Готовые материалы

Աշխատությունը նվիրված է Երևանի քաղաքային կառուցվածքում բարձր քաղաքաշինական, ճարտարապետական, պատմամշակութային կամ հասարակական արժեք ունեցող տարածքների կազմակերպման, պահպանման և զարգացման ճարտարապետահատակագծային հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքի պատմականորեն ձևավորված տարածական կառուցվածքի և ժամանակակից զարգացման պահանջների փոխհարաբերությունն է՝ կառուցապատման խտության, շենքերի ծավալատարածական լուծումների, փողոցների և հրապարակների համակարգի, հանրային տարածքների, կանաչ գոտիների ու քաղաքային համայնապատկերի տեսանկյունից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել պատմական կենտրոնին և այն քաղաքային հատվածներին, որտեղ առկա կառուցապատումն ունի ճարտարապետական ու միջավայրային արժեք, և որտեղ նոր շինարարությունը պահանջում է գոյություն ունեցող քաղաքային հյուսվածքի առանձնահատկությունների մանրակրկիտ հաշվառում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարածքների գործառական օգտագործումը, կառուցապատման ձևաբանական առանձնահատկությունները, շենքերի բարձրությունների և ծավալների հարաբերակցությունը, փողոցային ճակատների շարունակականությունը, տեսողական առանցքները և քաղաքային նշանակալի օբյեկտների ընկալման պայմանները։ Կարևորվում է պատմամշակութային ժառանգության պահպանության և ժամանակակից քաղաքաշինական միջամտությունների համադրման խնդիրը, քանի որ նոր կառուցապատումը կարող է փոխել ոչ միայն առանձին հատվածների ֆիզիկական կառուցվածքը, այլև քաղաքի պատմական կերպարը և տարածական ամբողջականությունը։ Առանձին ուղղություն է հանրային տարածքների որակի ուսումնասիրությունը՝ հետիոտնային հասանելիության, տրանսպորտային կապերի, կանաչապատման, քաղաքային կահավորման և հասարակական գործառույթների կազմակերպման տեսանկյունից։ Կարող են դիտարկվել նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված հատակագծային լուծումների փոխհարաբերությունները և դրանց ազդեցությունը քաղաքի ներկայիս կառուցվածքի վրա։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է զարգացման այնպիսի սկզբունքների հիմնավորումը, որոնք հնարավորություն կտան պահպանել արժեքավոր քաղաքային միջավայրի ինքնատիպությունը՝ միաժամանակ ապահովելով տարածքների ժամանակակից և կենսունակ օգտագործումը։ Այս համատեքստում քաղաքաշինական արժեքը դիտարկվում է ոչ միայն առանձին հուշարձանների առկայությամբ, այլև կառուցապատման մասշտաբով, տարածական հարաբերություններով, փողոցային ցանցով, պատմական շերտերով և քաղաքի ընդհանուր կերպարի ձևավորմանը տվյալ տարածքի մասնակցությամբ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքաշինության, ճարտարապետական նախագծման, պատմամշակութային ժառանգության պահպանության և քաղաքային միջավայրի կազմակերպման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել Երևանի արժեքավոր տարածքների հավասարակշռված պահպանման ու զարգացման ճարտարապետահատակագծային սկզբունքները։

Աշխատությունը նվիրված է Արևելքի հասարակությունների սոցիալական և կրոնական կյանքի ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով առօրյա կենցաղի, համայնքային հարաբերությունների, հավատալիքների, կրոնական հաստատությունների և մշակութային սովորույթների փոխկապակցվածությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում հասարակական կյանքը դիտարկվում է ոչ միայն քաղաքական կամ տնտեսական հարաբերությունների տեսանկյունից, այլև ընտանիքի, համայնքի, կրթության, բարեգործության, ավանդույթների և հասարակական վարքի ձևերի միջոցով։ Կրոնը ներկայացվում է որպես սոցիալական միջավայրի կարևոր բաղադրիչ, որը տարբեր պատմական պայմաններում կարող էր ազդեցություն ունենալ համայնքային ինքնության, բարոյական պատկերացումների, տոնական մշակույթի, կրթական հաստատությունների և հասարակական հարաբերությունների ձևավորման վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել տարբեր կրոնական համայնքների համակեցությանը և փոխհարաբերություններին՝ ներառելով իսլամական, քրիստոնեական, հրեական և տարածաշրջանում պատմականորեն ներկայացված այլ ավանդույթներ։ Կարևորվում է նաև քաղաքային և գյուղական միջավայրերի համեմատությունը, քանի որ սոցիալական կազմակերպման ձևերը, մասնագիտական խմբերի հարաբերությունները, ընտանեկան կառուցվածքները և կրոնական կյանքի դրսևորումները կարող էին տարբեր լինել բնակավայրի բնույթից և տեղական մշակութային պայմաններից կախված։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել պաշտամունքային կառույցների և կրոնական հաստատությունների հասարակական գործառույթները, ուխտագնացության և տոնական արարողությունների համայնքային նշանակությունը, ինչպես նաև կրոնական առաջնորդների և կրթական կենտրոնների տեղը հասարակական կյանքում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև կանանց և տղամարդկանց սոցիալական դերերի, ընտանեկան հարաբերությունների, հագուստի, հյուրասիրության, առևտրի, բարեգործության և առօրյա հաղորդակցության վերաբերյալ պատմական նկարագրություններին։ Միաժամանակ կարևոր է նման աղբյուրների քննադատական ընթերցումը, հատկապես եթե ուսումնասիրությունը հիմնված է եվրոպացի կամ ամերիկացի ճանապարհորդների, միսիոներների և այլ արտաքին դիտորդների վկայությունների վրա, քանի որ նրանց նկարագրություններում տեղական իրականությունը երբեմն ներկայացվել է ժամանակաշրջանին բնորոշ «Արևելքի» մասին ընդհանրացումների և մշակութային կանխադրույթների ազդեցությամբ։ Այդ պատճառով սոցիալական ու կրոնական կյանքի վերաբերյալ տեղեկությունները նպատակահարմար է դիտարկել դրանց ստեղծման պատմական և մշակութային համատեքստի հետ միասին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական պատմության, կրոնագիտության, մշակութային մարդաբանության և արևելագիտության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրել Արևելքի հասարակությունների բազմազան համայնքային, կրոնական և առօրյա կյանքի ձևերը։

Աշխատությունը նվիրված է իսլամական մտքի և պատմության շրջանակում ձևավորված իսմաիլական ավանդույթի ծագման, ինքնության կառուցման և պատմական զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կրոնական համայնքի ինքնընկալման ձևավորումն է, գաղափարական ու աստվածաբանական սկզբունքների զարգացումը, համայնքային հաստատությունների կայացումը և տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում արտաքին քաղաքական ու մշակութային միջավայրերի հետ փոխազդեցությունը։ Ինքնությունը դիտարկվում է որպես պատմականորեն փոփոխվող բազմաշերտ երևույթ, որի ձևավորման վրա ազդեցություն են ունեցել կրոնական մեկնաբանությունները, առաջնորդության վերաբերյալ պատկերացումները, համայնքային հիշողությունը, մտավոր ավանդույթները և սոցիալական հարաբերությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել վաղ շիական միջավայրում տեղի ունեցած գաղափարական և համայնքային տարբերակումները, իմամության գաղափարի առանձնահատուկ մեկնաբանությունները և դրանց նշանակությունը կրոնական ինքնության ամրապնդման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել Ֆաթիմյան ժամանակաշրջանին, երբ համայնքային և մտավոր ավանդույթները զարգացան պետական ու ինստիտուցիոնալ նոր պայմաններում՝ նպաստելով աստվածաբանության, փիլիսոփայության, կրթության և մշակույթի զարգացմանը։ Հետագա պատմական փուլերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու տարբեր ճյուղերի առաջացումը, աշխարհագրական տարածումը և համայնքային կազմակերպման բազմազան ձևերի զարգացումը Մերձավոր Արևելքում, Կենտրոնական ու Հարավային Ասիայում և այլ տարածաշրջաններում։ Կարևորվում է նաև կրոնական գիտելիքի փոխանցման, հեղինակության և համայնքային կառույցների դերը սերունդների միջև ինքնության շարունակականությունն ապահովելու գործում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով համայնքները պահպանել են իրենց առանձնահատկությունները քաղաքական իշխանությունների փոփոխության, միգրացիայի, մշակութային շփումների և սոցիալական վերափոխումների պայմաններում։ Միաժամանակ հնարավոր է ուսումնասիրել ներքին բազմազանությունը՝ խուսափելով ամբողջ ավանդույթը մեկ միասնական և անփոփոխ համակարգ ներկայացնելուց։ Ինքնության զարգացման դինամիկան այսպիսով բացահայտվում է կրոնական գաղափարների, պատմական հիշողության, սոցիալական կառույցների և տարբեր մշակութային միջավայրերի շարունակական փոխազդեցության միջոցով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է իսլամագիտության, կրոնագիտության, պատմության և ինքնության ուսումնասիրությունների մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել իսմաիլական համայնքների պատմական ձևավորման, ներքին բազմազանության և տարբեր ժամանակաշրջաններում նրանց ինքնության վերափոխումների մասին։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում նորարարական զարգացման ինստիտուցիոնալ միջավայրի ձևավորման, գործունեության և կառավարման տեսական ու կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գիտության, կրթության, ձեռնարկատիրության, պետական կառավարման և ֆինանսական համակարգի միջև փոխգործակցության այն մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով գիտելիքը, հետազոտական արդյունքները և տեխնոլոգիական մշակումները կարող են վերածվել տնտեսական ու հասարակական արժեք ստեղծող նորարարությունների։ Համակարգային մոտեցման շրջանակում նորարարական գործունեությունը դիտարկվում է ոչ թե առանձին կազմակերպությունների գործունեության արդյունք, այլ փոխկապակցված դերակատարների, հաստատությունների, իրավական կարգավորումների և տնտեսական խթանների ամբողջություն։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել գիտահետազոտական հաստատությունների և բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ներուժը, մասնավոր հատվածի նորարարական ակտիվությունը, գիտելիքի և տեխնոլոգիաների փոխանցման հնարավորությունները, նորարար ձեռնարկությունների ձևավորման պայմանները և հետազոտությունների առևտրայնացման հետ կապված խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել պետական կառավարման դերին՝ ռազմավարական առաջնահերթությունների սահմանման, համապատասխան ենթակառուցվածքների զարգացման և նորարարական գործունեության համար նպաստավոր ինստիտուցիոնալ միջավայրի ձևավորման տեսանկյունից։ Կարևորվում է նաև ֆինանսավորման աղբյուրների և մեխանիզմների ուսումնասիրությունը, քանի որ նոր գաղափարների ու տեխնոլոգիաների զարգացման տարբեր փուլերում անհրաժեշտ ֆինանսական ռեսուրսների հասանելիությունը կարող է էական նշանակություն ունենալ դրանց գործնական կիրառման համար։ Առանձին ուղղություն է մարդկային կապիտալի, մասնագիտական կարողությունների և կրթական համակարգի կապի գնահատումը նորարարական զարգացման հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են վերլուծվել նաև գիտություն-բիզնես համագործակցության, մտավոր սեփականության կառավարման, տեխնոլոգիական ձեռնարկատիրության, նորարարական ենթակառուցվածքների և միջազգային գիտատեխնոլոգիական համագործակցության նշանակությունը։ Համեմատական ուսումնասիրության միջոցով հնարավոր է դիտարկել այլ երկրների փորձը՝ առանձնացնելով այն ինստիտուցիոնալ և կառավարչական մոտեցումները, որոնք կարող են ուսումնասիրվել Հայաստանի տնտեսական և գիտատեխնոլոգիական միջավայրի առանձնահատկությունների համատեքստում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նորարարությունների տնտեսագիտության, ռազմավարական կառավարման, գիտատեխնոլոգիական քաղաքականության և ինստիտուցիոնալ տնտեսագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Հայաստանում գիտելիքի ստեղծումից մինչև դրա կիրառություն և առևտրայնացում ձևավորվող փոխկապակցված գործընթացների արդյունավետ կազմակերպման ու կառավարման հիմնական ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղում ձևավորված տեղեկատվական դաշտի կառուցվածքի, տեղական լրատվամիջոցների գործունեության և միջազգային ճանաչում չունեցող քաղաքական միավորի պայմաններում լրագրության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում տեղեկատվության ստեղծման, տարածման և սպառման գործընթացներն են, ինչպես նաև այն քաղաքական, հասարակական, տեխնոլոգիական և մասնագիտական գործոնները, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում ազդել են տեղական լրատվական համակարգի զարգացման վրա։ Միջազգային ճանաչման բացակայությունը տվյալ դեպքում դիտարկվում է որպես տեղեկատվական միջավայրի վրա ազդող առանձնահատուկ հանգամանք, քանի որ այն կարող էր սահմանափակել միջազգային լրատվական ցանցերին անմիջական ինտեգրումը, արտաքին լրագրողների հասանելիությունը և տեղեկատվության անկախ ստուգման հնարավորությունները։ Միաժամանակ տեղական լրատվամիջոցները կատարել են հասարակությանը ներքին իրադարձությունների մասին տեղեկացնելու և արտաքին լսարաններին տարածաշրջանի վերաբերյալ տեղեկատվություն փոխանցելու գործառույթներ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հեռուստատեսության, ռադիոյի, տպագիր մամուլի և առցանց լրատվամիջոցների տեղն ու փոխհարաբերությունները, պետական և ոչ պետական տեղեկատվական աղբյուրների դերը, ինչպես նաև սոցիալական մեդիայի տարածման հետևանքով լրատվական հաղորդակցության ձևերի փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խոսքի և մամուլի ազատության, խմբագրական անկախության, տեղեկատվության բազմակարծության, ինքնագրաքննության և մասնագիտական լրագրության խնդիրներին։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում տեղական մեդիա միջավայրում արձանագրվել են ինչպես կարծիքների ավելի լայն ներկայացման միտումներ, այնպես էլ անվտանգության ու հակամարտության թեմաներով տեղեկատվական սահմանափակումներ և լրագրողական ինքնագրաքննության դրսևորումներ։ Կարևորվում է նաև հակամարտային միջավայրում լրագրության խնդիրը, երբ տեղեկատվությունը կարող է ձեռք բերել ոչ միայն հասարակական իրազեկման, այլև քաղաքական հաղորդակցության և հանրային ընկալումների ձևավորման նշանակություն։ Այդ պայմաններում առանձնահատուկ կարևորություն են ստանում աղբյուրների ստուգումը, փաստի և մեկնաբանության տարբերակումը, հակասական տեղեկությունների համադրումը և ապատեղեկատվության նկատմամբ մասնագիտական մոտեցումները։ Ուսումնասիրությունը կարող է ընդգրկել նաև տեղական և արտաքին լրատվամիջոցների կողմից նույն իրադարձությունների ներկայացման համեմատական վերլուծություն՝ բացահայտելով տեղեկատվական օրակարգերի և հաղորդագրությունների կառուցման տարբերությունները։ 2023 թվականի իրադարձություններից հետո տեղական լրատվական համակարգի պայմանները արմատապես փոխվեցին․ տեղական լրագրողներն ու բնակչության մեծ մասը հեռացան տարածքից, իսկ նախկին տեղական ռադիո- և հեռուստահեռարձակումը դադարեց գործել։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մեդիագիտության, լրագրության տեսության, քաղաքական հաղորդակցության և հակամարտությունների լուսաբանման ուսումնասիրությունները՝ տեղեկատվական դաշտը դիտարկելով որպես քաղաքական կարգավիճակի, հասարակական հարաբերությունների և հաղորդակցական գործընթացների փոխազդեցությամբ ձևավորված համակարգ։

