Խաչատուր Աբովյանին նվիրված ոչ գրքային հրատարակությունները Հայաստանի ազգային գրադարանի արվեստի բաժնում

Педагогика

Այս ուսումնասիրությունը վերաբերում է արտադպրոցական կերպարվեստի պարապմունքների միջոցով աշակերտների գեղարվեստական ընկալունակության զարգացման գործընթացին։ Աշխատությունում դիտարկվում է, թե ինչպես են ստեղծագործական գործունեության տարբեր ձևերը՝ նկարչություն, գունային կոմպոզիցիաների ստեղծում, բնության և շրջապատող միջավայրի դիտարկում ու վերարտադրում, նպաստում երեխաների գեղագիտական զգացողության, պատկերավոր մտածողության և ստեղծագործական ունակությունների ձևավորմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման մեթոդներին, որոնք խթանում են աշակերտների ակտիվ ներգրավվածությունը, ինքնարտահայտումը և գեղարվեստական նյութի անհատական ընկալումը։ Ներկայացվում են նաև այն մանկավարժական պայմանները, որոնք ապահովում են արդյունավետ ստեղծագործական միջավայր՝ ներառյալ ուսուցչի ուղղորդող դերը, նյութերի բազմազանությունը և ազատ ստեղծագործության հնարավորությունը։ Աշխատությունում ընդգծվում է, որ արտադպրոցական կերպարվեստային գործունեությունը ոչ միայն զարգացնում է գեղարվեստական հմտությունները, այլև նպաստում է զգայական ընկալման խորացմանը, երևակայության ընդլայնմանը և երեխայի ընդհանուր անձնային զարգացմանը։

Математика

Աշխատությունը նվիրված է գրաֆների տեղային հավասարակշռված 2-բաժանումների (locally balanced 2-partitions) ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով գրաֆների կառուցվածքային հատկությունների և կոմբինատոր օպտիմալացման խնդիրների միջև կապերը։ Հեղինակը վերլուծում է գրաֆի գագաթների բաժանման այնպիսի սխեմաներ, որոնց դեպքում յուրաքանչյուր գագաթի հարևանների բաշխումը երկու ենթաբազմությունների միջև հնարավորինս հավասարակշռված է՝ տեղային սահմանափակումների պահպանմամբ։ Գրքում դիտարկվում են նման բաժանումների գոյության պայմանները, դրանց կառուցման ալգորիթմները և բարդության գնահատումները տարբեր դասի գրաֆների համար՝ ծառեր, հարթ գրաֆներ, պատահական գրաֆներ և խիտ ցանցեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում օպտիմալացման չափանիշներին՝ անհավասարակշռության նվազեցում, cut-size-ի նվազեցում և տեղային կայունության պահպանում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև կիրառությունները՝ զուգահեռ հաշվարկներ, ցանցային բաշխված համակարգեր և տվյալների կլաստերացում, որտեղ նման բաժանումները կարևոր դեր ունեն բեռնաբաշխման և հաղորդակցական ծախսերի նվազեցման մեջ։ Աշխատությունը ընդգծում է տեղային հավասարակշռված բաժանումների տեսության նշանակությունը ժամանակակից դիսկրետ մաթեմատիկայում և կիրառական ալգորիթմիկայում։ Այն օգտակար է մաթեմատիկոսների, ինֆորմատիկայի մասնագետների և ալգորիթմների հետազոտողների համար։

