Պատրաստի նյութեր

Աշխատությունը նվիրված է վաղ մանկության կարևոր զարգացման փուլերից մեկի՝ մոտ երեք տարեկանում նկատվող հոգեբանական և վարքային փոփոխությունների ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև դրանց ընթացքի վրա ազդող անհատական, ընտանեկան և սոցիալական գործոնների բացահայտմանը։ Հետազոտության կենտրոնում երեխայի ինքնուրույնության աճն է, սեփական ցանկությունների և նպատակների ավելի հստակ արտահայտումը, մեծահասակների հետ հարաբերությունների վերակառուցումը և ինքնագիտակցության աստիճանական զարգացումը։ Այս տարիքային փուլում երեխան սկսում է իրեն առավել ակտիվորեն ընկալել որպես առանձին գործող անձ, ինչի հետևանքով կարող են փոփոխվել ծնողների կամ այլ խնամող մեծահասակների պահանջների նկատմամբ նրա արձագանքները, ընտրություն կատարելու ձգտումը և առօրյա իրավիճակներում ինքնուրույն մասնակցելու ցանկությունը։ Զարգացման ճգնաժամ հասկացությունը տվյալ համատեքստում դիտարկվում է ոչ թե որպես հիվանդություն կամ անպայմանորեն բացասական երևույթ, այլ որպես զարգացման ընթացքի այնպիսի փուլ, որի ընթացքում նախկին հարաբերությունների և վարքի ձևերը աստիճանաբար վերակազմավորվում են՝ համապատասխանելով երեխայի նոր հոգեբանական հնարավորություններին։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ինքնուրույնության, նախաձեռնողականության, հուզական ինքնակարգավորման, խոսքի զարգացման և սոցիալական փոխգործակցության միջև առկա կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ընտանեկան միջավայրի ազդեցությանը՝ ներառելով երեխայի և ծնողների հաղորդակցման առանձնահատկությունները, մեծահասակների արձագանքների հետևողականությունը, երեխային տրամադրվող ինքնուրույնության աստիճանը և ընտանիքում ձևավորված փոխհարաբերությունների ընդհանուր բնույթը։ Կարևոր գործոններ կարող են լինել նաև երեխայի անհատական խառնվածքը, լեզվական ու ճանաչողական զարգացման տեմպը, սոցիալական փորձը և հասակակիցների հետ շփման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև այն հարցին, թե ինչպես են չափազանց սահմանափակող կամ, հակառակը, ոչ հետևողական պահանջները կապված երեխայի վարքային և հուզական արձագանքների հետ։ Առանձին նշանակություն ունի մեծահասակի կողմից երեխայի աճող ինքնուրույնության ընդունումը և տարիքին համապատասխան սահմանների պահպանումը, քանի որ այդ երկու բաղադրիչների հավասարակշռությունը կարող է նպաստել զարգացման տվյալ փուլի առավել կառուցողական ընթացքին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է զարգացման հոգեբանության, մանկական հոգեբանության և ընտանեկան հարաբերությունների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երեք տարեկանի շրջանի զարգացման փոփոխությունների բնույթը և դրանց դրսևորումների վրա ազդող հիմնական հոգեբանական ու սոցիալական պայմանները։

Աշխատությունը վերաբերում է IV–V դարերի սահմանագծի քրիստոնեական մատենագրության ներկայացուցիչ Սևերիանոս Գաբաղացու անվան հետ կապված քարոզչական կամ մեկնողական բնագրի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում կարող են լինել երկի տեքստաբանական կառուցվածքը, աստվածաբանական գաղափարները, աստվածաշնչյան հատվածների մեկնաբանման եղանակները և վաղ քրիստոնեական քարոզագրությանը բնորոշ հռետորական առանձնահատկությունները։ Նման բնագրերի ուսումնասիրությունը կարևոր է ուշ անտիկ շրջանի քրիստոնեական մտքի պատմության համար, քանի որ քարոզներն ու մեկնողական երկերը ոչ միայն ներկայացնում էին աստվածաբանական դրույթներ, այլև ծառայում էին Սուրբ Գրքի գաղափարների բացատրությանը և տարածմանը տարբեր քրիստոնեական համայնքներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել բնագրի ձեռագրական ավանդույթին, պահպանված տարբերակների փոխհարաբերությանը և հետագա ընդօրինակությունների ընթացքում առաջացած տեքստային տարբերություններին։ Եթե երկը պահպանվել է նաև հին թարգմանություններով, դրանց համեմատությունը կարող է կարևոր տեղեկություններ հաղորդել սկզբնական տեքստի վերականգնման, առանձին հատվածների մեկնաբանության և ստեղծագործության տարածման պատմության վերաբերյալ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են քննության առնվել հեղինակի կողմից կիրառվող աստվածաշնչյան մեջբերումների ու վերապատումների բնույթը, մեկնողական սկզբունքները, պատկերավոր արտահայտությունները և ունկնդրին ուղղված հռետորական միջոցները։ Կարևորվում է նաև ստեղծագործության լեզվական շերտը, քանի որ վաղ քրիստոնեական քարոզագրության բառապաշարը և ոճական կառուցվածքը կարող են արտացոլել ժամանակաշրջանի աստվածաբանական հասկացությունների ձևավորման ու փոխանցման առանձնահատկությունները։ Տեքստաբանական քննությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու բնագրի հիմնական շերտերը, գնահատելու ձեռագրային ընթերցումների նշանակությունը և պարզաբանելու ստեղծագործության հեղինակային պատկանելության հետ կապված հարցերը, երբ այդպիսի խնդիրներ առկա են ձեռագրական ավանդույթում։ Միաժամանակ երկը կարող է դիտարկվել ուշ անտիկ շրջանի եկեղեցական գրականության ընդհանուր զարգացման համատեքստում՝ համադրելով այն ժամանակակից քարոզիչների և մեկնիչների ժառանգության հետ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է հայրաբանության, տեքստաբանության, աստվածաշնչյան մեկնության և քրիստոնեական մատենագրության պատմության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով բնագիրը դիտարկել ինչպես կրոնական մտքի, այնպես էլ ուշ անտիկ գրական ու ձեռագրական մշակույթի պատմության արժեքավոր աղբյուր։

