Ազգային հաշիվների համակարգ

Сельское хозяйство

Գիտական աշխատանքը նվիրված է Շիրակի մարզի պայմաններում ճակնդեղի ցանքերի մոլախոտվածության ուսումնասիրությանը և մոլախոտերի դեմ պայքարի արդյունավետ միջոցառումների մշակմանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել ճակնդեղի ցանքատարածություններում հանդիպող մոլախոտային բուսականության տեսակային կազմը, տարածվածությունը և վնասակարության աստիճանը, ինչպես նաև գնահատել տարբեր ագրոտեխնիկական և բուսապաշտպանական միջոցառումների արդյունավետությունը։ Մոլախոտերը գյուղատնտեսական մշակաբույսերի հիմնական մրցակիցներից են, քանի որ օգտագործում են հողի խոնավությունը, սննդանյութերը և լուսային ռեսուրսները, կարող են խոչընդոտել մշակաբույսի բնականոն աճն ու զարգացումը և նվազեցնել բերքատվությունն ու արտադրանքի որակը։ Ճակնդեղի ցանքերում մոլախոտերի ազդեցությունը հատկապես կարևոր է մշակաբույսի զարգացման սկզբնական փուլերում, երբ բույսերը համեմատաբար թույլ են մրցակցում արագ աճող մոլախոտային բուսականության հետ։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել Շիրակի մարզի ագրոկլիմայական պայմանների ազդեցությունը մոլախոտերի տարածման և զարգացման վրա։ Հողի հատկությունները, խոնավության ռեժիմը, ջերմաստիճանը, տեղումների քանակը, նախորդ մշակաբույսերը, հողի մշակության եղանակները և ցանքի ժամկետները կարող են ազդել մոլախոտային բուսականության ձևավորման վրա։ Այս գործոնների հաշվառումը կարևոր է պայքարի առավել նպատակահարմար համակարգ մշակելու համար։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է մոլախոտերի տեսակային կազմի բացահայտումը։ Կարող են առանձնացվել միամյա և բազմամյա, ինչպես նաև լայնատերև և հացազգի մոլախոտերի տեսակներ՝ գնահատելով դրանց հանդիպման հաճախականությունը, քանակը և կենսազանգվածը։ Մոլախոտվածության քանակական և որակական ցուցանիշների որոշումը հնարավորություն է տալիս գնահատել ճակնդեղի ցանքերի ագրոֆիտոցենոզային վիճակը և առանձնացնել առավել վնասակար տեսակները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է մոլախոտերի վնասակարության գնահատումը։ Մոլախոտերի մրցակցությունը կարող է դանդաղեցնել ճակնդեղի աճը, նվազեցնել տերևային մակերեսի ձևավորումը, սահմանափակել արմատային համակարգի զարգացումը և արդյունքում ազդել բերքի քանակի ու որակի վրա։ Մոլախոտերի վնասակարության մակարդակի որոշումը հնարավորություն է տալիս հիմնավորել այն ժամանակահատվածները, երբ պայքարի իրականացումն առավել արդյունավետ և տնտեսապես նպատակահարմար է։ Աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել մոլախոտերի դեմ պայքարի տարբեր մեթոդներ։ Ագրոտեխնիկական միջոցառումները կարող են ներառել հողի ժամանակին և ճիշտ նախապատրաստում, ցանքի օպտիմալ ժամկետների ընտրություն, միջշարային մշակումներ, մոլախոտերի մեխանիկական ոչնչացում և մշակաբույսերի խնամքի այլ միջոցներ։ Այս մեթոդների նպատակն է նվազեցնել մոլախոտերի քանակը և միաժամանակ ստեղծել ճակնդեղի աճի համար առավել բարենպաստ պայմաններ։ Առանձին նշանակություն կարող է ունենալ քիմիական պայքարի արդյունավետության ուսումնասիրությունը։ Հերբիցիդների ընտրությունը, կիրառման ժամկետը, դեղաչափը և եղանակը պետք է համապատասխանեն ինչպես տվյալ մոլախոտերի տեսակային կազմին, այնպես էլ ճակնդեղի զարգացման փուլին։ Դրանց արդյունավետության գնահատման ժամանակ կարևոր է հաշվի առնել ոչ միայն մոլախոտերի ոչնչացման մակարդակը, այլև մշակաբույսի հնարավոր վնասման ռիսկը, բերքատվության փոփոխությունը և կիրառման տնտեսական արդյունավետությունը։ Ժամանակակից բույսերի պաշտպանության տեսանկյունից առավել նպատակահարմար է պայքարի ինտեգրված համակարգի կիրառումը, որը համադրում է կանխարգելիչ, ագրոտեխնիկական, մեխանիկական և անհրաժեշտության դեպքում քիմիական միջոցառումները։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել հերբիցիդների անհարկի օգտագործումը, կանխել մոլախոտերի դիմադրության զարգացումը և ապահովել մշակաբույսի ավելի կայուն պաշտպանություն։ Աշխատանքի գործնական նշանակությունը կայանում է Շիրակի մարզի հողակլիմայական պայմաններին համապատասխան մոլախոտերի դեմ պայքարի արդյունավետ համակարգի մշակման մեջ։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել ճակնդեղի արտադրությամբ զբաղվող տնտեսություններում՝ բերքատվության բարձրացման, արտադրական ծախսերի օպտիմալացման և բույսերի պաշտպանության միջոցառումների ճիշտ պլանավորման նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է մոլախոտային բուսականության կենսաբանական և ագրոնոմիական ուսումնասիրությունը գործնական բույսերի պաշտպանության խնդիրների հետ՝ նպատակ ունենալով նվազեցնել ճակնդեղի ցանքերի մոլախոտվածությունը, բարելավել մշակաբույսի աճի պայմանները և բարձրացնել ստացվող բերքի արդյունավետությունն ու կայունությունը։

