Անկայուն և անցումային հասարակական համակարգերի և դրանց պետականության զարգացման առանձնահատկությունները (սիներգետիկ մոտեցում)

История

Գրքում ուսումնասիրվում են հայ-սիրիական հարաբերությունները 1991–2011 թվականներին՝ Հայաստանի Հանրապետության անկախության տարիներից սկսած, վերլուծվում են քաղաքական, տնտեսական, ռազմավարական և մշակութային ոլորտներում համագործակցության դինամիկան, ներկայացվում են երկու պետությունների միջև դիվանագիտական փոխհարաբերությունների ձևավորման փուլերը, դիտարկվում են տարածաշրջանային և միջազգային գործոնների ազդեցությունը հարաբերությունների զարգացման վրա, ներառվում են առևտրատնտեսական կապերը, էներգետիկ և տրանսպորտային նախագծերի իրագործման փորձերը, ինչպես նաև համայնքային և մշակութային փոխանակումները, աշխատանքը ներառում է ճգնաժամային պահերի և առանձին կոնֆլիկտների վերլուծություն, պետական քաղաքականության և արտաքին քաղաքականության առաջնահերթությունների համադրման տեսանկյունից, գրքը միավորում է փաստական վերլուծությունը, դիվանագիտական նյութերի և քաղաքական մեկնաբանությունների տվյալները՝ նպատակ ունենալով ներկայացնել հայ-սիրիական հարաբերությունների ամբողջական և համալիր պատկերը՝ անկախության առաջին երկու տասնամյակում։

История

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է 1905-1911 թվականների Իրանի սահմանադրական հեղափոխության ընթացքում հայերի մասնակցության, նրանց քաղաքական, հասարակական և ռազմական գործունեության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում Իրանի հայ համայնքի դերն է այն ժամանակաշրջանի հասարակական-քաղաքական գործընթացներում, երբ երկրում ձևավորվեց սահմանադրական կարգ հաստատելու, միապետական իշխանությունը սահմանափակելու և ներկայացուցչական կառավարման սկզբունքներ ներդնելու լայն շարժում։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել հայերի մասնակցությունը ոչ միայն որպես առանձին համայնքի պատմության դրվագ, այլև որպես Իրանի ընդհանուր քաղաքական և հասարակական վերափոխումների կարևոր բաղադրիչ։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են ներկայացվել Իրանի հայ համայնքի սոցիալ-տնտեսական և մշակութային դրությունը հեղափոխությանը նախորդող շրջանում, հայկական բնակավայրերի և կազմակերպությունների հասարակական կյանքը, ինչպես նաև այն քաղաքական գաղափարները, որոնք ազդեցություն են ունեցել հայերի՝ սահմանադրական շարժմանը միանալու վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սահմանադրականության, քաղաքացիական իրավունքների, օրինականության և ներկայացուցչական կառավարման գաղափարների տարածմանը հայ համայնքի շրջանում։ Հայերի մասնակցությունը դրսևորվել է տարբեր ձևերով՝ քաղաքական և հասարակական գործունեությունից մինչև զինված պայքար, ինքնապաշտպանական ջոկատների և հեղափոխական ուժերի կազմում մասնակցություն։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է հայ գործիչների և կազմակերպությունների գործունեության ուսումնասիրությունը, նրանց հարաբերությունները իրանական սահմանադրական շարժման ներկայացուցիչների հետ և ընդհանուր քաղաքական նպատակների շուրջ համագործակցությունը։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև Թավրիզի սահմանադրական պայքարի համատեքստում հայերի մասնակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ քաղաքը հեղափոխական շարժման կարևոր կենտրոններից էր, իսկ տեղի հայ համայնքը ակտիվ դերակատարություն է ունեցել այդ իրադարձություններում։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ հայ կամավորների և զինյալների գործունեությանը, նրանց մասնակցությանը ռազմական գործողություններին, ինչպես նաև հեղափոխական պայքարի ընթացքում հայերի և այլ քաղաքական ու ազգային խմբերի համագործակցության ձևերին։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է քննարկել այն պատճառները, որոնք պայմանավորել են հայերի ակտիվ ներգրավվածությունը՝ ներառյալ համայնքի քաղաքական շահերը, անվտանգության խնդիրները, սահմանադրական ազատությունների նկատմամբ հետաքրքրությունը և Իրանի հասարակական կյանքում ավելի լայն քաղաքացիական իրավունքների հաստատման ձգտումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև հեղափոխության ավարտից հետո հայ համայնքի դրության փոփոխություններին և այդ իրադարձությունների երկարաժամկետ ազդեցությանը հայ-իրանական հարաբերությունների ու Իրանի հայ համայնքի պատմության վրա։ Աշխատությունը կարող է օգտագործել պատմական փաստաթղթեր, մամուլի նյութեր, հուշագրություններ, ժամանակակիցների վկայություններ և հետագա պատմագիտական ուսումնասիրություններ՝ իրադարձությունների բազմակողմանի պատկերը վերականգնելու համար։ Թեմայի ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ ցույց է տալիս Իրանի հայերի ինտեգրվածությունը երկրի հասարակական և քաղաքական կյանքում և նրանց փոխհարաբերությունները տարածաշրջանի ավելի լայն քաղաքական գործընթացների հետ։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, իրանագետներին, հայագետներին, քաղաքագետներին, ազգագրագետներին, ինչպես նաև Իրանի սահմանադրական շարժման և հայ համայնքների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին ու ուսանողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես հայերի պատմական դերակատարությունը Իրանի սահմանադրական հեղափոխության ընթացքում ամբողջականորեն ներկայացնելու և այդ մասնակցությունը ժամանակաշրջանի քաղաքական, հասարակական ու տարածաշրջանային զարգացումների համատեքստում հասկանալու տեսանկյունից։

