ՀՀ Շիրակի մարզի Ամասիայի տարածաշրջանի շրջակա միջավայրի և Արփի լճի վրա մարդածին գործոնի ազդեցության գնահատականը

Культура

«Հայաստանի երիտասարդության ազգային տեսքը» թեման և ՀՀ մշակույթի ու երիտասարդության հարցերը վերաբերում են երիտասարդ սերնդի դերին, արժեքային և մշակութային ինքնության ձևավորմանը, ինչպես նաև նրանց ներգրավվածությանը ազգային, հասարակական և մշակութային գործընթացներում։ Հայ երիտասարդությունը համարվում է երկրի մշակութային և սոցիալ-տնտեսական զարգացման կարևոր ռեսուրս, որի ազգային ինքնագիտակցությունը և արժեհամակարգը ձևավորվում են կրթության, ընտանիքի, հասարակական կառույցների և մշակութային միջավայրի ազդեցությամբ։ ՀՀ մշակույթի նախարարությունն ու երիտասարդության գործերով կառույցները աշխատում են ստեղծել ծրագրեր, քաղաքականություններ և նախաձեռնություններ՝ խթանելու երիտասարդների մասնակցությունը մշակութային, ստեղծագործական, գիտական և սոցիալական ոլորտներում, ամրապնդելով նրանց ազգային ինքնությունը և միջսերնդային կապերը։ Այս թեման ընդգծում է այն կարևորությունը, որ մշակութային կրթությունը, ազգային արժեքների փոխանցումը և երիտասարդների ակտիվ քաղաքացիական դիրքորոշումը ունեն Հայաստանի ապագայի կայուն զարգացման, հասարակական միասնության և ազգային ինքնության պահպանման համար։

Лингвистика

Նյութը նվիրված է ժամանակի ընկալման, մտավոր ներկայացման և լեզվական արտահայտության հոգելեզվաբանական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Թեմայի հիմքում այն գաղափարն է, որ ժամանակը մարդու գիտակցության մեջ հանդես է գալիս ոչ միայն որպես օբյեկտիվ իրականության չափելի բնութագիր, այլև որպես բարդ ճանաչողական հասկացություն, որը ձևավորվում, կազմակերպվում և արտահայտվում է լեզվի միջոցով։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է այն գործընթացները, որոնց շնորհիվ մարդը ընկալում է անցյալը, ներկան և ապագան, դասավորում իրադարձությունները ժամանակային հաջորդականությամբ և այդ հարաբերությունները փոխանցում խոսքի մեջ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում լեզվական ժամանակի և մարդու կողմից իրական ժամանակի ընկալման փոխհարաբերությունը, քանի որ տարբեր լեզվական միջոցներ կարող են արտահայտել ոչ միայն գործողության կատարման պահը, այլև խոսողի վերաբերմունքը իրադարձության ժամանակային հեռավորության, տևողության, ավարտվածության կամ սպասվող լինելու նկատմամբ։ Հոգելեզվաբանական մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ժամանակային հասկացությունների ձևավորման մեջ հիշողության, ուշադրության, կանխատեսման և փորձի դերը։ Անցյալի մասին խոսելիս մարդը հիմնվում է հիշողության մեջ պահպանված իրադարձությունների վրա, մինչդեռ ապագայի վերաբերյալ լեզվական արտահայտությունները հաճախ կապված են կանխատեսման, ակնկալիքի և երևակայական մոդելավորման գործընթացների հետ։ Ներկան, իր հերթին, կարող է ընկալվել որպես փոփոխվող սահմանային փուլ, որը մշտապես վերածվում է անցյալի։ Նյութը կարող է անդրադառնալ ժամանակի արտահայտման բառային և քերականական միջոցներին, մասնավորապես ժամանակային մակբայներին, բայաձևերին, ժամանակային կապերին, տևողություն և հաջորդականություն արտահայտող կառույցներին։ Առանձին հետաքրքրություն է ներկայացնում փոխաբերական լեզուն, որի միջոցով վերացական ժամանակային հասկացությունները հաճախ ներկայացվում են տարածական, շարժման կամ առարկայական պատկերների միջոցով։ Այդպիսի լեզվական կառուցվածքները ցույց են տալիս, որ մարդու ժամանակային մտածողությունը սերտորեն կապված է ավելի լայն ճանաչողական մեխանիզմների հետ։ Կարևոր է նաև համատեքստի և խոսողի դիրքի ազդեցությունը ժամանակային իմաստների մեկնաբանության վրա, քանի որ նույն լեզվական ձևը տարբեր իրավիճակներում կարող է առաջացնել տարբեր ժամանակային ընկալումներ։ Հոգելեզվաբանական ուսումնասիրությունը կարող է ներառել նաև ժամանակային տեղեկատվության մշակման արագության, հիշողության մեջ դրա պահպանման և խոսքի ընկալման ընթացքում ժամանակային հարաբերությունների ճանաչման խնդիրները։ Այս ամենը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են լեզվական համակարգը և ճանաչողական գործընթացները փոխազդում ժամանակային փորձի կառուցման և արտահայտման ընթացքում։ Ընդհանուր առմամբ, թեման ժամանակը դիտարկում է որպես լեզվական և հոգեբանական բարդ կատեգորիա՝ ուսումնասիրելով դրա ընկալման, մտավոր կազմակերպման և խոսքային արտահայտության փոխկապակցված մեխանիզմները և բացահայտելով լեզվի դերը մարդու ժամանակային աշխարհի ձևավորման ու մեկնաբանության մեջ։