Информатика

Աշխատությունը նվիրված է ուժային բարձրավոլտ տրանզիստորների էլեկտրական ամրության բարձրացման և դրանց ծակման լարման մեծացման կառուցվածքային ու տեխնոլոգիական միջոցների հետազոտմանը՝ ուժային էլեկտրոնիկայի փոխակերպիչ սարքավորումներում որպես բանալիային տարրեր դրանց հուսալի կիրառումն ապահովելու նպատակով։ Հետազոտության առանցքում կիսահաղորդչային կառուցվածքում բարձր էլեկտրական դաշտերի առաջացման և բաշխման օրինաչափություններն են, ինչպես նաև այն ֆիզիկական և տեխնոլոգիական գործոնները, որոնք սահմանափակում են սարքի թույլատրելի աշխատանքային լարումը։ Քննվում է կիսահաղորդչային շերտերի կառուցվածքի, երկրաչափական պարամետրերի, խառնուրդային պրոֆիլի, անցումների հատկությունների և ակտիվ ու եզրային տիրույթների կառուցվածքային կազմակերպման ազդեցությունը ծակման երևույթների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում էլեկտրական դաշտի տեղային ուժեղացման նվազեցմանը, քանի որ նման հատվածները կարող են որոշիչ նշանակություն ունենալ բարձրավոլտ սարքի էլեկտրական ամրության և երկարաժամկետ հուսալիության համար։ Դիտարկվում են եզրային պաշտպանական կառուցվածքների, մակերևութային պասիվացման և կիսահաղորդչային բյուրեղի կառուցվածքային պարամետրերի օպտիմալացման ընդհանուր սկզբունքները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում տեխնոլոգիական գործընթացների և ստացված սարքային բնութագրերի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը՝ նպատակ ունենալով պարզել, թե արտադրական տարբեր գործոններն ինչպես կարող են անդրադառնալ ծակման լարման կայունության, պարամետրերի վերարտադրելիության և պատրաստի տարրերի հուսալիության վրա։ Աշխատանքում կարող են համադրվել կիսահաղորդչային ֆիզիկայի տեսական պատկերացումները, կառուցվածքների հաշվարկային մոդելավորումը և փորձարարական բնութագրերի վերլուծությունը։ Միաժամանակ դիտարկվում է բարձր ծակման լարման և տրանզիստորի մյուս կարևոր ցուցանիշների միջև փոխզիջման խնդիրը, քանի որ կառուցվածքային փոփոխությունները կարող են ազդել հաղորդականության, հզորության կորուստների, արագագործության և ջերմային ռեժիմների վրա։ Ուստի տեխնոլոգիական կատարելագործումը ներկայացվում է որպես բազմագործոն խնդիր, որտեղ անհրաժեշտ է ապահովել էլեկտրական ամրության, էներգետիկ արդյունավետության և աշխատանքային կայունության համապատասխան հավասարակշռություն։ Ընդհանուր առմամբ հետազոտությունը միավորում է կիսահաղորդչային սարքերի ֆիզիկայի, միկրոէլեկտրոնային տեխնոլոգիաների և ուժային էլեկտրոնիկայի մոտեցումները՝ ուղղված փոխակերպիչ տեխնիկայի համար նախատեսված բարձրավոլտ բանալիային տարրերի կառուցվածքային կատարելագործմանը և շահագործման հուսալիության բարձրացմանը։