Лингвистика

Այս թեման վերաբերում է արդի հայերենի (ժամանակակից արևելահայերեն և արևմտահայերեն) հնչյունաբանական համակարգում վանկային կառուցվածքի, շեշտի և ձայնավորների տևողության ու ինտենսիվության փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը՝ հատկապես դիտարկելով, թե ինչպես են փոփոխվում շեշտված (ударные) և անշեշտ (безударные) ձայնավորների ակուստիկ հատկությունները՝ կախված բառի երկարությունից։ Ժամանակակից հայերենում շեշտը հիմնականում դինամիկ բնույթի է, այսինքն՝ այն արտահայտվում է ոչ թե ֆոնոլոգիական երկարությամբ (ինչպես որոշ լեզուներում), այլ ձայնի ինտենսիվությամբ, տոնային փոքր փոփոխություններով և երբեմն տևողության հարաբերական աճով։ Սակայն բառի երկարության աճի հետ կարող են նկատվել կոլատերալ փոփոխություններ՝ բազմավանկ բառերում շեշտված վանկը ավելի հստակ է առանձնանում ինտենսիվության և ընկալվող տևողության տեսանկյունից, մինչդեռ անշեշտ ձայնավորները հաճախ ենթարկվում են ռեդուկցիայի՝ նվազեցված արտաբերմամբ կամ որակական թուլացմամբ։ Տևողության և ինտենսիվության հարաբերակցությունը հայերենում չի ենթարկվում խիստ ֆոնեմիկ հակադրության, սակայն ունի վիճակագրական և պրոզոդիկ օրինաչափություններ, որոնք կարելի է ուսումնասիրել ակուստիկ ֆոնետիկայի մեթոդներով՝ սպեկտրոգրամների վերլուծության, էներգետիկ կորերի և ժամանակային չափումների միջոցով։ Բառի երկարությունը նույնպես կարող է ազդել ռիթմիկ կառուցվածքի վրա՝ ստեղծելով տարբեր շեշտային խմբավորումներ և խոսքի հոսքի դինամիկ փոփոխություններ։ Այս ուսումնասիրությունները կարևոր են ինչպես տեսական լեզվաբանության, այնպես էլ խոսքի տեխնոլոգիաների, սինթեզի և ճանաչման համակարգերի զարգացման համար։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է ֆուտբոլիստների ընտրության և մարզման գործընթացներում համակարգչային տեխնոլոգիաների կիրառման մեթոդների ուսումնասիրությանը և կատարելագործմանը։ Քննարկվում են մարզիկների ֆիզիկական պատրաստվածության, տեխնիկական հմտությունների, տակտիկական մտածողության և անհատական կարողությունների գնահատման ժամանակակից մոտեցումները՝ համակարգչային տվյալների մշակման և վերլուծության միջոցով։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆուտբոլիստների ընտրության չափանիշների մշակմանը, մարզումների արդյունավետության վերահսկմանը, մարզական ցուցանիշների համեմատական գնահատմանը և մարզիկների զարգացման հնարավորությունների կանխատեսմանը։ Ուսումնասիրվում են համակարգչային մոդելավորման, վիճակագրական վերլուծության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները մարզումային գործընթացների պլանավորման ու օպտիմալացման համար։ Անդրադարձ է կատարվում մարզիկների անհատական առանձնահատկությունների հաշվառմանը, մարզական ծանրաբեռնվածության կարգավորմանը և ընտրության գործընթացում օբյեկտիվ գնահատման մեխանիզմների ներդրմանը։ Աշխատությունը կարևորում է համակարգչային մեթոդների դերը ֆուտբոլային պատրաստության գիտական հիմնավորման, մարզչական որոշումների արդյունավետության բարձրացման և հեռանկարային մարզիկների բացահայտման գործում։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆուտբոլային մարզիչների, սպորտային վերլուծաբանների, ֆիզիկական կուլտուրայի մասնագետների, մարզական գիտության հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Политология

