Ռուսերենից հայերեն արձակ և չափածո թարգմանություններ

Culture

Աշխատությունը նվիրված է Արցախ և Ուտիք պատմական տարածաշրջանների ձեռագիր մշակութային ժառանգության համակարգված ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով միջնադարյան ձեռագրերի ստեղծման, պահպանման և տարածման գործընթացները։ Գրքում վերլուծվում են ձեռագրական դպրոցների ձևավորման առանձնահատկությունները, գրչության կենտրոնների գործունեությունը և դրանց դերը տարածաշրջանի հոգևոր ու կրթական կյանքի զարգացման մեջ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է ձեռագրերի բովանդակային և արվեստաբանական առանձնահատկությունները՝ ներառյալ մանրանկարչությունը, գրքային զարդարվեստը և տեքստային ավանդույթների բազմազանությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում պատմական, աստվածաբանական և իրավական ձեռագրերի ժանրային կառուցվածքին, ինչպես նաև դրանց միջոցով պահպանված մշակութային և պատմական տեղեկությունների արժեքին։ Քննարկվում են նաև ձեռագրերի պահպանության, արխիվացման և գիտական ուսումնասիրության ժամանակակից մոտեցումները՝ ընդգծելով այդ ժառանգության նշանակությունը հայկական և համաշխարհային մշակութային ժառանգության համատեքստում։ Աշխատությունը նախատեսված է հայագետների, մատենագետների, արվեստաբանների և միջնադարյան մշակույթի հետազոտողների համար։

Economics

Սույն ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության էներգետիկ անվտանգության հիմնախնդիրներին, տարածաշրջանային ռազմավարությանը և անվտանգության հեռանկարներին՝ ընդգծելով էներգետիկ համակարգի կայունության, արտաքին ռիսկերի և քաղաքական-տնտեսական պայմանների դերակատարությունը։ Աշխատությունը վերլուծում է Հայաստանի էներգետիկ ռեսուրսների կառուցվածքը, ներկրող և արտահանող էներգետիկ շուկաները, էներգետիկ կախվածության խնդիրները, ենթակառուցվածքների հուսալիությունը և սպառողական պահանջարկի աճի հետ կապված մարտահրավերները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տարածաշրջանային համագործակցության հնարավորություններին, էներգետիկ միջանցքների, մատակարարման ռիսկերի և այլ երկրների ներդրումների ազդեցությանը էներգետիկ անվտանգության ապահովման գործում։ Ուսումնասիրությունը ներկայացնում է անվտանգության ռազմավարության ձևավորման սկզբունքները, սպառողների և արտադրողների շահերի պաշտպանությունը, էներգետիկ քաղաքականության արդիականացման ուղիները և երկարաժամկետ հեռանկարները՝ ներառելով նոր տեխնոլոգիաների կիրառումը և վերականգնվող էներգիայի զարգացման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարևոր է քաղաքական վերլուծաբանների, տնտեսագետների, էներգետիկ համակարգի մասնագետների և պետական կառավարման մարմինների համար՝ նպաստելով Հայաստանի էներգետիկ անվտանգության ապահովման, տարածաշրջանային ինտեգրացիայի և կայուն զարգացման ռազմավարությունների մշակմանը։

Economics

Այս աշխատությունը վերաբերում է Հայաստանի Հանրապետության ագրոպարենային համակարգում փոքր և միջին ձեռնարկությունների (ՓՄՁ) սեփական կապիտալի կազմավորման և դրա արդյունավետության գնահատման ուղիներին՝ ընդգծելով ֆինանսական կառավարման, ագրոբիզնեսի զարգացման և ներդրումային քաղաքականության փոխկապակցվածությունը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է վերլուծել ՓՄՁ-ների սեփական կապիտալի ձևավորման աղբյուրները, կառուցվածքային առանձնահատկությունները և դրանց ազդեցությունը ձեռնարկությունների ֆինանսական կայունության ու մրցունակության վրա։ Ուսումնասիրվում են սեփական կապիտալի ձևավորման հիմնական ուղիները՝ հիմնադիրների ներդրումներ, վերաներդրված շահույթ, պետական աջակցման ծրագրեր, սուբսիդիաներ և միջազգային ֆինանսական կազմակերպությունների միջոցներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ագրոպարենային ոլորտի առանձնահատկություններին՝ սեզոնայնություն, բարձր ռիսկայնություն, արտադրական ցիկլերի երկարություն և շուկաների տատանումներ, որոնք անմիջական ազդեցություն ունեն կապիտալի ձևավորման և օգտագործման արդյունավետության վրա։

Linguistics

Աշխատանքը նվիրված է «Շահնամե»-ի բառապաշարի համակողմանի քննությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել երկի լեզվական կազմի առանձնահատկությունները, բառային շերտերի ծագումն ու գործածության բնույթը, ինչպես նաև բառապաշարի կապը ստեղծագործության թեմատիկ, պատմամշակութային և գրական բովանդակության հետ։ Հետազոտության կենտրոնում պարսկերենի դասական շրջանի այս կարևորագույն հուշարձանի բառային համակարգն է, որի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու ոչ միայն տվյալ երկի լեզվի, այլև միջնադարյան պարսկերենի զարգացման և բառապաշարի ձևավորման գործընթացների մասին։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել բառերի ծագումնաբանական շերտերը՝ առանձնացնելով իրանական բնիկ բառապաշարը, փոխառությունները և տարբեր պատմական ժամանակաշրջաններում լեզվի մեջ ներթափանցած օտարածին տարրերը։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել արաբական ծագում ունեցող բառերի տարածվածությանը, դրանց իմաստային և ոճական գործառույթներին, ինչպես նաև այն հարցին, թե ինչպես են դրանք համադրվում պարսկական հին և միջին լեզվական ժառանգության հետ։ Բառապաշարի քննությունը կարող է ներառել նաև հոմանիշների, հականիշների, բազմիմաստ բառերի, դարձվածային միավորների և կայուն բառակապակցությունների ուսումնասիրություն։ Երկի հարուստ բառային կազմը հնարավորություն է տալիս դիտարկել, թե ինչպես է հեղինակը տարբեր բառային միջոցներով արտահայտում հերոսների բնավորությունը, գործողությունների ընթացքը, զգացմունքային վիճակները, ռազմական իրադարձությունները և պատմական միջավայրը։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունեն ռազմարվեստին, զենքերին, ձիերին և ձիասարքին, թագավորական իշխանությանը, արքունական կյանքին, կենցաղին, կրոնական պատկերացումներին և սոցիալական հարաբերություններին վերաբերող բառերը։ Այդ բառային խմբերի ուսումնասիրությունը կարող է բացահայտել ստեղծագործության մեջ արտացոլված հասարակական և մշակութային իրականության բազմաթիվ կողմեր։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև բառերի իմաստային փոփոխություններին և պատմական բառագիտության խնդիրներին։ Դասական պարսկերենի բառերը ժամանակի ընթացքում կարող էին ձեռք բերել նոր իմաստներ, կորցնել նախկին նշանակությունները կամ փոխել իրենց գործածության ոլորտը, ուստի «Շահնամե»-ում դրանց նշանակության ճիշտ մեկնաբանությունը պահանջում է հաշվի առնել պատմական և համատեքստային գործոնները։ Այս տեսանկյունից բառային միավորների ուսումնասիրությունը կարևոր է նաև հին և ժամանակակից պարսկերենի միջև լեզվական շարունակականությունն ու փոփոխությունները հասկանալու համար։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բառապաշարի ոճական քննությունը։ Ստեղծագործության տարբեր հատվածներում բառերի ընտրությունը կարող է պայմանավորված լինել ոչ միայն իմաստային անհրաժեշտությամբ, այլև գեղարվեստական նպատակներով։ Բարձրաճաշակ, հանդիսավոր և հերոսական բառապաշարը կարող է ընդգծել արքայական կամ մարտական տեսարանների վեհությունը, մինչդեռ կենցաղային և խոսակցական բնույթի միավորները կարող են ստեղծել ավելի անմիջական ու կենդանի միջավայր։ Բառապաշարի ոճական շերտավորման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու ստեղծագործության գեղարվեստական լեզվի կառուցվածքն ու արտահայտչական հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև հատուկ անունների ուսումնասիրությունը՝ անձնանուններ, տեղանուններ, ցեղային և աշխարհագրական անվանումներ, որոնք ոչ միայն նույնականացնող գործառույթ ունեն, այլև հաճախ կապված են առասպելական, պատմական կամ մշակութային իմաստների հետ։ Դրանց լեզվական կառուցվածքի և ծագման ուսումնասիրությունը կարող է լրացուցիչ տեղեկություններ տալ ստեղծագործության աշխարհագրական և պատմամշակութային պատկերացումների մասին։ Աշխատանքի ընթացքում բառային նյութի համակարգումը կարող է իրականացվել թեմատիկ, իմաստաբանական, ծագումնաբանական և ոճական սկզբունքներով՝ հնարավորություն տալով ստանալ երկի բառապաշարի բազմակողմանի նկարագիրը։ Նման մոտեցումը կարևոր է նաև բառարանագրական տեսանկյունից, քանի որ ստեղծագործության բառային հարուստ նյութը կարող է ծառայել դասական պարսկերենի բառարանների և պատմական բառագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ բառապաշարի ուսումնասիրությունը թույլ է տալիս միաժամանակ դիտարկել լեզվական և գրական երևույթները՝ ցույց տալով, թե ինչպես է բառային համակարգը կապված ստեղծագործության բովանդակության, գեղարվեստական ոճի և պատմամշակութային միջավայրի հետ։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը «Շահնամե»-ի բառապաշարը ներկայացնում է որպես դասական պարսկերենի կարևոր լեզվական շտեմարան և ուսումնասիրում է դրա ծագումնաբանական, իմաստաբանական, թեմատիկ ու ոճական առանձնահատկությունները՝ նպաստելով պարսկերենի պատմության, իրանագիտության և միջնադարյան արևելյան գրականության լեզվական ժառանգության ավելի խոր ըմբռնմանը։

