ՀԱՅԿԱԿԱՆ ՀԱՐՑԸ ԵՎ ՀԱՅԵՐԻ ՑԵՂԱՍՊԱՆՈՒԹՅՈՒՆԸ-Արման Կիրակոսյան

Литература

Այս հրատարակության կենտրոնական թեման արհամարհությունն է՝ որպես մարդկային վերաբերմունքի և հասարակական հարաբերությունների դրսևորում։ Արհամարհանքը կարող է արտահայտվել մարդու կամ նրա արժանապատվության նկատմամբ անհարգալից վերաբերմունքով, անտեսմամբ, նվաստացմամբ կամ անհիմն վերադասության զգացումով։ Գրականության և բարոյական մտքի մեջ այս երևույթը հաճախ դիտարկվում է մարդկային բնավորության, փոխհարաբերությունների և հասարակական վարքագծի տեսանկյունից։ Այն առնչվում է հարգանքի, հանդուրժողականության, ինքնագնահատականի, խոնարհության և մարդկային արժանապատվության պահպանման հարցերին։ Վերնագիրը թույլ է տալիս ենթադրել, որ աշխատությունը կենտրոնանում է այդ հասկացության շուրջ ծավալվող բարոյական կամ հասարակական դիտարկումների վրա, սակայն ստեղծագործության ժանրը և կոնկրետ բովանդակությունը միայն մատենագիտական տվյալներով հստակեցնել հնարավոր չէ։ Հրատարակությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում 19-րդ դարի հայերեն գրականության և բարոյախրատական մտքի ուսումնասիրության համար՝ որպես մարդկային վարքի ու հասարակական հարաբերությունների թեմային անդրադարձող տպագիր նյութ։ Այն կարող է դիտարկվել նաև ժամանակաշրջանի հայ ընթերցողական միջավայրում բարոյական հասկացությունների ներկայացման և քննարկման համատեքստում։

