ՏԵՂԵԿԱՏՎԱԿԱՆ ՀԱՄԱԿԱՐԳԵՐ ԵՒ ՏԵԽՆՈԼՈԳԻԱՆԵՐ

История

Արշակ Ալպոյաճյանի այս ծավալուն պատմագիտական աշխատությունը նվիրված է Կեսարիայի և նրա շրջակայքի հայ բնակչության պատմության, աշխարհագրության, ժողովրդագրության, հասարակական կյանքի և մշակութային ժառանգության համակողմանի ուսումնասիրությանը։ 1937 թվականին Կահիրեում հրատարակված երկհատորյակը կարևոր տեղ է զբաղեցնում արևմտահայության պատմության և Օսմանյան կայսրության տարածքում գոյություն ունեցած հայկական համայնքների ուսումնասիրության մեջ։ Հեղինակը՝ պատմաբան, բանասեր և հայագիտական հետազոտություններով զբաղվող Արշակ Ալպոյաճյանը, մեծածավալ նյութի հիման վրա ներկայացնում է Կեսարիայի հայության պատմական զարգացումը՝ համադրելով տեղագրական, պատմական և ազգագրական տեղեկությունները։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են Կեսարիայի աշխարհագրական դիրքը, պատմական միջավայրը, հայկական բնակավայրերի ձևավորումն ու զարգացումը, հայ բնակչության տեղաբաշխումը և շրջակա բնակավայրերի հետ ունեցած կապերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համայնքի հասարակական կազմակերպվածությանը, եկեղեցական կյանքին, կրթական հաստատություններին, դպրոցներին, մշակութային ավանդույթներին և ազգային ինքնության պահպանմանն ուղղված գործունեությանը։ Կարևոր տեղ են զբաղեցնում նաև հայ բնակչության տնտեսական զբաղմունքների, արհեստների, առևտրի, կենցաղի, ընտանեկան սովորույթների և հասարակական հարաբերությունների վերաբերյալ տեղեկությունները։ Այս տվյալները հնարավորություն են տալիս վերակազմելու Կեսարիայի հայ համայնքի առօրյա կյանքի պատկերը և բացահայտելու նրա ներդրումը տարածաշրջանի տնտեսական ու մշակութային զարգացման մեջ։ Հեղինակը ներկայացնում է նաև պատմական իրադարձություններն ու քաղաքական պայմանները, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում ազդել են հայ բնակչության կյանքի, համայնքային հաստատությունների գործունեության և ազգային մշակույթի պահպանման վրա։ Աշխատության արժեքավոր առանձնահատկություններից է պատմական փաստերի համադրումը տեղագրական նկարագրությունների, կենսագրական տեղեկությունների, պատկերների, դիմանկարների և քարտեզագրական նյութերի հետ։ Երկու հատորները միասին ընդգրկում են շուրջ 2479 համարակալված էջ՝ ընթերցողին տրամադրելով հարուստ փաստագրական նյութ Կեսարիայի հայության և շրջակա հայկական բնակավայրերի պատմության վերաբերյալ։ Հրատարակությունը կարևոր աղբյուր է արևմտահայության պատմության, հայկական գաղթօջախների ձևավորման, պատմական ժողովրդագրության, ազգագրության և հայկական մշակութային ժառանգության ուսումնասիրության համար։ Այն առանձնահատուկ նշանակություն ունի նաև Կեսարիայի հայերի ժառանգների համար, քանի որ օգնում է պահպանել նախնիների բնակավայրերի, համայնքային կյանքի և ազգային ավանդույթների մասին պատմական հիշողությունը։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, հայագետներին, ազգագրագետներին, ուսանողներին և բոլոր նրանց, ովքեր հետաքրքրված են պատմական Հայաստանի ու Օսմանյան կայսրության հայկական համայնքների անցյալով:

Педагогика

Աշխատությունը նվիրված է բասկետբոլիստների անհատական գործունեության ոճի ձևավորման և դրա արդյունավետության ուսումնասիրմանը բարդ մրցակցային իրավիճակներում։ Հետազոտության շրջանակում անհատական ոճը դիտարկվում է որպես մարզիկի տեխնիկական, տակտիկական, հոգեբանական և շարժողական առանձնահատկությունների համակցություն, որն արտահայտվում է խաղային խնդիրների լուծման, որոշումների ընդունման և արագ փոփոխվող մրցակցային պայմաններին հարմարվելու ընթացքում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում այն գործոններին, որոնք պայմանավորում են մարզիկի գործողությունների արդյունավետությունը բարձր լարվածության, ժամանակի սահմանափակման, մրցակցի ակտիվ դիմադրության և խաղային իրավիճակի անորոշության պայմաններում։ Քննվում են անհատական տեխնիկական հմտությունների, տակտիկական մտածողության, խաղային փորձի, ուշադրության կենտրոնացման, արձագանքման արագության և ինքնակարգավորման փոխկապակցվածությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է տարբեր բարդության մրցակցային իրավիճակներում մարզիկների վարքագծի և գործողությունների առանձնահատկությունների բացահայտումը՝ գնահատելով, թե ինչպես է անհատական ոճն ազդում որոշումների ճշգրտության և խաղային առաջադրանքների կատարման վրա։ Կարևորվում է մարզիկի կարողությունը՝ արագ գնահատելու խաղադաշտում ստեղծված իրավիճակը, ընտրելու համապատասխան գործողության տարբերակը և այն արդյունավետորեն իրականացնելու թիմային մարտավարության շրջանակում։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում հոգեբանական կայունությանը, քանի որ մրցակցային լարվածությունը կարող է ազդել ուշադրության, շարժումների վերահսկման և որոշումների ընդունման վրա։ Քննվում է նաև մարզման գործընթացում անհատական տարբերությունների հաշվառման անհրաժեշտությունը՝ մարզիկների ուժեղ կողմերը զարգացնելու և բարդ իրավիճակներում արդյունավետ գործունեության կայուն ձևեր ստեղծելու նպատակով։ Հետազոտության ընթացքում կարող են կիրառվել մանկավարժական դիտարկումներ, խաղային գործողությունների վերլուծություն, հատուկ փորձարկումներ և մրցակցային գործունեության արդյունքների համեմատական գնահատում։ Կարևորվում է ոչ միայն առանձին տեխնիկական գործողությունների արդյունավետությունը, այլև դրանց նպատակահարմար կիրառումը կոնկրետ խաղային իրավիճակում։ Անհատական ոճի ձևավորումը դիտարկվում է որպես երկարատև մարզական պատրաստության բաղադրիչ, որի վրա կարող են ազդել մարզիկի ֆիզիկական պատրաստվածությունը, խաղային դերը, փորձը և մարզչական աշխատանքի առանձնահատկությունները։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս մարզման գործընթացը կազմակերպել ավելի անհատականացված սկզբունքներով՝ միաժամանակ պահպանելով թիմային համագործակցության պահանջները։ Աշխատությունը կարող է ունենալ կիրառական նշանակություն բասկետբոլիստների տեխնիկատակտիկական և հոգեբանական պատրաստության կատարելագործման, մարզման ծրագրերի անհատականացման և մրցակցային գործունեության վերլուծության համար՝ հետաքրքրություն ներկայացնելով սպորտային մանկավարժության, բասկետբոլի տեսության ու մեթոդիկայի և սպորտային հոգեբանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Экономика

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության Արարատի մարզի գինեգործական կազմակերպություններում գինեգործական արտադրանքի արտադրության և իրացման ծախսերի հաշվառման ու վերահսկողության համակարգի կատարելագործման ուղիների ուսումնասիրությանը։ Գրքում ներկայացվում են արտադրական ծախսերի հաշվառման տեսական հիմքերը, հաշվապահական հաշվառման միջազգային և ազգային ստանդարտները, ինչպես նաև դրանց կիրառման առանձնահատկությունները գինեգործության ոլորտում։ Հեղինակը վերլուծում է ծախսերի ձևավորման կառուցվածքը՝ ներառյալ հումքի, արտադրական գործընթացների, աշխատուժի, էներգիայի և իրացման ծախսերը՝ ընդգծելով դրանց ազդեցությունը արտադրանքի ինքնարժեքի վրա։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև հաշվառման և ներքին վերահսկողության համակարգերի արդյունավետության բարձրացման մեթոդները, կառավարչական հաշվառման գործիքները, բյուջետավորման և ծախսերի պլանավորման մեխանիզմները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում վերահսկողական ընթացակարգերի կատարելագործմանը, կորուստների նվազեցմանը և արտադրական արդյունավետության բարձրացմանը՝ Արարատի մարզի գինեգործական ձեռնարկությունների օրինակով։ Գիրքը նախատեսված է տնտեսագետների, հաշվապահների, աուդիտորների, ձեռնարկատերերի, արտադրության կառավարման մասնագետների և ուսանողների համար՝ առաջարկելով ինչպես տեսական հիմքեր, այնպես էլ կիրառական լուծումներ գինեգործական արտադրության ծախսերի հաշվառման և վերահսկողության ոլորտում։