Literature

Հովհաննես Թումանյանի կյանքում ընթերցանությունը և գրադարանը ունեցել են ձևավորող և որոշիչ դեր՝ ինչպես նրա գրական մտածողության, այնպես էլ աշխարհայացքի ձևավորման մեջ։ Նրա մանկությունից սկսած՝ գրքի հետ շփումը եղել է ոչ միայն գիտելիքի աղբյուր, այլև հոգևոր զարգացման հիմնական միջոց, որտեղ նա ծանոթացել է ինչպես հայ դասական գրականությանը, այնպես էլ համաշխարհային գրական ժառանգությանը։ Թումանյանի ընթերցողական հետաքրքրությունները ընդգրկել են ժողովրդական բանահյուսություն, պատմական երկեր, փիլիսոփայական գրականություն և եվրոպական հեղինակների ստեղծագործություններ, որոնք նպաստել են նրա ստեղծագործական ոճի բազմաշերտ ձևավորմանը։ Գրադարանը նրա համար եղել է ոչ միայն ֆիզիկական վայր, այլև մտավոր աշխատանքի կենտրոն, որտեղ ձևավորվել են գաղափարներ, կերպարներ և գեղարվեստական լուծումներ։

Religion

Հայ առաքելական եկեղեցու պաշտամունքային և ծիսական ավանդույթներին նվիրված այս աշխատությունը ներկայացնում է Սուրբ Պատարագի կատարման հետ կապված խորհրդաբանական, աղոթական և կարգավորիչ նյութեր, ինչպես նաև անդրադառնում է Հայ եկեղեցու դպրության կազմակերպմանն ու եկեղեցական ծառայության համապատասխան կարգերին։ Գրքի բովանդակային առանցքը Սուրբ Պատարագի՝ որպես քրիստոնեական պաշտամունքի կենտրոնական խորհրդի, հոգևոր նշանակության բացահայտումն է և եկեղեցական արարողության պատշաճ իրականացման համար անհրաժեշտ գիտելիքների փոխանցումը։ Հայ առաքելական եկեղեցու կյանքում Սուրբ Պատարագը զբաղեցնում է առանձնահատուկ տեղ՝ հանդիսանալով հավատացյալների հոգևոր միասնության, Քրիստոսի փրկագործության հիշատակման և հաղորդության խորհրդի իրագործման գլխավոր արարողությունը։ Այն միավորում է աղոթքը, սուրբգրային ընթերցումները, շարականների երգեցողությունը, քահանայական սպասավորությունը և հաղորդության խորհուրդը՝ կազմելով հայ քրիստոնեական պաշտամունքի ամբողջական համակարգ։ Պատարագի յուրաքանչյուր հատված ունի իր աստվածաբանական նշանակությունը, խորհրդանշական բովանդակությունը և ծիսական տեղը, իսկ դրանց հաջորդականությունը պայմանավորված է եկեղեցու դարավոր ավանդությամբ։ Խորհրդատետրի նշանակությունը պայմանավորված է պատարագի ընթացքում կատարվող գործողությունների, աղոթքների և խորհրդաբանական արտահայտությունների ճանաչման ու ճիշտ ընկալման անհրաժեշտությամբ։ Սուրբ Պատարագը միայն ծիսական գործողությունների ամբողջություն չէ, այլև քրիստոնեական հավատքի հիմնական դրույթների պաշտամունքային արտահայտություն։ Նրա միջոցով հավատացյալը մասնակցում է եկեղեցու հոգևոր կյանքին, հաղորդակից դառնում քրիստոնեական