Հարություն Ալամդարյանը մանկավարժ

Литература

Այս ժողովածուն ներառում է Khachatur Abovian-ի ընտիր ստեղծագործությունները՝ ներկայացնելով նրա գրական և հասարակական գործունեության հիմնական ուղղությունները։ Այն առանձնահատուկ տեղ է հատկացնում նոր հայ գրականության ձևավորմանը, ժողովրդական լեզվի կիրառմանը և ազգային ինքնագիտակցության արթնացման գաղափարին։ Աբովյանի ստեղծագործություններում արտացոլվում են հայ ժողովրդի կենցաղը, սոցիալական խնդիրները, պատմական ճակատագրական իրադարձությունները և կրթության ու լուսավորության կարևորությունը։ Նրա արձակը և հրապարակախոսական գործերը բնորոշվում են պարզ, կենդանի լեզվով և իրականության անմիջական պատկերումով՝ նպատակ ունենալով մոտեցնել գրականությունը լայն հասարակությանը։ Ժողովածուն նաև ընդգծում է հեղինակի դերը որպես մանկավարժ և ազգային վերածննդի գաղափարախոս՝ ցույց տալով նրա ազդեցությունը հայ մշակույթի և գրականության զարգացման վրա։ Այս ընտրանին կարևոր է ինչպես գրականագիտական ուսումնասիրությունների, այնպես էլ հայ մշակույթի պատմության ընկալման համար։

Лингвистика

Աշխատանքը նվիրված է ժամանակակից հաղորդակցության կարևորագույն ոլորտներից մեկի՝ համացանցային դիսկուրսի լեզվական և արտալեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ անգլերեն փաստական նյութի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է այն հարցը, թե ինչպես է թվային հաղորդակցական միջավայրը ազդում լեզվի գործածության, հաղորդակցական վարքագծի, տեքստի կառուցվածքի և իմաստի ձևավորման վրա։ Ուսումնասիրության շրջանակում համացանցը դիտարկվում է ոչ միայն որպես տեղեկատվության փոխանցման տեխնիկական միջոց, այլև որպես ինքնատիպ հաղորդակցական միջավայր, որտեղ ձևավորվում են լեզվական նոր գործելակերպեր, փոխվում են ավանդական հաղորդակցության որոշ օրինաչափություններ և ի հայտ են գալիս խոսքի կազմակերպման նոր ձևեր։ Աշխատանքը կարևոր է հատկապես այն տեսանկյունից, որ համացանցային հաղորդակցությունը միավորում է գրավոր և բանավոր խոսքին բնորոշ հատկանիշներ՝ ստեղծելով յուրահատուկ միջանկյալ հաղորդակցական ձև։ Անգլերեն լեզվական նյութի ուսումնասիրության միջոցով ուշադրություն է դարձվում բառապաշարային, ձևաբանական, շարահյուսական, ոճական և գործաբանական առանձնահատկություններին, ինչպես նաև այն միջոցներին, որոնց օգնությամբ առցանց հաղորդակցության մասնակիցները արտահայտում են վերաբերմունք, հույզեր, գնահատականներ, մտադրություններ և սոցիալական դիրքորոշումներ։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև արտալեզվական գործոնների քննությունը, քանի որ թվային միջավայրում հաղորդակցության իմաստը հաճախ պայմանավորված է ոչ միայն բառերով և քերականական կառուցվածքներով, այլև հաղորդակցական իրավիճակով, մասնակիցների փոխհարաբերություններով, սոցիալական և մշակութային համատեքստով, հաղորդակցության նպատակով, տեխնիկական հնարավորություններով և օգտագործվող բազմաեղանակային միջոցներով։ Այս համատեքստում դիտարկվում են էլեկտրոնային նամակների, բլոգների, առցանց լրատվական նյութերի, ֆորումների, մեկնաբանությունների և այլ թվային հաղորդակցական ձևերի առանձնահատկությունները։ Համացանցային հաղորդակցության կարևոր բնութագրերից է նաև դրա համաժամանակյա և տարաժամանակյա ձևերի տարբերակումը, որը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են հաղորդակցության ժամանակային պայմանները ազդում խոսքի կառուցվածքի և հաղորդակցական ռազմավարությունների վրա։ Աշխատանքը անդրադառնում է նաև լեզվական քաղաքավարության դրսևորումներին, հաղորդակցական նորմերին, խոսքային ներգործության միջոցներին և այն երևույթներին, որոնք կարող են առաջանալ առցանց փոխգործակցության ընթացքում, այդ թվում՝ ագրեսիվ խոսքին և ատելության խոսքին։ Այս ուսումնասիրության արժեքը պայմանավորված է նաև դրա միջգիտակարգային բնույթով․ համացանցային դիսկուրսի վերլուծությունը կապվում է գործաբանական լեզվաբանության, հանրալեզվաբանության, հոգելեզվաբանության, հաղորդակցության տեսության և սոցիոլոգիայի հետ։ Հետազոտական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս համացանցային խոսքը դիտարկել ոչ միայն որպես լեզվական միավորների ամբողջություն, այլև որպես սոցիալական փոխգործակցության, ինքնարտահայտման և իմաստի համատեղ կառուցման գործընթաց։ Արդյունքում աշխատանքը ձևավորում է ամբողջական պատկերացում այն մասին, թե ինչպես է թվային միջավայրը վերափոխում լեզվական հաղորդակցությունը, ինչպիսի նոր լեզվաոճական և գործաբանական երևույթներ են առաջանում առցանց միջավայրում, և ինչպես են լեզվական ու արտալեզվական գործոնները փոխկապակցվում հաղորդակցության արդյունավետության և ընկալման գործընթացում։ Այս ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել լեզվաբանության, անգլերեն լեզվի, դիսկուրսի վերլուծության, հաղորդակցության և մեդիալեզվաբանության ոլորտներով հետաքրքրվող ուսանողների, հետազոտողների և մասնագետների համար։