Աշխատությունը նվիրված է գլխուղեղի նշաձև համալիրի մասնակցության ուսումնասիրությանը արյան մակարդման գործընթացների նյարդային կարգավորման մեջ։ Հետազոտության կենտրոնում կենտրոնական նյարդային համակարգի և հեմոստազի միջև առկա ֆունկցիոնալ փոխկապակցվածությունն է՝ հատկապես այն տեսանկյունից, թե ինչպես կարող են ուղեղի հուզական, վեգետատիվ և սթրեսային արձագանքների ձևավորմանը մասնակցող կառուցվածքները ներգործել արյան մակարդման համակարգի ընդհանուր վիճակի վրա։ Նշաձև համալիրը դիտարկվում է որպես լիմբիկ համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որը մասնակցում է հուզական ազդակների մշակմանը, վեգետատիվ արձագանքների կազմակերպմանը և օրգանիզմի հարմարվողական գործընթացների կարգավորմանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել այս նյարդային կառուցվածքի ֆունկցիոնալ վիճակի և հեմոստազի տարբեր ցուցանիշների միջև հնարավոր կապերը՝ գնահատելով մակարդման և հակամակարդման մեխանիզմների հավասարակշռության փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն նյարդահումորալ ուղիներին, որոնց միջոցով կենտրոնական նյարդային համակարգի գործունեությունը կապված է արյան շրջանառության և հեմոստազի կարգավորման հետ։ Այդ համատեքստում կարևոր նշանակություն ունեն վեգետատիվ նյարդային համակարգի, ներզատական պատասխանների և կենսաբանական ակտիվ միջնորդների մասնակցության վերաբերյալ պատկերացումները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև սթրեսային և հուզական վիճակների ժամանակ դիտվող ֆիզիոլոգիական փոփոխություններին՝ պարզաբանելով, թե ինչպիսի դեր կարող են ունենալ լիմբիկ համակարգի կառուցվածքները օրգանիզմի համալիր հարմարվողական արձագանքների ձևավորման մեջ։ Հեմոկոագուլյացիան այս դեպքում դիտարկվում է ոչ թե մեկուսացված կենսաքիմիական գործընթաց, այլ նյարդային, հորմոնային և անոթային կարգավորման մեխանիզմների հետ փոխկապակցված համակարգի բաղադրիչ։ Նման ուսումնասիրությունները նպաստում են նյարդային համակարգի և արյան մակարդման ֆիզիոլոգիայի փոխհարաբերությունների վերաբերյալ պատկերացումների խորացմանը և կարող են կարևոր լինել սթրեսի, վեգետատիվ կարգավորման ու հեմոստազի միջև գոյություն ունեցող կապերի տեսական մեկնաբանման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյարդաֆիզիոլոգիայի, հեմատոլոգիայի, հեմոստազի ֆիզիոլոգիայի և նյարդահումորալ կարգավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով պարզաբանել գլխուղեղի լիմբիկ կառուցվածքների հնարավոր մասնակցությունը արյան մակարդման համակարգի կարգավորմանը։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության որոշ գետերի ջրաքիմիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացնելով գլխավոր իոնների և կենսածին նյութերի տարածաժամանակային փոփոխությունների ու դրանց վարքը պայմանավորող բնական և մարդածին գործոնների վրա։ Հետազոտության շրջանակում գետային ջրերի քիմիական կազմը դիտարկվում է որպես ջրահավաք ավազանի երկրաբանական կառուցվածքի, հողային և կլիմայական պայմանների, ջրաբանական ռեժիմի, կենսաբանական գործընթացների և տնտեսական գործունեության համատեղ ազդեցության արդյունք։ Գլխավոր իոնների հարաբերակցությունը հնարավորություն է տալիս բնութագրելու ջրի հանքայնացման առանձնահատկությունները, ջրաքիմիական տիպը և գետային համակարգում տեղի ունեցող բնական փոփոխությունները։ Միաժամանակ կենսածին նյութերի ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի ջրային էկոհամակարգերի վիճակի գնահատման համար, քանի որ ազոտի և ֆոսֆորի միացությունների պարունակության փոփոխությունները կարող են կապված լինել ինչպես բնական կենսաերկրաքիմիական շրջանառության, այնպես էլ բնակավայրերից, գյուղատնտեսական տարածքներից և տնտեսական այլ աղբյուրներից առաջացող ազդեցությունների հետ։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր գետերի և նույն գետի տարբեր հատվածների ջրաքիմիական ցուցանիշները՝ բացահայտելու տարածական օրինաչափությունները, ինչպես նաև տարբեր եղանակներին կամ ջրաբանական փուլերում արձանագրվող փոփոխությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել գետի ջրատվության, տեղումների, ձնհալի և մակերևութային հոսքի ազդեցությանը լուծված նյութերի պարունակության և տեղափոխման վրա։ Կարևորվում է նաև գետային ջրերում քիմիական բաղադրիչների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը՝ տարբերակելու բնական երկրաքիմիական աղբյուրները հնարավոր մարդածին ներգործություններից։ Ստացված տվյալների համադրումը կարող է հնարավորություն տալ գնահատելու ջրային միջավայրի որակը, բացահայտելու առավել զգայուն հատվածները և հասկանալու ջրահավաք ավազանում տեղի ունեցող գործընթացների ազդեցությունը գետերի քիմիական ռեժիմի վրա։ Երկարաժամկետ դիտարկումների առկայության դեպքում հնարավոր է նաև գնահատել ջրաքիմիական ցուցանիշների փոփոխման միտումները և դրանց կապը բնական պայմանների ու տնտեսական գործունեության փոփոխությունների հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հիդրոքիմիայի, ջրաբանության, ջրային էկոլոգիայի և շրջակա միջավայրի մոնիթորինգի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել Հայաստանի գետային համակարգերում հիմնական լուծված բաղադրիչների ձևավորման, տեղափոխման և փոփոխման օրինաչափությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումները։