Лингвистика

Թուրքերեն լեզվի ուսումնասիրմանն ու հայերենով դրա բառապաշարի յուրացմանը նվիրված այս ծավալուն բառարանային աշխատությունը նախատեսված է առաջին հերթին կրթական նպատակների համար՝ դպրոցականներին, ուսուցիչներին և լեզու ուսումնասիրողներին տրամադրելով թուրքերեն բառերի հայերեն համարժեքների համակարգված ժողովածու։ Հրատարակության հիմնական նպատակն է հեշտացնել թուրքերենի ուսուցումը, զարգացնել սովորողների բառապաշարը, նպաստել օտար լեզվով կարդալու և հասկանալու կարողությունների ձևավորմանը և ապահովել թուրքերենից հայերեն թարգմանության գործնական միջոց։ Բառարանի կառուցվածքային հիմքը թուրքերեն բառերի ներկայացումն է՝ դրանց հայերեն իմաստային համապատասխանություններով, ինչը հնարավորություն է տալիս ընթերցողին մայրենի լեզվի միջոցով ընկալելու օտար բառերի նշանակությունը և յուրացնելու տարբեր լեզուների միջև գոյություն ունեցող բառային ու իմաստային կապերը։ Հայերեն համարժեքների կիրառությունը կարևոր մանկավարժական նշանակություն ունի, քանի որ սովորողին հնարավորություն է տալիս թուրքերեն բառապաշարը յուրացնել ոչ միայն անգիր սովորելու, այլև իմաստային համեմատության և գիտակցված ընկալման միջոցով։ Դպրոցական գործածության համար նախատեսված լինելը մատնանշում է աշխատության գործնական ու կրթական ուղղվածությունը։ Այն կարող էր ծառայել որպես օժանդակ ուսումնական միջոց լեզվի դասավանդման, բառերի բացատրության, ընթերցանության, թարգմանական վարժությունների և գրավոր աշխատանքների իրականացման ընթացքում։ Բառարանն իր նշանակությամբ կարևոր էր նաև այն առումով, որ օտար լեզվի ուսումնասիրությունը դիտարկում էր որպես ընդհանուր կրթության բաղադրիչ՝ նպաստելով սովորողների լեզվական կարողությունների, ինքնուրույն աշխատանքի և հաղորդակցական հմտությունների զարգացմանը։ Թուրքերեն-հայերեն բառարանագրությունը պատմականորեն կապված է հայ և թուրքալեզու բնակչության երկարատև հասարակական, տնտեսական, մշակութային ու կրթական շփումների հետ։ Տարբեր ժամանակաշրջաններում թուրքերենի իմացությունը հայ հասարակության բազմաթիվ ներկայացուցիչների համար ունեցել է գործնական անհրաժեշտություն՝ առևտրի, վարչական հարաբերությունների, առօրյա հաղորդակցության և կրթության բնագավառներում։ Այդ հանգամանքը ձևավորել է հայերեն թարգմանական բառարանների պահանջարկ, իսկ դպրոցների համար նախատեսված բառարանների ստեղծումը վկայում է օտար լեզուների ուսուցումը կազմակերպված կրթական գործընթացի մաս դարձնելու ձգտման մասին։ Աշխատության լեզվաբանական արժեքը պայմանավորված է երկու լեզուների բառապաշարների համադրմամբ։ Թուրքերեն բառերի հայերեն համարժեքների ներկայացումը նպաստում է բառային իմաստների տարբերակմանը, հասկացությունների ճշգրիտ ընկալմանը և լեզուների կառուցվածքային ու իմաստային առանձնահատկությունների ճանաչմանը։ Բառարանային նյութը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել նաև պատմական լեզվաբանության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական միջավայրը, գործածական բառապաշարի ուսուցման մոտեցումները և հայերենով օտար լեզվական հասկացություններ փոխանցելու եղանակները։ Գրական ու մեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է գործնական ուսումնական բառարանների ժանրին։ Նման հրատարակություններին բնորոշ են բառային միավորների համակարգված դասավորությունը, թարգմանական համարժեքների հակիրճ ներկայացումը և տեղեկության արագ որոնման հնարավորությունը։ Դրանք ոչ միայն օգնում են յուրացնել առանձին բառեր, այլև նպաստում են լեզվական ինքնուրույնության ձևավորմանը, ընթերցանության հմտությունների զարգացմանը և թարգմանական աշխատանքի կատարելագործմանը։ Երկհատոր կառուցվածքի երկրորդ հատորը շարունակությունն է բառարանային ընդհանուր աշխատանքի և կարևոր է որպես ամբողջական լեզվական տեղեկատուի բաղկացուցիչ մաս։ Վիեննայի Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական գործունեությունը մեծ դեր է ունեցել հայերեն բառարանագրության, լեզվաբանական ուսումնասիրությունների և ուսումնական գրականության զարգացման գործում։ Մխիթարյանները հետևողականորեն կարևորել են օտար լեզուների ուսումնասիրությունը, հայերենի գիտական մշակումը և կրթական նյութերի ստեղծումը՝ նպաստելով հայ ընթերցողի մտավոր ու լեզվական զարգացմանը։ Այս հրատարակությունը պատմամշակութային նշանակություն ունի 19-րդ դարի հայ դպրոցական կրթության, թուրքերենի ուսուցման ավանդույթների, հայերեն բառարանագրության և հայ-թուրքական լեզվական առնչությունների ուսումնասիրության համար։ Այն արժեքավոր է նաև որպես հայերենով օտար լեզուների ուսուցման մեթոդական միջոցների պատմական օրինակ։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, բառարանագիրներին, մանկավարժներին, թարգմանիչներին, հայագետներին, արևելագետներին և պատմական բառարանագրությամբ զբաղվող հետազոտողներին՝ որպես հայ կրթական ու լեզվամշակութային ժառանգության կարևոր նմուշ։

