցվածքում տողատումը կարող է ինքնուրույն արտահայտչական դեր ստանալ և ազդել ստեղծագործության ընթերցման ու իմաստային ընկալման վրա։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել ազատ ոտանավորի կապը ժամանակաշրջանի գրական նորարարությունների և եվրոպական պոեզիայի զարգացման միտումների հետ՝ միաժամանակ բացահայտելով հայկական բանաստեղծական ավանդույթի ներսում դրա ինքնատիպ դրսևորումները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև թեմատիկ և պատկերային համակարգի փոփոխություններին՝ պարզաբանելով, թե ինչպես են նոր բանաստեղծական ձևերը հնարավորություն տվել արտահայտելու անհատական ապրումներ, հասարակական փոփոխություններ, քաղաքային կյանքի պատկերներ և ժամանակաշրջանի մշակութային փորձառությունը։ Համեմատական քննության միջոցով հնարավոր է տարբերակել ազատ ոտանավորի տարատեսակները և ցույց տալ անցումը կանոնավոր չափածոյից դեպի առավել ճկուն բանաստեղծական կառուցվածքներ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ գրականության պատմության, պոետիկայի, տաղաչափության և համեմատական գրականագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ազատ ոտանավորի նշանակությունը XX դարի առաջին կեսի հայ բանաստեղծական լեզվի և ձևային մտածողության զարգացման մեջ։

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում համակարգչային կրթության կազմակերպման մեթոդական համակարգի ձևավորման, կառուցվածքի և արդյունավետ կիրառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում համակարգչային գիտելիքների և թվային կարողությունների ուսուցման նպատակների, բովանդակության, մեթոդների, միջոցների և կազմակերպական ձևերի փոխկապակցվածությունն է։ Համակարգչային կրթությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեխնիկական միջոցների օգտագործման հմտությունների փոխանցում, այլև որպես սովորողների տրամաբանական և ալգորիթմական մտածողության, տեղեկատվության հետ աշխատելու կարողությունների, խնդիրների լուծման և թվային միջավայրում գիտակցված գործունեության զարգացման կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր տարիքային խմբերի համար ուսումնական նյութի ընտրության և հաջորդական ներկայացման սկզբունքները, տեսական գիտելիքների ու գործնական առաջադրանքների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև սովորողների անհատական առանձնահատկություններին համապատասխան ուսուցման կազմակերպման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուսուցչի գործունեությանը՝ որպես մեթոդական համակարգի առանցքային բաղադրիչի, ներառյալ դասի պլանավորումը, ուսումնական առաջադրանքների մշակումը, սովորողների առաջընթացի գնահատումը և թվային գործիքների նպատակային կիրառումը։ Կարևորվում է համակարգչային կրթության կապը հանրակրթական մյուս առարկաների հետ, քանի որ թվային տեխնոլոգիաները կարող են ծառայել ինչպես առանձին ուսումնառության առարկա, այնպես էլ տարբեր ուսումնական խնդիրների լուծման միջոց։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել ծրագրավորման տարրերի, ալգորիթմների, տվյալների մշակման, տեղեկատվական համակարգերի և թվային հաղորդակցության վերաբերյալ հիմնական պատկերացումների աստիճանական ձևավորումը։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվական անվտանգության, թվային պատասխանատվության և տեխնոլոգիաների գիտակցված օգտագործման վերաբերյալ սովորողների համապատասխան կարողությունների զարգացմանը։ Մեթոդական համակարգի արդյունավետությունը կարող է գնահատվել սովորողների գիտելիքների, գործնական հմտությունների, ինքնուրույն աշխատանքի և խնդիրների լուծման կարողությունների փոփոխությունների միջոցով։ Կարևոր է նաև ուսուցման բովանդակության պարբերական արդիականացումը՝ հաշվի առնելով տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արագ զարգացումը և կրթական միջավայրի փոփոխվող պահանջները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկավարժության, ինֆորմատիկայի դասավանդման մեթոդիկայի, կրթական տեխնոլոգիաների և թվային գրագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել դպրոցական համակարգչային կրթության ամբողջական և արդյունավետ մեթոդական կազմակերպումը։