Աշխատությունը նվիրված է XIX դարի հայ գրականության և հասարակական մտքի մի շարք նշանավոր ներկայացուցիչների գաղափարական ժառանգության ուսումնասիրությանը՝ ազգային ինքնագիտակցության, արևմտահայության դրության, հասարակական վերափոխումների և ազգային-ազատագրական գաղափարների ձևավորման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում Րաֆֆու, Ծերենցի, Ռափայել Պատկանյանի և Գրիգոր Արծրունու գրական ու հրապարակախոսական գործունեությունն է՝ որպես նույն ժամանակաշրջանի հասարակական խնդիրներին տարբեր ժանրերով արձագանքող մտավորականների։ Նրանց ստեղծագործական ժառանգությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես էին գեղարվեստական արձակը, պատմավեպը, պոեզիան և հրապարակախոսությունը ներգրավվում ազգային ինքնության, պատմական հիշողության, կրթության, հասարակական կազմակերպման և ժողովրդի ապագայի վերաբերյալ պատկերացումների ձևավորման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում Րաֆֆու վիպական աշխարհում պատմական և հասարակական թեմաների փոխհարաբերությանը, Ծերենցի պատմական արձակում անցյալի իրադարձությունների գեղարվեստական վերաիմաստավորմանը, Պատկանյանի պոեզիայի ազգային ու հասարակական շեշտադրումներին և Արծրունու հրապարակախոսական գործունեության գաղափարական նշանակությանը։ Կարևորվում է նրանց հայացքների ոչ միայն ընդհանրությունների, այլև տարբերությունների բացահայտումը՝ հաշվի առնելով յուրաքանչյուր հեղինակի ստեղծագործական մեթոդը, հասարակական գործունեությունը և գաղափարների արտահայտման ձևերը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել պատմական հիշողության և ժամանակակից իրականության հարաբերակցությունը, ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման միջոցները, կրթության և մշակույթի դերի վերաբերյալ պատկերացումները, ինչպես նաև հասարակական առաջընթացի և ինքնակազմակերպման շուրջ ձևավորված մոտեցումները։ Առանձին ուղղություն է գրականության և մամուլի ազդեցության ուսումնասիրությունը հասարակական գաղափարների տարածման գործում, քանի որ XIX դարում գեղարվեստական ստեղծագործությունն ու պարբերական մամուլը կարևոր հարթակներ էին հանրային քննարկումների և մտավոր շարժումների զարգացման համար։ Այս գործիչների ժառանգության համեմատական քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու ժամանակաշրջանի հայ հասարակական մտքի գաղափարական բազմազանության և գրականության ու հրապարակախոսության փոխազդեցության մասին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ գրականության պատմության, հասարակական մտքի պատմության, հրապարակախոսության և գաղափարների պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով նշված հեղինակների ներդրումը XIX դարի հայ ազգային և հասարակական մտքի զարգացման գործընթացներում։

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի առաջին կեսի հայ բանաստեղծության մեջ ազատ ոտանավորի ձևավորման, զարգացման և գեղարվեստական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ավանդական չափածոյի կանոններից աստիճանաբար հեռացող բանաստեղծական կառուցվածքների առաջացումն է և դրանց դերը հայ պոեզիայի նորացման գործընթացում։ Ազատ ոտանավորը դիտարկվում է որպես բանաստեղծական խոսքի կազմակերպման այնպիսի ձև, որտեղ տողի երկարությունը, ռիթմական կառուցվածքը, հանգավորումը և չափական օրինաչափությունները կարող են ենթարկվել ավելի ազատ սկզբունքների՝ պահպանելով ստեղծագործության ներքին ռիթմը և գեղարվեստական ամբողջականությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել արևելահայ և արևմտահայ բանաստեղծական ավանդույթներում տեղի ունեցած փոփոխությունները, դասական տաղաչափական համակարգերի և նոր ձևերի փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև ազատ բանաստեղծության տարածմանը նպաստած գրական ու մշակութային գործոնները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ռիթմի վերակազմավորմանը, քանի որ կանոնավոր չափի բացակայությունը չի նշանակում ռիթմի վերացում․ այն կարող է ձևավորվել շարահյուսական կրկնությունների, բառային շեշտադրումների, հնչերանգի, տողատման, դադարների և պատկերային կառուցվածքի միջոցով։ Կարևորվում է նաև բանաստեղծական տողի և նախադասության փոխհարաբերությունը, քանի որ ազատ կառուցվածքում տողատումը կարող է ինքնուրույն արտահայտչական դեր ստանալ և ազդել ստեղծագործության ընթերցման ու իմաստային ընկալման վրա։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել ազատ ոտանավորի կապը ժամանակաշրջանի գրական նորարարությունների և եվրոպական պոեզիայի զարգացման միտումների հետ՝ միաժամանակ բացահայտելով հայկական բանաստեղծական ավանդույթի ներսում դրա ինքնատիպ դրսևորումները։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև թեմատիկ և պատկերային համակարգի փոփոխություններին՝ պարզաբանելով, թե ինչպես են նոր բանաստեղծական ձևերը հնարավորություն տվել արտահայտելու անհատական ապրումներ, հասարակական փոփոխություններ, քաղաքային կյանքի պատկերներ և ժամանակաշրջանի մշակութային փորձառությունը։ Համեմատական քննության միջոցով հնարավոր է տարբերակել ազատ ոտանավորի տարատեսակները և ցույց տալ անցումը կանոնավոր չափածոյից դեպի առավել ճկուն բանաստեղծական կառուցվածքներ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հայ գրականության պատմության, պոետիկայի, տաղաչափության և համեմատական գրականագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ազատ ոտանավորի նշանակությունը XX դարի առաջին կեսի հայ բանաստեղծական լեզվի և ձևային մտածողության զարգացման մեջ։

