Հայաստանի Հանրապետությունում բժշկական օգնության կազմակերպման և ֆինանսավորման վերափոխումների գիտական հիմունքները նոր տնտեսական հարաբերությունների պայմաններում

Лингвистика

Նյութը նվիրված է ժամանակի ընկալման, մտավոր ներկայացման և լեզվական արտահայտության հոգելեզվաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Թեմայի հիմքում այն գաղափարն է, որ ժամանակը մարդու գիտակցության մեջ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես օբյեկտիվ իրականության չափելի բնութագիր, այլև որպես բարդ ճանաչողական հասկացություն, որը ձևավորվում, կազմակերպվում և արտահայտվում է լեզվի միջոցով։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է այն գործընթացները, որոնց շնորհիվ մարդը ընկալում է անցյալը, ներկան և ապագան, դասավորում իրադարձությունները ժամանակային հաջորդականությամբ և այդ հարաբերությունները փոխանցում խոսքի մեջ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լեզվական ժամանակի և մարդու կողմից իրական ժամանակի ընկալման փոխհարաբերությունը, քանի որ տարբեր լեզվական միջոցներ կարող են արտահայտել ոչ միայն գործողության կատարման պահը, այլև խոսողի վերաբերմունքը իրադարձության ժամանակային հեռավորության, տևողության, ավարտվածության կամ սպասվող լինելու նկատմամբ։ Հոգելեզվաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ժամանակային հասկացությունների ձևավորման մեջ հիշողության, ուշադրության, կանխատեսման և փորձի դերը։ Անցյալի մասին խոսելիս մարդը հիմնվում է հիշողության մեջ պահպանված իրադարձությունների վրա, մինչդեռ ապագայի վերաբերյալ լեզվական արտահայտությունները հաճախ կապված են կանխատեսման, ակնկալիքի և երևակայական մոդելավորման գործընթացների հետ։ Ներկան, իր հերթին, կարող է ընկալվել որպես փոփոխվող սահմանային փուլ, որը մշտապես վերածվում է անցյալի։ Նյութը կարող է անդրադառնալ ժամանակի արտահայտման բառային և քերականական միջոցներին, մասնավորապես ժամանակային մակբայներին, բայաձևերին, ժամանակային կապերին, տևողություն և հաջորդականություն արտահայտող կառույցներին։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում փոխաբերական լեզուն, որի միջոցով վերացական ժամանակային հասկացությունները հաճախ ներկայացվում են տարածական, շարժման կամ առարկայական պատկերների միջոցով։ Այդպիսի լեզվական կառուցվածքները ցույց են տալիս, որ մարդու ժամանակային մտածողությունը սերտորեն կապված է ավելի լայն ճանաչողական մեխանիզմների հետ։ Կարևոր է նաև համատեքստի և խոսողի դիրքի ազդեցությունը ժամանակային իմաստների մեկնաբանության վրա, քանի որ նույն լեզվական ձևը տարբեր իրավիճակներում կարող է առաջացնել տարբեր ժամանակային ընկալումներ։ Հոգելեզվաբանական ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև ժամանակային տեղեկատվության մշակման արագության, հիշողության մեջ դրա պահպանման և խոսքի ընկալման ընթացքում ժամանակային հարաբերությունների ճանաչման խնդիրները։ Այս ամենը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են լեզվական համակարգը և ճանաչողական գործընթացները փոխազդում ժամանակային փորձի կառուցման և արտահայտման ընթացքում։ Ընդհանուր առմամբ, թեման ժամանակը դիտարկում է որպես լեզվական և հոգեբանական բարդ կատեգորիա՝ ուսումնասիրելով դրա ընկալման, մտավոր կազմակերպման և խոսքային արտահայտության փոխկապակցված մեխանիզմները և բացահայտելով լեզվի դերը մարդու ժամանակային աշխարհի ձևավորման ու մեկնաբանության մեջ։