Աշխատությունը նվիրված է ռադիոաստղագիտության դիտողական և վերլուծական մեթոդների կիրառմանը ռադիոֆիզիկայի մի շարք տեսական ու փորձարարական խնդիրների ուսումնասիրման համար։ Հետազոտության կենտրոնում տիեզերական ռադիոճառագայթման ընդունման, գրանցման և մշակման սկզբունքների օգտագործումն է՝ ռադիոալիքների տարածման, միջավայրի հատկությունների, ընդունիչ համակարգերի բնութագրերի և տարբեր ֆիզիկական երևույթների վերաբերյալ տեղեկատվություն ստանալու նպատակով։ Ռադիոաստղագիտական աղբյուրները կարող են դիտարկվել որպես բնական ռադիոճառագայթման աղբյուրներ, որոնց ազդանշանների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն հետազոտելու աստղագիտական օբյեկտները, այլև գնահատելու Երկրի մթնոլորտի, իոնոլորտի և ռադիոալիքների տարածման միջավայրի ազդեցությունը ընդունվող ճառագայթման վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ռադիոազդանշանների ինտենսիվության, սպեկտրային կազմի, բևեռացման և ժամանակային փոփոխությունների չափման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում թույլ ազդանշանների հայտնաբերման խնդրին, քանի որ ռադիոաստղագիտական դիտումներում օգտակար ազդանշանը հաճախ գրանցվում է տարբեր բնույթի աղմուկների և խանգարումների պայմաններում։ Այդ պատճառով կարևոր նշանակություն ունեն ընդունիչ համակարգերի զգայունության, աղմկային բնութագրերի, չափումների կայունության և տվյալների մշակման մեթոդների ուսումնասիրությունները։ Կարող են դիտարկվել նաև անտենային համակարգերի ուղղվածության բնութագրերի գնահատման և չափիչ սարքավորումների ստուգման խնդիրները՝ հայտնի կամ հարաբերականորեն կայուն տիեզերական ռադիոաղբյուրների դիտումների հիման վրա։ Ռադիոալիքների տարածման հետ կապված ուսումնասիրություններում ռադիոաստղագիտական մեթոդները հնարավորություն են տալիս գնահատելու միջավայրում տեղի ունեցող փոփոխությունների ազդեցությունը ազդանշանի բնութագրերի վրա և ուսումնասիրելու տարբեր հաճախականային տիրույթներում դիտվող երևույթները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել ստացված տվյալների մաթեմատիկական և վիճակագրական մշակումը՝ պատահական տատանումները ֆիզիկապես նշանակալի փոփոխություններից տարբերակելու համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ռադիոաստղագիտության, ռադիոֆիզիկայի, ալիքների տարածման տեսության և ազդանշանների մշակման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել աստղագիտական ռադիոդիտումների մեթոդների հնարավորությունները տարբեր ռադիոֆիզիկական երևույթների ուսումնասիրման և չափիչ համակարգերի բնութագրման համար։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում իրականացվող բյուջետային ծրագրերի տնտեսական արդյունավետության գնահատման և բարձրացման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պետական ֆինանսական միջոցների պլանավորման, բաշխման և օգտագործման մեխանիզմներն են՝ գյուղատնտեսական քաղաքականության նպատակների իրականացման և հատկացվող ռեսուրսներից առավել հիմնավորված արդյունքներ ստանալու տեսանկյունից։ Գյուղատնտեսության պետական ֆինանսավորումը դիտարկվում է որպես ոլորտի զարգացմանը նպաստող տնտեսական գործիք, որի արդյունավետությունը պայմանավորված է ծրագրերի նպատակների հստակությամբ, շահառուների ընտրության սկզբունքներով, ֆինանսավորման մեխանիզմներով և արդյունքների գնահատման համակարգով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պետական աջակցության տարբեր ծրագրերի կառուցվածքը, ֆինանսավորման ուղղությունները և դրանց ազդեցությունը գյուղատնտեսական արտադրության, ներդրումների, արտադրողականության, տնտեսավարողների եկամուտների ու ոլորտի մրցունակության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բյուջետային ծախսերի արդյունավետության գնահատման մեթոդաբանությանը՝ համադրելով ծրագրային նպատակները, օգտագործված ֆինանսական ռեսուրսները և ստացված տնտեսական արդյունքները։ Կարևորվում է ծրագրերի արդյունքային ցուցանիշների այնպիսի համակարգի ձևավորումը, որը հնարավորություն կտա գնահատել ոչ միայն ֆինանսական միջոցների ծախսման մակարդակը, այլև դրանց իրական ազդեցությունը գյուղատնտեսության զարգացման վրա։ Առանձին ուղղություն կարող է լինել պետական աջակցության հասցեականության ուսումնասիրությունը՝ պարզելու, թե որքանով են համապատասխան միջոցները հասանելի տարբեր չափերի և