История

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական հարցի ձևավորման, ընկալման և մեկնաբանության ուսումնասիրությանը մինչխորհրդային շրջանի հայ հասարակական-քաղաքական մտքի և պատմագրության մեջ։ Հետազոտության կենտրոնում այն գաղափարական, քաղաքական և պատմագիտական մոտեցումներն են, որոնց միջոցով հայ մտավորականությունը, հասարակական-քաղաքական գործիչները և պատմաբանները տարբեր ժամանակաշրջաններում ներկայացրել են Օսմանյան կայսրության հայ բնակչության իրավունքների, անվտանգության, ինքնավարության, բարենորոգումների և ազգային-քաղաքական ապագայի խնդիրները։ Աշխատության մեջ Հայկական հարցը դիտարկվում է ոչ միայն որպես միջազգային դիվանագիտության և մեծ տերությունների քաղաքականության խնդիր, այլև որպես հայ հասարակական մտքի զարգացման կարևոր ուղղություն, որի շուրջ ձևավորվել են տարբեր գաղափարական դիրքորոշումներ և քաղաքական ծրագրեր։ Ուսումնասիրվում են հայ պահպանողական, ազատական, ազգային-դեմոկրատական, սոցիալիստական և այլ ուղղությունների ներկայացուցիչների մոտեցումները, նրանց պատկերացումները ազգային իրավունքների պաշտպանության, ազգային ինքնության պահպանման, կրթության և մշակույթի զարգացման, քաղաքական ազատությունների ու ինքնակառավարման հնարավորությունների վերաբերյալ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում այն պատմագիտական աշխատություններին և հեղինակներին, որոնք փորձել են վերլուծել Հայկական հարցի առաջացման պատճառները, դրա զարգացման փուլերը և հայ ժողովրդի պատմական ու քաղաքական իրավունքների հիմնավորումները։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են պատմական իրադարձությունները, հատկապես Օսմանյան կայսրության հայաբնակ տարածքներում տեղի ունեցող քաղաքական և սոցիալական գործընթացները, ազդել հայ հասարակական-քաղաքական մտքի ձևավորման և Հայկական հարցի ընկալման վրա։ Քննարկվում են նաև եվրոպական քաղաքականության, միջազգային հարաբերությունների և մեծ տերությունների միջամտության վերաբերյալ հայ գործիչների գնահատականները, ինչպես նաև ազգային խնդիրների լուծման հնարավոր ուղիների շուրջ առկա տարակարծությունները։ Պատմագրական տեսանկյունից կարևորվում է տարբեր հեղինակների աշխատությունների համադրական ուսումնասիրությունը՝ բացահայտելու համար նրանց օգտագործած աղբյուրները, մեթոդաբանական մոտեցումները, գաղափարական ազդեցությունները և պատմական գործընթացների մեկնաբանության առանձնահատկությունները։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել Հայոց պատմությամբ, հայ քաղաքական մտքի պատմությամբ, պատմագրությամբ, ազգային-ազատագրական շարժումների պատմությամբ և Հայկական հարցի ուսումնասիրությամբ զբաղվող պատմաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։ Այն նպաստում է Հայկական հարցի վերաբերյալ հայ հասարակական և գիտական մտքի զարգացման ամբողջական պատկերացմանը՝ ընդգծելով դրա գաղափարական բազմազանությունը և պատմական նշանակությունը։