Сельское хозяйство

Աշխատությունը նվիրված է պոմիդորի սելեկցիայի համար հեռանկարային նոր ելանյութի համալիր ուսումնասիրմանը, արժեքավոր հատկանիշների գնահատմանը և լավագույն ձևերի հետագա բուծական ծրագրերում օգտագործման հնարավորությունների բացահայտմանը։ Հետազոտության հիմքում տարբեր ծագում և կենսաբանական առանձնահատկություններ ունեցող սորտերի, գծերի, հիբրիդների ու այլ գենետիկական ձևերի համեմատական ուսումնասիրությունն է՝ նպատակ ունենալով առանձնացնել այնպիսի նմուշներ, որոնք կարող են ծառայել որպես կարևոր հատկանիշների աղբյուր նոր սորտերի և հիբրիդների ստեղծման համար։ Սելեկցիոն ելանյութը դիտարկվում է որպես բույսերի բարելավման գործընթացի հիմնական գենետիկական հիմք, քանի որ վերջնական արդյունքը մեծապես կախված է սկզբնական ձևերի բազմազանությունից, դրանց ժառանգական առանձնահատկություններից և նպատակային հատկանիշների ճիշտ ընտրությունից։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է բույսերի աճի և զարգացման տեմպերի, վաղահասության, բերքատվության, պտղի ձևաբանական և ապրանքային հատկանիշների, որակական ցուցանիշների, շրջակա միջավայրի պայմաններին հարմարվողականության և հիվանդությունների նկատմամբ կայունության գնահատման վրա։ Առանձին նմուշների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել արժեքավոր հատկանիշների համակցություններ և ընտրել ծնողական ձևեր, որոնց ներգրավումը խաչասերման ծրագրերում կարող է նպաստել ցանկալի հատկություններով նոր սելեկցիոն նյութի ստացմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ելանյութի գենետիկական բազմազանությանը։ Սելեկցիոն աշխատանքի արդյունավետության համար անհրաժեշտ է ունենալ հնարավորինս բազմազան սկզբնական նյութ, քանի որ գենետիկական սահմանափակ բազան նվազեցնում է նոր արժեքավոր համակցությունների ստացման հավանականությունը։ Այդ պատճառով ուսումնասիրվող հավաքածուում կարող են ընդգրկվել տեղական և ներմուծված սորտեր, սելեկցիոն գծեր, հիբրիդային ձևեր և այլ գենետիկական աղբյուրներ։ Դրանց համեմատությունը հնարավորություն է տալիս որոշել յուրաքանչյուր նմուշի առավելություններն ու սահմանափակումները և առանձնացնել այն հատկանիշները, որոնք նպատակահարմար է փոխանցել հետագա սերունդներին։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ է ֆենոլոգիական դիտարկումների իրականացումը։ Գնահատվում են բույսերի զարգացման հիմնական փուլերի ժամկետները՝ ծլումից և վեգետատիվ աճից մինչև ծաղկում, պտղակալում և բերքի հասունացում։ Այս տվյալները հատկապես կարևոր են վաղահաս և տարբեր մշակության պայմաններին հարմարեցված ձևերի ընտրության համար։ Վաղ հասունացող նմուշները կարող են առանձնահատուկ սելեկցիոն արժեք ունենալ այն շրջաններում, որտեղ վեգետացիոն շրջանը սահմանափակ է կամ անհրաժեշտ է շուկա վաղաժամ արտադրանք մատակարարել։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է պտղաբերության տևողությունը և բերքի ձևավորման դինամիկան, ինչը թույլ է տալիս տարբերակել վաղ, միջին և ավելի ուշ հասունացող ձևերը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում բերքատվությանը և դրա կառուցվածքային բաղադրիչներին։ Գնահատվում են մեկ բույսի վրա ձևավորվող պտուղների քանակը, դրանց միջին զանգվածը, ընդհանուր բերքը և ապրանքային արտադրանքի բաժինը։ Բարձր բերքատվությունը դիտարկվում է այլ կարևոր հատկանիշների հետ համատեղ, քանի որ միայն բերքի մեծ քանակը բավարար չէ բարձրարժեք սորտ ստեղծելու համար։ Անհրաժեշտ է, որ բերքատվությունը համակցվի պտղի որակի, կայունության, հասունացման համապատասխան ժամկետների և մշակության պայմաններին հարմարվողականության հետ։ Հետազոտության ընթացքում առանձնացվում են այն ձևերը, որոնք տարբեր տարիներին կամ փորձարկման պայմաններում ցուցաբերում են համեմատաբար կայուն արդյունքներ։ Պտղի ձևաբանական հատկանիշների ուսումնասիրությունը ներառում է չափի, զանգվածի, ձևի, գունավորման, մակերեսի և կառուցվածքային այլ առանձնահատկությունների գնահատում։ Այս հատկանիշները կարևոր են ինչպես սելեկցիոն, այնպես էլ ապրանքային տեսանկյունից, քանի որ տարբեր օգտագործման ուղղություններ պահանջում են տարբեր բնութագրերով արտադրանք։ Թարմ օգտագործման համար նախատեսված ձևերի դեպքում կարող են կարևորվել արտաքին տեսքը, համային հատկությունները և պտղի համապատասխան կառուցվածքը, իսկ վերամշակման համար նախատեսված ձևերի դեպքում՝ տեխնոլոգիական հատկությունները, պտղի ամրությունը և հումքի որակական կայունությունը։ Առանձին ուղղություն է պտուղների կենսաքիմիական և սննդային արժեքի գնահատումը։ Սելեկցիոն նյութի համեմատության ժամանակ կարող են ուսումնասիրվել չոր նյութերի, շաքարների, օրգանական թթուների, վիտամինների, պիգմենտների և որակի հետ կապված այլ բաղադրիչների պարունակությունը։ Նման գնահատումը հնարավորություն է տալիս ընտրել ոչ միայն բարձր բերքատու, այլև սննդային և տեխնոլոգիական բարձր արժեք ունեցող ձևեր։ Հատկապես կարևոր է մի քանի դրական հատկանիշների միաժամանակյա համակցումը, քանի որ ժամանակակից սելեկցիայի նպատակներից մեկը բազմակողմանիորեն արժեքավոր սորտերի և հիբրիդների ստեղծումն է։ Կարևոր տեղ է