Другие предметы

Այս աշխատությունը նվիրված է Կարսում իրականացված հնագիտական պեղումների արդյունքների և այդ ընթացքում հայտնաբերված IX դարի հայկական արձանագրության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտությունը կարևոր է հատկապես այն պատճառով, որ Կարսը վաղ միջնադարում եղել է Վանանդ գավառի և Շիրակի տարածաշրջանի կարևորագույն ռազմաքաղաքական կենտրոններից մեկը, իսկ IX–X դարերում աստիճանաբար վերածվել է Բագրատունյաց Հայաստանի նշանակալի կենտրոնի։ Աշխատության առանցքում դրված հնագիտական նյութի և վիմագրական աղբյուրի համադրումը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացում կազմել քաղաքի պատմական զարգացման, իշխանական տների հարաբերությունների և IX դարի վերջի քաղաքական իրադարձությունների վերաբերյալ։ Կարսի միջնաբերդը և քաղաքի ռազմավարական դիրքը նրան առանձնահատուկ նշանակություն էին հաղորդում, քանի որ այն վերահսկում էր Շիրակի մատույցները և կարևոր դեր ուներ տարածաշրջանի պաշտպանական համակարգում։ IX դարի վերջին Կարսը կապված էր Վանանդի հին իշխանական տոհմի և Բագրատունիների միջև իշխանության վերադասավորումների հետ։ 888 թվականին Վանանդի իշխան Սահակ Մլեհի ապստամբությունից հետո Վանանդը Կարսով միացվեց Բագրատունիների տիրույթներին, իսկ Աբաս սպարապետը Կարսն ամրացրեց և այնտեղ պալատ կառուցեց՝ քաղաքը դարձնելով հայոց սպարապետների նստավայր։ Հնագիտական պեղումների նշանակությունը հենց այս պատմական միջավայրի նյութական վկայությունները բացահայտելու մեջ է։ Պեղումների միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել քաղաքի կառուցապատումը, պաշտպանական կառույցները, եկեղեցական և աշխարհիկ շինությունները, շինարարական տեխնիկան, օգտագործված նյութերը և տարբեր ժամանակաշրջանների մշակութային շերտերի փոխհարաբերությունը։ Նման նյութերը լրացնում են գրավոր աղբյուրները և թույլ են տալիս վերականգնել քաղաքի պատմական կերպարը ոչ միայն մատենագիտական հիշատակությունների, այլև անմիջական նյութական վկայությունների հիման վրա։ Աշխատության առանձնահատուկ արժեքը կապված է հայտնաբերված հայկական արձանագրության հետ։ Արձանագրությունը հայտնաբերվել է 1917 թվականին Կարսում՝ Սուրբ Առաքելոց Կաթողիկեի շենքի մոտ, և ըստ հետազոտական աղբյուրների՝ այն հայտնաբերել է Ս. Վ. Տեր-Ավետիսյանը։ Արձանագրության բովանդակությունը վերաբերում է Ատրներսեհի դստերը և Աբաս Հայոց սպարապետի կնոջը, դրանով իսկ կարևոր տեղեկություն հաղորդելով IX դարի վերջի իշխանական տոհմերի ազգակցական կապերի մասին։ Վիմագրական այս վկայությունը հատկապես արժեքավոր է պատմական անձանց նույնականացման և նրանց փոխհարաբերությունների վերականգնման տեսանկյունից։ Արձանագրության միջոցով հնարավոր է լրացնել պատմիչների հաղորդած տեղեկությունները և ավելի հստակեցնել Բագրատունիների ու հարակից իշխանական տների միջև գոյություն ունեցած ամուսնական ու քաղաքական կապերը։ Ատրներսեհի դստեր՝ Աբաս սպարապետի կնոջ լինելը կարևոր փաստ է, քանի որ այն վկայում է ոչ միայն ընտանեկան կապի, այլև ժամանակաշրջանի քաղաքական հարաբերությունների բնույթի մասին։ Հետագա պատմական աղբյուրներում նույնպես հիշատակվում է Ատրներսեհի և Աբասի փոխհարաբերությունների բարդ քաղաքական համատեքստը։ Աշխատությունը կարող է դիտարկվել նաև որպես պատմական աղբյուրագիտության օրինակ, որտեղ հնագիտական նյութը և վիմագրական տվյալը համադրվում են մատենագիտական աղբյուրների հետ։ Այս մեթոդը հնարավորություն է տալիս ստուգել կամ լրացնել պատմիչների տեղեկությունները, ճշգրտել անձանց անունները, տոհմական պատկանելությունը, պաշտոնները և պատմական իրադարձությունների ժամանակագրությունը։ Հատկապես վաղ միջնադարի ուսումնասիրության համար նման արձանագրությունները մեծ արժեք ունեն, քանի որ դրանք հաճախ ստեղծվել են հենց ուսումնասիրվող ժամանակաշրջանում և անմիջականորեն կապված են կոնկրետ անձանց, շինությունների կամ իրադարձությունների հետ։ Կարսի պատմական նշանակությունը հետագայում ևս շարունակվել է․ X դարի առաջին կեսին քաղաքը դարձավ Բագրատունյաց թագավորության կարևոր կենտրոն, իսկ 929 թվականին Աբաս թագավորը այն դարձրեց թագավորանիստ և ամրացրեց միջնաբերդը։ 930–940 թվականներին այնտեղ կառուցվեց Սուրբ Առաքելոց եկեղեցին, իսկ 961 թվականին Աշոտ Գ Ողորմածը արքունիքը տեղափոխեց Անի։ Այս հետագա զարգացումների ֆոնին IX դարի արձանագրությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է քաղաքի՝ որպես Բագրատունյաց իշխանական կենտրոնի ձևավորման վաղ փուլի ուսումնասիրության համար։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ արձանագրությունը կարող է ծառայել որպես քաղաքական պատմության, տոհմաբանության և միջնադարյան հայկական վիմագրության ուսումնասիրության աղբյուր։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու իշխանական տիտղոսների կիրառությունը, ամուսնական դաշինքների դերը, Բագրատունյաց տոհմի ներքին հարաբերությունները և տարածաշրջանի իշխանական համակարգը։ Միաժամանակ պեղումների նյութերը կարող են պատկերացում տալ Կարսի քաղաքային մշակույթի և ճարտարապետական միջավայրի մասին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը Կարսի հնագիտական ուսումնասիրությունը և IX դարի հայկական արձանագրության հայտնաբերումն ու վերլուծությունը միավորում է մեկ պատմահնագիտական խնդրի շուրջ՝ բացահայտելու քաղաքի վաղ միջնադարյան նշանակությունը, Բագրատունյաց ժամանակաշրջանի քաղաքական ու տոհմական հարաբերությունները և նյութական ու վիմագրական աղբյուրների միջոցով լրացնելու Կարսի պատմության վերաբերյալ առկա գիտելիքները։