Աշխատությունը նվիրված է Հոսպիտալյերների ասպետական միաբանության ձևավորմանը, գործունեությանը և պատմական դերակատարությանը Լևանտում XI դարի երկրորդ կեսից մինչև XIV դարի սկզբի ժամանակահատվածում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում սկզբնապես ուխտավորներին և հիվանդներին աջակցելու նպատակով ձևավորված կրոնական հաստատության աստիճանական վերափոխումն է միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի կարևոր ռազմաքաղաքական, տնտեսական և կրոնական կառույցներից մեկի։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են միաբանության կազմակերպական կառուցվածքը, կառավարման համակարգը, նյութական և ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման աղբյուրները, ամրոցների ու այլ տիրույթների կառավարումը և տարածաշրջանի քաղաքական ուժերի հետ հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խաչակրաց պետությունների քաղաքական ու ռազմական համակարգում միաբանության զբաղեցրած դիրքին, ինչպես նաև Երուսաղեմի թագավորության, Տրիպոլիի կոմսության, Անտիոքի իշխանության և տարածաշրջանի այլ ուժերի հետ նրա փոխհարաբերություններին։ Կարևորվում է նաև միաբանության գործունեության անդրազգային բնույթը, քանի որ Լևանտում նրա հնարավորությունները կապված էին Եվրոպայում ձևավորված տնտեսական, մարդկային և քաղաքական աջակցության լայն ցանցերի հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ամրոցների և ռազմավարական նշանակություն ունեցող տարածքների դերի ուսումնասիրությունը՝ դրանք դիտարկելով ոչ միայն ռազմական պաշտպանության, այլև տարածքային կառավարման և տնտեսական վերահսկողության համակարգի բաղադրիչներ։ Միաժամանակ քննության են առնվում միաբանության կրոնական ինքնությունը, բարեգործական սկզբնական առաքելությունը և ռազմական գործառույթների ընդլայնման արդյունքում առաջացած ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև Հոսպիտալյերների հարաբերություններին տարածաշրջանի քրիստոնեական տարբեր համայնքների, մահմեդական իշխանությունների և այլ ասպետական միաբանությունների հետ՝ բացահայտելով համագործակցության, մրցակցության և հակամարտության տարբեր ձևերը։ Ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու կազմակերպության զարգացմանը խաչակրաց շարժման վաղ փուլերից մինչև Լևանտում լատինական քաղաքական ներկայության էական վերափոխումները և միաբանության գործունեության աշխարհագրական կենտրոնի փոփոխությունը XIV դարի սկզբին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է խաչակրաց արշավանքների պատմության, միջնադարյան ռազմական ու կրոնական հաստատությունների, Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմության և միջերկրածովյան փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը՝ ներկայացնելով Հոսպիտալյերներին որպես միջնադարյան Լևանտի հասարակական, ռազմական և քաղաքական համակարգերի հետ սերտորեն փոխկապակցված հաստատություն։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բնական աղետներից առաջացող տնտեսական կորուստների ապահովագրական պաշտպանության համակարգի ձևավորման տեսական, կազմակերպական և ֆինանսատնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնական վտանգների հետևանքով բնակչության, կազմակերպությունների, գույքի և