Անգլիայի և Իռլանդիայի միացյալ եկեղեցու առավոտյան և երեկոյան աղոթքների ու Սուրբ Հաղորդության կարգերը

Психология

Նյութը նվիրված է բարդ որոշումների ընդունման ընթացքում մարդու հոգեբանական գործընթացների, ճանաչողական մեխանիզմների և վարքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Բարդ որոշումը սովորաբար առաջանում է այն իրավիճակներում, երբ անհատը պետք է ընտրություն կատարի մի քանի հնարավոր տարբերակների միջև՝ սահմանափակ տեղեկատվության, անորոշության, ժամանակային ճնշման կամ հակասական նպատակների պայմաններում։ Այդպիսի իրավիճակներում որոշման որակի վրա ազդում են ոչ միայն տրամաբանական վերլուծությունն ու առկա տեղեկատվությունը, այլև մարդու հույզերը, նախկին փորձը, արժեքները, սպասումները, ռիսկի նկատմամբ վերաբերմունքը և իրավիճակի սուբյեկտիվ ընկալումը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է այն գործընթացի վերլուծությունը, որի միջոցով մարդը հավաքում, ընտրում և մշակում է որոշման համար անհրաժեշտ տեղեկատվությունը։ Մարդու ճանաչողական ռեսուրսների սահմանափակությունը կարող է հանգեցնել նրան, որ բոլոր հնարավոր տարբերակները և դրանց հետևանքները լիարժեքորեն չեն գնահատվում, ինչի արդյունքում որոշումը կարող է հիմնվել պարզեցված մտավոր ռազմավարությունների կամ այսպես կոչված էվրիստիկաների վրա։ Այդ ռազմավարությունները որոշ դեպքերում օգնում են արագ կողմնորոշվել, սակայն կարող են նաև առաջացնել համակարգված սխալներ և կողմնակալություններ։ Բարդ որոշումների վրա զգալի ազդեցություն ունեն նաև հույզերը։ Վախը, անհանգստությունը, վստահությունը, ոգևորությունը կամ հիասթափությունը կարող են փոխել ռիսկի գնահատումը և տարբեր այլընտրանքների նկատմամբ մարդու վերաբերմունքը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի անորոշության պայմաններում որոշումների կայացումը, երբ ապագա արդյունքները հնարավոր չէ ճշգրիտ կանխատեսել։ Նման իրավիճակներում անհատը կարող է չափազանց մեծ նշանակություն տալ հնարավոր կորուստներին, գերագնահատել քիչ հավանական իրադարձությունները կամ հակառակը՝ թերագնահատել երկարաժամկետ ռիսկերը։ Նյութը կարող է անդրադառնալ նաև պատասխանատվության, ինքնավստահության և որոշման հետևանքների նկատմամբ անձնական վերաբերմունքի դերին։ Բարդ ընտրությունների ժամանակ սոցիալական միջավայրը ևս կարող է էական ազդեցություն ունենալ, քանի որ մարդու որոշումները հաճախ պայմանավորված են այլ անձանց կարծիքներով, հասարակական սպասումներով, խմբային նորմերով կամ հեղինակավոր անձանց ազդեցությամբ։ Կարևոր է նաև ուսումնասիրել ժամանակային սահմանափակումների ազդեցությունը, քանի որ արագ որոշում պահանջող իրավիճակներում մարդը կարող է ավելի շատ հիմնվել ինտուիցիայի և նախկին փորձի վրա, մինչդեռ բավարար ժամանակի առկայության դեպքում հնարավոր է ավելի մանրամասն վերլուծել այլընտրանքներն ու դրանց հետևանքները։ Հոգեբանական տեսանկյունից բարդ որոշումների արդյունավետությունը կարող է բարձրանալ, եթե անհատը կարողանա հստակ ձևակերպել խնդիրը, առանձնացնել առաջնահերթությունները, տարբերակել փաստերը ենթադրություններից, գնահատել հնարավոր ռիսկերը և գիտակցել սեփական ճանաչողական կողմնակալությունները։ Այս գործընթացում կարևոր դեր ունի նաև հետադարձ վերլուծությունը, որի միջոցով մարդը կարող է գնահատել նախկին որոշումների արդյունքները և կատարելագործել հետագա ընտրությունների ռազմավարությունները։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ կառավարման, կրթության, բիզնեսի, մասնագիտական գործունեության և առօրյա կյանքի տարբեր ոլորտներում, որտեղ անհրաժեշտ է ընտրություն կատարել անորոշության և հակասական պահանջների պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ, նյութը բարդ որոշումների ընդունումը դիտարկում է որպես փոխկապակցված ճանաչողական, հուզական և սոցիալական գործընթացների ամբողջություն՝ բացահայտելով այն գործոնները, որոնք կարող են նպաստել ավելի հիմնավորված ընտրության կատարմանը կամ, հակառակը, հանգեցնել որոշումների սխալների և կողմնակալությունների։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է Ղարաբաղի բարբառի արդի վիճակի, լեզվական առանձնահատկությունների և պահպանման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բարբառի հնչյունական, բառային, քերականական և շարահյուսական համակարգերն են, ինչպես նաև դրանցում ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցած փոփոխություններն ու ժամանակակից լեզվական միջավայրի ազդեցությունները։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է հայ բարբառագիտության տեսանկյունից, քանի որ Ղարաբաղի բարբառը հայերենի տարածքային տարբերակների համակարգում առանձնահատուկ տեղ է զբաղեցնում և իր լեզվական կառուցվածքում արտացոլում է տվյալ տարածաշրջանի պատմական, մշակութային ու հասարակական զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս դիտարկել բարբառի ներկայիս գործածության շրջանակները, խոսողների լեզվական վարքագիծը, սերունդների միջև լեզվական փոխանցման գործընթացը և այն գործոնները, որոնք կարող են նպաստել բարբառի պահպանմանը կամ, հակառակը, սահմանափակել դրա կենսունակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բարբառի և գրական հայերենի փոխհարաբերությանը, ինչպես նաև այլ լեզվական ազդեցություններին, որոնք կարող են անդրադառնալ բառապաշարի, արտասանության, քերականական ձևերի և խոսքի կառուցվածքի վրա։ Բարբառի արդի վիճակի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս արձանագրելու այն լեզվական հատկանիշները, որոնք դեռևս պահպանվում են, և միաժամանակ բացահայտելու այն երևույթները, որոնք ենթարկվում են փոփոխության կամ աստիճանական կորստի։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է պահպանման հեռանկարների քննարկումը, քանի որ բարբառի կենսունակությունը կախված է ոչ միայն դրա լեզվական առանձնահատկություններից, այլև սոցիալական միջավայրից, խոսողների թվից, սերունդների միջև փոխանցումից, կրթական ու մշակութային նախաձեռնություններից և բարբառային նյութի փաստագրումից։ Այս առումով աշխատանքը կարող է կարևորել բանավոր խոսքի գրանցումը, բառարանների և բարբառագիտական շտեմարանների ստեղծումը, ժողովրդական բանահյուսության ու բանավոր պատմությունների հավաքագրումը և բարբառային նյութի գիտական ուսումնասիրության շարունակականությունը։ Ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նաև մշակութային ժառանգության պահպանման տեսանկյունից, քանի որ բարբառը միայն հաղորդակցական միջոց չէ, այլ տվյալ համայնքի պատմական հիշողության, մշակութային ինքնության և բանավոր ավանդույթի կարևոր կրող։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել հայերենագիտությամբ, բարբառագիտությամբ, լեզվաբանությամբ, բանահյուսությամբ և մշակութային ժառանգության պահպանմամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը համադրում է լեզվաբանական նկարագրությունը և սոցիալ-մշակութային դիտարկումը՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել Ղարաբաղի բարբառի ներկայիս լեզվական պատկերը, բացահայտել դրա փոփոխության հիմնական միտումները և քննարկել պահպանման ու հետագա ուսումնասիրության հնարավոր ուղիները։