Психология

Այս ուսումնասիրությունը վերլուծում է հուզական ինտելեկտի և անձնային առանձնահատկությունների ազդեցությունը ուսանողների ակադեմիական առաջադիմության վրա՝ ընդգծելով ճանաչողական, հուզական և վարքային գործոնների փոխկապակցվածությունը ուսումնական գործընթացում։ Նշվում է, որ հուզական ինտելեկտը, ներառյալ սեփական և ուրիշների հույզերի ճանաչումը, կառավարումը և կառուցողական արտահայտումը, կարևոր դեր ունի ուսման ընթացքում ինքնակարգավորման, սթրեսի հաղթահարման և մոտիվացիայի պահպանման մեջ։ Բարձր հուզական ինտելեկտ ունեցող ուսանողները սովորաբար ավելի արդյունավետ են հարմարվում ուսումնական պահանջներին, կարողանում են հաղթահարել քննաշրջանային լարվածությունը և կառուցել համագործակցային հարաբերություններ դասընկերների ու դասախոսների հետ։ Միաժամանակ ընդգծվում է, որ անձնային առանձնահատկությունները՝ ինչպիսիք են պատասխանատվության զգացումը, համառությունը, ինքնավստահությունը, բացվածությունը փորձի նկատմամբ և նպատակասլացությունը, էական ազդեցություն ունեն ուսումնական հաջողությունների վրա։ Վերլուծվում է նաև, որ ներքին մոտիվացիան և ինքնարդյունավետության զգացումը կարող են ուժեղացնել հուզական ինտելեկտի դրական ազդեցությունը, ստեղծելով կայուն հիմք բարձր առաջադիմության համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ցույց է տալիս, որ ուսանողների ակադեմիական հաջողությունը պայմանավորված է ոչ միայն ինտելեկտուալ կարողություններով, այլ նաև հուզական և անձնային գործոնների համալիր փոխազդեցությամբ, որոնք միասին ձևավորում են ուսումնական վարքի արդյունավետությունը։