տնտեսական գործունեության համար առաջացող ֆինանսական ռիսկերի կառավարման հնարավորություններն են՝ ապահովագրական մեխանիզմների կիրառման միջոցով։ Բնական աղետների ապահովագրությունը դիտարկվում է որպես ռիսկերի ֆինանսական կառավարման գործիք, որը հնարավորություն է տալիս հնարավոր վնասների տնտեսական հետևանքները բաշխել ապահովագրական համակարգի մասնակիցների միջև և նվազեցնել առանձին տնային տնտեսությունների, տնտեսավարող սուբյեկտների ու հանրային ֆինանսների վրա առաջացող ֆինանսական ծանրաբեռնվածությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել աղետային ռիսկերի նույնականացման և գնահատման սկզբունքները, ապահովագրական ծածկույթի ձևավորման առանձնահատկությունները, ապահովագրողների ֆինանսական կայունության ապահովման խնդիրները և մեծածավալ վնասների պայմաններում վերաապահովագրության նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն հանգամանքին, որ բնական աղետների դեպքում վնասները հաճախ միաժամանակ ընդգրկում են մեծ թվով ապահովագրված օբյեկտներ, ինչն առանձնահատուկ պահանջներ է առաջադրում ապահովագրական ռիսկերի գնահատման և ֆինանսական ռեսուրսների կառավարման նկատմամբ։ Կարևորվում է նաև պետության և մասնավոր ապահովագրական կազմակերպությունների հնարավոր դերերի ու փոխգործակցության ուսումնասիրությունը՝ հատկապես այնպիսի ռիսկերի դեպքում, որոնց ամբողջական ֆինանսական պատասխանատվությունը միայն մեկ հատվածի միջոցով կազմակերպելը կարող է դժվար լինել։ Աշխատանքում կարող են դիտարկվել ապահովագրական մշակույթի, բնակչության իրազեկվածության, ապահովագրական ծառայությունների հասանելիության և համապատասխան շուկայի զարգացման հետ կապված խնդիրները։ Առանձին ուղղություն կարող է լինել պարտադիր և կամավոր ապահովագրական մեխանիզմների հնարավորությունների համեմատական ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև միջազգային փորձի այն սկզբունքների վերլուծությունը, որոնք կարող են կիրառելի լինել Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական և բնական ռիսկերի պայմաններում։ Կարևոր նշանակություն ունի ապահովագրական համակարգի կապը աղետների ռիսկի նվազեցման ընդհանուր քաղաքականության հետ, քանի որ ֆինանսական պաշտպանությունը առավել արդյունավետ է, երբ այն զուգակցվում է կանխարգելման, ռիսկերի գնահատման և դիմակայունության բարձրացման միջոցառումների հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ապահովագրության տնտեսագիտության, ռիսկերի կառավարման, հանրային ֆինանսների և աղետների տնտեսական հետևանքների գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել բնական աղետներից ֆինանսական պաշտպանության կայուն և արդյունավետ համակարգի ձևավորման հիմնական ուղղությունները Հայաստանում։

Աշխատությունը նվիրված է սեռական հասունացման շրջանում ձվարանների բարորակ ուռուցքների և ուռուցքանման գոյացությունների պատճառով վիրահատական միջամտություն տարած կանանց վերարտադրողական համակարգի հետագա վիճակի կլինիկական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում դեռահասության շրջանում կատարված միջամտությունից հետո օրգանիզմի զարգացման, ձվարանների ֆունկցիոնալ վիճակի և հետագա վերարտադրողական առողջության միջև հնարավոր փոխկապակցվածություններն են։ Սեռական հասունացումը դիտարկվում է որպես վերարտադրողական համակարգի ձևավորման կարևոր ժամանակաշրջան, որի ընթացքում տեղի են ունենում հորմոնային և ֆունկցիոնալ նշանակալի փոփոխություններ, ուստի այդ փուլում ձվարանների հիվանդությունները և դրանց բուժումը կարող են պահանջել երկարաժամկետ բժշկական հսկողություն։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել դաշտանային ֆունկցիայի ձևավորման և հետագա ընթացքի առանձնահատկությունները, հորմոնային