Литература

Աշխատությունը նվիրված է Խիկարի մասին պատմությունների և խրատական զրույցների ուսումնասիրությանը հայ մատենագրության մեջ՝ հինարևելյան գրական ավանդույթների, մշակութային փոխազդեցությունների և գրական ժառանգության փոխանցման պատմության համատեքստում։ Քննարկվում են հինարևելյան իմաստասիրական և խրատական գրականության ձևավորման առանձնահատկությունները, իմաստուն խորհրդատուի կերպարի նշանակությունը և բարոյախրատական գաղափարների արտահայտման գեղարվեստական միջոցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Խիկարի կերպարի ծագմանը, ասորական և մերձավորարևելյան գրական ավանդույթներում նրա մասին պատմությունների տարածմանը, ինչպես նաև դրանց հայերեն տարբերակների ձևավորման և պահպանման հարցերին։ Ուսումնասիրվում են հայկական ձեռագրական աղբյուրները, պատմության տարբեր խմբագրությունները, թարգմանական առանձնահատկությունները և տեքստային տարբերությունների հնարավոր պատճառները։ Դիտարկվում են իմաստության, արդարության, հավատարմության, մարդկային հարաբերությունների, բարոյական պատասխանատվության և խոհեմության վերաբերյալ գաղափարները, որոնք արտահայտվում են պատմողական դրվագների, առակների և խրատների միջոցով։ Կարևորվում են հայ մատենագրության և հինարևելյան գրականության միջև առկա թեմատիկ, կառուցվածքային ու գաղափարական ընդհանրությունները, ինչպես նաև հայկական գրական միջավայրում օտարալեզու ստեղծագործությունների յուրացման և վերամշակման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համեմատական վերլուծության ենթարկվել հայկական, ասորական և այլ լեզուներով պահպանված տարբերակները՝ բացահայտելու պատմության փոխանցման ուղիները, կերպարային համակարգի փոփոխությունները և բարոյախրատական բովանդակության զարգացումը։ Անդրադարձ է կատարվում միջնադարյան հայկական գրականության մեջ իմաստասիրական զրույցների, առակների և խրատական պատմությունների տարածմանը, դրանց կրթադաստիարակչական նշանակությանը և ընթերցողական ընկալման առանձնահատկություններին։ Առանձնացվում են բանավոր ու գրավոր ավանդույթների փոխհարաբերության, գրական փոխառությունների, տեքստերի խմբագրման և մշակութային միջնորդության հետ կապված խնդիրները։ Կարևորվում են նաև պատմության լեզվաոճական առանձնահատկությունները, պատկերավոր արտահայտությունները, խորհրդանշական դրվագները և դրանց կապը հինարևելյան իմաստության գրականության ավանդույթների հետ։ Աշխատությունը կարող է նպաստել հայ թարգմանական մատենագրության, միջնադարյան գրական կապերի և հինարևելյան գրական ժառանգության ուսումնասիրության խորացմանը։ Հետազոտությունը նշանակություն ունի հայկական և մերձավորարևելյան մշակույթների փոխազդեցության, գրական տեքստերի պատմական փոխանցման և համեմատական գրականագիտության զարգացման օրինաչափությունների բացահայտման համար։ Այն օգտակար է հայագետների, գրականագետների, արևելագետների, բանասերների, ձեռագրագետների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

