Հորթերի դաբաղի կանխարգելումը պասիվ և ակտիվ իմունացման միջոցներով

Экономика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է ջրամատակարարման և ջրահեռացման ոլորտներում սակագների ձևավորման տեսական ու գործնական հիմնահարցերի ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության պայմանների և ոլորտային առանձնահատկությունների հաշվառմամբ։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել այն տնտեսական, ֆինանսական, տեխնոլոգիական և սոցիալական գործոնները, որոնք պետք է հաշվի առնվեն ջրի մատակարարման և ջրահեռացման ծառայությունների սակագների սահմանման ժամանակ, ինչպես նաև գնահատել գործող մոտեցումների արդյունավետությունն ու կատարելագործման հնարավորությունները։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է ջրամատակարարման և ջրահեռացման ծառայությունների ինքնարժեքի ձևավորման ուսումնասիրությունը, քանի որ սակագինը պետք է, մի կողմից, հնարավորություն տա ծածկելու ծառայությունների մատուցման, պահպանման և զարգացման համար անհրաժեշտ ծախսերը, իսկ մյուս կողմից՝ հաշվի առնի բնակչության վճարունակությունը և սոցիալական մատչելիության պահանջները։ Ուսումնասիրվում են ջրային ռեսուրսների օգտագործման, ջրի արդյունահանման և մաքրման, պոմպակայանների շահագործման, էներգիայի սպառման, ջրատար և կոյուղու ցանցերի պահպանման, վերանորոգման ու ներդրումային ծրագրերի հետ կապված ծախսերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում սակագնի կառուցվածքին և դրա առանձին բաղադրիչների փոխհարաբերությանը՝ հասկանալու համար, թե ինչպես են ոլորտի ծախսերը վերածվում վերջնական սպառողի համար սահմանվող վճարի։ Հայաստանի Հանրապետության նյութերի հիման վրա կարող են վերլուծվել ոլորտի զարգացման պատմությունը, կառավարման և կարգավորման առանձնահատկությունները, ծառայությունների մատուցման ծավալները, սպառման մակարդակները, ֆինանսական ցուցանիշները և սակագնային քաղաքականության փոփոխությունները։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է նաև սակագնային քաղաքականության սոցիալական կողմը։ Ջրամատակարարումն ու ջրահեռացումը կենսական նշանակության հանրային ծառայություններ են, ուստի դրանց արժեքը պետք է դիտարկվի ոչ միայն տնտեսական արդյունավետության, այլև սոցիալական արդարության տեսանկյունից։ Այս համատեքստում կարևորվում են ցածր եկամուտ ունեցող ընտանիքների համար ծառայությունների հասանելիության ապահովումը, սոցիալական աջակցության մեխանիզմները և սակագների փոփոխությունների ազդեցությունը բնակչության տարբեր խմբերի վրա։ Աշխատության մեջ կարող է ուսումնասիրվել նաև ջրի սպառման և սակագնի փոխկապակցվածությունը, քանի որ հաշվառման համակարգերի կատարելագործումը, կորուստների նվազեցումը և սպառման նկատմամբ վերահսկողության բարձրացումը կարող են էապես ազդել ինչպես ոլորտի ֆինանսական կայունության, այնպես էլ սակագնային բեռի վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի ջրամատակարարման համակարգերում ջրի կորուստների խնդիրը, քանի որ ցանցերի տեխնիկական վիճակը և ոչ արդյունավետ օգտագործվող ջրի ծավալները կարող են մեծացնել ծառայության փաստացի ինքնարժեքը և սահմանափակել ոլորտի ֆինանսական արդյունավետությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև ներդրումային քաղաքականության և սակագների կապը․ ջրային ենթակառուցվածքների արդիականացումը պահանջում է երկարաժամկետ ֆինանսական ռեսուրսներ, իսկ սակագնային համակարգը պետք է հնարավորություն ստեղծի անհրաժեշտ ներդրումների իրականացման համար՝ միաժամանակ չստեղծելով անհամաչափ սոցիալական բեռ։ Հետազոտության գործնական արժեքը կայանում է նրանում, որ առաջարկվող մոտեցումները կարող են օգտագործվել սակագների հաշվարկման մեթոդաբանության կատարելագործման, ոլորտի ֆինանսական կայունության բարձրացման, ջրամատակարարման ծառայությունների որակի բարելավման և սպառողների շահերի ավելի արդյունավետ պաշտպանության համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել տնտեսագետներին, ոլորտային կարգավորողներին, հանրային ծառայությունների կառավարման մասնագետներին, ջրային տնտեսության կազմակերպություններին, պետական կառավարման մարմիններին և սոցիալ-տնտեսական քաղաքականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ջրամատակարարման և ջրահեռացման սակագինը դիտարկում է որպես տնտեսական արդյունավետության, ենթակառուցվածքների զարգացման, ծառայությունների որակի և սոցիալական մատչելիության միջև հավասարակշռություն ապահովող կարևոր գործիք՝ Հայաստանի Հանրապետության պայմաններում դրա ձևավորման և կատարելագործման հնարավորությունները ներկայացնելով համալիր տեսանկյունից։

История

Աշխատությունը նվիրված է Հին Հռոմի պատմության համառոտ և համակարգված ներկայացմանը՝ անդրադառնալով հռոմեական քաղաքակրթության ծագմանը, Հռոմի պետականության ձևավորմանը, քաղաքական ու հասարակական կառուցվածքի զարգացմանը, ռազմական նվաճումներին, մշակութային վերելքին և պատմական անկմանը։ Այն ընթերցողին հնարավորություն է տալիս ծանոթանալու հին աշխարհի ամենաազդեցիկ պետություններից մեկի պատմական ընթացքին՝ սկզբնական ավանդական ժամանակներից մինչև Հռոմեական կայսրության անկումն ու նրա քաղաքակրթական ժառանգության տարածումը։ Աշխատության պատմական շարադրանքի կարևոր սկզբնակետը Հռոմ քաղաքի հիմնադրման ավանդական պատմությունն է, որը կապված է Հռոմուլոսի և Հռեմոսի մասին առասպելի հետ։ Հռոմի վաղ շրջանի պատմության ներկայացումը հնարավորություն է տալիս ճանաչելու թագավորական իշխանության ձևավորման, հռոմեական հասարակության կազմակերպման, կրոնական ավանդույթների և պետական կառավարման սկզբնական համակարգի առանձնահատկությունները։ Հետագա պատմական զարգացումը կապված է թագավորական կարգի վերացման և հանրապետական կառավարման հաստատման հետ, որի ընթացքում ձևավորվում են սենատի, ժողովրդական ժողովների, հյուպատոսների և պետական այլ մարմինների դերերն ու լիազորությունները։ Հռոմեական հանրապետության պատմության մեջ առանձնահատուկ տեղ են զբաղեցնում հասարակական տարբեր խավերի միջև պայքարը, պատրիկների և պլեբեյների հարաբերությունները, իրավական համակարգի զարգացումը և քաղաքացիական իրավունքների ընդլայնումը։ Պետության հզորացմանը զուգընթաց Հռոմը սկսում է իրականացնել լայնածավալ ռազմական արշավանքներ՝ աստիճանաբար ընդլայնելով իր ազդեցությունը Ապենինյան թերակղզում և Միջերկրական ծովի ավազանում։ Պունիկյան պատերազմները, հատկապես Կարթագենի դեմ երկարատև պայքարը, վճռորոշ նշանակություն են ունենում Հռոմի՝ որպես միջերկրածովյան գերտերության հաստատման գործում։ Հետագա նվաճումները Հռոմին հնարավորություն են տալիս ընդլայնելու իր տարածքները, վերահսկողություն հաստատելու բազմաթիվ ժողովուրդների ու երկրամասերի նկատմամբ և ձևավորելու բազմազգ պետական համակարգ։ Աշխատության կարևոր թեմաներից է նաև հանրապետական կարգերի