Համառոտ գանգաբանություն

Биология

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է բելուգայի՝ Huso huso տեսակի աճեցման, սեռի վաղ որոշման և ներքին օրգանների ու մնացորդային կենսահումքի վերամշակման խնդիրների համալիր ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը ներկայացնում է կիրառական նշանակություն ունեցող հետազոտություն, որը միավորում է ձկնաբուծության, կենդանաբանության, վերարտադրողական կենսաբանության և կենսատեխնոլոգիայի ուղղությունները։ Մասնավորապես, ուշադրություն է դարձվում այնպիսի մեթոդների ու պայմանների ուսումնասիրմանը, որոնք կարող են նպաստել բելուգայի արդյունավետ աճեցմանը և արտադրական գործընթացի օպտիմալացմանը։ Թեմայի կարևոր բաղադրիչներից է ձկան սեռի հնարավորինս վաղ որոշումը, քանի որ թառափազգիների դեպքում սեռական հասունության հետ կապված առանձնահատկությունները կարող են երկար ժամանակ դժվարացնել արուների և էգերի տարբերակումը։ Սեռի վաղ հայտնաբերումը գործնական նշանակություն ունի ձկնաբուծական տնտեսությունների համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս ավելի նպատակային կազմակերպել նախիրը, առանձնացնել անհրաժեշտ սեռային խմբերը և արդյունավետ կառավարել հետագա աճեցման ու վերարտադրության գործընթացները։ Ուսումնասիրության մյուս կարևոր ուղղությունը բելուգայի ներքին օրգանների և ձկան վերամշակումից առաջացող երկրորդային հումքի օգտագործումն է։ Ձկնարդյունաբերության մեջ վերամշակման ընթացքում առաջացող օրգանական մնացորդները կարող են դիտարկվել ոչ թե որպես անպետք թափոն, այլ որպես կենսաբանական արժեք ունեցող հումք, որից հնարավոր է ստանալ տարբեր նշանակության նյութեր և արտադրանք։ Այս մոտեցումը կարևոր է ինչպես տնտեսական արդյունավետության բարձրացման, այնպես էլ շրջակա միջավայրի վրա թափոնների ազդեցության նվազեցման տեսանկյունից։ Հետազոտության գիտական արժեքը պայմանավորված է նաև նրանով, որ այն վերաբերում է Հայաստանի պայմաններում թառափաբուծության և բելուգայի կենսատեխնոլոգիական ուսումնասիրությունների զարգացմանը։ Մատենագիտական տվյալների համաձայն՝ աշխատանքը Աբբաս Էսմայելի Մոլլայի կենսաբանական գիտությունների թեկնածուի գիտական աստիճանի ատենախոսության սեղմագիրն է, որը պաշտպանվել է 2011 թվականին Հայաստանի Հանրապետության ԳԱԱ «Արմբիոտեխնոլոգիա» գիտաարտադրական կենտրոնում՝ 03.00.14 մասնագիտությամբ։ Հրատարակությունը կազմված է 24 էջից, պարունակում է աղյուսակներ և պատկերներ, իսկ գրականության ցանկը ներառում է 7 աղբյուր։ Աշխատանքի «մշակում» կամ «կուլտիվացում» ուղղությունը ենթադրում է բելուգայի կենսաբանական առանձնահատկությունների և աճեցման պայմանների ուսումնասիրություն՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել ձկան կենսարտադրողականության և արտադրական գործընթացների արդյունավետությունը։ Թառափազգիների բուծման դեպքում առանձնահատուկ նշանակություն ունեն ջրի որակը, ջերմաստիճանը, թթվածնի պարունակությունը, սնուցումը, աճի տեմպերը և ձկների զարգացման փուլերը։ Այս գործոնների փոխկապակցված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս մշակել ավելի արդյունավետ կառավարման մոտեցումներ և նվազեցնել աճեցման ընթացքում առաջացող կորուստները։ Սեռի վաղ որոշման խնդիրը հատկապես կարևոր է թառափաբուծության համար, քանի որ սեռական տարբերակման ժամանակային առանձնահատկությունները կարող են էականորեն ազդել արտադրական պլանավորման վրա։ Եթե հնարավոր է վաղ փուլում որոշել ձկան սեռը, ապա կարելի է ավելի արդյունավետ կազմակերպել սեռային կազմի վերահսկումը և վերարտադրողական նպատակներով ընտրված առանձնյակների պահպանումը։ Այդպիսի մեթոդների մշակումը կարող է նշանակություն ունենալ ինչպես գիտական հետազոտությունների, այնպես էլ արդյունաբերական ձկնաբուծության համար։ Աշխատանքի երրորդ ուղղությունը՝ ներքին օրգանների և վերամշակման երկրորդային հումքի օգտագործումը, ընդլայնում է ուսումնասիրության կիրառական շրջանակը։ Ձկան ներքին օրգանները պարունակում են սպիտակուցներ, լիպիդներ, ֆերմենտներ և կենսաբանական այլ միացություններ, որոնք համապատասխան տեխնոլոգիական մշակման դեպքում կարող են ունենալ սննդային, կերային կամ այլ կիրառություններ։ Հետևաբար դրանց նպատակային վերամշակումը կարող է բարձրացնել հումքի օգտագործման ամբողջականությունը և նվազեցնել արտադրական կորուստները։ Այս մոտեցումը համապատասխանում է նաև ժամանակակից շրջանաձև տնտեսության տրամաբանությանը, որի շրջանակում ձկնաբուծական և ձկնավերամշակման ենթամթերքը դիտարկվում է որպես նոր արտադրանքների ստացման հնարավոր ռեսուրս։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նրանով, որ բելուգայի հետ կապված երեք փոխկապակցված խնդիրներ՝ աճեցումը, սեռի վաղ որոշումը և ներքին օրգանների վերամշակումը, դիտարկում է միասնական գիտագործնական համակարգում։ Այն կարող է օգտակար լինել ձկնաբույծներին, կենսաբաններին, կենսատեխնոլոգներին, ջրային կենդանիների վերարտադրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ձկնարդյունաբերության տեխնոլոգներին, գիտահետազոտական հաստատությունների աշխատակիցներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Другие предметы