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում համակարգչային կրթության կազմակերպման մեթոդական համակարգի ձևավորման, կառուցվածքի և արդյունավետ կիրառման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում համակարգչային գիտելիքների և թվային կարողությունների ուսուցման նպատակների, բովանդակության, մեթոդների, միջոցների և կազմակերպական ձևերի փոխկապակցվածությունն է։ Համակարգչային կրթությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեխնիկական միջոցների օգտագործման հմտությունների փոխանցում, այլև որպես սովորողների տրամաբանական և ալգորիթմական մտածողության, տեղեկատվության հետ աշխատելու կարողությունների, խնդիրների լուծման և թվային միջավայրում գիտակցված գործունեության զարգացման կարևոր բաղադրիչ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր տարիքային խմբերի համար ուսումնական նյութի ընտրության և հաջորդական ներկայացման սկզբունքները, տեսական գիտելիքների ու գործնական առաջադրանքների հարաբերակցությունը, ինչպես նաև սովորողների անհատական առանձնահատկություններին համապատասխան ուսուցման կազմակերպման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ուսուցչի գործունեությանը՝ որպես մեթոդական համակարգի առանցքային բաղադրիչի, ներառյալ դասի պլանավորումը, ուսումնական առաջադրանքների մշակումը, սովորողների առաջընթացի գնահատումը և թվային գործիքների նպատակային կիրառումը։ Կարևորվում է համակարգչային կրթության կապը հանրակրթական մյուս առարկաների հետ, քանի որ թվային տեխնոլոգիաները կարող են ծառայել ինչպես առանձին ուսումնառության առարկա, այնպես էլ տարբեր ուսումնական խնդիրների լուծման միջոց։ Ուսումնասիրության առանձին ուղղություն կարող է լինել ծրագրավորման տարրերի, ալգորիթմների, տվյալների մշակման, տեղեկատվական համակարգերի և թվային հաղորդակցության վերաբերյալ հիմնական պատկերացումների աստիճանական ձևավորումը։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում տեղեկատվական անվտանգության, թվային պատասխանատվության և տեխնոլոգիաների գիտակցված օգտագործման վերաբերյալ սովորողների համապատասխան կարողությունների զարգացմանը։ Մեթոդական համակարգի արդյունավետությունը կարող է գնահատվել սովորողների գիտելիքների, գործնական հմտությունների, ինքնուրույն աշխատանքի և խնդիրների լուծման կարողությունների փոփոխությունների միջոցով։ Կարևոր է նաև ուսուցման բովանդակության պարբերական արդիականացումը՝ հաշվի առնելով տեղեկատվական տեխնոլոգիաների արագ զարգացումը և կրթական միջավայրի փոփոխվող պահանջները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկավարժության, ինֆորմատիկայի դասավանդման մեթոդիկայի, կրթական տեխնոլոգիաների և թվային գրագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել դպրոցական համակարգչային կրթության ամբողջական և արդյունավետ մեթոդական կազմակերպումը։

Աշխատությունը նվիրված է Հոսպիտալյերների ասպետական միաբանության ձևավորմանը, գործունեությանը և պատմական դերակատարությանը Լևանտում XI դարի երկրորդ կեսից մինչև XIV դարի սկզբի ժամանակահատվածում։ Ուսումնասիրության կենտրոնում սկզբնապես ուխտավորներին և հիվանդներին աջակցելու նպատակով ձևավորված կրոնական հաստատության աստիճանական վերափոխումն է միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի կարևոր ռազմաքաղաքական, տնտեսական և կրոնական կառույցներից մեկի։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են միաբանության կազմակերպական կառուցվածքը, կառավարման համակարգը, նյութական և ֆինանսական ռեսուրսների ձևավորման աղբյուրները, ամրոցների ու այլ տիրույթների կառավարումը և տարածաշրջանի քաղաքական ուժերի հետ հարաբերությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում խաչակրաց պետությունների քաղաքական ու ռազմական համակարգում միաբանության զբաղեցրած դիրքին, ինչպես նաև Երուսաղեմի թագավորության, Տրիպոլիի կոմսության, Անտիոքի իշխանության և տարածաշրջանի այլ ուժերի հետ նրա փոխհարաբերություններին։ Կարևորվում է նաև միաբանության գործունեության անդրազգային բնույթը, քանի որ Լևանտում նրա հնարավորությունները կապված էին Եվրոպայում ձևավորված տնտեսական, մարդկային և քաղաքական աջակցության լայն ցանցերի հետ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ամրոցների և ռազմավարական