կարգավորման ընդհանուր ցուցանիշները, ձվարանների ֆունկցիոնալ վիճակը և վերարտադրողական ներուժը բնութագրող կլինիկական տվյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել սկզբնական ախտաբանական վիճակի բնույթին, հիվանդության առաջացման տարիքին, վիրահատական միջամտության ծավալին և ձվարանային հյուսվածքի պահպանման աստիճանին՝ որպես հետագա վիճակի վրա հնարավոր ազդեցություն ունեցող գործոնների։ Կարևորվում է օրգանապահպան մոտեցումների նշանակության գնահատումը, հատկապես այն դեպքերում, երբ բուժումն իրականացվում է վերարտադրողական համակարգի դեռևս ձևավորման փուլում։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են համադրվել կլինիկական դիտարկումների, լաբորատոր գնահատումների և պատկերային հետազոտությունների տվյալները՝ վերարտադրողական համակարգի վիճակի հնարավոր փոփոխությունների ամբողջական պատկեր ստանալու նպատակով։ Առանձին ուղղություն է երկարաժամկետ արդյունքների գնահատումը, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն միջամտությունից անմիջապես հետո արձանագրվող վիճակը, այլև հասուն տարիքում դրսևորվող առանձնահատկությունները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են հետագա բժշկական հսկողության սկզբունքների հիմնավորման և վերարտադրողական առողջության պահպանմանն ուղղված կլինիկական մոտեցումների զարգացման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկական և դեռահասների գինեկոլոգիայի, վերարտադրողական բժշկության, էնդոկրինոլոգիայի և կլինիկական հետազոտությունների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ավելի հստակ գնահատել դեռահասության շրջանում ձվարանների բարորակ ախտահարումների պատճառով կատարված վիրահատությունների հնարավոր երկարաժամկետ կապը կանանց վերարտադրողական համակարգի հետագա վիճակի հետ։

Աշխատությունը նվիրված է կաթնամթերքի արտադրության անվտանգության, որակի կառավարման և տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման հիմնախնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առաջին ուղղությունը վերաբերում է ջերմային մշակման ենթարկված կաթի արտադրական շղթայում հնարավոր վտանգների բացահայտմանը և դրանց հետ կապված ռիսկերի գնահատմանը։ Ուշադրություն է դարձվում հումքի ընդունումից մինչև պատրաստի արտադրանքի պահպանում և իրացում իրականացվող հիմնական փուլերին՝ դիտարկելով կենսաբանական, քիմիական և ֆիզիկական գործոնները, որոնք կարող են ազդել արտադրանքի անվտանգության ու որակի վրա։ Կարևորվում են հում կաթի սկզբնական որակը, արտադրական հիգիենան, սարքավորումների և արտադրական միջավայրի վիճակը, ջերմային մշակման վերահսկելիությունը, փաթեթավորման պայմանները և սառը շղթայի պահպանումը։ Ռիսկերի գնահատումը կարող է հիմնվել վտանգների նույնականացման, դրանց առաջացման հավանականության և հնարավոր հետևանքների համադրման վրա՝ հնարավորություն տալով առանձնացնել արտադրական գործընթացի առավել զգայուն հատվածները և մշակել վերահսկման արդյունավետ մոտեցումներ։ Հետազոտության երկրորդ ուղղությունը վերաբերում է ֆերմենտացված կաթնամթերքի արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացի կատարելագործմանը՝ արտադրանքի կայուն որակական հատկությունների ապահովման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են հումքի բաղադրության, արտադրական գործընթացի կազմակերպման և ֆերմենտացման ընդհանուր պայմանների ազդեցությունները վերջնական արտադրանքի կառուցվածքային, զգայական և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել արտադրանքի կառուցվածքի միատարրությանը, համային հատկությունների կայունությանը, պահպանման ընթացքում որակական փոփոխություններին և արտադրական խմբաքանակների միջև հնարավոր տարբերությունների