Ռուսալեզու միջավայրում հայ երեխաների գրաճանաչության կազմակերպման առանձնահատկությունները մեկօրյա ուսուցման պայմաններում

История

Աշխատությունը նվիրված է XII դարի վերջից մինչև XIV դարի սկիզբ ընկած ժամանակահատվածում հայկական աշխարհիկ և հոգևոր իշխանությունների փոխհարաբերությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են Հայաստանի և Կիլիկյան հայկական պետականության քաղաքական, հասարակական և եկեղեցական կյանքի առանձնահատկությունները, ինչպես նաև աշխարհիկ իշխանության և հոգևոր կառույցների միջև ձևավորված հարաբերությունների տարբեր դրսևորումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում եկեղեցու քաղաքական և հասարակական դերակատարությանը, հոգևոր առաջնորդների և աշխարհիկ իշխանների փոխհարաբերություններին, նրանց իրավասությունների սահմաններին և համագործակցության ու հակասությունների հիմնական ոլորտներին։ Աշխատանքում քննարկվում են նաև եկեղեցական և պետական կառավարման համակարգերի փոխազդեցությունը, հողային և տնտեսական հարաբերությունները, հոգևոր կենտրոնների ազդեցությունը հասարակական կյանքի վրա, ինչպես նաև արտաքին քաղաքական և կրոնական գործոնների ազդեցությունը ներքին հարաբերությունների զարգացման վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն մեխանիզմները, որոնց միջոցով հոգևոր և աշխարհիկ իշխանությունները մասնակցում էին քաղաքական որոշումների ընդունմանը, հասարակական կարգի պահպանմանը և ազգային ինքնության ու մշակութային արժեքների պահպանմանը։ Կարևորվում է նաև ժամանակաշրջանի ներքին ու արտաքին քաղաքական փոփոխությունների ազդեցության գնահատումը իշխանությունների փոխհարաբերությունների վրա։ Աշխատանքը կարևոր է միջնադարյան Հայաստանի պետական և եկեղեցական կառույցների փոխկապակցվածությունը հասկանալու, իշխանության ինստիտուտների զարգացման առանձնահատկությունները բացահայտելու և հայկական միջնադարյան հասարակության քաղաքական կառուցվածքը ուսումնասիրելու տեսանկյունից։ Այն կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, միջնադարագետներին, հայագետներին, եկեղեցու պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

География

Աշխատությունը նվիրված է հանքային հանքավայրերում օգտակար բաղադրիչների տարածական բաշխման վիճակագրական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ երկրատեղեկատվական մոդելավորման և տարածական տվյալների վերլուծության մեթոդների կիրառմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում հանքայնացման տարածական անհամասեռության բացահայտումը, օգտակար բաղադրիչների պարունակության փոփոխությունների գնահատումը և դրանց տարածական փոխկապակցվածության մաթեմատիկական նկարագրությունն է՝ Գեղի գետի ավազանի և Ագարակի պղինձ-մոլիբդենային հանքավայրի նյութերի օրինակով։ Քննվում են երկրաբանական, երկրաքիմիական և տարածական տվյալների միասնական տեղեկատվական միջավայրում հավաքագրման, համակարգման և վերլուծության սկզբունքները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նմուշարկման կետերի տվյալների վիճակագրական մշակմանը, օգտակար բաղադրիչների պարունակության տարածական փոփոխականության գնահատմանը և այն օրինաչափությունների բացահայտմանը, որոնք կարող են արտացոլել հանքայնացման կառուցվածքային առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրվում են երկրավիճակագրական և քարտեզագրական մոտեցումների հնարավորությունները՝ դիտարկումների սահմանափակ քանակի հիման վրա տարածական բաշխման շարունակական մոդելներ ձևավորելու և տարբեր տեղամասերի միջև հնարավոր տարբերությունները գնահատելու համար։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում թվային թեմատիկ քարտեզների, տարածական շերտերի և եռաչափ կամ բազմաչափ մոդելների կիրառումը՝ հանքային մարմինների կառուցվածքի և օգտակար բաղադրիչների տեղաբաշխման ավելի ամբողջական պատկերացում ստանալու նպատակով։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տարբեր երկրաբանական գործոններ՝ ապարների կազմը, կառուցվածքային խախտումները, հանքայնացման գոտիները և երկրաքիմիական ցուցանիշները՝ դրանց ու օգտակար բաղադրիչների տարածական բաշխման միջև հնարավոր կապերը բացահայտելու համար։ Անդրադարձ է կատարվում նաև սկզբնական տվյալների որակի, նմուշարկման խտության և ընտրված մոդելավորման մեթոդի ազդեցությանը ստացված տարածական գնահատականների հավաստիության վրա։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են հանքավայրերի երկրաբանական կառուցվածքի մեկնաբանման, հանքային ռեսուրսների գնահատման և հետախուզական տվյալների արդյունավետ կառավարման տեսանկյունից։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է հանքավայրերի երկրաբանության, երկրավիճակագրության, երկրաքիմիայի և երկրատեղեկատվական համակարգերի մոտեցումները՝ օգտակար բաղադրիչների տարածական բաշխման օրինաչափությունների համակարգված բացահայտման և թվային ներկայացման նպատակով։