Литература

Գիրքը նվիրված է հայ մեծ գրող, լուսավորիչ, մանկավարժ և հասարակական գործիչ Խաչատուր Աբովյանի կյանքին, ստեղծագործական ժառանգությանը և հայ գրականության ու հասարակական մտքի զարգացման գործում ունեցած նշանակալի ներդրմանը։ Ներկայացվում են նրա կենսագրության հիմնական փուլերը, կրթական գործունեությունը, աշխարհայացքի ձևավորումը և XIX դարի հայ հասարակության մշակութային ու մտավոր կյանքի հետ ունեցած առնչությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Աբովյանի գրական ստեղծագործություններին, հատկապես «Վերք Հայաստանի» վեպին, դրա պատմական, գաղափարական և գեղարվեստական առանձնահատկություններին, ինչպես նաև աշխարհաբար հայերենի զարգացման գործում գրողի ունեցած դերին։ Քննարկվում են նրա լուսավորական գաղափարները, ժողովրդի կրթության և դաստիարակության վերաբերյալ հայացքները, ազգային ինքնագիտակցության ամրապնդման և հասարակական առաջընթացի խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև Աբովյանի մանկավարժական գործունեությանը, հայ ժողովրդի պատմության ու մշակույթի նկատմամբ նրա վերաբերմունքին, ինչպես նաև եվրոպական և ռուսական լուսավորական մտքի ազդեցությանը նրա աշխարհայացքի վրա։ Դիտարկվում են գրողի ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրության և գնահատման առանձնահատկությունները, նրա գաղափարների արդիականությունն ու ազդեցությունը հայ գրականության հետագա զարգացման վրա։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, պատմաբանների, մանկավարժների, հայագետների, ուսանողների և հայ դասական գրականությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Политология