Политология

Գրքում ներկայացվում են քաղաքական համակարգերի տեսակները, իշխանության կառուցվածքը, քաղաքական կուսակցությունների ու շարժումների դերը, ընտրական գործընթացները և հասարակության քաղաքական մասնակցությունը։ Անդրադարձ կա նաև ժամանակակից քաղաքականություն, կառավարման մեթոդներ և քաղաքագիտության տեսական հիմքեր։ Աշխատությունը նախատեսված է քաղաքականագիտության ուսանողների, դասախոսների և քաղաքականությամբ հետաքրքրված ընթերցողների համար, տրամադրելով համակարգված պատկերացում քաղաքական կառույցների, գործընթացների և դրանց գործունեության սկզբունքների վերաբերյալ։

Медицина

Աշխատությունը նվիրված է նյարդային համակարգի ախտահարման կամ գործունեության խանգարման հետ կապված ցավային վիճակների վերահսկման հնարավորությունների փորձարարական ուսումնասիրությանը՝ նոր սինթեզված կարճ պեպտիդային միացությունների կենսաբանական ազդեցությունների գնահատման միջոցով։ Հետազոտության առանցքում ԳԱԿԹ-ային համակարգի և պիրոգլուտամատային կառուցվածքային բաղադրիչների հետ կապված պեպտիդների հնարավոր նյարդաբանական ազդեցություններն են, ինչպես նաև դրանց նշանակությունը ցավային ազդակների ձևավորման և փոխանցման մեխանիզմների կարգավորման համատեքստում։ Քննվում են նեյրոպաթիկ ցավի առաջացման նյարդաքիմիական և բջջային հիմքերը, հատկապես գրգռիչ ու արգելակիչ նյարդային գործընթացների հավասարակշռության փոփոխությունները և կենտրոնական ու ծայրամասային նյարդային համակարգերի մասնակցությունը երկարատև ցավային զգացողության ձևավորմանը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում ԳԱԿԹ-ին՝ որպես նյարդային համակարգի կարևոր արգելակիչ նյարդամիջնորդանյութի, և այն հարցին, թե դրա հետ գործառականորեն կապված նոր պեպտիդային միացությունները ինչպիսի ազդեցություն կարող են ունենալ ցավի կարգավորման մեխանիզմների վրա։ Նոր սինթեզված միացությունների ուսումնասիրությունը կարող է ներառել դրանց կենսաբանական ակտիվության, ազդեցության առանձնահատկությունների և նյարդային համակարգի տարբեր գործընթացների հետ հնարավոր փոխազդեցությունների համեմատական գնահատում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև կառուցվածքի և կենսաբանական ազդեցության միջև կապի ուսումնասիրությունը, որը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե պեպտիդային մոլեկուլների կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես կարող են անդրադառնալ դրանց գործառական հատկությունների վրա։ Հետազոտության շրջանակում ստացված փորձարարական տվյալները կարող են համադրվել նեյրոպաթիկ ցավի ժամանակ դիտվող վարքային, նյարդաքիմիական և ֆիզիոլոգիական ցուցանիշների հետ՝ ուսումնասիրվող միացությունների հնարավոր ազդեցությունը բնութագրելու նպատակով։ Միաժամանակ կարևորվում է դրանց անվտանգության և անցանկալի ազդեցությունների գիտական գնահատումը՝ հետագա հետազոտությունների նպատակահարմարությունը որոշելու համար։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է նյարդակենսաբանության, նյարդադեղաբանության, կենսաքիմիայի և պեպտիդային միացությունների ուսումնասիրության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով խորացնել նեյրոպաթիկ ցավի մեխանիզմների վերաբերյալ պատկերացումները և գնահատել նոր կենսաակտիվ միացությունների հետազոտական ներուժը։