География

Այս թեման վերաբերում է էկոհամակարգերի կայունության գնահատման մեջ կենսաերկրաքիմիական ցիկլերի դերին՝ որպես հիմնական ֆունկցիոնալ չափանիշ։ Այն ուսումնասիրում է, թե ինչպես են քիմիական տարրերը՝ ածխածինը, ազոտը, ֆոսֆորը, ջուրը և այլ կենսական նյութեր, շրջանառվում կենսոլորտում՝ անցնելով կենսաբանական, երկրաբանական և քիմիական բաղադրիչներով, և ինչպես է այդ շարունակական շրջանառությունը ապահովում էկոհամակարգերի ինքնակարգավորումը և երկարաժամկետ կայունությունը։ Կենսաերկրաքիմիական ցիկլերի հավասարակշռված ընթացքը նպաստում է էներգիայի և նյութերի արդյունավետ բաշխմանը, կենսաբազմազանության պահպանմանը և էկոլոգիական համակարգերի դիմադրողականությանը արտաքին ազդեցությունների նկատմամբ, ինչպիսիք են կլիմայական փոփոխությունները կամ մարդածին միջամտությունները։ Երբ այս ցիկլերը խախտվում են, օրինակ՝ աղտոտման, անտառահատման կամ արդյունաբերական գործունեության հետևանքով, էկոհամակարգերը կորցնում են իրենց ինքնակարգավորման ունակությունը, ինչը կարող է հանգեցնել դեգրադացիայի կամ նույնիսկ փլուզման։ Այսպիսով, կենսաերկրաքիմիական ցիկլերի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս հասկանալ էկոհամակարգերի կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ կայունության հիմքերը և գնահատել դրանց խոցելիությունը տարբեր բնապահպանական փոփոխությունների պայմաններում։

Лингвистика

Ուսումնական բնույթի այս աշխատությունը նախատեսված է հայ սովորողների համար և ուղղված է ռուսաց լեզվի ընթերցանության, բառապաշարի, խոսքային կարողությունների և տեքստի ընկալման սկզբնական հմտությունների ձևավորմանը։ Նյութերի ընտրության հիմքում ընկած է լեզվի աստիճանական յուրացման սկզբունքը՝ պարզ և մատչելի տեքստերից անցում կատարելով համեմատաբար բարդ բառապաշար ու քերականական կառուցվածքներ պարունակող հատվածների։ Ընթերցանության համար նախատեսված նյութերը հնարավորություն են տալիս սովորողներին գործնականորեն ծանոթանալ ռուսերեն բառերի կիրառությանը, նախադասությունների կառուցվածքին, արտահայտչական միջոցներին և կապակցված խոսքի առանձնահատկություններին։ Կարևորվում է ոչ միայն տեքստի տեխնիկական ընթերցումը, այլև դրա իմաստային ընկալումը, հիմնական մտքի առանձնացումը, նոր բառերի յուրացումը և դրանք բանավոր կամ գրավոր խոսքում օգտագործելու կարողության զարգացումը։ Հայալեզու սովորողների համար նախատեսված լինելը պայմանավորում է նյութի մեթոդական կառուցվածքը՝ հաշվի առնելով ռուսերենը որպես երկրորդ կամ օտար լեզու սովորելու առանձնահատկությունները և երկու լեզուների միջև առկա տարբերությունները։ Տեքստերի միջոցով հնարավոր է միաժամանակ զարգացնել ճիշտ արտասանությունը, ընթերցանության սահունությունը, բառապաշարային պաշարը և քերականական ձևերի ճանաչման կարողությունը։ Ժողովածուային կառուցվածքը հնարավորություն է տալիս մեկ ուսումնական աղբյուրում ներկայացնել տարբեր թեմաներով և բովանդակությամբ ընթերցանության նյութեր, որոնք կարող են ունենալ ինչպես կրթական ու դաստիարակչական, այնպես էլ ճանաչողական նշանակություն։ Ընտրված հատվածները կարող են սովորողին ծանոթացնել առօրյա կյանքի, բնության, հասարակական հարաբերությունների, մշակույթի, բարոյական արժեքների և այլ թեմաների հետ՝ միաժամանակ ծառայելով լեզվական գիտելիքների ամրապնդմանը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի նման ձեռնարկների կիրառումը հայ-ռուսական կրթական և մշակութային կապերի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ դրանք արտացոլում են այն մեթոդական մոտեցումները, որոնց միջոցով տարբեր ժամանակաշրջաններում կազմակերպվել է ռուսաց լեզվի ուսուցումը հայ սովորողների շրջանում։ Աշխատությունը կարող է դիտարկվել նաև որպես պատմամանկավարժական աղբյուր, որը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել ժամանակի դպրոցական կրթության բովանդակությունը, ընթերցանության համար նյութերի ընտրության սկզբունքները և լեզուների դասավանդման մեթոդական պատկերացումները։ Այն կարող է օգտակար լինել ռուսաց լեզվի ուսուցման պատմությամբ, հայ-ռուսական կրթական կապերով, դասավանդման մեթոդիկայով և հին ուսումնական գրականությամբ հետաքրքրվող լեզվաբանների, մանկավարժների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Технология