մասնագիտացման գյուղատնտեսական տնտեսություններին։ Կարող են դիտարկվել նաև ծրագրերի պլանավորման, իրականացման, մշտադիտարկման և հետագա գնահատման միջև կապերը՝ պետական ֆինանսների կառավարման արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Կարևոր նշանակություն ունի բյուջետային ծրագրերի և գյուղատնտեսության զարգացման երկարաժամկետ առաջնահերթությունների համապատասխանությունը, քանի որ կարճաժամկետ ֆինանսական աջակցությունը առավել արդյունավետ է այն դեպքում, երբ այն նպաստում է արտադրողականության, տեխնոլոգիական զարգացման, ենթակառուցվածքների և տնտեսությունների տնտեսական կայունության բարելավմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել նաև ծրագրերի իրականացման ընթացքում առաջացող վարչական և կազմակերպական խնդիրները, տեղեկատվության հասանելիությունը և պետական կառավարման մարմինների ու շահառուների փոխգործակցությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, հանրային ֆինանսների, ծրագրային բյուջետավորման և պետական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել գյուղատնտեսության ոլորտի բյուջետային ծրագրերի տնտեսական արդյունավետության բարձրացման և պետական ռեսուրսների առավել նպատակային օգտագործման հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է անցումային հասարակության սոցիալ-տնտեսական պայմաններում արդյունավետ գործարար գործունեության ձևավորմանը նպաստող սոցիալական և հոգեբանական նախադրյալների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գործարարի անձնային առանձնահատկությունների, սոցիալական միջավայրի, արժեքային կողմնորոշումների, մոտիվացիայի և տնտեսական վարքագծի փոխկապակցվածությունն է։ Անցումային հասարակությունը դիտարկվում է որպես արագ փոփոխվող միջավայր, որտեղ տնտեսական հարաբերությունների, սեփականության ձևերի, կառավարման սկզբունքների և սոցիալական նորմերի վերափոխումը կարող է նոր պահանջներ առաջադրել ձեռնարկատիրական գործունեությամբ զբաղվող անձանց։ Այս պայմաններում արդյունավետ գործարարությունը կապված է ոչ միայն մասնագիտական գիտելիքների և ֆինանսական ռեսուրսների, այլև փոփոխություններին հարմարվելու, անորոշության պայմաններում որոշումներ կայացնելու, հաղորդակցվելու, պատասխանատվություն ստանձնելու և սեփական գործունեությունը նպատակային կազմակերպելու կարողությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ձեռքբերումների մոտիվացիան, ինքնուրույնությունը, նախաձեռնողականությունը, ինքնավստահությունը, ստեղծագործական մտածողությունը, սոցիալական ակտիվությունը և համագործակցային վարքագիծը՝ որպես գործարար գործունեության հետ կապված հոգեբանական հատկանիշներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ռիսկի ընկալմանը և որոշումների կայացման առանձնահատկություններին՝ տարբերակելով հիմնավորված ձեռնարկատիրական նախաձեռնությունը չհաշվարկված վարքագծից։ Կարևորվում է նաև գործարարի սոցիալական կապերի, վստահության, մասնագիտական հաղորդակցության և հասարակության մեջ ձեռնարկատիրության նկատմամբ ձևավորված վերաբերմունքի ազդեցությունը։ Անցումային հասարակությունում տնտեսական և սոցիալական ինստիտուտների փոփոխությունները կարող են անդրադառնալ մարդկանց սպասումների, աշխատանքի նկատմամբ վերաբերմունքի և հաջողության վերաբերյալ պատկերացումների վրա, ինչն իր հերթին ազդում է գործարար վարքագծի ձևավորման վրա։ Հետազոտության առանձին ուղղություն կարող է լինել արդյունավետ գործունեության և անձի արժեքային համակարգի հարաբերակցությունը՝ ներառելով մասնագիտական պատասխանատվությունը, գործարար էթիկան և գործընկերային հարաբերությունների կառուցման սկզբունքները։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև կրթության, մասնագիտական փորձի, ընտանեկան ու սոցիալական միջավայրի և կազմակերպական մշակույթի դերը ձեռնարկատիրական կարողությունների զարգացման գործում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է սոցիալական հոգեբանության, տնտեսական հոգեբանության, ձեռնարկատիրության և կազմակերպական վարքագծի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել փոփոխվող հասարակական պայմաններում արդյունավետ գործարար գործունեության ձևավորմանը նպաստող հիմնական սոցիալ-հոգեբանական գործոնները։