Экономика

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում բանկային ոլորտի կայունության կառավարման հիմնախնդիրներին՝ դիտարկելով դրա ազդեցությունը տնտեսական զարգացման վրա և ֆինանսական համակարգի ընդհանուր կայունության ապահովման մեխանիզմները։ Վերլուծության մեջ ընդգծվում է, որ բանկային համակարգը հանդիսանում է տնտեսության ֆինանսավորման հիմնական աղբյուրներից մեկը, որի արդյունավետ գործունեությունը անմիջականորեն ազդում է ներդրումային միջավայրի, տնտեսական աճի և մակրոտնտեսական հավասարակշռության վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում բանկային ռիսկերի կառավարմանը՝ ներառյալ վարկային, իրացվելիության, շուկայական և օպերացիոն ռիսկերը, ինչպես նաև դրանց նվազեցման համար կիրառվող կարգավորիչ գործիքներին։ Աշխատությունում քննարկվում են կենտրոնական բանկի դերի, դրամավարկային քաղաքականության և բանկային վերահսկողության համակարգերի արդյունավետության հարցերը՝ որպես ֆինանսական կայունության ապահովման հիմնական բաղադրիչներ։ Միաժամանակ վերլուծվում են ֆինանսական շուկաների տատանումների ազդեցությունը բանկային համակարգի վրա, կապիտալի բավարարության պահանջները և միջազգային բանկային ստանդարտների՝ Բազելյան սկզբունքների կիրառման առանձնահատկությունները Հայաստանի պայմաններում։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ընդգծում է, որ բանկային ոլորտի կայունության ապահովումը պահանջում է համալիր մոտեցում՝ համադրելով արդյունավետ կարգավորում, ռիսկերի ճիշտ կառավարում և ֆինանսական համակարգի շարունակական արդիականացում՝ նպաստելով տնտեսության երկարաժամկետ զարգացմանը