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է կովկասյան գորշ ցեղատեսակի խոշոր եղջերավոր անասունների գենետիկական և տեխնոլոգիական առանձնահատկությունների ուսումնասիրմանը, ինչպես նաև դրանց կիրառմանը սելեկցիոն գործընթացներում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են կենդանիների ժառանգական հատկանիշները, արտադրողականության ցուցանիշները, կաթնատվության և մսատվության առանձնահատկությունները, ինչպես նաև ցեղատեսակի կենսաբանական և տնտեսական արժեքը։ Ուսումնասիրվում են գենետիկական կառուցվածքի գնահատման մեթոդները, ընտրման և զուգավորման սկզբունքները, սելեկցիոն չափանիշների ձևավորման մոտեցումները և բարձրարժեք կենդանիների ստացման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում շրջակա միջավայրի պայմանների, կերակրման տեխնոլոգիաների և պահվածքի համակարգերի ազդեցությանը կենդանիների արտադրական հատկանիշների վրա։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են նաև ցեղի բարելավման, գենոֆոնդի պահպանման և արդյունավետ սելեկցիոն ծրագրերի մշակման գիտական հիմքերը։ Ստացված արդյունքները կարևոր նշանակություն ունեն անասնաբուծության զարգացման, կենդանիների արտադրողականության բարձրացման, ցեղային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման և գյուղատնտեսական արտադրության կայունության ապահովման համար։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել կենդանաբույծների, սելեկցիոներների, անասնաբուժության և գյուղատնտեսության ոլորտի մասնագետների, գիտաշխատողների, դասախոսների, ասպիրանտների և ուսանողների համար, ովքեր հետաքրքրված են խոշոր եղջերավոր անասունների գենետիկայի, բուծման տեխնոլոգիաների և սելեկցիոն մեթոդների ուսումնասիրությամբ։