նվազեցմանը։ Կարևորվում է նաև սննդամթերքի անվտանգության կառավարման կանխարգելիչ սկզբունքների կիրառումը, երբ արտադրանքի որակի ստուգումը զուգակցվում է ամբողջ տեխնոլոգիական շղթայի շարունակական վերահսկման հետ։ Արտադրական ռիսկերի և տեխնոլոգիական արդյունավետության համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս սննդամթերքի անվտանգությունը դիտարկել ոչ թե առանձին գործողությունների, այլ փոխկապակցված գործընթացների ամբողջության շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կաթի և կաթնամթերքի տեխնոլոգիայի, սննդամթերքի անվտանգության, որակի կառավարման և արտադրական ռիսկերի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով նպաստել անվտանգ, կայուն որակով և տեխնոլոգիական պահանջներին համապատասխան կաթնամթերքի արտադրության կազմակերպմանը։

Աշխատությունը նվիրված է վաղ մանկության կարևոր զարգացման փուլերից մեկի՝ մոտ երեք տարեկանում նկատվող հոգեբանական և վարքային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց ընթացքի վրա ազդող անհատական, ընտանեկան և սոցիալական գործոնների բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում երեխայի ինքնուրույնության աճն է, սեփական ցանկությունների և նպատակների ավելի հստակ արտահայտումը, մեծահասակների հետ հարաբերությունների վերակառուցումը և ինքնագիտակցության աստիճանական զարգացումը։ Այս տարիքային փուլում երեխան սկսում է իրեն առավել ակտիվորեն ընկալել որպես առանձին գործող անձ, ինչի հետևանքով կարող են փոփոխվել ծնողների կամ այլ խնամող մեծահասակների պահանջների նկատմամբ նրա արձագանքները, ընտրություն կատարելու ձգտումը և առօրյա իրավիճակներում ինքնուրույն մասնակցելու ցանկությունը։ Զարգացման ճգնաժամ հասկացությունը տվյալ համատեքստում դիտարկվում է ոչ թե որպես հիվանդություն կամ անպայմանորեն բացասական երևույթ, այլ որպես զարգացման ընթացքի այնպիսի փուլ, որի ընթացքում նախկին հարաբերությունների և վարքի ձևերը աստիճանաբար վերակազմավորվում են՝ համապատասխանելով երեխայի նոր հոգեբանական հնարավորություններին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ինքնուրույնության, նախաձեռնողականության, հուզական ինքնակարգավորման, խոսքի զարգացման և սոցիալական փոխգործակցության միջև առկա կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ընտանեկան միջավայրի ազդեցությանը՝ ներառելով երեխայի և ծնողների հաղորդակցման առանձնահատկությունները, մեծահասակների արձագանքների հետևողականությունը, երեխային տրամադրվող ինքնուրույնության աստիճանը և ընտանիքում ձևավորված փոխհարաբերությունների ընդհանուր բնույթը։ Կարևոր գործոններ կարող են լինել նաև երեխայի անհատական խառնվածքը, լեզվական ու ճանաչողական զարգացման տեմպը, սոցիալական փորձը և հասակակիցների հետ շփման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև այն հարցին, թե ինչպես են չափազանց սահմանափակող կամ, հակառակը, ոչ հետևողական պահանջները կապված երեխայի վարքային և հուզական արձագանքների հետ։ Առանձին նշանակություն ունի մեծահասակի կողմից երեխայի աճող ինքնուրույնության ընդունումը և տարիքին համապատասխան սահմանների պահպանումը, քանի որ այդ երկու բաղադրիչների հավասարակշռությունը կարող է նպաստել զարգացման տվյալ փուլի առավել կառուցողական ընթացքին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է զարգացման հոգեբանության, մանկական հոգեբանության և ընտանեկան հարաբերությունների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երեք տարեկանի շրջանի զարգացման փոփոխությունների բնույթը և դրանց դրսևորումների վրա ազդող հիմնական հոգեբանական ու սոցիալական պայմանները։