История

Այս գիրքը նվիրված է 1071 թվականի Մանազկերտի ճակատամարտին՝ միջնադարյան Մերձավոր Արևելքի պատմության կարևորագույն ռազմական և քաղաքական իրադարձություններից մեկին։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են ճակատամարտին նախորդած քաղաքական իրավիճակը, Բյուզանդական կայսրության և սելջուկյան ուժերի միջև հակասությունների խորացումը, տարածաշրջանում ռազմական և ռազմավարական շահերի բախումը, ինչպես նաև կայսր Ռոմանոս Դիոգենեսի արշավանքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հակամարտող կողմերի ռազմական ուժերին, զորքերի կազմակերպմանը, ռազմավարությանը, մարտավարությանը և ճակատամարտի ընթացքին։ Ուսումնասիրությունը նաև անդրադառնում է պարտության պատճառներին, բյուզանդական բանակի ներքին խնդիրներին, հրամանատարական որոշումներին և այն հանգամանքներին, որոնք վճռորոշ ազդեցություն ունեցան պատերազմի ելքի վրա։ Մանազկերտի ճակատամարտը դիտարկվում է ոչ միայն որպես առանձին ռազմական բախում, այլև որպես իրադարձություն, որն էականորեն փոխեց Փոքր Ասիայի և հարակից տարածաշրջանների քաղաքական զարգացումների ուղղությունը։ Գրքում կարող են քննարկվել ճակատամարտից հետո Բյուզանդական կայսրության ներքաղաքական անկայունությունը, սելջուկների դիրքերի ամրապնդումը և տարածաշրջանում նոր քաղաքական իրողությունների ձևավորումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև ժամանակաշրջանի աշխարհաքաղաքական միջավայրին և հայկական տարածքների ու բնակչության վրա տեղի ունեցած փոփոխությունների համատեքստին։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել միջնադարի պատմությամբ, ռազմական պատմությամբ, Բյուզանդական կայսրության և սելջուկյան պետությունների պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև այն ընթերցողներին, ովքեր ցանկանում են ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել XI դարի երկրորդ կեսի Մերձավոր Արևելքի պատմական գործընթացների մասին։

