Աշխարհագրական-հայրենագիտական նյութը հայ գրական երկերում (աշխարհագրական օբյեկտների գեղարվեստական ընկալումը)

Медицина

Աշխատանքը նվիրված է ծննդօգնության ստացիոնարում վարակների տարածման համաճարակաբանական առանձնահատկությունների, դրանց առաջացման ռիսկային գործոնների և կանխարգելման արդյունավետ միջոցառումների ուսումնասիրությանը։ Թեման առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ ծննդատներում միաժամանակ առկա են վարակների նկատմամբ տարբեր աստիճանի զգայունությամբ պացիենտներ, նորածիններ և բուժանձնակազմ, իսկ բժշկական բազմաթիվ միջամտություններ կարող են ստեղծել վարակի փոխանցման լրացուցիչ ռիսկեր։ Ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում վարակների աղբյուրներին, փոխանցման հնարավոր մեխանիզմներին և ուղիներին, վարակի տարածմանը նպաստող պայմաններին, ինչպես նաև ստացիոնարի տարբեր բաժանմունքներում համաճարակաբանական իրավիճակի ձևավորման օրինաչափություններին։ Հատուկ կարևորություն է տրվում մայրերի և նորածինների շրջանում վարակային բարդությունների կանխարգելմանը, քանի որ այս խմբերի համար վարակի հետևանքները կարող են լինել առավել ծանր։ Աշխատանքում վերլուծվում են վարակի հսկողության կազմակերպման հիմնական սկզբունքները՝ հիվանդների և բուժանձնակազմի համաճարակաբանական հսկողությունը, վարակի դեպքերի վաղ հայտնաբերումը, անհրաժեշտ մեկուսացման միջոցառումները, ախտահանման և մանրէազերծման պատշաճ իրականացումը, ձեռքերի հիգիենան, բժշկական գործիքների անվտանգ կիրառումը և ստացիոնարի սանիտարահիգիենիկ ռեժիմի պահպանումը։ Այսպիսի միջոցառումները կարևոր բաղադրիչ են բուժօգնության հետ կապված վարակների կանխարգելման համակարգում, որի շրջանակում անհրաժեշտ է ոչ միայն արձագանքել արդեն առաջացած վարակային դեպքերին, այլև մշտապես գնահատել հնարավոր ռիսկերը և կանխել վարակի տարածումը։ Հայաստանի ազգային առողջապահական համակարգում նույնպես առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում վարակի հսկողությանը և բժշկական միջամտություններով պայմանավորված վարակների կանխարգելմանը։ Աշխատանքի գիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ համաճարակաբանական տվյալների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել վարակի տարածման առավել վտանգավոր օղակները, գնահատել կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետությունը և մշակել ստացիոնարի պայմաններին համապատասխան կազմակերպչական ու հակահամաճարակային մոտեցումներ։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել համաճարակաբանների, մանկաբարձ-գինեկոլոգների, բուժքույրերի, հիգիենիստների, վարակների հսկողության մասնագետների, բժշկական բուհերի ուսանողների և բուժհաստատությունների կազմակերպման ու վարակի կանխարգելման հարցերով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։ Աշխատանքը մատենագիտական աղբյուրներում ներկայացված է որպես Մ. Մ. Տեր-Ստեփանյանի դոկտորական ատենախոսություն՝ բժշկական գիտությունների բնագավառում, 2017 թվականին, 38 էջ ծավալով։

Лингвистика

Այս աշխատությունը նվիրված է հայկական տեղանվանական հիմքերով կազմված ազգանունների ծագման, ձևավորման և տարածման համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են բնակավայրերի, գավառների, պատմական շրջանների և աշխարհագրական այլ անվանումներից առաջացած ազգանունների կազմության օրինաչափությունները, լեզվական առանձնահատկությունները և պատմամշակութային նշանակությունը։ Հեղինակը ներկայացնում է տեղանունների և ազգանունների փոխկապակցվածությունը՝ բացահայտելով բնակչության տեղաշարժերի, գաղթերի, բնակավայրերի պատմության և ինքնության պահպանման դերը հայկական անվանագիտության զարգացման մեջ։ Աշխատությունում քննարկվում են ազգանունների բառագիտական, ստուգաբանական և ձևաբանական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրանց կապը Հայաստանի և պատմական Հայաստանի տարբեր բնակավայրերի հետ։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է լեզվաբանների, պատմաբանների, ազգագրագետների, տոհմաբանության ուսումնասիրողների, ուսանողների և բոլոր նրանց համար, ովքեր հետաքրքրված են հայկական ազգանունների ծագմամբ, անվանագիտությամբ և ազգային մշակութային ժառանգությամբ։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է ֆասցելյոզով և դիկրոցելյոզով ախտահարված ոչխարների սպանդից ստացված մսեղիքի և լյարդի անասնաբուժասանիտարական գնահատման, ինչպես նաև դրանց սննդային արժեքի ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են նշված մակաբուծային հիվանդությունների ազդեցությունը կենդանիների օրգանիզմի, մսի և ներքին օրգանների որակական ցուցանիշների վրա՝ վերլուծելով ֆիզիկաքիմիական, մանրէաբանական և օրգանոլեպտիկ առանձնահատկությունները։ Հեղինակը գնահատում է, թե հիվանդությունների տարբեր աստիճաններն ինչպես են անդրադառնում մթերքի անվտանգության, սննդային արժեքի և սպառման պիտանիության վրա՝ հիմնվելով անասնաբուժական փորձաքննության արդյունքների և գործող սանիտարական նորմերի վրա։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև մսի և լյարդի օգտագործման, սահմանափակման կամ ոչնչացման չափանիշները՝ նպաստելով սննդամթերքի անվտանգության ապահովմանը և հանրային առողջության պահպանմանը։ Հրատարակությունը նախատեսված է անասնաբույժների, անասնաբուժասանիտարական փորձագետների, սննդամթերքի անվտանգության ոլորտի մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների և բոլոր այն ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են կենդանական ծագման մթերքների որակի գնահատման և մակաբուծային հիվանդությունների ազդեցության ուսումնասիրությամբ։