Աշխատությունը նվիրված է Ադրբեջանի և Հայաստանի միջև առկա քաղաքական հակասությունների, փոխադարձ մեղադրանքների և դրանց ձևավորման ու զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են երկու երկրների պաշտոնական դիրքորոշումները, քաղաքական հայտարարությունները և այն հիմնական հարցերը, որոնց շուրջ կողմերը միմյանց հասցեագրում են լուրջ մեղադրանքներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Ղարաբաղյան հակամարտության ժառանգությանը, տարածքային և անվտանգային խնդիրներին, սահմանային լարվածությանը, բնակչության իրավունքների և անվտանգության հարցերին, ինչպես նաև միջազգային իրավունքի տարբեր սկզբունքների մեկնաբանություններին։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև քաղաքական և տեղեկատվական դիսկուրսի դերը, քանի որ կողմերի հայտարարություններն ու դրանց ներկայացման եղանակները նշանակալի ազդեցություն են ունենում ինչպես ներքաղաքական օրակարգերի, այնպես էլ միջազգային հանրության կողմից հակամարտության ընկալման վրա։ Վերլուծվում է փոխադարձ մեղադրանքների ազդեցությունը բանակցային գործընթացի, վստահության ձևավորման և խաղաղ կարգավորման հնարավորությունների վրա՝ հաշվի առնելով տարածաշրջանային և միջազգային դերակատարների ներգրավվածությունը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել հակասությունների հիմնական ուղղությունները, համադրել կողմերի փաստարկները և հասկանալ, թե ինչպես են պատմական հիշողությունը, ազգային շահերը, անվտանգային ընկալումները և քաղաքական նպատակները ձևավորում հակամարտող կողմերի հռետորաբանությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել Հարավային Կովկասի քաղաքականության, հայ-ադրբեջանական հարաբերությունների, միջազգային անվտանգության և հակամարտությունների կարգավորման գործընթացների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Культура

Հրատարակությունը ընթացիկ մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի տեղեկատու է, որի հիմնական նպատակն է համակարգված ձևով ներկայացնել հայ մշակույթին և արվեստին վերաբերող նոր հրատարակված գրականությունը՝ ապահովելով մասնագետների և ընթերցողների արագ կողմնորոշումը համապատասխան տեղեկատվական հոսքում։ Այն ընդգրկում է մշակութային կյանքի և արվեստի տարբեր բնագավառներին առնչվող գրքեր, գրքույկներ, ժողովածուներ, գիտական ու գիտահանրամատչելի աշխատություններ, պարբերական մամուլի հոդվածներ և այլ հրապարակումներ։ Նյութերի թեմատիկ դասակարգումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել կերպարվեստին, երաժշտությանը, թատրոնին, կինոյին, ճարտարապետությանը, ժողովրդական արվեստին, մշակութային ժառանգությանը, թանգարանային և գրադարանային գործունեությանը, ինչպես նաև մշակույթի պատմության տարբեր խնդիրներին վերաբերող գրականությունը։ Յուրաքանչյուր մատենագիտական գրառում ծառայում է համապատասխան աղբյուրի նույնականացմանն ու հետագա որոնմանը՝ տեղեկատուն դարձնելով գործնական գործիք գիտական, կրթական և մասնագիտական աշխատանքի համար։ Ընթացիկ բնույթը հատկապես կարևոր է, քանի որ պարբերաբար գրանցվող նոր հրապարակումները հնարավորություն են տալիս հետևելու հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրականության համալրմանը և տվյալ ժամանակաշրջանում ձևավորվող թեմատիկ հետաքրքրություններին։ Նման հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել արվեստաբանների, մշակութաբանների, պատմաբանների, գրադարանավարների, մատենագետների, դասախոսների, ուսանողների և հայ մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող այլ ընթերցողների համար։ Այն կարող է կիրառվել թեմատիկ մատենագիտական ցանկերի կազմման, գիտական աշխատանքի սկզբնական աղբյուրագիտական բազայի ձևավորման, գրադարանային սպասարկման և համապատասխան գրականության ընտրության ընթացքում։ Առանձնահատուկ արժեք ունի նաև պարբերական մամուլում և ժողովածուներում հրապարակված նյութերի հաշվառումը, քանի որ դրանց հայտնաբերումը առանց մասնագիտացված մատենագիտական գործիքների հաճախ ավելի դժվար է։ Տարբեր տարիների թողարկումների ամբողջությունը ժամանակի ընթացքում ձեռք է բերում նաև պատմամշակութային և աղբյուրագիտական նշանակություն՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու, թե տարբեր ժամանակաշրջաններում հայ մշակույթի և արվեստի որ ոլորտներն են առավել ակտիվորեն լուսաբանվել մասնագիտական գրականության մեջ։ Այդպիսի մատենագիտական շարքերը նաև արտացոլում են հրատարակչական գործունեության, մշակութային ուսումնասիրությունների և մասնագիտական տեղեկատվության տարածման զարգացումը։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը հայ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ գրականության հայտնաբերման, համակարգման և պահպանման կարևոր տեղեկատվական միջոց է, որը միավորում է ընթացիկ մատենագիտության, մասնագիտական տեղեկատուի և մշակութային գրականության փաստագրման գործառույթները։