Химия

Աշխատությունը նվիրված է տարբեր մոնոմերների հիման վրա պոլիմերների և պոլիմերային ծածկույթների էլեկտրասինթեզի գործընթացների ուսումնասիրմանը, ինչպես նաև ստացված նյութերի ֆիզիկաքիմիական, մեխանիկական և պաշտպանիչ հատկությունների հետազոտությանը։ Էլեկտրասինթեզը պոլիմերների ստացման արդյունավետ մեթոդներից է, որի դեպքում էլեկտրաքիմիական գործընթացների միջոցով մոնոմերները վերածվում են պոլիմերային կառուցվածքների, իսկ որոշ դեպքերում պոլիմերը ձևավորվում է անմիջապես էլեկտրոդի մակերևույթին՝ ստեղծելով համասեռ կամ բազմաշերտ ծածկույթ։ Այս մոտեցումը հնարավորություն է տալիս վերահսկել նյութի ձևավորման պայմանները և նպատակային կերպով փոփոխել ստացվող պոլիմերի կառուցվածքն ու հատկությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր մոնոմերների քիմիական կառուցվածքի և դրանց էլեկտրաքիմիական վարքագծի ուսումնասիրությունը։ Մոնոմերի կառուցվածքը, ակտիվ խմբերի բնույթը, լուծույթի բաղադրությունը և էլեկտրասինթեզի պայմանները կարող են էական ազդեցություն ունենալ պոլիմերացման ընթացքի, շղթաների կառուցվածքի, ծածկույթի հաստության և վերջնական նյութի հատկությունների վրա։ Այդ պատճառով աշխատանքի շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի սինթեզի պայմանների և ստացվող պոլիմերային նյութերի բնութագրերի միջև փոխկապակցվածության բացահայտումը։ Աշխատության ընթացքում կարող են ուսումնասիրվել էլեկտրաքիմիական պոլիմերացման մեխանիզմները, մոնոմերների օքսիդացման կամ վերականգնման գործընթացները և էլեկտրոդի մակերևույթին պոլիմերային թաղանթի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Էլեկտրաքիմիական մեթոդների կիրառումը հնարավորություն է տալիս հետևել սինթեզի ընթացքին և գնահատել համակարգի վարքագիծը տարբեր էլեկտրական պոտենցիալների և հոսանքի պայմաններում։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել էլեկտրոլիտի բաղադրությանը, լուծիչի բնույթին, մոնոմերի կոնցենտրացիային, ջերմաստիճանին, էլեկտրոդի նյութին և սինթեզի տևողությանը։ Այս պարամետրերի փոփոխությունը կարող է հանգեցնել պոլիմերային շերտի կառուցվածքի և հատկությունների էական փոփոխությունների։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչը ստացված պոլիմերների և պոլիմերային ծածկույթների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների գնահատումն է։ Կարող են ուսումնասիրվել նյութերի կառուցվածքը, մոլեկուլային կազմը, ջերմային կայունությունը, էլեկտրական հաղորդականությունը, մակերևութային հատկությունները, կպչունությունը, մեխանիկական ամրությունը և քիմիական միջավայրերի նկատմամբ դիմադրողականությունը։ Այս ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս որոշել սինթեզի պայմանների ազդեցությունը պոլիմերի գործնական հատկությունների վրա և բացահայտել տվյալ կիրառության համար առավել նպատակահարմար նյութերը։ Պոլիմերային ծածկույթների դեպքում առանձնահատուկ նշանակություն ունի մետաղական կամ այլ մակերևույթների պաշտպանության հնարավորությունը։ Ծածկույթը կարող է հանդես գալ որպես ֆիզիկական և քիմիական արգելք՝ սահմանափակելով հիմքային նյութի շփումը խոնավության, թթվածնի, էլեկտրոլիտների և ագրեսիվ քիմիական միջավայրերի հետ։ Այդ պատճառով աշխատանքի շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ծածկույթների հակակոռոզիոն հատկությունները և դրանց արդյունավետությունը տարբեր պայմաններում։ Ծածկույթի պաշտպանիչ հատկությունների վրա կարող են ազդել ինչպես պոլիմերի քիմիական կառուցվածքը, այնպես էլ թաղանթի ամբողջականությունը, ծակոտկենությունը, հաստությունը և մակերևույթին կպչունության աստիճանը։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիր է տարբեր մոնոմերների հիման վրա ստացված նյութերի համեմատական գնահատումը։ Նման համեմատությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե տվյալ մոնոմերի կառուցվածքային առանձնահատկություններն ինչպես են անդրադառնում պոլիմերացման գործընթացի արդյունավետության, թաղանթի ձևավորման և նյութի վերջնական հատկությունների վրա։ Միաժամանակ հնարավոր է որոշել սինթեզի այն պայմանները, որոնց դեպքում ստացվում են առավել կայուն, միատարր և ֆունկցիոնալ ծածկույթներ։ Աշխատության փորձարարական մասը կարող է ներառել էլեկտրաքիմիական չափումներ, ստացված պոլիմերների կառուցվածքային ուսումնասիրություն և ծածկույթների ֆիզիկական ու քիմիական հատկությունների փորձարկում։ Ստացված արդյունքների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել սինթեզի պարամետրերի և նյութի հատկությունների միջև օրինաչափությունները և մշակել պոլիմերային ծածկույթների ստացման առավել արդյունավետ պայմաններ։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է էլեկտրասինթեզով ստացվող պոլիմերների լայն կիրառական հնարավորություններով։ Նման նյութերը կարող են օգտագործվել պաշտպանիչ և հակակոռոզիոն ծածկույթներում, էլեկտրաքիմիական սարքերում, սենսորային համակարգերում, էլեկտրոնիկայում, էներգետիկայում և նյութերի մակերևութային հատկությունների բարելավմանն ուղղված տեխնոլոգիաներում։ Էլեկտրաքիմիական մեթոդների առավելություններից է նաև ծածկույթի ձևավորման գործընթացը համեմատաբար ճշգրիտ վերահսկելու հնարավորությունը, ինչը կարևոր է տարբեր տեխնիկական կիրառությունների համար։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը համադրում է էլեկտրաքիմիայի, պոլիմերային քիմիայի և նյութագիտության մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել տարբեր մոնոմերներից էլեկտրասինթեզով ստացվող պոլիմերների և պոլիմերային ծածկույթների ձևավորման օրինաչափությունները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և շահագործական հատկությունները։ Աշխատանքը կարող է նպաստել նոր ֆունկցիոնալ պոլիմերային նյութերի ստացման, դրանց հատկությունների նպատակային կարգավորման և տարբեր մակերևույթների համար արդյունավետ պաշտպանիչ ծածկույթների մշակման ուղղությամբ հետագա հետազոտությունների զարգացմանը։