նշանակություն ունեցող տարածքների դերի ուսումնասիրությունը՝ դրանք դիտարկելով ոչ միայն ռազմական պաշտպանության, այլև տարածքային կառավարման և տնտեսական վերահսկողության համակարգի բաղադրիչներ։ Միաժամանակ քննության են առնվում միաբանության կրոնական ինքնությունը, բարեգործական սկզբնական առաքելությունը և ռազմական գործառույթների ընդլայնման արդյունքում առաջացած ինստիտուցիոնալ փոփոխությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև Հոսպիտալյերների հարաբերություններին տարածաշրջանի քրիստոնեական տարբեր համայնքների, մահմեդական իշխանությունների և այլ ասպետական միաբանությունների հետ՝ բացահայտելով համագործակցության, մրցակցության և հակամարտության տարբեր ձևերը։ Ժամանակագրական ընդգրկումը հնարավորություն է տալիս հետևելու կազմակերպության զարգացմանը խաչակրաց շարժման վաղ փուլերից մինչև Լևանտում լատինական քաղաքական ներկայության էական վերափոխումները և միաբանության գործունեության աշխարհագրական կենտրոնի փոփոխությունը XIV դարի սկզբին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է խաչակրաց արշավանքների պատմության, միջնադարյան ռազմական ու կրոնական հաստատությունների, Մերձավոր Արևելքի քաղաքական պատմության և միջերկրածովյան փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությունը՝ ներկայացնելով Հոսպիտալյերներին որպես միջնադարյան Լևանտի հասարակական, ռազմական և քաղաքական համակարգերի հետ սերտորեն փոխկապակցված հաստատություն։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բնական աղետներից առաջացող տնտեսական կորուստների ապահովագրական պաշտպանության համակարգի ձևավորման տեսական, կազմակերպական և ֆինանսատնտեսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնական վտանգների հետևանքով բնակչության, կազմակերպությունների, գույքի և տնտեսական գործունեության համար առաջացող ֆինանսական ռիսկերի կառավարման հնարավորություններն են՝ ապահովագրական մեխանիզմների կիրառման միջոցով։ Բնական աղետների ապահովագրությունը դիտարկվում է որպես ռիսկերի ֆինանսական կառավարման գործիք, որը հնարավորություն է տալիս հնարավոր վնասների տնտեսական հետևանքները բաշխել ապահովագրական համակարգի մասնակիցների միջև և նվազեցնել առանձին տնային տնտեսությունների, տնտեսավարող սուբյեկտների ու հանրային ֆինանսների վրա առաջացող ֆինանսական ծանրաբեռնվածությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել աղետային ռիսկերի նույնականացման և գնահատման սկզբունքները, ապահովագրական ծածկույթի ձևավորման առանձնահատկությունները, ապահովագրողների ֆինանսական կայունության ապահովման խնդիրները և մեծածավալ վնասների պայմաններում վերաապահովագրության նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել այն հանգամանքին, որ բնական աղետների դեպքում վնասները հաճախ միաժամանակ ընդգրկում են մեծ թվով ապահովագրված օբյեկտներ, ինչն առանձնահատուկ պահանջներ է առաջադրում ապահովագրական ռիսկերի գնահատման և ֆինանսական ռեսուրսների կառավարման նկատմամբ։ Կարևորվում է նաև պետության և մասնավոր ապահովագրական կազմակերպությունների հնարավոր դերերի ու փոխգործակցության ուսումնասիրությունը՝ հատկապես այնպիսի ռիսկերի դեպքում, որոնց ամբողջական ֆինանսական պատասխանատվությունը միայն մեկ հատվածի միջոցով կազմակերպելը կարող է դժվար լինել։ Աշխատանքում կարող են դիտարկվել ապահովագրական մշակույթի, բնակչության իրազեկվածության, ապահովագրական ծառայությունների հասանելիության և համապատասխան շուկայի զարգացման հետ կապված խնդիրները։ Առանձին ուղղություն կարող է լինել պարտադիր և կամավոր ապահովագրական մեխանիզմների հնարավորությունների համեմատական ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև միջազգային փորձի այն սկզբունքների վերլուծությունը, որոնք կարող են կիրառելի լինել Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական և բնական ռիսկերի պայմաններում։ Կարևոր նշանակություն ունի ապահովագրական համակարգի կապը աղետների ռիսկի նվազեցման ընդհանուր քաղաքականության հետ, քանի որ ֆինանսական պաշտպանությունը առավել արդյունավետ է, երբ այն զուգակցվում է կանխարգելման, ռիսկերի գնահատման և դիմակայունության բարձրացման միջոցառումների հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ապահովագրության տնտեսագիտության, ռիսկերի կառավարման, հանրային ֆինանսների և աղետների տնտեսական հետևանքների գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել բնական աղետներից ֆինանսական պաշտպանության կայուն և արդյունավետ համակարգի ձևավորման հիմնական ուղղությունները Հայաստանում։