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հանրային և մասնավոր ռադիոընկերությունների ծրագրային քաղաքականության ձևավորման առանձնահատկությունների, հիմնական հիմնախնդիրների և զարգացման միտումների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ռադիոհեռարձակման բովանդակային կառուցվածքն է, հաղորդումների թեմատիկ և ժանրային բազմազանությունը, լսարանի պահանջների հաշվառումը, տեղեկատվական ու մշակութային գործառույթների իրականացումը և տարբեր սեփականության ձև ունեցող ռադիոընկերությունների ծրագրային առաջնահերթությունների տարբերությունները։ Հանրային ռադիոհեռարձակումը կարող է դիտարկվել հանրային նշանակություն ունեցող տեղեկատվության, կրթական և մշակութային բովանդակության տարածման տեսանկյունից, մինչդեռ մասնավոր ռադիոընկերությունների գործունեության վրա զգալի ազդեցություն կարող են ունենալ լսարանի ներգրավման, մրցակցության, գովազդային շուկայի և առևտրային արդյունավետության գործոնները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատվել լրատվական, երաժշտական, հասարակական-քաղաքական, մշակութային, կրթական և ժամանցային հաղորդումների հարաբերակցությունը, եթերաժամի կազմակերպման սկզբունքները և տարբեր լսարանների համար նախատեսված ծրագրերի առանձնահատկությունները։ Կարևորվում է ծրագրային քաղաքականության վրա խմբագրական սկզբունքների, մասնագիտական չափանիշների, մեդիա շուկայի և տեխնոլոգիական փոփոխությունների ազդեցության ուսումնասիրությունը։ Առանձին ուշադրության է արժանի թվային տեխնոլոգիաների և համացանցային հարթակների տարածումը, որի հետևանքով ավանդական ռադիոն աստիճանաբար ընդլայնում է իր գործունեությունը՝ բովանդակություն առաջարկելով նաև առցանց հեռարձակման, փոդքաստների, կայքերի և սոցիալական հարթակների միջոցով։ Այս փոփոխությունները կարող են վերափոխել ոչ միայն հաղորդումների տարածման եղանակները, այլև լսարանի հետ փոխգործակցության ձևերը և ծրագրային բովանդակության կառուցման սկզբունքները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն է նաև հանրային հետաքրքրության, լսարանի պահանջարկի և մեդիա կազմակերպությունների ծրագրային նպատակների միջև հարաբերակցության գնահատումը։ Կարող են ուսումնասիրվել հայկական ռադիոշուկայի մրցակցային միջավայրը, մասնագիտական ռեսուրսները, տեղական բովանդակության ստեղծման հնարավորությունները և նոր հաղորդաձևերի զարգացման հեռանկարները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է մեդիագիտության, ռադիոլրագրության, հաղորդակցության տեսության և մեդիա կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել հանրային ու մասնավոր ռադիոընկերությունների ծրագրային քաղաքականության առանձնահատկությունները և ռադիոհեռարձակման զարգացման հիմնական ուղղությունները փոփոխվող տեղեկատվական միջավայրում։

Աշխատությունը նվիրված է բազմաչափ բազմանդամային միջարկման տեսության և հանրահաշվական կորերի հատման կետերի պատիկության հետ կապված մաթեմատիկական խնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բազմափոփոխական բազմանդամների միջոցով տրված տվյալների վերականգնման, միջարկման հանգույցների համակարգերի հատկությունների և համապատասխան բազմանդամային տարածքներում լուծումների գոյության ու միակության պայմանների վերլուծությունն է։ Միաչափ միջարկման համեմատ բազմաչափ դեպքում խնդրի կառուցվածքը զգալիորեն բարդանում է, քանի որ հանգույցների ոչ միայն քանակը, այլև դրանց երկրաչափական դասավորությունն էական նշանակություն կարող է ունենալ միջարկող բազմանդամի գոյության և միակության համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել հանգույցների այնպիսի համակարգեր, որոնց համար նախապես տրված արժեքներով հնարավոր է կառուցել սահմանված աստիճանի բազմաչափ բազմանդամ, ինչպես նաև պարզաբանվել այդ համակարգերի հանրահաշվական և երկրաչափական հատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում միջարկման խնդիրների և հանրահաշվական կորերի փոխկապակցվածությանը, քանի որ հանգույցների տեղակայումը որոշակի կորերի վրա կարող է էական ազդեցություն ունենալ միջարկման համակարգի կառուցվածքի վրա։ Աշխատանքի մյուս կարևոր ուղղությունը կորերի հատման կետի պատիկության ուսումնասիրությունն է։ Պատիկությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ճշգրիտ նկարագրելու երկու կորերի տեղային փոխհարաբերությունը՝ տարբերակելով սովորական հատումը այն դեպքերից, երբ կորերն ունեն ավելի բարձր կարգի հպում կամ հատման առանձնահատուկ կառուցվածք։ Այս խնդիրը կարող է ուսումնասիրվել բազմանդամների տեղային հատկությունների, ածանցյալների, հանրահաշվական հավասարումների և համապատասխան երկրաչափական կառուցվածքների միջոցով։ Կարևորվում է նաև հատման պատիկությունների և բազմանդամային միջարկման հանգույցների միջև հնարավոր կապերի բացահայտումը, ինչը թույլ է տալիս հանրահաշվական երկրաչափության գաղափարները կիրառել միջարկման տեսության խնդիրների ուսումնասիրության մեջ։ Հետազոտությունը կարող է ներառել համապատասխան թեորեմների ընդհանրացումներ, հատուկ հանգույցային համակարգերի հատկությունների վերլուծություն և տարբեր երկրաչափական դեպքերի համեմատություն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բազմաչափ բազմանդամային միջարկման, հանրահաշվական երկրաչափության և բազմափոփոխական բազմանդամների տեսության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել միջարկման հանգույցների կառուցվածքի և հանրահաշվական կորերի հատման տեղային հատկությունների միջև առկա կապերի մաթեմատիկական ըմբռնումը։