География

Բնապահպանական և տեխնոլոգիական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է կայուն և թունավոր աղտոտիչներից թափոնաջրերի մաքրման տարբեր համակարգերի մշակմանը, դրանց արդյունավետության գնահատմանը և գործնական կիրառության հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում արդյունաբերական և կենցաղային թափոնաջրերի աղտոտման հիմնական աղբյուրները, ջրային միջավայրում դժվար քայքայվող ու թունավոր միացությունների տարածման առանձնահատկությունները և դրանց հնարավոր ազդեցությունները բնական էկոհամակարգերի ու մարդու առողջության վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում օրգանական և անօրգանական աղտոտիչների ֆիզիկաքիմիական հատկություններին, դրանց կայունությանը, կենսաբանական քայքայման նկատմամբ դիմադրողականությանը և ջրային միջավայրից հեռացման հիմնախնդիրներին։ Վերլուծվում են թափոնաջրերի մաքրման մեխանիկական, ֆիզիկաքիմիական, քիմիական և կենսաբանական մեթոդները, ինչպես նաև ադսորբցիայի, թաղանթային զտման, օքսիդացման և համակցված մաքրման տեխնոլոգիաների կիրառման հնարավորությունները։ Քննարկվում են մաքրման համակարգերի նախագծման, տեխնոլոգիական պարամետրերի ընտրության, աղտոտիչների հեռացման արդյունավետության բարձրացման և էներգետիկ ու նյութական ծախսերի նվազեցման հիմնահարցերը։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են տարբեր մաքրման եղանակների համեմատական գնահատման, լաբորատոր և փորձարարական հետազոտությունների, մաքրված ջրի որակական ցուցանիշների վերահսկման և տեխնոլոգիական գործընթացների օպտիմալացման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում մաքրման արդյունքում առաջացող երկրորդային թափոնների անվտանգ կառավարման, ջրային ռեսուրսների պահպանության, մաքրված ջրի կրկնակի օգտագործման և բնապահպանական պահանջներին համապատասխանող տեխնոլոգիաների ներդրման նշանակությանը։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել շրջակա միջավայրի ճարտարագիտության, ջրամաքրման տեխնոլոգիաների, կիրառական քիմիայի, արդյունաբերական էկոլոգիայի և ջրային ռեսուրսների պահպանության ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Математика

Ֆիզիկայի և նյութագիտության բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է իզոտրոպ և անիզոտրոպ միջավայրերում ձևավորված կառուցվածքների մեխանիկական ու օպտիկական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տարբեր կառուցվածքային առանձնահատկություններ ունեցող միջավայրերի ձևավորման պայմանները, դրանց ներքին կառուցվածքը և ֆիզիկական բնութագրերի փոփոխման օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նյութերի առաձգական, դեֆորմացիոն և ամրության հատկություններին, ինչպես նաև լույսի տարածման, բեկման, անդրադարձման և բևեռացման հետ կապված երևույթներին։ Վերլուծվում է կառուցվածքային անիզոտրոպության ազդեցությունը մեխանիկական արձագանքի և օպտիկական պարամետրերի վրա՝ համեմատելով այն իզոտրոպ միջավայրերին բնորոշ վարքի հետ։ Քննարկվում են նաև կառուցվածքների ձևավորման տեխնոլոգիական պայմանների, նյութի բաղադրության և ներքին կազմակերպման ազդեցությունները վերջնական ֆիզիկական հատկությունների վրա։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կառուցվածք–հատկություն փոխկապակցվածությունները և գնահատելու համապատասխան նյութերի կիրառման հնարավորությունները տարբեր ֆիզիկական ու տեխնոլոգիական համակարգերում։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել նյութագիտության, պինդ մարմնի ֆիզիկայի, օպտիկայի և կիրառական ֆիզիկայի ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Информатика