փրկագործության գաղափարին և ամրապնդում իր կապը եկեղեցական համայնքի հետ։ Պատարագի ընթացքում հնչող աղոթքները, ընթերցումները, երգեցողությունը և քահանայական գործողությունները փոխկապակցված են ու միասին արտահայտում են քրիստոնեական աստվածաբանության կարևորագույն գաղափարները՝ Աստծո փառաբանությունը, ապաշխարությունը, գոհությունը, փրկությունը և հոգևոր վերածնունդը։ Աշխատության մյուս կարևոր ուղղությունը Հայ եկեղեցու դպրության կարգին վերաբերող նյութն է։ Հայ եկեղեցական ավանդության մեջ դպրությունը կարևոր տեղ է զբաղեցրել պաշտամունքի կազմակերպման և հոգևոր երաժշտական ժառանգության պահպանման գործում։ Դպիրները մասնակցել են եկեղեցական արարողություններին՝ կատարելով ընթերցումներ, երգեցողություն և ծիսական այլ պարտականություններ։ Նրանց գործունեությունը պահանջել է համապատասխան գիտելիքներ, եկեղեցական կարգի իմացություն, աղոթքների ու շարականների յուրացում և պաշտամունքային ծառայության նկատմամբ պատասխանատու վերաբերմունք։ Դպրության միջոցով ապահովվել է եկեղեցական արարողությունների երաժշտական ու գրական բաղադրիչների շարունակականությունը, իսկ դպիրների պատրաստումը նպաստել է հոգևոր մշակույթի փոխանցմանը նոր սերունդներին։ Հայ եկեղեցու դպրությունը սերտորեն կապված է հայ հոգևոր երաժշտության և շարականագրության հարուստ ավանդույթի հետ։ Շարականները ոչ միայն պաշտամունքային երգեր են, այլև աստվածաբանական մտքի, բանաստեղծական արտահայտչության և ազգային հոգևոր ինքնության կարևոր դրսևորումներ։ Դրանց կատարումը պահանջում է համապատասխան գիտելիքներ, երգեցողության կանոնների պահպանում և ծիսական համատեքստի ըմբռնում։ Դպրության կարգի ներկայացումը, հետևաբար, ունի ոչ միայն կազմակերպչական, այլև մշակութային նշանակություն, քանի որ առնչվում է հայ հոգևոր երգարվեստի պահպանմանն ու փոխանցմանը։ Գրքի գաղափարական կարևոր սկզբունքներից է եկեղեցական պաշտամունքի միասնականության և կանոնակարգվածության պահպանումը։ Պատարագի և դպրության ծառայությունները փոխլրացնում են միմյանց՝ ապահովելով արարողության ամբողջականությունն ու հոգևոր ներգործությունը։ Քահանայական սպասավորությունը, սարկավագական ծառայությունը և դպիրների մասնակցությունը կազմում են եկեղեցական պաշտամունքի փոխկապակցված կառուցվածքը, որտեղ յուրաքանչյուր մասնակից ունի իր հստակ պարտականությունն ու գործառույթը։ Այս համակարգի պահպանումը նպաստում է եկեղեցական ավանդության անընդհատությանը և պաշտամունքային կյանքի կազմակերպված ընթացքին։ Գրական և կառուցվածքային առումով աշխատությունը պատկանում է հայ եկեղեցական խորհրդաբանական ու