Химия

Սա ֆիզիկական քիմիայի ոլորտի գիտական աշխատություն է, որը նվիրված է լիթիումի աղերի սուլֆօքսիդային լուծույթների ֆիզիկաքիմիական հատկությունների և վարքագծի փորձարարական ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են լուծույթներում իոնների փոխազդեցությունները, լուծման և սոլվատացման գործընթացները, էլեկտրահաղորդականության, մածուցիկության, խտության և այլ ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի փոփոխությունները՝ կախված լուծույթի բաղադրությունից և արտաքին պայմաններից։ Քննարկվում է սուլֆօքսիդային լուծիչների ազդեցությունը լիթիումի աղերի կառուցվածքային և թերմոդինամիկական հատկությունների վրա, ինչպես նաև դրանց նշանակությունը էլեկտրաքիմիական և տեխնոլոգիական գործընթացներում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փորձարարական տվյալների տեսական մեկնաբանությանը, մոլեկուլային մակարդակում ընթացող փոխազդեցությունների բացահայտմանը և լուծույթների կառուցվածքային առանձնահատկությունների գնահատմանը։ Աշխատությունը կարևոր ներդրում է ֆիզիկական քիմիայի, լուծույթների քիմիայի և էլեկտրաքիմիայի ոլորտներում՝ ապահովելով գիտական հիմք լիթիում պարունակող համակարգերի հետագա կիրառությունների, այդ թվում՝ ժամանակակից էներգակուտակիչների և այլ էլեկտրաքիմիական տեխնոլոգիաների զարգացման համար։

История

Բագրատ Այվազյանը և Աշոտ Երկաթը հայկական պատմության կարևոր դեմքեր են, որոնք կապ ունեն Հայաստանի պետականության և արաբական դարաշրջանի քաղաքական գործընթացների հետ։ Աշոտ Երկաթը (մ.թ.ա. 867–890 թթ.) Բագրատունիների տոհմից արքա էր, ով համարվում է հայկական միջնադարյան պետության վերականգնման ու կայացման կարևոր դ64ի. Նա վերականգնեց Հայաստանի ինքնուրույն արքայությունը արաբական տիրապետությունից հետո, ամրացրեց կենտրոնական իշխանությունը, զարգացրեց տնտեսական ու ռազմական կառավարման համակարգը և նպաստեց եկեղեցական ու մշակութային կյանքի աճին։ Բագրատ Այվազյանը, որպես պատմական ուսումնասիրող և հեղինակ, հաճախ ներկայացնում է Աշոտ Երկաթի գործառույթներն ու նշանակությունը՝ ընդգծելով նրա դերը հայկական պետականության ու ազգային ինքնության պահպանման գործում։ Այս կերպ, Աշոտ Երկաթը դարձավ միջնադարյան Հայաստանի քաղաքական կայունության և մշակութային վերելքի խորհրդանիշ, իսկ Բագրատ Այվազյանի հետազոտությունները թույլ են տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել այդ դարաշրջանի հայկական պետության կառավարման, արտաքին քաղաքականության և սոցիալ-տնտեսական զարգացումների մասին։