Աշխատությունը նվիրված է սեռական հասունացման շրջանում ձվարանների բարորակ ուռուցքների և ուռուցքանման գոյացությունների պատճառով վիրահատական միջամտություն տարած կանանց վերարտադրողական համակարգի հետագա վիճակի կլինիկական ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում դեռահասության շրջանում կատարված միջամտությունից հետո օրգանիզմի զարգացման, ձվարանների ֆունկցիոնալ վիճակի և հետագա վերարտադրողական առողջության միջև հնարավոր փոխկապակցվածություններն են։ Սեռական հասունացումը դիտարկվում է որպես վերարտադրողական համակարգի ձևավորման կարևոր ժամանակաշրջան, որի ընթացքում տեղի են ունենում հորմոնային և ֆունկցիոնալ նշանակալի փոփոխություններ, ուստի այդ փուլում ձվարանների հիվանդությունները և դրանց բուժումը կարող են պահանջել երկարաժամկետ բժշկական հսկողություն։ Հետազոտության շրջանակում կարող են գնահատվել դաշտանային ֆունկցիայի ձևավորման և հետագա ընթացքի առանձնահատկությունները, հորմոնային կարգավորման ընդհանուր ցուցանիշները, ձվարանների ֆունկցիոնալ վիճակը և վերարտադրողական ներուժը բնութագրող կլինիկական տվյալները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել սկզբնական ախտաբանական վիճակի բնույթին, հիվանդության առաջացման տարիքին, վիրահատական միջամտության ծավալին և ձվարանային հյուսվածքի պահպանման աստիճանին՝ որպես հետագա վիճակի վրա հնարավոր ազդեցություն ունեցող գործոնների։ Կարևորվում է օրգանապահպան մոտեցումների նշանակության գնահատումը, հատկապես այն դեպքերում, երբ բուժումն իրականացվում է վերարտադրողական համակարգի դեռևս ձևավորման փուլում։ Ուսումնասիրության մեջ կարող են համադրվել կլինիկական դիտարկումների, լաբորատոր գնահատումների և պատկերային հետազոտությունների տվյալները՝ վերարտադրողական համակարգի վիճակի հնարավոր փոփոխությունների ամբողջական պատկեր ստանալու նպատակով։ Առանձին ուղղություն է երկարաժամկետ արդյունքների գնահատումը, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ոչ միայն միջամտությունից անմիջապես հետո արձանագրվող վիճակը, այլև հասուն տարիքում դրսևորվող առանձնահատկությունները։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են հետագա բժշկական հսկողության սկզբունքների հիմնավորման և վերարտադրողական առողջության պահպանմանն ուղղված կլինիկական մոտեցումների զարգացման համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մանկական և դեռահասների գինեկոլոգիայի, վերարտադրողական բժշկության, էնդոկրինոլոգիայի և կլինիկական հետազոտությունների մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ավելի հստակ գնահատել դեռահասության շրջանում ձվարանների բարորակ ախտահարումների պատճառով կատարված վիրահատությունների հնարավոր երկարաժամկետ կապը կանանց վերարտադրողական համակարգի հետագա վիճակի հետ։

Աշխատությունը նվիրված է կաթնամթերքի արտադրության անվտանգության, որակի կառավարման և տեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման հիմնախնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առաջին ուղղությունը վերաբերում է ջերմային մշակման ենթարկված կաթի արտադրական շղթայում հնարավոր վտանգների բացահայտմանը և դրանց հետ կապված ռիսկերի գնահատմանը։ Ուշադրություն է դարձվում հումքի ընդունումից մինչև պատրաստի արտադրանքի պահպանում և իրացում իրականացվող հիմնական փուլերին՝ դիտարկելով կենսաբանական, քիմիական և ֆիզիկական գործոնները, որոնք կարող են ազդել արտադրանքի անվտանգության ու որակի վրա։ Կարևորվում են հում կաթի սկզբնական որակը, արտադրական հիգիենան, սարքավորումների և արտադրական միջավայրի վիճակը, ջերմային մշակման վերահսկելիությունը, փաթեթավորման պայմանները և սառը շղթայի պահպանումը։ Ռիսկերի գնահատումը կարող է հիմնվել վտանգների նույնականացման, դրանց առաջացման հավանականության և հնարավոր հետևանքների համադրման վրա՝ հնարավորություն տալով առանձնացնել արտադրական գործընթացի առավել զգայուն հատվածները և մշակել վերահսկման արդյունավետ մոտեցումներ։ Հետազոտության երկրորդ ուղղությունը վերաբերում է ֆերմենտացված կաթնամթերքի արտադրության տեխնոլոգիական գործընթացի կատարելագործմանը՝ արտադրանքի կայուն որակական հատկությունների ապահովման տեսանկյունից։ Ուսումնասիրվում են հումքի բաղադրության, արտադրական գործընթացի կազմակերպման և ֆերմենտացման ընդհանուր պայմանների ազդեցությունները վերջնական արտադրանքի կառուցվածքային, զգայական և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել արտադրանքի կառուցվածքի միատարրությանը, համային հատկությունների կայունությանը, պահպանման ընթացքում որակական փոփոխություններին և արտադրական խմբաքանակների միջև հնարավոր տարբերությունների նվազեցմանը։ Կարևորվում է նաև սննդամթերքի անվտանգության կառավարման կանխարգելիչ սկզբունքների կիրառումը, երբ արտադրանքի որակի ստուգումը զուգակցվում է ամբողջ տեխնոլոգիական շղթայի շարունակական վերահսկման հետ։ Արտադրական ռիսկերի և տեխնոլոգիական արդյունավետության համատեղ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս սննդամթերքի անվտանգությունը դիտարկել ոչ թե առանձին գործողությունների, այլ փոխկապակցված գործընթացների ամբողջության շրջանակում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է կաթի և կաթնամթերքի տեխնոլոգիայի, սննդամթերքի անվտանգության, որակի կառավարման և արտադրական ռիսկերի գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով նպաստել անվտանգ, կայուն որակով և տեխնոլոգիական պահանջներին համապատասխան կաթնամթերքի արտադրության կազմակերպմանը։