հատկացվում շրջակա միջավայրի անբարենպաստ գործոնների նկատմամբ հարմարվողականությանը։ Ջերմաստիճանի տատանումները, խոնավության պակասը կամ ավելցուկը, հողային պայմանները և այլ գործոններ կարող են զգալիորեն ազդել բույսերի աճի ու բերքատվության վրա։ Այդ պատճառով տարբեր նմուշների համեմատական փորձարկումը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել այն ձևերը, որոնք պահպանում են իրենց հիմնական տնտեսական արժեքավոր հատկանիշները փոփոխվող պայմաններում։ Հարմարվողականությունը դիտարկվում է որպես կարևոր սելեկցիոն հատկանիշ, հատկապես այն դեպքում, երբ նախատեսվում է նոր ձևերի մշակություն որոշակի հողակլիմայական գոտիներում։ Ուսումնասիրվում է նաև հիվանդությունների և վնասակար կենսաբանական գործոնների նկատմամբ դիմադրողականությունը։ Կայուն ելանյութի օգտագործումը սելեկցիայում հնարավորություն է տալիս ստեղծել այնպիսի ձևեր, որոնց մշակության ընթացքում հնարավոր է նվազեցնել բերքի կորուստները և բարձրացնել արտադրության կայունությունը։ Առանձնացվում են այն նմուշները, որոնք բնական կամ փորձարարական պայմաններում ցուցաբերում են համեմատաբար բարձր դիմադրողականություն և կարող են օգտագործվել որպես համապատասխան հատկանիշների գենետիկական աղբյուրներ։ Հետազոտության մեթոդաբանական կարևոր բաղադրիչ է նմուշների համեմատական գնահատումը միասնական չափանիշներով։ Դաշտային փորձերը, ֆենոլոգիական դիտարկումները, ձևաբանական նկարագրությունները, բերքի հաշվառումը և անհրաժեշտ լաբորատոր ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս յուրաքանչյուր ձևի վերաբերյալ ստանալ բազմակողմանի տվյալներ։ Ստացված արդյունքների վիճակագրական մշակումը նպաստում է պատահական տատանումների և իրական սելեկցիոն տարբերությունների առանձնացմանը։ Հատկանիշների փոփոխականության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել նաև դրանց կայունությունը և ընտրության արդյունավետությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում հատկանիշների միջև փոխկապակցվածությանը։ Օրինակ՝ պտղի զանգվածի, պտուղների քանակի և ընդհանուր բերքատվության հարաբերակցությունը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ բարձր բերքատու ձևերի ընտրության ժամանակ։ Նույն կերպ վաղահասությունը կարող է փոխկապակցված լինել բերքի կառուցվածքի կամ պտղի որոշ որակական հատկանիշների հետ։ Նման կապերի բացահայտումը հնարավորություն է տալիս սելեկցիոն աշխատանքում ավելի հիմնավորված ընտրություն կատարել և կանխատեսել տարբեր հատկանիշների համատեղ փոփոխության հնարավորությունները։ Հետազոտության հաջորդ կարևոր փուլը լավագույն նմուշների ընդգրկումն է բուծական գործընթացում։ Արժեքավոր ձևերը կարող են ընտրվել որպես ծնողական բաղադրիչներ խաչասերումների համար՝ ելնելով դրանց առավել արտահայտված հատկանիշներից։ Ծնողական զույգերի ընտրության ժամանակ նպատակահարմար է համադրել միմյանց լրացնող հատկություններ ունեցող ձևերը, օրինակ՝ բարձր բերքատվությունը միավորել վաղահասության, պտղի բարձր որակի կամ դիմադրողականության հետ։ Ստացված հիբրիդային սերունդներում իրականացվող հետագա ընտրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել ցանկալի հատկանիշների նոր համակցություններ և ձևավորել հեռանկարային սելեկցիոն գծեր։ Կարևորվում է նաև ընտրված նյութի բազմամյա գնահատումը։ Մեկ աճեցման շրջանի տվյալները միշտ չէ, որ բավարար են նմուշի իրական սելեկցիոն արժեքը որոշելու համար, քանի որ եղանակային և մշակության պայմանները կարող են զգալի ազդեցություն ունենալ հատկանիշների դրսևորման վրա։ Տարբեր տարիների տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս գնահատել գենոտիպի կայունությունը և առանձնացնել այն ձևերը, որոնց դրական հատկությունները պահպանվում են փոփոխվող միջավայրում։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է արտադրության համար նախատեսված ապագա սորտերի ընտրության ժամանակ։ Աշխատության գործնական նշանակությունը կապված է տեղական պայմաններին համապատասխան նոր և կատարելագործված սորտերի ու հիբրիդների ստեղծման համար արժեքավոր գենետիկական աղբյուրների առանձնացման հետ։ Նոր ելանյութի համակարգված ուսումնասիրությունը կարող է ընդլայնել սելեկցիոն ծրագրերի գենետիկական բազան, նպաստել բարձր բերքատվության, որակյալ արտադրանքի, վաղահասության, հարմարվողականության և կայունության համակցմամբ ձևերի ստացմանը։ Միաժամանակ հավաքածուի գնահատման արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ հետագա գենետիկական, ֆիզիոլոգիական և ագրոկենսաբանական հետազոտությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ նյութը ներկայացնում է պոմիդորի սելեկցիոն գործընթացի կարևոր փուլերից մեկը՝ սկզբնական գենետիկական բազմազանության ուսումնասիրությունից և արժեքավոր ձևերի ընտրությունից մինչև դրանց նպատակային ներգրավումը նոր բուծական ծրագրերում։ Այն կարող է օգտակար լինել բույսերի սելեկցիայի, գենետիկայի, բանջարաբուծության, սերմնաբուծության և գյուղատնտեսական կենսաբանության ոլորտների հետազոտողների, սելեկցիոներների, ագրոնոմների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Информатика