Գիտական աշխատությունը նվիրված է բիզնես գործընթացների օպտիմալացման տեսական, մեթոդաբանական և կիրառական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ կրթական համակարգի կազմակերպման և կառավարման առանձնահատկությունների օրինակով։ Հետազոտության շրջանակներում քննության են առնվում կազմակերպությունների գործունեության արդյունավետության բարձրացման ժամանակակից մոտեցումները, գործընթացային կառավարման սկզբունքները, կառավարչական որոշումների ընդունման մեխանիզմները և կրթական հաստատությունների գործունեության կատարելագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բիզնես գործընթացների հասկացությանը, դրանց դասակարգմանը, կառուցվածքային բաղադրիչներին, փոխկապակցվածությանը և կազմակերպության ռազմավարական նպատակների իրականացման գործում ունեցած նշանակությանը։ Ուսումնասիրվում են կրթական համակարգում իրականացվող հիմնական, օժանդակ և կառավարչական գործընթացները, մասնավորապես՝ ուսումնական գործունեության պլանավորումը, ընդունելության կազմակերպումը, կրթական ծրագրերի մշակումը, դասացուցակների կազմումը, ուսանողների և սովորողների առաջադիմության հաշվառումը, մարդկային ռեսուրսների կառավարումը, ֆինանսական պլանավորումը և տեղեկատվական հոսքերի կազմակերպումը։ Քննության են առնվում կրթական հաստատությունների կառավարման առանձնահատկությունները, կազմակերպական կառուցվածքի ազդեցությունը աշխատանքային գործընթացների արդյունավետության վրա, ինչպես նաև վարչական և ուսումնական ստորաբաժանումների միջև փոխգործակցության կատարելագործման հնարավորությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բիզնես գործընթացների վերլուծության և մոդելավորման մեթոդների ուսումնասիրությունը, դրանց կիրառումը կրթական կազմակերպությունների գործունեության նկարագրման, գնահատման և վերակազմակերպման նպատակով։ Դիտարկվում են գործընթացների գրաֆիկական ներկայացման, գործառույթների հաջորդականության սահմանման, պատասխանատվության բաշխման, ռեսուրսների օգտագործման և աշխատանքային գործողությունների ժամանակային ու ծախսային բնութագրերի գնահատման մոտեցումները։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում գործընթացների իրականացման ընթացքում առաջացող կրկնվող գործողությունների, տեղեկատվական անհամապատասխանությունների, վարչարարական բարդությունների և կազմակերպական խոչընդոտների բացահայտմանը։ Կարևորվում են օպտիմալացման չափանիշների ընտրությունը, արդյունավետության գնահատման ցուցանիշների սահմանումը, ծախսերի նվազեցման, ժամանակի խնայողության և ծառայությունների որակի բարելավման հնարավորությունների համեմատական ուսումնասիրությունը։ Անդրադարձ է կատարվում մաթեմատիկական մոդելավորման, օպտիմալացման ալգորիթմների, համակարգային վերլուծության և որոշումների աջակցման մեթոդների կիրառմանը՝ կրթական համակարգի կառավարչական խնդիրների լուծման համատեքստում։ Հետազոտության թեմատիկ շրջանակում կարևոր տեղ են զբաղեցնում տեղեկատվական տեխնոլոգիաների և թվային կառավարման համակարգերի ներդրման հնարավորությունները, կրթական հաստատությունների տեղեկատվական ենթակառուցվածքների զարգացումը, տվյալների հավաքագրման և մշակման ավտոմատացումը, ինչպես նաև էլեկտրոնային փաստաթղթաշրջանառության կազմակերպումը։ Ուսումնասիրվում են կրթության կառավարման տեղեկատվական համակարգերի, ուսուցման կառավարման հարթակների, տվյալների շտեմարանների և վերլուծական գործիքների կիրառման հնարավորությունները՝ գործընթացների թափանցիկության, վերահսկելիության և արդյունավետության բարձրացման նպատակով։ Քննարկվում են նաև կրթական կազմակերպություններում փոփոխությունների կառավարման հիմնախնդիրները, նոր տեխնոլոգիաների ներդրման կազմակերպական պայմանները, աշխատակիցների մասնագիտական պատրաստվածության նշանակությունը և կառավարչական նոր մոտեցումների նկատմամբ հարմարվողականության ապահովումը։ Առանձնահատուկ հետաքրքրություն են ներկայացնում կրթական ծառայությունների մատուցման գործընթացների որակի գնահատման, սովորողների և դասավանդողների կարիքների հաշվառման, վարչական ծառայությունների մատչելիության բարձրացման և կրթական հաստատությունների գործունեության շարունակական կատարելագործման հարցերը։ Հետազոտության շրջանակներում կարող են դիտարկվել գործընթացների օպտիմալացման տարբեր ռազմավարություններ, դրանց առավելություններն ու սահմանափակումները, ինչպես նաև կրթական համակարգի առանձնահատկություններին համապատասխան մեթոդների ընտրության սկզբունքները։ Կարևորվում է այն հանգամանքը, որ կրթական կազմակերպությունների գործունեության արդյունավետության գնահատումը չի կարող սահմանափակվել միայն տնտեսական ցուցանիշներով, այլ պետք է հաշվի առնի նաև կրթության որակը, ուսուցման արդյունքները, ծառայությունների հասանելիությունը և հասարակական նշանակությունը։ Աշխատությունը կարող է նպաստել կրթական հաստատությունների կառավարման գործընթացների համակարգմանը, կազմակերպական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործմանը, վարչարարական գործողությունների պարզեցմանը, թվային կառավարման գործիքների զարգացմանը և կառավարչական որոշումների գիտական հիմնավորվածության բարձրացմանը։ Հետազոտությունն ունի տեսական և կիրառական նշանակություն և կարող է օգտակար լինել կառավարման և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների մասնագետների, կրթության կազմակերպիչների, կրթական հաստատությունների ղեկավարների, բիզնես վերլուծաբանների, համակարգային վերլուծության և օպտիմալացման մեթոդների հետազոտողների, ծրագրավորողների, գիտաշխատողների, ասպիրանտների և տնտեսագիտական, տեխնիկական ու մանկավարժական բարձրագույն ուսումնական հաստատությունների ուսանողների համար։