ճգնաժամը, որը պայմանավորված էր հասարակական անհավասարության խորացմամբ, քաղաքական հակամարտություններով, զորավարների ազդեցության աճով և իշխանության կենտրոնացման ձգտումներով։ Այս գործընթացների համատեքստում ներկայացվում են Մարիոսի, Սուլլայի, Պոմպեոսի, Կեսարի և այլ նշանավոր պատմական գործիչների գործունեությունը, ինչպես նաև քաղաքացիական պատերազմները, որոնք հանգեցրին հանրապետական կառավարման թուլացմանն ու կայսերական իշխանության հաստատմանը։ Օգոստոս Օկտավիանոսի իշխանության հաստատմամբ սկսվում է Հռոմեական կայսրության պատմության նոր փուլը, որը բնութագրվում է կենտրոնացված պետական կառավարման ամրապնդմամբ, տարածքային ընդլայնմամբ, տնտեսական զարգացման և մշակութային ծաղկման գործընթացներով։ Կայսրության պատմության ուսումնասիրությունը ներառում է տարբեր կայսրերի կառավարման ժամանակաշրջանները, պետական վարչական համակարգի զարգացումը, հռոմեական բանակի դերը, իրավունքի կատարելագործումը և հռոմեական ազդեցության տարածումը Եվրոպայում, Ասիայում ու Աֆրիկայում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև հռոմեական հասարակության առօրյա կյանքը՝ ընտանիքի, կրթության, քաղաքային մշակույթի, հասարակական հարաբերությունների, ստրկատիրական համակարգի և տնտեսական գործունեության առանձնահատկություններով։ Աշխատության պատմական ընդգրկման կարևոր բաղադրիչներից է հռոմեական կրոնի և դիցաբանության զարգացումը, ինչպես նաև քրիստոնեության առաջացումը, տարածումը և աստիճանական հաստատումը կայսրության տարածքում։ Քրիստոնեության պատմությունը Հռոմեական կայսրության համատեքստում առանձնահատուկ նշանակություն ունի, քանի որ այն փոխեց ոչ միայն կրոնական կյանքը, այլև եվրոպական քաղաքակրթության հետագա զարգացման ուղղությունը։ Կայսրության ներքին ճգնաժամերը, տնտեսական դժվարությունները, քաղաքական անկայունությունը, սահմանային ճնշումները և բարբարոսական ցեղերի ներխուժումները հանգեցնում են նրա աստիճանական թուլացմանը։ Արևմտյան Հռոմեական կայսրության անկումը ներկայացվում է որպես անտիկ աշխարհի ավարտը և միջնադարյան պատմական իրողությունների ձևավորման կարևոր հանգրվան։ Միաժամանակ հռոմեական պետական, իրավական, վարչական և մշակութային ավանդույթները շարունակում են գոյատևել և ազդեցություն ունենալ հետագա դարերի եվրոպական հասարակությունների վրա։ Գրական և գիտամեթոդական առումով աշխատությունը պատկանում է պատմության համառոտ ուսումնական շարադրանքի ավանդույթին, որի նպատակն է պատմական իրադարձությունները ներկայացնել հաջորդական և փոխկապակցված ձևով՝ բացահայտելով քաղաքական որոշումների, հասարակական փոփոխությունների և ռազմական գործընթացների պատճառահետևանքային կապերը։ Հռոմեական պատմության ներկայացումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու պետական կառավարման տարբեր ձևերը, հանրապետական և միապետական համակարգերի առանձնահատկությունները, իրավական մտածողության զարգացումը և կայսերական քաղաքականության ազդեցությունը ժողովուրդների ճակատագրերի վրա։ Պատմամշակութային առումով աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի տասնիններորդ դարի հայ պատմագիտական և կրթական գրականության զարգացման համատեքստում։ Վենետիկի Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական գործունեությունը կարևոր դեր է ունեցել հայ ընթերցողին համաշխարհային պատմության, անտիկ մշակույթի և եվրոպական գիտական մտքի հետ հաղորդակից դարձնելու