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում մաթեմատիկայի ուսուցման գործընթացի միջոցով սովորողների տնտեսագիտական գիտելիքների, հմտությունների և մտածողության ձևավորմանը։ Հետազոտության հիմքում այն գաղափարն է, որ մաթեմատիկան կարող է ծառայել ոչ միայն որպես տեսական գիտելիքների փոխանցման առարկա, այլև որպես արդյունավետ միջոց՝ աշակերտներին իրական տնտեսական հարաբերություններին, իրավիճակներին և որոշումների կայացման գործընթացներին նախապատրաստելու համար։ Այս մոտեցման շրջանակում տնտեսագիտական կրթությունը դիտարկվում է մաթեմատիկայի դասընթացի բովանդակության հետ փոխկապակցված գործընթաց, որի միջոցով սովորողները հնարավորություն են ստանում մաթեմատիկական գիտելիքները կիրառել առօրյա և տնտեսական բնույթի խնդիրների լուծման ժամանակ։ Հատուկ կարևորություն է տրվում այնպիսի հասկացությունների աստիճանական յուրացմանը, ինչպիսիք են եկամուտը, ծախսը, գինը, շահույթը, խնայողությունը, պահանջարկը, առաջարկը, տոկոսը, վարկը, բյուջեն և ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Դրանց ներմուծումը մաթեմատիկական խնդիրների և իրավիճակների միջոցով նպաստում է նրան, որ աշակերտը տեսական հաշվարկները կապի իրական կյանքի հետ և հասկանա դրանց գործնական նշանակությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տնտեսագիտական բովանդակությամբ խնդիրների մշակումը և կիրառումը։ Նման առաջադրանքները կարող են հիմնվել գնումների, ընտանեկան բյուջեի, եկամուտների և ծախսերի հաշվարկի, զեղչերի, տոկոսադրույքների, խնայողությունների, արտադրության, աշխատանքի վարձատրության կամ սահմանափակ ռեսուրսների բաշխման իրավիճակների վրա։ Այսպիսի խնդիրների լուծումը միաժամանակ զարգացնում է աշակերտների մաթեմատիկական մտածողությունը և ձևավորում տնտեսական երևույթները վերլուծելու կարողություն։ Աշխատության մեջ կարևոր տեղ է հատկացվում նաև տնտեսագիտական գրագիտության ձևավորմանը՝ այն հասկանալով ոչ միայն որպես առանձին տնտեսական տերմինների իմացություն, այլև որպես տնտեսական իրավիճակները հասկանալու, տարբերակներ համեմատելու, հիմնավորված ընտրություն կատարելու և որոշումների հնարավոր հետևանքները գնահատելու կարողություն։ Մաթեմատիկական խնդիրների միջոցով աշակերտը կարող է սովորել վերլուծել տվյալները, համեմատել թվային ցուցանիշները, հաշվարկել փոփոխությունները, գնահատել ծախսերի և եկամուտների հարաբերակցությունը և կատարել տրամաբանական եզրահանգումներ։ Այդ պատճառով մաթեմատիկայի դասընթացի տնտեսագիտական ուղղվածությունը նպաստում է նաև սովորողների գործնական և քննադատական մտածողության զարգացմանը։ Ուսումնասիրության մեթոդական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ տնտեսագիտական բովանդակությունը չի ներկայացվում որպես մաթեմատիկայից առանձնացված գիտելիքների ամբողջություն, այլ ինտեգրվում է արդեն ուսումնասիրվող մաթեմատիկական թեմաների մեջ։ Այդպիսի ինտեգրումը կարող է իրականացվել թվաբանական գործողությունների, հարաբերությունների և համեմատությունների, տոկոսների, հավասարումների, ֆունկցիաների, գրաֆիկների, վիճակագրական տվյալների և այլ մաթեմատիկական նյութի ուսումնասիրման ընթացքում։ Արդյունքում սովորողը ոչ միայն լուծում է մաթեմատիկական խնդիր, այլև հասկանում է, թե որտեղ և ինչ նպատակով կարող է կիրառվել տվյալ գիտելիքը։ Այս մոտեցումը հատկապես կարևոր է ժամանակակից կրթության պայմաններում, երբ դպրոցական կրթության նպատակներից է սովորողի պատրաստումը ինքնուրույն կյանքի և իրական սոցիալ-տնտեսական միջավայրում կողմնորոշվելու համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել մաթեմատիկայի ուսուցիչներին, մանկավարժներին, մեթոդիստներին, կրթության կազմակերպիչներին, բուհերի ուսանողներին և այն մասնագետներին, ովքեր ուսումնասիրում են միջառարկայական կապերի, ֆինանսական ու տնտեսագիտական գրագիտության և կիրառական մաթեմատիկական կրթության խնդիրները։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը կարևորում է մաթեմատիկական և տնտեսագիտական կրթության փոխլրացնող բնույթը՝ ցույց տալով, որ մաթեմատիկայի դասընթացը կարող է դառնալ աշակերտների տնտեսական մտածողության ձևավորման արդյունավետ միջավայր՝ միաժամանակ բարձրացնելով մաթեմատիկական գիտելիքների կիրառական նշանակությունն ու սովորողների հետաքրքրվածությունը ուսումնական գործընթացի նկատմամբ։ Հայաստանի կրթական և մեթոդական գրականության մեջ նույնպես առկա են նման մոտեցումներ, մասնավորապես՝ մաթեմատիկայի դասընթացում տնտեսագիտական և ֆինանսական բովանդակությամբ առաջադրանքների ինտեգրման վերաբերյալ ուսումնասիրություններ։