Биология

Այս աշխատությունը նվիրված է Արարատյան գոգավորության տարածքում տարածված մոլախոտային բուսատեսակների, դրանց տեսակային կազմի, տարածվածության, կենսաբանական առանձնահատկությունների և ձևավորված մոլախոտային բուսականության ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքում ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանի բնական և մարդածին պայմանների ազդեցությանը մոլախոտերի տարածման ու բազմազանության վրա՝ հաշվի առնելով կլիմայական առանձնահատկությունները, հողային պայմանները, ոռոգվող գյուղատնտեսությունը, մշակաբույսերի տեսակները և մարդու տնտեսական գործունեությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է տարբեր մշակաբույսերի դաշտերում և այլ ագրոցենոզներում հանդիպող մոլախոտերի տեսակային կազմի բացահայտումը, դրանց կենսաբանական խմբերի առանձնացումը և տարածման օրինաչափությունների գնահատումը։ Ներկայացվում են նաև մոլախոտերի էկոլոգիական առանձնահատկությունները, աճի ու վերարտադրության ռազմավարությունները և այն գործոնները, որոնք նպաստում են դրանց պահպանմանը և արագ տարածմանը։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի գյուղատնտեսական տեսանկյունից, քանի որ մոլախոտերը կարող են մրցակցել մշակաբույսերի հետ ջրի, սննդանյութերի, լույսի և տարածության համար՝ նվազեցնելով բերքատվությունն ու ազդելով արտադրության արդյունավետության վրա։ Միաժամանակ մոլախոտային ֆլորայի ուսումնասիրությունը արժեքավոր է նաև տարածաշրջանի կենսաբազմազանության, բուսական համակեցությունների կառուցվածքի և մարդու գործունեության հետևանքով տեղի ունեցող էկոլոգիական փոփոխությունների գնահատման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել բուսաբանությամբ, էկոլոգիայով, գյուղատնտեսությամբ և Արարատյան գոգավորության բնական ռեսուրսների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին ու ուսանողներին։