Աշխատությունը նվիրված է Շուշիի քաղաքային միջավայրի պատմական ձևավորման, տարածական կառուցվածքի զարգացման և ճարտարապետական ժառանգության վերականգնման տեսական ու նախագծային հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում պատմական քաղաքի հատակագծային կառուցվածքի, փողոցային ցանցի, բնակելի թաղամասերի, հասարակական տարածքների, առանձին շենքերի և քաղաքային համայնապատկերի փոխկապակցվածությունն է։ Քաղաքաշինական զարգացումը դիտարկվում է պատմական տարբեր ժամանակաշրջաններում ձևավորված կառուցվածքային շերտերի համատեքստում՝ նպատակ ունենալով բացահայտել այն հատկանիշները, որոնք պայմանավորել են քաղաքի տարածական կազմակերպումն ու ճարտարապետական կերպարը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում պատմական կառուցապատման և նոր քաղաքաշինական միջամտությունների հարաբերակցությանը, քանի որ պատմամշակութային միջավայր ունեցող բնակավայրերում զարգացման ծրագրերը պահանջում են ժառանգության պահպանման և ժամանակակից քաղաքային պահանջների միջև հավասարակշռված մոտեցում։ Ռեաբիլիտացիան դիտարկվում է որպես համալիր գործընթաց, որը կարող է ներառել պատմական քաղաքային հյուսվածքի պահպանությունը, վնասված կամ փոփոխված տարածքների վերականգնման սկզբունքների մշակումը, հանրային տարածքների բարեկարգումը և ենթակառուցվածքների արդիականացման հնարավորությունների գնահատումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պատմական քարտեզները, հատակագծերը, ճարտարապետական փաստագրությունը և քաղաքաշինական այլ աղբյուրներ՝ քաղաքի կառուցվածքային փոփոխությունները և զարգացման հիմնական փուլերը վերականգնելու նպատակով։ Կարևորվում է նաև առանձին հուշարձանների պահպանությունը քաղաքի ամբողջական միջավայրից չառանձնացնելու սկզբունքը, քանի որ պատմական քաղաքի արժեքը ձևավորվում է ոչ միայն առանձին շինություններով, այլև դրանց փոխադարձ կապերով, փողոցների ու հրապարակների կառուցվածքով և ընդհանուր տարածական կազմակերպմամբ։ Առանձին ուղղություն է պատմական միջավայրի պահպանման, ժամանակակից գործառույթների ինտեգրման և կայուն քաղաքային զարգացման սկզբունքների համադրումը։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ռեաբիլիտացիան դիտարկել ոչ միայն որպես ֆիզիկական վերականգնում, այլև որպես պատմական միջավայրի շարունակականության և քաղաքային տարածքի կենսունակության պահպանման խնդիր։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքաշինության պատմության, ճարտարապետության, պատմամշակութային ժառանգության պահպանության և քաղաքային վերականգնման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ձևավորել պատմական քաղաքային միջավայրի ուսումնասիրման և վերականգնման գիտականորեն հիմնավորված սկզբունքներ։

Աշխատությունը նվիրված է 1999–2018 թվականներին Հայաստանի Հանրապետության և Լեհաստանի Հանրապետության միջև հարաբերությունների ձևավորման ու զարգացման հիմնական ուղղությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում քաղաքական երկխոսության, տնտեսական համագործակցության, միջխորհրդարանական կապերի, մշակութային ու գիտակրթական փոխգործակցության և պայմանագրաիրավական դաշտի զարգացման գործընթացներն են։ Երկու պետությունների միջև դիվանագիտական հարաբերությունները հաստատվել էին դեռևս 1992 թվականին, իսկ ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանում դրանք աստիճանաբար համալրվեցին նոր համաձայնագրերով, փոխադարձ պաշտոնական այցելություններով և համագործակցության տարբեր ձևաչափերով։ 1999 թվականին ստորագրվեցին, մասնավորապես, կրկնակի հարկումը բացառելուն և զբոսաշրջության ոլորտում համագործակցությանը վերաբերող փաստաթղթեր, հետագա տարիներին՝ պաշտպանության, հանցավորության դեմ պայքարի, տնտեսական համագործակցության և միջազգային ավտոմոբիլային փոխադրումների վերաբերյալ համաձայնագրեր։ Հետազոտության շրջանակում կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել բարձր մակարդակի քաղաքական շփումների ուսումնասիրությունը. 1999–2018 թվականներին տեղի են ունեցել Հայաստանի նախագահի, վարչապետի, Ազգային ժողովի նախագահի և արտաքին գործերի նախարարի մի շարք այցելություններ Լեհաստան, ինչպես նաև լեհ բարձրաստիճան պաշտոնյաների այցելություններ Հայաստան։ Առանձին ուղղություն է տնտեսական կապերի զարգացումը՝ առևտրաշրջանառության, ներդրումային համագործակցության և գործարար հարաբերությունների տեսանկյունից։ Միաժամանակ տվյալ ժամանակահատվածի ավարտին տնտեսական համագործակցության ծավալը համեմատաբար սահմանափակ էր. Լեհաստանի պաշտոնական տվյալներով՝ 2018 թվականին Լեհաստանին բաժին էր ընկնում Հայաստանի արտաքին առևտրաշրջանառության 0.71 տոկոսը։ Կարևորվում է նաև Լեհաստանի՝ որպես Եվրոպական միության անդամ պետության հետ Հայաստանի փոխգործակցության ուսումնասիրությունը, հատկապես ԵՄ Արևելյան գործընկերության և Հայաստան–ԵՄ հարաբերությունների զարգացման համատեքստում։ 2017 թվականին երկու երկրների արտաքին գործերի նախարարները, դիվանագիտական հարաբերությունների հաստատման 25-ամյակի առիթով, ընդգծում էին բարձր մակարդակի