գործում։ Հին Հռոմի պատմության հայերեն ուսումնասիրությունը նպաստել է պատմական գիտելիքների տարածմանը և հայ կրթական միջավայրում համաշխարհային քաղաքակրթությունների պատմության նկատմամբ հետաքրքրության ընդլայնմանը։ Աշխատությունը արժեքավոր է հռոմեական քաղաքակրթության, հին աշխարհի պատմության, պետական կառավարման համակարգերի, իրավունքի պատմության և եվրոպական մշակույթի ակունքների ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, մանկավարժներին, ուսանողներին և անտիկ աշխարհի պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին՝ հնարավորություն տալով ամբողջական պատկերացում կազմելու Հռոմի պատմական վերելքի, հզորացման, ճգնաժամերի և համաշխարհային քաղաքակրթության մեջ ունեցած նշանակության մասին։

Лингвистика

Հատորը ընդգրկում է Հր․ Աճառյանի անձնական արխիվի այն ամբողջ նյութը, որի հիման վրա վերջնական ձևավորում պիտի ստանային վերջին երեք հատորները։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է արևմտահայ բանաստեղծական խոսքի լեզվական առանձնահատկությունների, արտահայտչական միջոցների և գեղարվեստական կառուցվածքի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գրական արևմտահայերենի կիրառությունն է պոեզիայում՝ բառապաշարի, քերականական ձևերի, շարահյուսական կառուցվածքների, հնչյունական կազմակերպման և ոճական հնարների փոխկապակցված դիտարկմամբ։ Քննվում է, թե ինչպես է բանաստեղծական լեզուն տարբերվում առօրյա հաղորդակցական խոսքից և ինչպես են լեզվական միավորները գեղարվեստական համատեքստում ձեռք բերում լրացուցիչ իմաստային, պատկերային ու հուզական արժեք։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում բառընտրությանը, հոմանիշային և հականիշային հարաբերություններին, հնաբանությունների, բարբառային տարրերի, նորաբանությունների և փոխառությունների գործածությանը, ինչպես նաև դրանց դերին հեղինակային անհատական ոճի ձևավորման մեջ։ Ուսումնասիրվում են փոխաբերությունը, մակդիրը, համեմատությունը, խորհրդանիշը, անձնավորումը և պատկերավորման այլ միջոցներ, որոնց միջոցով ստեղծվում են բանաստեղծական աշխարհի իմաստային ու զգայական շերտերը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև խոսքի հնչյունային կազմակերպումը՝ հանգի, ռիթմի, կրկնությունների, բաղաձայնույթի և առձայնույթի դիտարկմամբ, քանի որ բանաստեղծական տեքստում հնչողությունը հաճախ անմիջականորեն մասնակցում է գեղարվեստական իմաստի ձևավորմանը։ Քննվում են շարադասության փոփոխությունները, կրճատ կառուցվածքները, զուգահեռ շարահյուսական ձևերը և կրկնությունները՝ որպես խոսքի արտահայտչականությունը ուժեղացնող միջոցներ։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել տարբեր հեղինակների և գրական ժամանակաշրջանների ստեղծագործությունների համեմատական ուսումնասիրություն՝ բացահայտելու արևմտահայ բանաստեղծական լեզվի ընդհանուր օրինաչափություններն ու անհատական դրսևորումները։ Միաժամանակ ուշադրություն է դարձվում լեզվի և մշակութային միջավայրի հարաբերությանը, քանի որ պոեզիայում արտացոլվում են պատմական հիշողությունը, ազգային մշակութային պատկերացումները և տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական զարգացումները։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է լեզվաբանության, ոճագիտության, պոետիկայի և գրականագիտության մոտեցումները՝ ներկայացնելով արևմտահայ բանաստեղծական խոսքը որպես լեզվական