История

Աշխատությունը նվիրված է Ուրարտուի կրոնական համակարգում առանձնահատուկ նշանակություն ունեցող գերագույն եռյակի՝ Խալդի, Թեյշեբայի և Շիվինի աստվածությունների պաշտամունքի, խորհրդանշանների և պատկերագրության ուսումնասիրությանը՝ հիմնվելով հնագիտական սկզբնաղբյուրների վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերականգնել ուրարտական դիցարանի գլխավոր աստվածությունների տեղն ու գործառույթները՝ ուսումնասիրելով նրանց մասին վկայող արձանագրությունները, տաճարային համալիրները, զոհաբերության վայրերը, զենքերը, կնիքները, զարդերը, պատկերաքանդակները, մետաղյա առարկաները և այլ նյութական հուշարձաններ։ Աշխատության մեջ Խալդին դիտարկվում է որպես ուրարտական պետության գլխավոր աստված և արքայական իշխանության գաղափարական հենարան, որի պաշտամունքը սերտորեն կապված էր ռազմական հաղթանակների, թագավորական իշխանության և պետականության հետ։ Թեյշեբայի կերպարի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ամպրոպի, փոթորկի և ռազմական ուժի հետ կապված պատկերացումները, իսկ Շիվինիի կերպարը՝ արևային և երկնային պաշտամունքների նշանակությունը ուրարտական աշխարհայացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում երեք աստվածությունների խորհրդանշական համակարգին, քանի որ նրանց ուղեկցող կենդանիները, զենքերը, բույսերը, երկնային մարմինների նշանները և այլ պատկերային տարրեր կարևոր տեղեկություններ են հաղորդում յուրաքանչյուր աստվածության գործառույթի ու աստվածաբանական նշանակության մասին։ Հնագիտական նյութի միջոցով ուսումնասիրվում է նաև այն հարցը, թե ինչպես էին այդ կերպարները ներկայացվում տարբեր առարկաների և հուշարձանների վրա, ինչպիսի գեղարվեստական կանոններով էին կառուցվում նրանց պատկերները և ինչպիսի փոփոխություններ էին տեղի ունենում պատկերագրական ավանդույթներում։ Աշխատությունը կարևոր է նաև պաշտամունքային կյանքի վերակազմության տեսանկյունից, քանի որ տաճարների կառուցվածքը, զոհաբերության ծեսերի հետքերը, նվիրաբերական առարկաները և արձանագրությունները հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմելու կրոնական արարողությունների, աստվածներին մատուցվող զոհերի և արքայական իշխանության ու կրոնի փոխհարաբերությունների մասին։ Ուսումնասիրության մեջ հնագիտական սկզբնաղբյուրները դիտարկվում են փոխկապակցված՝ համադրելով նյութական մշակույթի տվյալները գրավոր վկայությունների հետ, ինչը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջականորեն ներկայացնելու ուրարտական կրոնական համակարգը։ Կարևորվում է նաև գերագույն եռյակի գաղափարի ուսումնասիրությունը որպես միասնական աստվածային համակարգ, որի շրջանակում տարբեր աստվածություններ ունեցել են միմյանց լրացնող գործառույթներ և ներկայացրել բնության, պատերազմի, արքայական իշխանության ու տիեզերական կարգի տարբեր կողմերը։ Հետազոտությունը կարող է հետաքրքրել հնագետներին, ուրարտագետներին, պատմաբաններին, կրոնագետներին, արվեստաբաններին և հին աշխարհի դիցաբանությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն մշակույթների ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը հնարավորություն է տալիս հնագիտական սկզբնաղբյուրների միջոցով բացահայտելու Ուրարտուի կրոնական աշխարհայացքի առանցքային բաղադրիչներից մեկը և հասկանալու գերագույն աստվածությունների պաշտամունքի, խորհրդանշական համակարգի ու պատկերագրության փոխկապակցվածությունը։