Աշխատությունը նվիրված է պատահական բլոկ-հիերարխիկ ցանցերի տոպոլոգիական բնութագրիչների ավտոմատացված հետազոտության համակարգի մշակմանը։ Ուսումնասիրության հիմքում բարդ ցանցերի տեսությունն է, որտեղ ցանցը ներկայացվում է որպես հանգույցների և դրանց միջև կապերի համակարգ, իսկ հանգույցները կարող են միավորվել տարբեր խմբերի կամ համայնքների՝ ըստ իրենց կապերի կառուցվածքի։ Բլոկ-հիերարխիկ մոդելը հնարավորություն է տալիս նկարագրել բազմամակարդակ և համայնքային կառուցվածք ունեցող ցանցեր՝ հաշվի առնելով ինչպես առանձին հանգույցների միջև փոխկապակցվածությունը, այնպես էլ ավելի խոշոր խմբերի և ենթախմբերի ձևավորումը։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է հատկացվում նման պատահական ցանցերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը և դրանց քանակական գնահատմանը։ Տոպոլոգիական բնութագրիչների շարքում կարող են դիտարկվել հանգույցների աստիճանները, կապերի խտությունը, միջին հեռավորությունները, կլաստերացման մակարդակը, կապակցվածության հատկությունները, համայնքային կառուցվածքը և այլ չափորոշիչներ, որոնք հնարավորություն են տալիս նկարագրել ցանցի ներքին կազմակերպվածությունը։ Հետազոտության առանձնահատկությունն այն է, որ այդ գործընթացը նախատեսվում է իրականացնել ավտոմատացված համակարգի միջոցով՝ նվազեցնելով մեծածավալ հաշվարկների և բազմակի փորձարկումների ժամանակ կատարվող ձեռքով աշխատանքի անհրաժեշտությունը։ Համակարգի մշակումը ենթադրում է տվյալների ներմուծման, պատահական ցանցերի գեներացման կամ մշակման, անհրաժեշտ տոպոլոգիական ցուցանիշների հաշվարկման, արդյունքների պահպանման և դրանց վերլուծության գործիքների համադրում։ Այդպիսի մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տարբեր պարամետրերով կառուցված ցանցերի վարքագիծը, կատարել բազմաթիվ փորձարկումներ և համեմատել ստացված արդյունքները։ Աշխատանքի գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ պատահական բլոկ-հիերարխիկ ցանցերի ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել բարդ համակարգերում համայնքային և հիերարխիկ կառուցվածքների ձևավորման օրինաչափությունների ավելի լավ ըմբռնմանը։ Ավտոմատացման բաղադրիչը, իր հերթին, հնարավորություն է տալիս բարձրացնել հաշվարկների արագությունն ու վերարտադրելիությունը և ստեղծել հետազոտական գործիք, որը կարող է կիրառվել տարբեր պարամետրերի և ցանցային մոդելների համեմատական ուսումնասիրության համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել համակարգչային գիտության, կիրառական մաթեմատիկայի, ցանցերի տեսության, տվյալների վերլուծության և ծրագրային համակարգերի մշակման ոլորտներով զբաղվող մասնագետներին ու ուսանողներին։ Այն հատկապես օգտակար կարող է լինել այն հետազոտողների համար, ովքեր զբաղվում են բարդ ցանցերի մոդելավորմամբ, ցանցային կառուցվածքների քանակական վերլուծությամբ և դրանց ուսումնասիրության ավտոմատացման խնդիրներով։