Աշխատությունը վերաբերում է IV–V դարերի սահմանագծի քրիստոնեական մատենագրության ներկայացուցիչ Սևերիանոս Գաբաղացու անվան հետ կապված քարոզչական կամ մեկնողական բնագրի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կարող են լինել երկի տեքստաբանական կառուցվածքը, աստվածաբանական գաղափարները, աստվածաշնչյան հատվածների մեկնաբանման եղանակները և վաղ քրիստոնեական քարոզագրությանը բնորոշ հռետորական առանձնահատկությունները։ Նման բնագրերի ուսումնասիրությունը կարևոր է ուշ անտիկ շրջանի քրիստոնեական մտքի պատմության համար, քանի որ քարոզներն ու մեկնողական երկերը ոչ միայն ներկայացնում էին աստվածաբանական դրույթներ, այլև ծառայում էին Սուրբ Գրքի գաղափարների բացատրությանը և տարածմանը տարբեր քրիստոնեական համայնքներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել բնագրի ձեռագրական ավանդույթին, պահպանված տարբերակների փոխհարաբերությանը և հետագա ընդօրինակությունների ընթացքում առաջացած տեքստային տարբերություններին։ Եթե երկը պահպանվել է նաև հին թարգմանություններով, դրանց համեմատությունը կարող է կարևոր տեղեկություններ հաղորդել սկզբնական տեքստի վերականգնման, առանձին հատվածների մեկնաբանության և ստեղծագործության տարածման պատմության վերաբերյալ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել հեղինակի կողմից կիրառվող աստվածաշնչյան մեջբերումների ու վերապատումների բնույթը, մեկնողական սկզբունքները, պատկերավոր արտահայտությունները և ունկնդրին ուղղված հռետորական միջոցները։ Կարևորվում է նաև ստեղծագործության լեզվական շերտը, քանի որ վաղ քրիստոնեական քարոզագրության բառապաշարը և ոճական կառուցվածքը կարող են արտացոլել ժամանակաշրջանի աստվածաբանական հասկացությունների ձևավորման ու փոխանցման առանձնահատկությունները։ Տեքստաբանական քննությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու բնագրի հիմնական շերտերը, գնահատելու ձեռագրային ընթերցումների նշանակությունը և պարզաբանելու ստեղծագործության հեղինակային պատկանելության հետ կապված հարցերը, երբ այդպիսի խնդիրներ առկա են ձեռագրական ավանդույթում։ Միաժամանակ երկը կարող է դիտարկվել ուշ անտիկ շրջանի եկեղեցական գրականության ընդհանուր զարգացման համատեքստում՝ համադրելով այն ժամանակակից քարոզիչների և մեկնիչների ժառանգության հետ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է հայրաբանության, տեքստաբանության, աստվածաշնչյան մեկնության և քրիստոնեական մատենագրության պատմության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով բնագիրը դիտարկել ինչպես կրոնական մտքի, այնպես էլ ուշ անտիկ գրական ու ձեռագրական մշակույթի պատմության արժեքավոր աղբյուր։

Աշխատությունը նվիրված է ռադիոաստղագիտության դիտողական և վերլուծական մեթոդների կիրառմանը ռադիոֆիզիկայի մի շարք տեսական ու փորձարարական խնդիրների ուսումնասիրման համար։ Հետազոտության կենտրոնում տիեզերական ռադիոճառագայթման ընդունման, գրանցման և մշակման սկզբունքների օգտագործումն է՝ ռադիոալիքների տարածման, միջավայրի հատկությունների, ընդունիչ համակարգերի բնութագրերի և տարբեր ֆիզիկական երևույթների վերաբերյալ տեղեկատվություն ստանալու նպատակով։ Ռադիոաստղագիտական աղբյուրները կարող են դիտարկվել որպես բնական ռադիոճառագայթման աղբյուրներ, որոնց ազդանշանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն հետազոտելու աստղագիտական օբյեկտները, այլև գնահատելու Երկրի մթնոլորտի, իոնոլորտի և ռադիոալիքների տարածման միջավայրի ազդեցությունը ընդունվող ճառագայթման վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ռադիոազդանշանների ինտենսիվության, սպեկտրային կազմի, բևեռացման և ժամանակային փոփոխությունների չափման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում թույլ ազդանշանների հայտնաբերման խնդրին, քանի որ ռադիոաստղագիտական