Литература

Մ. Յ. Հիսարյանի աշխատությունը հայ բանաստեղծական գրականության նմուշների ժողովածու է, որը ներկայացնում է տաղային ստեղծագործությունների ավանդույթը։ Տաղարանը միավորում է բանաստեղծական երկեր, որոնց միջոցով արտահայտվում են մարդկային զգացմունքները, հոգևոր ապրումները, սիրո, գեղեցկության և կյանքի մասին խորհրդածությունները։ Ստեղծագործությունների լեզվական ու գեղարվեստական առանձնահատկությունները հնարավորություն են տալիս ծանոթանալու ժամանակաշրջանի գրական ճաշակին, բանաստեղծական արտահայտչամիջոցներին և հայ գրական մշակույթի զարգացման ընթացքին։ Ժողովածուն կարևոր տեղ է զբաղեցնում հայ տաղարանային գրականության ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ որպես բանաստեղծական ժառանգության պահպանման և տարածման միջոց։ Այն հետաքրքրություն է ներկայացնում հայ գրականության պատմությամբ, 19-րդ դարի բանաստեղծական մշակույթով և հայ տպագիր գրքի զարգացման պատմությամբ զբաղվող ընթերցողների ու հետազոտողների համար։

Информатика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է ոչ գծային դինամիկական համակարգերի ուսումնասիրության մեջ թվային մեթոդների կիրառմանը։ Գրքում ներկայացվում են բարդ մաթեմատիկական մոդելների վերլուծության, լուծման և համակարգչային մոդելավորման ժամանակակից մոտեցումները՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով այն համակարգերին, որոնց վարքագիծը չի կարող ամբողջությամբ նկարագրվել պարզ գծային կախվածություններով։ Քննարկվում են դիֆերենցիալ հավասարումների թվային լուծման եղանակները, կայունության և քաոսային երևույթների ուսումնասիրությունը, ինչպես նաև տարբեր ֆիզիկական, տեխնիկական և ինժեներական գործընթացների մոդելավորման խնդիրները։ Հեղինակը ներկայացնում է տեսական հիմնավորումներ, հաշվարկային ալգորիթմներ և կիրառական օրինակներ, որոնք հնարավորություն են տալիս գնահատել համակարգերի դինամիկան, կանխատեսել դրանց զարգացումը և բացահայտել բարդ վարքագծային օրինաչափությունները։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել մաթեմատիկոսների, ֆիզիկոսների, ինժեներների, ծրագրավորողների, հետազոտողների և կիրառական մաթեմատիկայի ոլորտում սովորող ուսանողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է բարձրագույն կրթության ոլորտում մատուցվող ծառայությունների որակի ընկալման և սովորողների բավարարվածության ձևավորման տեսական ու կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում կրթությունը դիտարկվում է նաև որպես ծառայությունների համակարգ, որի որակի գնահատման ժամանակ կարևոր նշանակություն ունեն ոչ միայն ուսումնական ծրագրերի բովանդակությունն ու ակադեմիական արդյունքները, այլև դասավանդման կազմակերպումը, դասախոսների մասնագիտական պատրաստվածությունը, վարչական սպասարկումը, կրթական ենթակառուցվածքները, տեղեկատվական ռեսուրսների հասանելիությունը և ուսանողների հետ հաղորդակցության արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սպասվող և փաստացի ստացվող ծառայությունների միջև հարաբերությանը, քանի որ դրանց համապատասխանությունը կարող է էական ազդեցություն ունենալ բավարարվածության մակարդակի վրա։ Քննության են առնվում կրթական ծառայությունների որակի գնահատման չափանիշները, ուսանողների ընկալումների ուսումնասիրության մեթոդները և այն գործոնները, որոնք կարող են պայմանավորել բարձրագույն ուսումնական հաստատության վերաբերյալ ընդհանուր գնահատականը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ուսումնական միջավայրին, նյութատեխնիկական ապահովվածությանը, դասընթացների կազմակերպմանը, վարչական գործընթացների պարզությանը, մասնագիտական զարգացման հնարավորություններին և ուսանողների պահանջներին արձագանքելու կարողությանը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել հարցումների և այլ սոցիոլոգիական մեթոդների կիրառմամբ ստացված տվյալների վերլուծություն՝ բացահայտելու ծառայությունների առանձին բաղադրիչների և ընդհանուր բավարարվածության միջև կապերը։ Ուսումնասիրվում է նաև բավարարվածության հնարավոր ազդեցությունը ուսումնական հաստատության նկատմամբ վստահության, շարունակական կրթություն ստանալու մտադրության, հաստատությունը ուրիշներին առաջարկելու պատրաստակամության և նրա հանրային հեղինակության վրա։ Առանձին նշանակություն ունի բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների միջև մրցակցության պայմաններում ծառայությունների որակի կառավարման խնդիրը, քանի որ սովորողների պահանջների և սպասումների ուսումնասիրությունը կարող է օգտագործվել կառավարչական որոշումների մշակման համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև որակի ապահովման ներքին համակարգերի, հետադարձ կապի մեխանիզմների և ծառայությունների շարունակական բարելավման անհրաժեշտությանը։ Աշխատությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն կրթության կառավարման ու ծառայությունների մարքեթինգի համար՝ նպաստելով բարձրագույն կրթության որակի գնահատման մեթոդների կատարելագործմանը և սովորողների կարիքներին առավել համապատասխան կրթական միջավայրի ձևավորմանը։