Математика

Այս աշխատությունը նվիրված է շեյփերի ընդհանրացված տեսության և անընդհատ փոխակերպումների խմբերի շարժունակության (mobility) ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով ժամանակակից մաթեմատիկայի, երկրաչափության և տոպոլոգիայի սահմանային ոլորտներում ձևավորվող նոր տեսական մոտեցումները։ Գրքում վերլուծվում է «shape» հասկացության ընդհանրացումը՝ որպես ոչ միայն դասական երկրաչափական օբյեկտ, այլև ինվարիանտ կառուցվածք, որը պահպանվում է տարբեր փոխակերպումների խմբերի գործողության ներքո։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Լի խմբերի և դիֆերենցիալ երկրաչափության գործիքների կիրառությանը՝ անընդհատ փոխակերպումների խմբերի շարժունակության, դասակարգման և գործողությունների դինամիկայի ուսումնասիրության համար։ Աշխատությունում ներկայացվում են մաթեմատիկական մոդելներ, որոնք նկարագրում են շեյփերի տարածություններում ինվարիանտների պահպանումը, ինչպես նաև դրանց կապը սիմետրիայի, կորության և մետրիկ կառուցվածքների հետ։ Քննարկվում են նաև տոպոլոգիական և ալգեբրայական մոտեցումները՝ որոնք թույլ են տալիս ձևավորել միասնական պատկեր շեյփերի տարածությունների վարքագծի վերաբերյալ բարձր չափայնական և ոչ էվկլիդյան միջավայրերում։ Վերլուծվում են նաև հնարավոր կիրառությունները տեսական ֆիզիկայում, մասնավորապես դաշտերի տեսության և սիմետրիայի սկզբունքների ուսումնասիրության համատեքստում։ Գրքի նպատակն է զարգացնել ընդհանրացված երկրաչափական տեսություն, որը կապում է շեյփերի կառուցվածքային հատկությունները և փոխակերպումների խմբերի դինամիկան մեկ միասնական մաթեմատիկական շրջանակում։

Экономика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է ՀՀ-ում եկամտահարկի մոդելների կիրառման առանձնահատկությունների վերլուծությանը՝ ընդգծելով հարկային քաղաքականության կառուցվածքը, դրա զարգացման տրամաբանությունը և կիրառական արդյունավետությունը տնտեսական տարբեր սուբյեկտների համար։ Դիտարկվում են եկամտահարկի հիմնական մոդելները՝ համամասնական (flat tax), պրոգրեսիվ և խառը մոտեցումներ, ինչպես նաև դրանց ազդեցությունը հարկային բեռի բաշխման, սոցիալական արդարության և պետական բյուջեի եկամուտների ձևավորման վրա։ Աշխատանքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ՀՀ հարկային համակարգի վերջին բարեփոխումներին, որոնց արդյունքում ներդրվել է համամասնական եկամտահարկի մոդել՝ նպատակ ունենալով պարզեցնել վարչարարությունը, բարձրացնել հարկային կարգապահությունը և նվազեցնել ստվերային տնտեսության ծավալները։ Վերլուծվում են նաև այդ մոդելի առավելություններն ու սահմանափակումները՝ ներառյալ սոցիալական անհավասարության հնարավոր խորացումը և բարձր եկամուտ ունեցող խմբերի հարկային բեռի հարաբերական փոփոխությունները։ Քննարկվում են նաև միջազգային փորձի օրինակներ, որտեղ պրոգրեսիվ հարկման համակարգերը կիրառվում են սոցիալական հավասարակշռության ապահովման նպատակով, և համադրվում են ՀՀ իրականության հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում հարկային վարչարարության թվայնացմանը, եկամուտների հայտարարագրման համակարգերին և վերահսկողության մեխանիզմներին, որոնք ապահովում են հարկային քաղաքականության արդյունավետ իրականացումը։ Ընդգծվում է, որ եկամտահարկի մոդելի ընտրությունը ոչ միայն տնտեսական, այլ նաև սոցիալական և քաղաքական որոշում է, որը պետք է հավասարակշռի բյուջետային կայունությունը, տնտեսական աճը և սոցիալական արդարությունը։