История

Գիրքը նվիրված է 1917-1923 թվականներին Արցախահայության ազգային-քաղաքական և ազատագրական պայքարի պատմությանը՝ ներկայացնելով այդ ժամանակաշրջանում տարածաշրջանում տեղի ունեցած բարդ ու հակասական քաղաքական, ռազմական և հասարակական գործընթացները։ Ուսումնասիրության առանցքում Արցախում հայ բնակչության ինքնապաշտպանության, անվտանգության ապահովման, քաղաքական իրավունքների պահպանման և սեփական բնակավայրերում ազգային գոյության շարունակականության համար մղվող պայքարն է։ Աշխատությունը պատմական գործընթացները դիտարկում է Ռուսական կայսրության փլուզումից և 1917 թվականի հեղափոխական իրադարձություններից հետո ստեղծված իրավիճակի համատեքստում, երբ նախկին վարչաքաղաքական համակարգի թուլացումը Հարավային Կովկասում առաջ բերեց իշխանության, սահմանների և տարածքային պատկանելության բազմաթիվ խնդիրներ։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում Արցախում հայկական տեղական իշխանության ու ինքնակազմակերպման ձևերին, բնակչության ինքնապաշտպանության կազմակերպմանը, ազգային կառույցների գործունեությանը և տարածաշրջանի քաղաքական ապագայի շուրջ ընթացող պայքարին։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև Արցախում և հարակից տարածքներում տեղի ունեցած ռազմական բախումների, զինված դիմադրության և բնակչության անվտանգության ապահովման խնդիրների վերլուծությունը։ Հեղինակը գործընթացները կապում է ոչ միայն տեղական զարգացումների, այլև Հայաստանի և Ադրբեջանի հարաբերությունների, Հարավային Կովկասում ձևավորված նոր քաղաքական իրադրության, տարածաշրջանում գործող տարբեր ուժերի և արտաքին քաղաքական ազդեցությունների հետ։ 1918-1920 թվականների իրադարձությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես էին պետականության և իշխանության համար պայքարը, ազգային ինքնորոշման ձգտումները և տարածքային վեճերը փոխկապակցվում միմյանց հետ։ Աշխատության կարևոր հատվածներից է նաև 1920-1921 թվականների իրադարձությունների և խորհրդային իշխանության հաստատման գործընթացների դիտարկումը, որի արդյունքում Արցախյան հարցը ստացավ նոր քաղաքական և վարչական ձևակերպումներ։ Մինչև 1923 թվականն ընդգրկող ժամանակագրական շրջանակը հնարավորություն է տալիս հետևելու այն գործընթացներին, որոնք հանգեցրին տարածաշրջանի վարչաքաղաքական կարգավիճակի փոփոխությանը և հետագա տասնամյակների համար կարևոր հետևանքներ ունեցան։ Գիրքը արժեքավոր է Արցախահայության պատմական փորձի, ազգային ինքնակազմակերպման, ինքնապաշտպանության և քաղաքական պայքարի ուսումնասիրության տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել Հայոց պատմությամբ, Արցախի պատմությամբ, ազգային-ազատագրական շարժումներով, Հարավային Կովկասի քաղաքական պատմությամբ և XX դարի սկզբի հայ-ադրբեջանական հարաբերություններով զբաղվող հետազոտողներին ու ընթերցողներին:

Сельское хозяйство

Աշխատությունը նվիրված է Ասկերանի շրջանի գյուղատնտեսական նշանակության հողերի օգտագործման վիճակի ուսումնասիրությանը և դրանց արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղիների հիմնավորմանը։ Դիտարկվում են գյուղատնտեսական հողերի կառուցվածքը, հողային ռեսուրսների բաշխման առանձնահատկությունները, վարելահողերի, արոտավայրերի, խոտհարքների և բազմամյա տնկարկների օգտագործման տնտեսական ու արտադրական նշանակությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հողերի բերրիության պահպանմանը, մշակվող տարածքների արդյունավետ կառավարմանը, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպմանը և հողային ռեսուրսների նպատակային օգտագործմանը։ Վերլուծվում են բնական, տնտեսական և կազմակերպական գործոնները, որոնք կարող են ազդել հողօգտագործման արդյունավետության, բերքատվության և գյուղատնտեսական արտադրանքի ծավալների վրա։ Քննարկվում են հողերի ոչ լիարժեք օգտագործման, արտադրական ենթակառուցվածքների, ոռոգման, տեխնիկական ապահովվածության և հողերի որակական վիճակի հետ կապված խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում հողերի պահպանության, էրոզիայի և դեգրադացիայի կանխարգելման, ցանքաշրջանառության կազմակերպման, ոռոգման համակարգերի կատարելագործման և ժամանակակից ագրոտեխնիկական միջոցների կիրառման նշանակությանը։ Կարևորվում է նաև գյուղատնտեսական արտադրության մասնագիտացման, ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման և հողօգտագործման տնտեսական խթանների կատարելագործումը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս գնահատել գյուղատնտեսական նշանակության հողերի օգտագործման ներուժը և ձևակերպել առաջարկություններ՝ դրանց արտադրողականության բարձրացման, հողային ռեսուրսների պահպանման և գյուղատնտեսական գործունեության արդյունավետ կազմակերպման համար։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագիտության, հողաշինության, հողագիտության և գյուղատնտեսության ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Համաշխարհային բանկի խմբի և Հայաստանի Հանրապետության միջև ձևավորված համագործակցության հիմնական ուղղությունների, ֆինանսական ու խորհրդատվական գործիքների և երկրի սոցիալ-տնտեսական զարգացման գործընթացներում դրանց դերի ուսումնասիրությանը։ Հայաստանը Համաշխարհային բանկի խմբի հետ երկարաժամկետ համագործակցություն է իրականացնում՝ ընդգրկելով պետական կառավարման, կրթության, առողջապահության, էներգետիկայի, ենթակառուցվածքների, ջրային տնտեսության, ֆինանսական շուկաների և մասնավոր հատվածի զարգացման տարբեր ուղղություններ։ Հետազոտության կենտրոնում կարող են լինել Համաշխարհային բանկի խմբի տարբեր հաստատությունների գործառույթները և դրանց միջոցով իրականացվող աջակցության ձևերը՝ պետական ծրագրերի ֆինանսավորումից և զարգացման քաղաքականությանն ուղղված վարկավորումից մինչև մասնավոր ներդրումների խթանում, երաշխիքների տրամադրում, խորհրդատվություն և մասնագիտական գիտելիքի փոխանցում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում միջազգային ֆինանսական աջակցության և Հայաստանի տնտեսական ու ինստիտուցիոնալ բարեփոխումների փոխկապակցվածությանը՝ գնահատելով ծրագրերի նշանակությունը հանրային ծառայությունների կատարելագործման, մարդկային կապիտալի զարգացման, ենթակառուցվածքների արդիականացման և տնտեսության դիմակայունության բարձրացման տեսանկյունից։ Համաշխարհային բանկի խմբի 2025–2029 թվականների Հայաստանի հետ գործընկերության շրջանակում առաջնահերթ են ավելի շատ և որակյալ աշխատատեղերի ստեղծման պայմանների բարելավումը, մարդկային կապիտալի ամրապնդումը և տնտեսության դիմակայունության բարձրացումը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր է նաև Համաշխարհային բանկի խմբի բաղկացուցիչ կառույցների գործունեության տարբերակումը․ պետական հատվածի ֆինանսավորման հետ մեկտեղ խմբի գործունեությունը ներառում է մասնավոր հատվածում ներդրումների և զարգացման ծրագրերի աջակցություն ու ներդրումային ռիսկերի նվազեցման գործիքներ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ իրականացված ծրագրերի ֆինանսական ծավալներին, ոլորտային բաշխմանը, նպատակներին և արդյունքների գնահատման մեխանիզմներին՝ դրանք դիտարկելով Հայաստանի տնտեսական զարգացման ռազմավարական խնդիրների համատեքստում։ Կարևոր ուղղություն է նաև միջազգային ֆինանսական կազմակերպության տրամադրած վերլուծական և խորհրդատվական աջակցության ուսումնասիրությունը, քանի որ համագործակցությունը չի սահմանափակվում միայն ֆինանսական ռեսուրսների տրամադրմամբ, այլ ներառում է տնտեսական հետազոտություններ, քաղաքականության վերաբերյալ խորհրդատվություն և ինստիտուցիոնալ կարողությունների զարգացում։ Ընդհանուր առմամբ ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս համակարգված ներկայացնել Համաշխարհային բանկի խմբի տեղն ու գործառույթները Հայաստանի զարգացման գործընթացներում և գնահատել միջազգային ֆինանսական համագործակցության նշանակությունը տնտեսական, սոցիալական ու ինստիտուցիոնալ փոփոխությունների համատեքստում։