Политология

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի ժողովրդավարացման գործընթացի վրա արտաքին քաղաքական միջավայրի և միջազգային դերակատարների ազդեցության ուսումնասիրությանը՝ ժողովրդավարական ինստիտուտների ձևավորման, իրավական բարեփոխումների, ընտրական գործընթացների, մարդու իրավունքների պաշտպանության և քաղաքացիական հասարակության զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում արտաքին և ներքին գործոնների փոխազդեցությունն է՝ հաշվի առնելով, որ ժողովրդավարական վերափոխումները հիմնականում պայմանավորված են երկրի ներսում գործող քաղաքական և հասարակական գործընթացներով, սակայն դրանց ուղղության ու ինստիտուցիոնալ միջավայրի վրա կարող են ազդեցություն ունենալ նաև միջազգային կազմակերպությունները, միջպետական հարաբերությունները, տարածաշրջանային զարգացումները և արտաքին քաղաքական առաջնահերթությունները։ Եվրոպայի խորհրդի՝ Հայաստանի հետ համագործակցության ծրագրերը, օրինակ, ներառում են մարդու իրավունքների, իրավունքի գերակայության, դատական բարեփոխումների, լավ կառավարման և ընտրական գործընթացների ուղղություններ, իսկ ԵԱՀԿ-ն տարբեր ժամանակաշրջաններում մասնակցել է ընտրական կառավարման և ժողովրդավարական ինստիտուտների զարգացմանն ուղղված համագործակցությանը։ Հետազոտության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև այն հարցը, թե միջազգային չափանիշներին համապատասխանելու պարտավորությունները, տեխնիկական աջակցությունը, փորձագիտական խորհրդատվությունը և միջազգային դիտարկման մեխանիզմներն ինչ ճանապարհով են փոխազդում ազգային օրենսդրության ու պետական ինստիտուտների փոփոխությունների հետ։ Եվրոպայի խորհրդի 2023–2026 թվականների գործողությունների ծրագիրը, օրինակ, նախատեսում է Հայաստանի օրենսդրության, ինստիտուտների և պրակտիկայի հետագա համապատասխանեցում մարդու իրավունքների, իրավունքի գերակայության և ժողովրդավարության եվրոպական չափանիշներին։ Միաժամանակ արտաքին ազդեցությունը կարող է ունենալ տարբեր և երբեմն հակադիր դրսևորումներ․ միջազգային համագործակցությունն ու ինստիտուցիոնալ աջակցությունը կարող են նպաստել բարեփոխումների իրականացմանը, մինչդեռ աշխարհաքաղաքական մրցակցությունը, արտաքին ճնշումները, ապատեղեկատվությունը կամ միջամտության փորձերը կարող են լրացուցիչ մարտահրավերներ ստեղծել ժողովրդավարական գործընթացների համար։ 2026 թվականի խորհրդարանական ընտրությունների վերաբերյալ միջազգային դիտորդները, օրինակ, արձանագրել են արտաքին ճնշման և միջամտության խնդիրներ՝ դրանք դիտարկելով ժողովրդավարական գործընթացների դիմակայունության համատեքստում։ Ուստի թեմայի ուսումնասիրությունը պահանջում է տարբերակել արտաքին աջակցությունը, պայմանականությունը, քաղաքական ազդեցությունը և միջամտությունը՝ չվերագրելով ժողովրդավարացման արդյունքները միայն որևէ մեկ արտաքին դերակատարի։ Կարևոր ուղղություն է նաև տարածաշրջանային անվտանգության միջավայրի և արտաքին քաղաքական ընտրությունների փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է քաղաքագիտության, միջազգային հարաբերությունների և ժողովրդավարացման տեսությունների մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով գնահատել, թե ինչպես են արտաքին քաղաքական գործոնները փոխազդում Հայաստանի ներքին քաղաքական ինստիտուտների և ժողովրդավարական զարգացման գործընթացների հետ։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է անցումային մետաղների հիմքով դժվարահալ կարբիդային և բորիդային նյութերի, ինչպես նաև բորի կարբիդի ստացման գործընթացների ու դրանց կառուցվածքաֆունկցիոնալ հատկությունների ուսումնասիրությանը՝ միկրոալիքային էներգիայի կիրառման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում նյութերի ձևավորման ընթացքում էլեկտրամագնիսական դաշտի և սկզբնական բաղադրիչների փոխազդեցության ընդհանուր օրինաչափություններն են, ինչպես նաև ստացված պինդ ֆազերի կառուցվածքի, բաղադրության և հատկությունների միջև կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում մոլիբդենի, վոլֆրամի, մանգանի և ռենիումի միացություններին, որոնք նյութագիտության տեսանկյունից հետաքրքրություն են ներկայացնում բարձր կարծրության, ջերմակայունության, մաշակայունության և որոշ դեպքերում կատալիտիկ ակտիվության շնորհիվ։ Քննվում է միկրոալիքային ազդեցության դերը նյութի ծավալային տաքացման, փուլային փոխակերպումների և վերջնական միկրոկառուցվածքի ձևավորման գործընթացներում՝ այն համեմատելով նյութերի ստացման ավանդական ջերմային մոտեցումների ընդհանուր առանձնահատկությունների հետ։ Կառուցվածքային հետազոտությունների միջոցով հնարավոր է գնահատել առաջացած բյուրեղային ֆազերը, դրանց հարաբերակցությունը, կառուցվածքային կարգավորվածությունը և նյութի միկրոկառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Ֆիզիկամեխանիկական հատկությունների ուսումնասիրության շրջանակում կարևորվում են կարծրությունը, ամրությունը, մաշակայունությունը և այլ բնութագրեր, որոնք պայմանավորում են նման նյութերի հնարավոր կիրառությունները բարձր մեխանիկական ու ջերմային բեռնվածությունների պայմաններում։ Առանձին ուղղություն է կատալիտիկ հատկությունների գնահատումը, որի միջոցով ուսումնասիրվում է նյութերի մակերևութային կառուցվածքի, քիմիական կազմի և կատալիտիկ ակտիվության միջև փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության համար կարևոր է պարզել, թե սինթեզի ընթացքում ձևավորված ֆազային և միկրոկառուցվածքային տարբերություններն ինչպես են արտահայտվում վերջնական նյութի ֆունկցիոնալ բնութագրերում։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս նյութի ստացման եղանակը դիտարկել ոչ միայն որպես անհրաժեշտ միացությունների ձևավորման միջոց, այլև որպես դրանց կառուցվածքն ու հատկությունները կառավարող գործոն։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է անօրգանական նյութագիտության, պինդ մարմնի քիմիայի, միկրոալիքային մշակման և կատալիզի մոտեցումները՝ դժվարահալ միացությունների կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածությունները բացահայտելու և դրանց հնարավոր տեխնոլոգիական կիրառությունները գնահատելու նպատակով։