դիտումներում օգտակար ազդանշանը հաճախ գրանցվում է տարբեր բնույթի աղմուկների և խանգարումների պայմաններում։ Այդ պատճառով կարևոր նշանակություն ունեն ընդունիչ համակարգերի զգայունության, աղմկային բնութագրերի, չափումների կայունության և տվյալների մշակման մեթոդների ուսումնասիրությունները։ Կարող են դիտարկվել նաև անտենային համակարգերի ուղղվածության բնութագրերի գնահատման և չափիչ սարքավորումների ստուգման խնդիրները՝ հայտնի կամ հարաբերականորեն կայուն տիեզերական ռադիոաղբյուրների դիտումների հիման վրա։ Ռադիոալիքների տարածման հետ կապված ուսումնասիրություններում ռադիոաստղագիտական մեթոդները հնարավորություն են տալիս գնահատելու միջավայրում տեղի ունեցող փոփոխությունների ազդեցությունը ազդանշանի բնութագրերի վրա և ուսումնասիրելու տարբեր հաճախականային տիրույթներում դիտվող երևույթները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել ստացված տվյալների մաթեմատիկական և վիճակագրական մշակումը՝ պատահական տատանումները ֆիզիկապես նշանակալի փոփոխություններից տարբերակելու համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ռադիոաստղագիտության, ռադիոֆիզիկայի, ալիքների տարածման տեսության և ազդանշանների մշակման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել աստղագիտական ռադիոդիտումների մեթոդների հնարավորությունները տարբեր ռադիոֆիզիկական երևույթների ուսումնասիրման և չափիչ համակարգերի բնութագրման համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում իրականացվող բյուջետային ծրագրերի տնտեսական արդյունավետության գնահատման և բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պետական ֆինանսական միջոցների պլանավորման, բաշխման և օգտագործման մեխանիզմներն են՝ գյուղատնտեսական քաղաքականության նպատակների իրականացման և հատկացվող ռեսուրսներից առավել հիմնավորված արդյունքներ ստանալու տեսանկյունից։ Գյուղատնտեսության պետական ֆինանսավորումը դիտարկվում է որպես ոլորտի զարգացմանը նպաստող տնտեսական գործիք, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է ծրագրերի նպատակների հստակությամբ, շահառուների ընտրության սկզբունքներով, ֆինանսավորման մեխանիզմներով և արդյունքների գնահատման համակարգով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պետական աջակցության տարբեր ծրագրերի կառուցվածքը, ֆինանսավորման ուղղությունները և դրանց ազդեցությունը գյուղատնտեսական արտադրության, ներդրումների, արտադրողականության, տնտեսավարողների եկամուտների ու ոլորտի մրցունակության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բյուջետային ծախսերի արդյունավետության գնահատման մեթոդաբանությանը՝ համադրելով ծրագրային նպատակները, օգտագործված ֆինանսական ռեսուրսները և ստացված տնտեսական արդյունքները։ Կարևորվում է ծրագրերի արդյունքային ցուցանիշների այնպիսի համակարգի ձևավորումը, որը հնարավորություն կտա գնահատել ոչ միայն ֆինանսական միջոցների ծախսման մակարդակը, այլև դրանց իրական ազդեցությունը գյուղատնտեսության զարգացման վրա։ Առանձին ուղղություն կարող է լինել պետական աջակցության հասցեականության ուսումնասիրությունը՝ պարզելու, թե որքանով են համապատասխան միջոցները հասանելի տարբեր չափերի և մասնագիտացման գյուղատնտեսական տնտեսություններին։ Կարող են դիտարկվել նաև ծրագրերի պլանավորման, իրականացման, մշտադիտարկման և հետագա գնահատման միջև կապերը՝ պետական ֆինանսների կառավարման արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Կարևոր նշանակություն ունի բյուջետային ծրագրերի և գյուղատնտեսության զարգացման երկարաժամկետ առաջնահերթությունների համապատասխանությունը, քանի որ կարճաժամկետ ֆինանսական աջակցությունը առավել արդյունավետ է այն դեպքում, երբ այն նպաստում