Математика

Այս աշխատությունը նվիրված է աստիճանային օրենքով անհամասեռ առաձգական կիսատարածության համար խառը եզրային խնդիրների որոշակի դասի ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության հիմքում առաձգական միջավայրերի մաթեմատիկական մոդելավորումն է, երբ նյութի հատկությունները տարածության մեջ հաստատուն չեն և փոփոխվում են ըստ նախապես սահմանված աստիճանային կախվածության։ Նման միջավայրերի հետ կապված խնդիրները զգալիորեն բարդ են դասական համասեռ առաձգական մարմինների խնդիրների համեմատ, քանի որ նյութի ֆիզիկական պարամետրերի փոփոխականությունը անմիջականորեն ազդում է լարվածությունների, դեֆորմացիաների և տեղաշարժերի բաշխման վրա։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են խառը եզրային պայմաններով խնդիրներ, որոնց դեպքում կիսատարածության սահմանային մակերևույթի տարբեր հատվածներում կարող են տրվել տարբեր տիպի պայմաններ՝ կապված տեղաշարժերի, լարումների կամ դրանց համակցությունների հետ։ Նման խնդիրների լուծումը պահանջում է առաձգականության տեսության հավասարումների, սահմանային պայմանների և անհամասեռ միջավայրի հատկությունների համատեղ վերլուծություն։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություն է մաթեմատիկական լուծումների կառուցումը և դրանց հատկությունների հետազոտությունը՝ հաշվի առնելով նյութի անհամասեռության աստիճանային բնույթը։ Աշխատանքը կարող է ներառել հատուկ մաթեմատիկական մեթոդների և փոխակերպումների կիրառում, որոնք հնարավորություն են տալիս բարդ եզրային խնդիրը բերել ավելի հարմար վերլուծական ձևի։ Ստացված արդյունքները կարող են օգտագործվել տարբեր մեխանիկական համակարգերում անհամասեռ առաձգական մարմինների վարքագիծը նկարագրելու, լարվածադեֆորմացիոն վիճակը գնահատելու և կիրառական խնդիրների լուծման համար։ Թեման առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում այնպիսի ոլորտների համար, որտեղ անհրաժեշտ է հաշվի առնել նյութի հատկությունների տարածական փոփոխությունը, օրինակ՝ ինժեներական կառուցվածքների, կոմպոզիտային նյութերի, երկրամեխանիկայի և առաձգական միջավայրերի մոդելավորման ժամանակ։ Աշխատությունը հիմնականում ունի տեսական և մաթեմատիկական բնույթ և կարող է հետաքրքրել առաձգականության տեսությամբ, դիֆերենցիալ հավասարումներով, եզրային խնդիրներով և կիրառական մեխանիկայով զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին ու բարձր կուրսերի ուսանողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես անհամասեռ միջավայրերի մաթեմատիկական նկարագրման և խառը եզրային խնդիրների լուծման տեսական մեթոդների զարգացման տեսանկյունից։