Աշխատությունը նվիրված է իշխանական հարաբերությունների լեգիտիմացման խնդրի պատմահամեմատական և սոցիալ-փիլիսոփայական ուսումնասիրությանը՝ արխայիկ ու ժամանակակից հասարակական կառուցվածքների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այն մեխանիզմներն են, որոնց միջոցով հասարակության անդամների համար իշխանությունը ձեռք է բերում ընդունելի, հիմնավորված և ճանաչված բնույթ։ Լեգիտիմությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես իշխանության իրավական ձևակերպման արդյունք, այլև որպես հասարակության կողմից իշխանական կարգի ճանաչման, արժեքային ընդունման և սոցիալական պատկերացումների հետ դրա համապատասխանության խնդիր։ Արխայիկ հասարակությունների ուսումնասիրության շրջանակում ուշադրություն է դարձվում ավանդույթի, սովորույթի, առասպելաբանական պատկերացումների, ծիսակարգերի և սրբազան հեղինակության նշանակությանը։ Նման հասարակական միջավայրերում իշխանության հիմնավորումը կարող էր կապվել նախնիներից ժառանգված կարգի, առաջնորդի խորհրդանշական կարգավիճակի կամ հասարակական և տիեզերական կարգի պահպանման վերաբերյալ պատկերացումների հետ։ Ժամանակակից հասարակությունների դեպքում լեգիտիմացման խնդիրը դիտարկվում է առավել բարդ ինստիտուցիոնալ համակարգի շրջանակում, որտեղ կարևոր նշանակություն ունեն իրավական նորմերը, քաղաքական և հասարակական ինստիտուտները, հանրային մասնակցությունը, հաղորդակցությունը և իշխանության նկատմամբ հասարակական վստահությունը։ Համեմատական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու իշխանության հիմնավորման ձևերի պատմական փոփոխությունները՝ միաժամանակ ցույց տալով, որ հասարակական կարգի ընդունելիության խնդիրը պահպանվում է տարբեր հասարակական համակարգերում, թեև դրա արտահայտման միջոցները և գաղափարական հիմքերը փոխվում են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ավանդական, խարիզմատիկ և իրավական-ռացիոնալ լեգիտիմության տեսական տարբերակմանը՝ որպես իշխանության հասարակական ճանաչման տարբեր հիմքերի վերլուծության գործիք։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են քննարկվել նաև լեգիտիմության և օրինականության տարբերությունները, հասարակական համաձայնության դերը, իշխանական ինստիտուտների նկատմամբ վստահության ձևավորումը և լեգիտիմացման ճգնաժամերի առաջացման ընդհանուր պայմանները։ Այսպիսով՝ իշխանությունը ներկայացվում է ոչ միայն որպես կառավարման և ենթակայության հարաբերություն, այլև որպես մշակութային, արժեքային ու խորհրդանշական համակարգի մաս, որի կայունությունը կապված է հասարակության կողմից դրա հիմնավորվածության ընկալման հետ։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է քաղաքական փիլիսոփայության, սոցիոլոգիայի, մշակութաբանության և քաղաքական մարդաբանության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով համեմատական տեսանկյունից բացահայտել իշխանական հարաբերությունների լեգիտիմացման պատմական ձևերն ու դրանց փոխակերպումները։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է հայկական կազմակերպությունների արտաքին շուկաներ մուտք գործելու գործընթացում կիրառվող մարքեթինգային ընթացակարգերի ուսումնասիրությանը՝ միջազգային տնտեսական հարաբերությունների, մրցակցության և արտահանման գործունեության զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում արտաքին շուկայի ընտրությունից մինչև ապրանքի կամ ծառայության դիրքավորման և առաջխաղացման ռազմավարության ձևավորումն իրականացվող փոխկապակցված մարքեթինգային գործողություններն են։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում միջազգային շուկաների վերաբերյալ տեղեկատվության հավաքագրմանը և վերլուծությանը, սպառողների պահանջարկի գնահատմանը, մրցակցային միջավայրի ուսումնասիրմանը, շուկայի հատվածավորմանը և նպատակային սպառողական խմբերի որոշմանը։ Կարևոր նշանակություն ունի արտաքին շուկայի գրավչության գնահատումը՝ հաշվի առնելով դրա ծավալը, զարգացման հնարավորությունները, մրցակցության ինտենսիվությունը, տնտեսական պայմանները և շուկա մուտք գործելու հետ կապված սահմանափակումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են դիտարկվել արտաքին շուկա մուտք գործելու տարբեր կազմակերպական ձևեր՝ արտահանման, գործընկերային համագործակցության և միջազգային գործունեության այլ մոդելների տեսանկյունից՝ գնահատելով դրանց համապատասխանությունը կազմակերպության ռեսուրսներին և ռազմավարական նպատակներին։ Առանձին ուղղություն է միջազգային մարքեթինգային համալիրի ձևավորումը, որը ներառում է ապրանքի կամ ծառայության հարմարեցումը նպատակային շուկայի պահանջներին, գնային քաղաքականության ընտրությունը, բաշխման ուղիների կազմակերպումը և հաղորդակցական միջոցների կիրառումը։ Կարևորվում է նաև ապրանքանիշի միջազգային դիրքավորման խնդիրը, քանի որ նոր շուկայում կազմակերպության ճանաչելիությունն ու սպառողների վստահությունը կարող են էական նշանակություն ունենալ երկարաժամկետ մրցունակության համար։ Հայաստանի նյութերի հիման վրա խնդրի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել տեղական կազմակերպությունների արտահանման ներուժը, սահմանափակ ռեսուրսներով արտաքին շուկաներում մրցակցելու առանձնահատկությունները և միջազգային մարքեթինգային գործունեության կազմակերպման հիմնական մարտահրավերները։ Ուշադրություն կարող է հատկացվել նաև թվային մարքեթինգի և էլեկտրոնային առևտրի հնարավորություններին, որոնք ընդլայնում են արտասահմանյան սպառողների հետ անմիջական հաղորդակցության և նոր շուկաների փորձարկման հնարավորությունները։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը համադրում է միջազգային մարքեթինգի, ռազմավարական կառավարման, շուկայի հետազոտության և արտաքին տնտեսական գործունեության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով համակարգել արտաքին շուկա մուտք գործելու մարքեթինգային գործընթացները և բացահայտել հայկական կազմակերպությունների միջազգային մրցունակության բարձրացման հնարավոր ուղղությունները։