ծիսական գրականության ավանդույթին։ Նման գրքերին բնորոշ են աղոթական և աստվածաբանական խոսքի հանդիսավորությունը, եկեղեցական եզրաբանության կիրառությունը, ծիսական հասկացությունների համակարգված ներկայացումը և պաշտամունքային գործունեության գործնական նպատակադրումը։ Խորհրդատետրի ձևաչափն ինքնին ընդգծում է նյութի ուսուցողական ու կիրառական նշանակությունը՝ այն դարձնելով օգտակար ձեռնարկ եկեղեցական ծառայության մեջ ներգրավված անձանց համար։ Այն կարևոր նյութ է նաև հայ եկեղեցական լեզվի, պատարագային բառապաշարի, հոգևոր երգեցողության և ծիսական մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Պատմական ու մշակութային առումով հրատարակությունը կարևոր տեղ ունի հայ հոգևոր գրքի և եկեղեցական կրթության պատմության մեջ։ Հայ առաքելական եկեղեցին դարերի ընթացքում մշակել է պաշտամունքային ինքնատիպ համակարգ, որի պահպանման գործում մեծ դեր են ունեցել պատարագամատյանները, ծիսարանները, ժամագրքերը, շարականները և եկեղեցական ուսումնական ձեռնարկները։ Դրանց միջոցով փոխանցվել են ոչ միայն աղոթքներն ու արարողակարգերը, այլև հայ ժողովրդի հոգևոր հիշողությունը, երաժշտական ավանդույթներն ու կրոնական աշխարհընկալումը։ 19-րդ դարում Վենետիկի Սուրբ Ղազարի Մխիթարյան միաբանության հրատարակչական գործունեությունը կարևոր նշանակություն ուներ հայ եկեղեցական գրականության պահպանման, տարածման և համակարգման համար։ Միաբանությունը մեծ ուշադրություն էր դարձնում հայերեն կրոնական ու գիտական գրականության հրատարակությանը՝ նպաստելով հայոց լեզվի մշակմանը, հոգևոր ժառանգության պահպանմանը և ազգային կրթության զարգացմանը։ Նման աշխատությունների հրատարակումը վկայում է, որ եկեղեցական գիտելիքների փոխանցումը և հոգևոր ծառայության կրթական հիմքերի ամրապնդումը Մխիթարյանների լուսավորչական գործունեության կարևոր ուղղություններից էին։ Այս հրատարակությունը արժեքավոր է հայ պատարագագիտության, եկեղեցական դպրության, հոգևոր երաժշտության, ծիսական ավանդության և հայ կրոնական գրականության պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է հետաքրքրել աստվածաբաններին, պատարագագետներին, երաժշտագետներին, շարականագետներին, եկեղեցական պատմաբաններին, հայագետներին, հոգևորականներին և հայ քրիստոնեական մշակույթով հետաքրքրվող ընթերցողներին։ Նրա գիտական ու ընթերցողական արժեքը պայմանավորված է Սուրբ Պատարագի խորհրդաբանական կառուցվածքի, եկեղեցական ծառայությունների փոխկապակցվածության և հայ դպրության՝ որպես ազգային հոգևոր ու երաժշտական ժառանգության պահպանման կարևոր հաստատության ճանաչման հնարավորությամբ։