Литература

Բանաստեղծություններ ստեղծագործական ժողովածուն ներկայացնում է Հովհաննես Շիրազի քնարական աշխարհը, որտեղ կենտրոնական տեղ են զբաղեցնում հայրենիքի, մայրենի լեզվի, մոր կերպարի, սիրո, ցավի և ազգային հիշողության թեմաները։ Շիրազի պոեզիան առանձնանում է խոր զգացմունքայնությամբ, պարզ, բայց հզոր պատկերներով և երաժշտական լեզվով, որի միջոցով նա կարողանում է արտահայտել թե՛ անհատական ապրումները, թե՛ ժողովրդի հավաքական ցավն ու հույսը։ Նրա բանաստեղծություններում հայրենիքը հաճախ ներկայացվում է որպես կենդանի էակ՝ մայրական կերպարով, որը միաժամանակ տալիս է ուժ և ցավ, հիշողություն և պատասխանատվություն։ Մոր թեման Շիրազի ստեղծագործության ամենախոր շերտերից է, որտեղ նա բարձրացնում է մայրական սիրո անսահմանության և զոհաբերության գաղափարը՝ այն դարձնելով համամարդկային արժեք։ Ժողովածուում կարևոր են նաև պատմական հիշողության, պատերազմի հետևանքների, կորուստների և ազգային ինքնության պահպանման գաղափարները, որոնք արտահայտվում են քնարական և երբեմն ողբերգական երանգներով։ Շիրազի լեզուն միաժամանակ ժողովրդական է և բարձրարվեստ, ինչը նրա պոեզիան դարձնում է հասանելի լայն ընթերցողին, բայց նաև խորքային վերլուծության ենթակա։ Նրա ստեղծագործությունները հաճախ ունեն նաև բողոքի և արդարության որոնման երանգներ՝ արտացոլելով ժողովրդի ցավը և ազատության ձգտումը։ Այս ժողովածուն կարևոր է հայ դասական պոեզիայի սիրահարների համար, քանի որ այն ներկայացնում է 20-րդ դարի հայ բանաստեղծության ամենաուժեղ և հուզական ձայներից մեկը։