Другие предметы

Այս աշխատությունը ներկայացնում է 1813–1814 թվականներին իրականացված ճանապարհորդության նկարագրությունը Փոքր Ասիայով, Հայաստանով և Քուրդիստանով՝ ընդգծելով այդ տարածաշրջանների աշխարհագրական, պատմամշակութային և սոցիալ-քաղաքական առանձնահատկությունները վաղ 19-րդ դարի սկզբի համատեքստում։ Հեղինակը հանդես է գալիս որպես եվրոպացի ճանապարհորդ-դիտորդ, որը մանրամասն գրանցում է իր հանդիպած բնակավայրերը, բնակչության սովորույթները, տնտեսական կյանքի ձևերը և տեղական իշխանությունների կառավարման առանձնահատկությունները։ Հայաստանով անցնող հատվածներում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական բնակչության կենսակերպին, եկեղեցական կառույցներին և մշակութային ինքնության պահպանման ձևերին, որոնք ներկայացվում են որպես տարածաշրջանի պատմական բազմաշերտության կարևոր բաղադրիչ։ Քուրդիստանի և Փոքր Ասիայի նկարագրություններում շեշտադրվում են լեռնային աշխարհագրությունը, ցեղային կառուցվածքները և տեղական քաղաքական հարաբերությունները, որոնք հաճախ բնութագրվում են որպես անկայուն և բազմաբնույթ։ Աշխատությունը նաև արժեքավոր աղբյուր է տարածաշրջանի վաղ 19-րդ դարի տնտեսական և առևտրային ուղիների, ինչպես նաև ճանապարհորդական դժվարությունների և հաղորդակցության պայմանների ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ, այս ճանապարհորդական գրությունը ձևավորում է արևելյան տարածաշրջանների վերաբերյալ եվրոպական ընկալումների մի կարևոր շերտ՝ համադրելով դիտողական վկայությունները և ժամանակի քաղաքական-մշակութային մեկնաբանությունները։

Экономика

Այս աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության համայնքներում հանրային ծառայությունների կառավարման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունների բացահայտմանը։ Ուսումնասիրության կենտրոնում համայնքային մակարդակում բնակչությանը մատուցվող ծառայությունների կազմակերպման, կառավարման, հասանելիության, որակի և արդյունավետության հարցերն են, ինչպես նաև այն վարչական, ֆինանսական, իրավական և կազմակերպական գործոնները, որոնք ազդում են դրանց իրականացման վրա։ Աշխատանքը կարևոր է հատկապես այն համատեքստում, որ համայնքները բնակչության հետ անմիջականորեն շփվող կառավարման օղակն են, և դրանց կարողությունները մեծապես պայմանավորում են քաղաքացիների առօրյա կյանքի համար անհրաժեշտ ծառայությունների որակը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել համայնքային կառավարման կառուցվածքը, տեղական ինքնակառավարման մարմինների լիազորությունները, ֆինանսական և մարդկային ռեսուրսների օգտագործումը, ծառայությունների պլանավորումն ու կազմակերպումը, ինչպես նաև բնակչության կարիքների բացահայտման և դրանց հիման վրա համապատասխան ծառայությունների ձևավորման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել համայնքների միջև առկա տարբերություններին, քանի որ ֆինանսական հնարավորությունների, բնակչության թվաքանակի, ենթակառուցվածքների և մասնագիտական ներուժի անհավասարությունը կարող է հանգեցնել հանրային ծառայությունների որակի և հասանելիության տարբեր մակարդակների։ Աշխատանքում կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև ծառայությունների կառավարման արդյունավետության գնահատումը՝ ներառյալ հաշվետվողականության, թափանցիկության, քաղաքացիների մասնակցության, թվայնացման և կառավարման ժամանակակից մեխանիզմների կիրառման հարցերը։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև համայնքների խոշորացման և միջհամայնքային համագործակցության պայմաններում առաջացող նոր կառավարչական խնդիրները, ինչպես նաև տեղական ինքնակառավարման մարմինների կարողությունների զարգացման անհրաժեշտությունը։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ դրա արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ համայնքային կառավարման գործընթացների կատարելագործման, ծառայությունների մատուցման արդյունավետության բարձրացման և բնակչության կարիքներին առավել համապատասխան լուծումների մշակման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել պետական և համայնքային կառավարման մասնագետներին, տեղական ինքնակառավարման մարմինների ներկայացուցիչներին, հանրային քաղաքականության հետազոտողներին, տնտեսագետներին, իրավաբաններին, քաղաքագետներին, ինչպես նաև կառավարման ոլորտի ուսանողներին և հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտել ՀՀ համայնքներում հանրային ծառայությունների կառավարման առկա խնդիրները, գնահատել դրանց առաջացման պատճառներն ու հետևանքները և ներկայացնել կառավարման արդյունավետության, ծառայությունների որակի և համայնքային կառույցների կարողությունների բարելավման հնարավոր ուղղությունները։