Технология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է արևային էներգիան էլեկտրական էներգիայի արդյունավետ փոխակերպման միջոցների մշակմանը և դրանց տեխնիկական ու էներգետիկ արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է ուսումնասիրել արևային ճառագայթման էներգիան էլեկտրական հոսանքի վերածելու ժամանակակից տեխնոլոգիական մոտեցումները, բացահայտել էներգիայի փոխակերպման արդյունավետության վրա ազդող հիմնական գործոնները և առաջարկել արդյունավետության բարձրացման ուղիներ։ Աշխատանքում արևային էներգիան դիտարկվում է որպես վերականգնվող էներգիայի կարևոր աղբյուր, որի օգտագործումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել ավանդական էներգակիրներից կախվածությունը և զարգացնել ավելի մաքուր ու կայուն էներգետիկ համակարգեր։ Ուսումնասիրության կենտրոնում կարող են գտնվել ֆոտովոլտային փոխակերպման սկզբունքները, որոնց հիմքում ընկած է կիսահաղորդչային նյութերի՝ արևային ճառագայթումը անմիջականորեն էլեկտրական էներգիայի վերածելու հատկությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում արևային էլեկտրական փոխակերպիչների կառուցվածքին, աշխատանքային բնութագրերին, օգտակար գործողության գործակցին և տարբեր արտաքին պայմանների ազդեցությանը դրանց աշխատանքի վրա։ Հետազոտության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր տեսակի ֆոտովոլտային տարրեր և համակարգեր, դրանց պատրաստման համար կիրառվող կիսահաղորդչային նյութերը, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և տեխնիկական ցուցանիշները։ Կարևոր խնդիր է արևային ճառագայթման ինտենսիվության, սպեկտրային կազմի, ջերմաստիճանի, տարրերի դիրքի և այլ գործոնների ազդեցության գնահատումը էլեկտրական էներգիայի արտադրության վրա։ Աշխատանքում կարող են դիտարկվել նաև արևային էներգիայի փոխակերպման արդյունավետության բարձրացման մեթոդները՝ ներառյալ ֆոտովոլտային համակարգերի օպտիմալ կառուցվածքի ընտրությունը, արևային ճառագայթման առավել արդյունավետ օգտագործումը, ջերմաստիճանային ռեժիմի վերահսկումը և էներգիայի կորուստների նվազեցումը։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել էլեկտրական էներգիայի ստացման և օգտագործման ամբողջական համակարգին՝ արևային վահանակներից մինչև էլեկտրական փոխակերպման, կուտակման և սպառման հանգույցներ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև արևային էներգիայի համակարգերի տեխնիկատնտեսական արդյունավետության գնահատումը։ Կարող են ուսումնասիրվել սարքավորումների արժեքը, շահագործման ծախսերը, արտադրած էլեկտրաէներգիայի քանակը, համակարգի ծառայության ժամկետը և ներդրումների վերադարձելիությունը։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու մշակվող տեխնոլոգիաների կիրառման նպատակահարմարությունը տարբեր պայմաններում։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև արևային էներգետիկ համակարգերի կիրառման հնարավորություններին բնակելի, արդյունաբերական և այլ օբյեկտներում, ինչպես նաև էլեկտրաէներգիայի տեղական արտադրության և ինքնաբավության բարձրացման գործում դրանց դերին։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել ավելի արդյունավետ արևային էլեկտրական փոխակերպիչների և համակարգերի մշակմանը, էներգիայի կորուստների նվազեցմանը և արևային ճառագայթման օգտագործման արդյունավետության բարձրացմանը։ Գիտական և գործնական տեսանկյունից աշխատանքը կարևոր է վերականգնվող էներգետիկայի զարգացման համար, քանի որ արևային էներգիայի արդյունավետ փոխակերպման տեխնոլոգիաների կատարելագործումը կարող է նպաստել էներգետիկ ռեսուրսների ավելի ռացիոնալ օգտագործմանը և շրջակա միջավայրի վրա էներգետիկ համակարգերի ազդեցության նվազեցմանը։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է արևային էներգիայի ֆիզիկական փոխակերպման սկզբունքները, կիսահաղորդչային տեխնոլոգիաները, էլեկտրատեխնիկական լուծումները և համակարգերի արդյունավետության գնահատման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով ստեղծել արևային ճառագայթումը էլեկտրական էներգիայի առավել արդյունավետ և տնտեսապես հիմնավորված կերպով փոխակերպող միջոցներ։