այցելությունների և կանոնավոր քաղաքական երկխոսության միջոցով ձևավորված համագործակցության հիմքը։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև Լեհաստանի հայկական համայնքի պատմական և ժամանակակից դերի գնահատումը. պաշտոնական երկկողմ շփումներում այն բազմիցս ներկայացվել է որպես երկու հասարակությունների միջև կապող օղակ։ 2018 թվականին արտաքին գործերի նախարարների հանդիպման ընթացքում քննարկվել են ինչպես երկկողմ ու բազմակողմ համագործակցության հարցերը, այնպես էլ Հայաստան–ԵՄ գործընկերության զարգացման հնարավորությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս 1999–2018 թվականների հայ-լեհական հարաբերությունները դիտարկել որպես բազմաոլորտ միջպետական փոխգործակցության գործընթաց՝ բացահայտելով դրա քաղաքական, տնտեսական, իրավական և մշակութային բաղադրիչների զարգացման առանձնահատկությունները։

Աշխատությունը նվիրված է բնագիտության բուսաբանական բաժնի տարբերակված ուսուցման մանկավարժական և մեթոդական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը հատուկ կրթական աջակցություն տրամադրող դպրոցական միջավայրում։ Հետազոտության կենտրոնում սովորողների անհատական կրթական կարիքներին, ճանաչողական հնարավորություններին, ուսուցման տեմպին և գիտելիքների յուրացման առանձնահատկություններին համապատասխան դասավանդման կազմակերպումն է։ Բույսերի վերաբերյալ ուսումնական նյութը դիտարկվում է որպես բնության մասին համակարգված պատկերացումների ձևավորման կարևոր միջոց, որի միջոցով սովորողները կարող են ճանաչել բույսերի հիմնական կառուցվածքային առանձնահատկությունները, կենսագործունեությունը, բազմազանությունը, շրջակա միջավայրի հետ կապերը և մարդու կյանքում դրանց նշանակությունը։ Տարբերակված ուսուցման շրջանակում կարևորվում է ուսումնական նյութի մատչելի ներկայացումը, առաջադրանքների բարդության աստիճանական փոփոխությունը և սովորողների անհատական առաջընթացի հաշվառումը։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել տեսողական նյութերի, բնական առարկաների դիտարկման, պարզ փորձերի, գործնական առաջադրանքների, նկարների, սխեմաների և ուսուցողական խաղերի կիրառման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տեսական գիտելիքը առօրյա փորձի հետ կապելուն, քանի որ բույսերի անմիջական դիտարկումը և դրանց մասին գործնական գործունեությունը կարող են նպաստել հասկացությունների ավելի կայուն յուրացմանը։ Կարող են դիտարկվել նաև ուսումնական նյութի փոքր փուլերի բաժանման, կրկնության, ամրապնդման և անհատական աջակցության մեթոդները՝ յուրաքանչյուր սովորողի համար հասանելի ուսումնական միջավայր ձևավորելու նպատակով։ Կարևորվում է ուսուցչի կողմից սովորողների կրթական առաջընթացի շարունակական գնահատումը, որի արդյունքների հիման վրա հնարավոր է փոփոխել առաջադրանքների ծավալը, բարդությունը և ներկայացման եղանակները։ Բուսաբանական գիտելիքների յուրացումը կարող է նպաստել ոչ միայն առարկայական գիտելիքների ձևավորմանը, այլև դիտողականության, համեմատելու, դասակարգելու, պատճառահետևանքային կապեր բացահայտելու և բնության նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունք զարգացնելու կարողություններին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է բնագիտության դասավանդման մեթոդիկայի, հատուկ մանկավարժության և տարբերակված ուսուցման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով հիմնավորել բուսաբանական նյութի արդյունավետ ու սովորողների անհատական կարիքներին համապատասխան ուսուցման մանկավարժական պայմանները։

Աշխատությունը նվիրված է շերտավոր առաձգական մարմինների լարվածադեֆորմացիոն վիճակի տեսական ուսումնասիրությանը հակահարթ դեֆորմացիայի և ոլորման պայմաններում։ Հետազոտության կենտրոնում բազմաշերտ կառուցվածքների մեխանիկական վարքն է՝ հաշվի առնելով առանձին շերտերի առաձգական հատկությունների տարբերությունները, դրանց փոխազդեցությունը և արտաքին բեռնավորման բնույթը։ Շերտավոր մարմինները դիտարկվում են որպես տարբեր մեխանիկական բնութագրերով նյութերից կազմված համակարգեր, որոնցում լարումների և դեֆորմացիաների բաշխումը կարող է էապես տարբերվել համասեռ առաձգական մարմինների համապատասխան պատկերից։ Հակահարթ դեֆորմացիայի դեպքում ուսումնասիրվում է այնպիսի վիճակ, երբ հիմնական տեղաշարժը տեղի է ունենում դիտարկվող հարթությանը ուղղահայաց ուղղությամբ, ինչը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել կառուցվածքի սահքային վարքի կարևոր օրինաչափությունները։ Ոլորման խնդիրներում ուշադրությունը կենտրոնացվում է արտաքին ոլորող ազդեցությունների հետևանքով առաջացող տեղաշարժերի, սահքային լարումների և դեֆորմացիաների տարածական բաշխման վրա։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ձևակերպվել առաձգականության տեսության համապատասխան սահմանային խնդիրները և ուսումնասիրվել դրանց լուծումները տարբեր երկրաչափական ու նյութական պայմաններում։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն շերտերի սահմաններում կիրառվող համակցման պայմանները, քանի որ դրանց միջոցով ապահովվում է հարակից նյութերի մեխանիկական փոխազդեցության նկարագրությունը։ Կարող է ուսումնասիրվել շերտերի հաստության, առաձգական պարամետրերի հարաբերակցության և մարմնի երկրաչափական կառուցվածքի ազդեցությունը լարվածադեֆորմացիոն վիճակի վրա։ Կարևորվում է նաև լարումների հնարավոր կենտրոնացման տիրույթների բացահայտումը, հատկապես տարբեր նյութերի սահմանների և կառուցվածքային առանձնահատկությունների շրջակայքում։ Վերլուծական և թվային մոտեցումների համադրումը հնարավորություն է տալիս համեմատելու տարբեր կառուցվածքային տարբերակների մեխանիկական արձագանքը և գնահատելու կիրառվող մոդելների ճշգրտությունը։ Նման խնդիրների ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի կոմպոզիտային և բազմաշերտ նյութերից պատրաստված ինժեներական տարրերի հաշվարկման համար, քանի որ դրանց հուսալիությունը մեծապես պայմանավորված է առանձին շերտերի և միջշերտային սահմանների մեխանիկական աշխատանքով։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է առաձգականության տեսության, շարունակական միջավայրի մեխանիկայի, կոմպոզիտային նյութերի մեխանիկայի և կիրառական մաթեմատիկայի մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել շերտավոր առաձգական համակարգերի դեֆորմացման ու լարվածային վիճակի հիմնական օրինաչափությունները։

Աշխատությունը նվիրված է տարածականորեն սահմանափակ կառուցվածքներում ալիքային դաշտերի անոմալ ուժեղացման ֆիզիկական և մաթեմատիկական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն պայմաններն են, որոնց դեպքում սահմանափակ չափերով միջավայրերում տարածվող ալիքների ամպլիտուդը որոշակի հաճախականությունների, երկրաչափական բնութագրերի կամ նյութական պարամետրերի դեպքում կարող է էապես մեծանալ։ Նման երևույթները կապված են ալիքների բազմակի անդրադարձումների, միջամտության, ռեզոնանսային գործընթացների և կառուցվածքի սահմանների հետ փոխազդեցության հետ, ինչի հետևանքով ալիքային էներգիայի տարածական բաշխումը կարող է զգալիորեն տարբերվել անսահման կամ համասեռ միջավայրերում դիտվող պատկերից։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել էլեկտրամագնիսական, ակուստիկական կամ այլ բնույթի ալիքային համակարգերի ընդհանուր մաթեմատիկական մոդելներ՝ առանձնացնելով այն օրինաչափությունները, որոնք կախված չեն ալիքի կոնկրետ ֆիզիկական բնույթից։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում կառուցվածքի երկրաչափության, սահմանային պայմանների, միջավայրի նյութական հատկությունների և արտաքին գրգռման հաճախականության ազդեցությանը։ Կարող են ուսումնասիրվել սեփական տատանման ձևերը և ռեզոնանսային հաճախականությունները՝ պարզելու, թե ինչպես է արտաքին ալիքային դաշտի փոխազդեցությունը համակարգի բնական ռեժիմների հետ հանգեցնում դաշտի տեղային կամ ընդհանուր ուժեղացման։ Կարևորվում է նաև դաշտի տարածական տեղայնացման խնդիրը, քանի որ սահմանափակ կառուցվածքի որոշ հատվածներում էներգիայի խտությունը կարող է զգալիորեն գերազանցել այլ տիրույթներում դիտվող արժեքները։ Մաթեմատիկական վերլուծությունը կարող է հիմնվել ալիքային հավասարումների, սպեկտրային խնդիրների և համապատասխան սահմանային պայմանների ուսումնասիրության վրա՝ հնարավորություն տալով որոշել համակարգի բնութագրերի և դաշտի արձագանքի միջև կապերը։ Թվային մոդելավորման կիրառումը կարող է լրացնել տեսական վերլուծությունը՝ ներկայացնելով ալիքային դաշտերի տարածական կառուցվածքը և դրանց փոփոխությունը տարբեր պարամետրերի դեպքում։ Նման հետազոտությունները կարևոր են ալիքատարների, ռեզոնատորների, ֆոտոնային և ակուստիկական կառուցվածքների ու այլ սահմանափակ ալիքային համակարգերի ֆիզիկայի համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ալիքների ֆիզիկայի, տատանումների և ռեզոնանսի տեսության, մաթեմատիկական ֆիզիկայի ու հաշվողական մոդելավորման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել սահմանափակ կառուցվածքներում ալիքային դաշտերի անոմալ ուժեղացման առաջացման հիմնական մեխանիզմներն ու օրինաչափությունները։

Աշխատությունը նվիրված է ագրարային ոլորտում ձեռնարկատիրական գործունեության ձևավորման և զարգացման տնտեսական, կազմակերպական ու կառավարչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Արարատի մարզի գյուղատնտեսական տնտեսությունների և գործարար միջավայրի օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում գյուղատնտեսական ձեռնարկատիրության զարգացմանը նպաստող և այն սահմանափակող գործոններն են, արտադրական ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը, ֆինանսավորման հասանելիությունը, գյուղատնտեսական արտադրանքի իրացման հնարավորությունները և տնտեսավարող սուբյեկտների մրցունակության բարձրացման պայմանները։ Ագրարային ձեռնարկատիրությունը դիտարկվում է որպես գյուղական տարածքների սոցիալ-տնտեսական զարգացման կարևոր