է արտադրողականության, տեխնոլոգիական զարգացման, ենթակառուցվածքների և տնտեսությունների տնտեսական կայունության բարելավմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել նաև ծրագրերի իրականացման ընթացքում առաջացող վարչական և կազմակերպական խնդիրները, տեղեկատվության հասանելիությունը և պետական կառավարման մարմինների ու շահառուների փոխգործակցությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, հանրային ֆինանսների, ծրագրային բյուջետավորման և պետական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել գյուղատնտեսության ոլորտի բյուջետային ծրագրերի տնտեսական արդյունավետության բարձրացման և պետական ռեսուրսների առավել նպատակային օգտագործման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է անցումային հասարակության սոցիալ-տնտեսական պայմաններում արդյունավետ գործարար գործունեության ձևավորմանը նպաստող սոցիալական և հոգեբանական նախադրյալների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գործարարի անձնային առանձնահատկությունների, սոցիալական միջավայրի, արժեքային կողմնորոշումների, մոտիվացիայի և տնտեսական վարքագծի փոխկապակցվածությունն է։ Անցումային հասարակությունը դիտարկվում է որպես արագ փոփոխվող միջավայր, որտեղ տնտեսական հարաբերությունների, սեփականության ձևերի, կառավարման սկզբունքների և սոցիալական նորմերի վերափոխումը կարող է նոր պահանջներ առաջադրել ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվող անձանց։ Այս պայմաններում արդյունավետ գործարարությունը կապված է ոչ միայն մասնագիտական գիտելիքների և ֆինանսական ռեսուրսների, այլև փոփոխություններին հարմարվելու, անորոշության պայմաններում որոշումներ կայացնելու, հաղորդակցվելու, պատասխանատվություն ստանձնելու և սեփական գործունեությունը նպատակային կազմակերպելու կարողությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ձեռքբերումների մոտիվացիան, ինքնուրույնությունը, նախաձեռնողականությունը, ինքնավստահությունը, ստեղծագործական մտածողությունը, սոցիալական ակտիվությունը և համագործակցային վարքագիծը՝ որպես գործարար գործունեության հետ կապված հոգեբանական հատկանիշներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ռիսկի ընկալմանը և որոշումների կայացման առանձնահատկություններին՝ տարբերակելով հիմնավորված ձեռնարկատիրական նախաձեռնությունը չհաշվարկված վարքագծից։ Կարևորվում է նաև գործարարի սոցիալական կապերի, վստահության, մասնագիտական հաղորդակցության և հասարակության մեջ ձեռնարկատիրության նկատմամբ ձևավորված վերաբերմունքի ազդեցությունը։ Անցումային հասարակությունում տնտեսական և սոցիալական ինստիտուտների փոփոխությունները կարող են անդրադառնալ մարդկանց սպասումների, աշխատանքի նկատմամբ վերաբերմունքի և հաջողության վերաբերյալ պատկերացումների վրա, ինչն իր հերթին ազդում է գործարար վարքագծի ձևավորման վրա։ Հետազոտության առանձին ուղղություն կարող է լինել արդյունավետ գործունեության և անձի արժեքային համակարգի հարաբերակցությունը՝ ներառելով մասնագիտական պատասխանատվությունը, գործարար էթիկան և գործընկերային հարաբերությունների կառուցման սկզբունքները։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև կրթության, մասնագիտական փորձի, ընտանեկան ու սոցիալական միջավայրի և կազմակերպական մշակույթի դերը ձեռնարկատիրական կարողությունների զարգացման գործում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական հոգեբանության, տնտեսական հոգեբանության, ձեռնարկատիրության և կազմակերպական վարքագծի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել փոփոխվող հասարակական պայմաններում արդյունավետ գործարար գործունեության ձևավորմանը նպաստող հիմնական սոցիալ-հոգեբանական գործոնները։