Մաթեմատիկական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է վերջավոր դաշտերի վրա չվերածելի և նորմալ բազմանդամների ռեկուրսիվ կառուցման մեթոդների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում վերջավոր դաշտերի հանրահաշվական կառուցվածքը, բազմանդամների հատկությունները և այն պայմանները, որոնց դեպքում հնարավոր է հաջորդաբար ստանալ պահանջվող բնութագրերով նոր բազմանդամներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում չվերածելիության և նորմալության չափանիշներին, դրանց փոխկապակցվածությանը և ռեկուրսիվ ընթացակարգերում պահպանման հնարավորություններին։ Վերլուծվում են սկզբնական բազմանդամների ընտրության, աստիճանների փոփոխության և կառուցման տարբեր քայլերում ստացված բազմանդամների հատկությունների ստուգման տեսական մոտեցումները։ Քննարկվում են նաև վերջավոր դաշտերի ընդլայնումների, նորմալ հիմքերի և բազմանդամների ֆակտորացման հետ կապված հանրահաշվական հարցերը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնելու հատուկ հատկություններով բազմանդամների կառուցման արդյունավետ մեթոդները և գնահատելու դրանց կիրառական նշանակությունը հաշվարկային հանրահաշվում ու վերջավոր դաշտերի տեսության մեջ։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել հանրահաշվի, դիսկրետ մաթեմատիկայի, կոդավորման տեսության և վերջավոր դաշտերի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։