բաղադրիչ, որը փոխկապակցված է զբաղվածության, եկամուտների ձևավորման, գյուղատնտեսական արտադրության արդյունավետության և շուկայական հարաբերությունների զարգացման հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել գյուղացիական տնտեսությունների և ագրարային կազմակերպությունների չափերը, արտադրական մասնագիտացումը, հողային ու աշխատանքային ռեսուրսների օգտագործումը, նյութատեխնիկական ապահովվածությունը և շուկաներին հասանելիությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ֆինանսական ռեսուրսների ներգրավման խնդիրներին, ներդրումային հնարավորություններին, վարկավորման պայմաններին և ձեռնարկատիրական ռիսկերի կառավարմանը, քանի որ գյուղատնտեսական գործունեությունը զգալիորեն կախված է ինչպես տնտեսական, այնպես էլ բնական և շուկայական գործոններից։ Կարևորվում է նաև արտադրողի և սպառողի միջև արդյունավետ տնտեսական կապերի ձևավորումը, գյուղատնտեսական արտադրանքի վերամշակման ու իրացման շղթաների զարգացումը և արտադրողների համագործակցության հնարավորությունների ընդլայնումը։ Արարատի մարզի օրինակով ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ձեռնարկատիրության զարգացման խնդիրները դիտարկել կոնկրետ տարածքային և գյուղատնտեսական առանձնահատկությունների համատեքստում՝ հաշվի առնելով արտադրության մասնագիտացումը և տեղական տնտեսական միջավայրը։ Առանձին ուղղություն կարող է լինել պետական աջակցության, խորհրդատվական ծառայությունների, ենթակառուցվածքների և գյուղատնտեսական կոոպերացիայի դերի գնահատումը՝ փոքր ու միջին տնտեսությունների տնտեսական կենսունակության բարձրացման տեսանկյունից։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև նորարարությունների, ժամանակակից տեխնոլոգիաների և կառավարման արդյունավետ մեթոդների ներդրման հնարավորությունները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ագրարային տնտեսագիտության, ձեռնարկատիրության, տարածքային զարգացման և գյուղատնտեսական կառավարման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել ագրարային ձեռնարկատիրության զարգացման հիմնական խոչընդոտները և հիմնավորել դրանց հաղթահարման տնտեսական ու կազմակերպական հնարավոր ուղղությունները։

Աշխատությունը նվիրված է գիտական իմացության հիմնական մեթոդների կիրառման մանկավարժական և մեթոդական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը ֆիզիկայի ուսուցման գործընթացում։ Հետազոտության կենտրոնում սովորողների գիտական մտածողության, հետազոտական կարողությունների և ֆիզիկական երևույթները պատճառահետևանքային կապերով ընկալելու հմտությունների ձևավորումն է։ Ֆիզիկայի ուսուցումը դիտարկվում է ոչ միայն որպես պատրաստի տեսական գիտելիքների փոխանցման գործընթաց, այլև որպես գիտական ճանաչողության տրամաբանությանը ծանոթանալու և այն ուսումնական գործունեության մեջ գործնականորեն կիրառելու հնարավորություն։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում դիտման, փորձի, համեմատության, չափման, վերլուծության, համադրման, վերացարկման, ընդհանրացման, մոդելավորման, վարկածի առաջադրման և ստուգման մեթոդներին։ Դրանց նպատակային կիրառումը կարող է օգնել սովորողներին հասկանալու, թե ինչպես են փորձնական տվյալներից ձևավորվում գիտական եզրահանգումներ, ինչպես են կառուցվում ֆիզիկական մոդելները և ինչպիսի կապ գոյություն ունի տեսական դրույթների ու փորձարարական փաստերի միջև։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել խնդրային ուսուցման, ֆիզիկական փորձերի, լաբորատոր աշխատանքների, ցուցադրական փորձերի և հետազոտական առաջադրանքների հնարավորությունները՝ գիտական մեթոդների յուրացումը կազմակերպելու տեսանկյունից։ Կարևորվում է սովորողի ակտիվ մասնակցությունը ճանաչողական գործընթացին, երբ նա ոչ միայն վերարտադրում է արդեն հայտնի գիտելիքը, այլև ձևակերպում է խնդիր, առաջարկում հնարավոր բացատրություններ, համադրում տվյալները և հիմնավորում ստացված եզրակացությունները։ Առանձին ուղղություն է մոդելավորման դերի ուսումնասիրությունը, քանի որ ֆիզիկական իրականության բազմաթիվ երևույթների բացատրությունը հիմնվում է իդեալականացված համակարգերի և մաթեմատիկական նկարագրությունների վրա։ Կարող է քննության առնվել նաև ուսուցչի դերը հետազոտական գործունեության կազմակերպման մեջ՝ որպես սովորողների ինքնուրույն մտածողությունն ուղղորդող և գիտական դատողության մշակույթ ձևավորող գործոն։ Գիտական իմացության մեթոդների համակարգված կիրառումը նպաստում է նաև քննադատական մտածողության զարգացմանը՝ սովորեցնելով տարբերակել ենթադրությունը, փորձարարական փաստը, մոդելը և տեսական եզրահանգումը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ֆիզիկայի դասավանդման մեթոդիկայի, մանկավարժության, գիտության մեթոդաբանության և հետազոտական ուսուցման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ֆիզիկայի դասավանդումը դարձնել գիտելիքի ակտիվ բացահայտման և գիտական մտածողության ձևավորման գործընթաց։