ու գեղարվեստական բազմաշերտ համակարգ։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է ժամանակակից ռուս գրական լեզվում գոյականների սեռային հակադրությունների (родовые оппозиции) համակարգի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով քերականական սեռի կառուցվածքային, իմաստաբանական և գործառական առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է արական, իգական և չեզոք սեռերի փոխհարաբերությունները՝ դիտարկելով դրանց դրսևորումները գոյականների ձևաբանական կառուցվածքում և լեզվական կիրառության տարբեր մակարդակներում։ Գրքում ուսումնասիրվում են սեռային դասակարգման սկզբունքները, քերականական և բնական սեռի հարաբերակցությունը, ինչպես նաև այն դեպքերը, երբ սեռային պատկանելությունը պայմանավորված է ոչ միայն ձևաբանական, այլև իմաստային գործոններով։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում սեռային հակադրությունների դերին համաձայնության համակարգում՝ ածականների, դերանունների և բայերի հետ կապերի շրջանակում, ինչպես նաև սեռի արտահայտման բացառություններին և տատանումներին։ Հեղինակը քննարկում է նաև ընդհանուր սեռի (общий род) բառերի, մասնագիտական անվանումների և անձնանունների հետ կապված լեզվական խնդիրները՝ ժամանակակից լեզվական զարգացման միտումների համատեքստում։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է ռուսերենի քերականական կառուցվածքի ուսումնասիրության մեջ և օգտակար է լեզվաբանների, բանասերների, ռուսաց լեզվի դասավանդողների և ուսանողների համար։

Литература

Այս աշխատությունը վերաբերում է արևմտահայ գրականության մեջ «գավառի կնոջ» կերպարի գեղարվեստական և գաղափարական ներկայացումների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով սոցիալական միջավայրի, ազգային ինքնության և կանացիության պատկերագրական առանձնահատկությունները տարբեր հեղինակների ստեղծագործություններում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել, թե ինչպես է արևմտահայ արձակում և պոեզիայում ձևավորվում գավառաբնակ կնոջ կերպարը՝ որպես սոցիալական իրականության, ընտանեկան հարաբերությունների և ավանդական արժեքների կրող։ Ուսումնասիրվում են այդ կերպարի բազմաշերտ դրսևորումները՝ աշխատավոր կին, մայր, ընտանիքի պահապան և երբեմն նաև հասարակական սահմանափակումների մեջ հայտնված անհատ, որի միջոցով արտացոլվում են ժամանակի սոցիալ-մշակութային պայմանները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում լեզվաոճական և գեղարվեստական միջոցներին, որոնց միջոցով հեղինակները ստեղծում են կանացի կերպարի հոգեբանական խորություն՝ օգտագործելով նկարագրական մանրամասներ, ներքին մենախոսություն և սոցիալական հակադրությունների պատկերում։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև արևմտահայ գրականության զարգացման փուլերը և դրանց ազդեցությունը կնոջ կերպարի ձևավորման վրա՝ ընդգծելով ինչպես ավանդական պատկերացումների պահպանությունը, այնպես էլ նոր, ավելի քննադատական մոտեցումների առաջացումը։ Միաժամանակ վերլուծվում է գավառի կնոջ կերպարի խորհրդանշական նշանակությունը՝ որպես ազգային ինքնության, մշակութային հիշողության և սոցիալական փոփոխությունների արտացոլում։ Այսպիսով, ուսումնասիրությունը կարևոր ներդրում է գրականագիտության և գենդերային ուսումնասիրությունների ոլորտում՝ բացահայտելով արևմտահայ գրականության մեջ կանացի կերպարի բազմազան և զարգացող պատկերը։