История

Վ. Ճիզմեճյանի այս հիշատակագրական աշխատությունը նվիրված է Միքայել վարդապետ Ալեքսանդրյանի կյանքին, եկեղեցական ծառայությանը և հիշատակին։ Նա զբաղեցրել է Երուսաղեմի արքեպիսկոպոսի և կաթողիկոսական խորհրդականի կարևոր պաշտոնները՝ իր գործունեությամբ առնչվելով Հայ Առաքելական Եկեղեցու հոգևոր ու վարչական կյանքին։ Հրատարակության բնույթը մատնանշում է հարգանքի և երախտագիտության արտահայտություն՝ ուղղված հանգուցյալ հոգևորականին, որի մահը ներկայացվում է որպես եկեղեցական և հասարակական նշանակություն ունեցող կորուստ։ Հիշատակագրական նյութը կարևոր է հոգևորականի անձի, եկեղեցական աստիճանի, զբաղեցրած պաշտոնների և պատմական միջավայրի վերաբերյալ տեղեկությունների պահպանման տեսանկյունից։ Նման հրատարակությունները սովորաբար նպատակ են ունեցել հավերժացնելու եկեղեցական գործիչների հիշատակը, արժևորելու նրանց ծառայությունը և սերունդներին փոխանցելու նրանց գործունեության մասին տեղեկությունները։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել Հայ Երուսաղեմի պատրիարքության պատմությամբ, հայ հոգևորականության կենսագրություններով և 19-րդ դարի եկեղեցական կյանքի ուսումնասիրությամբ զբաղվողներին։ Այն նաև սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի ժամանակաշրջանի հոգևոր-հասարակական հարաբերությունների, եկեղեցական պաշտոնների և հայ համայնքի հիշատակագրական մշակույթի հետազոտության համար։

Религия

Հրատարակության վերնագիրը մատնանշում է Տեր Հովսեփ Պորճոնյանին ուղղված գրություն՝ կապված նրա աթոռակալի և նախագահության ատենադպիրի պաշտոնների հետ։ Այն կարելի է դիտարկել որպես 19-րդ դարի հայ եկեղեցական և հասարակական կառույցների գործունեությանն առնչվող փաստաթղթային նյութ, որն արտացոլում է հոգևորականների ու վարչական պատասխանատուների միջև պաշտոնական հաղորդակցության ձևերը։ Նման գրությունները կարևոր դեր են ունեցել եկեղեցական կառավարման, կազմակերպական հարցերի քննարկման, պաշտոնական դիրքորոշումների ներկայացման և տարբեր հաստատությունների միջև կապերի պահպանման գործում։ Փաստաթուղթը հետաքրքրություն է ներկայացնում նաև իր ժամանակի պաշտոնական լեզվի, դիմելաձևերի և վարչական գրագրության առանձնահատկությունների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է ծառայել որպես սկզբնաղբյուր՝ Տեր Հովսեփ Պորճոնյանի գործունեության, նրա զբաղեցրած պաշտոնների և տվյալ ժամանակաշրջանի հայ եկեղեցական կառավարման միջավայրի հետազոտման ընթացքում։ Հրատարակությունը արժեքավոր է հատկապես հայ եկեղեցու վարչական պատմությամբ, հասարակական հաստատությունների կազմակերպմամբ և 19-րդ դարի հայերեն փաստաթղթային գրագրությամբ հետաքրքրվողների համար։

История

Издание представляет собой биографический и научно-исторический очерк, посвящённый двум арменистам — исследователям армянской истории, языка и культуры, внесшим вклад в развитие армяноведения как научной дисциплины; в работе рассматриваются их научные труды, основные направления исследований, участие в изучении армянских рукописей, языка, фольклора и исторических источников, а также их роль в формировании академической традиции востоковедения; особое внимание уделяется сравнительному анализу их подходов, методологии и научного наследия, а также влиянию их работ на развитие гуманитарных наук и изучение армянского культурного наследия.