Ուսուցիչների մասնագիտական գործունեության փորձագիտական գնահատման համակարգը հանրակրթական դպրոցում

Религия

Հայոց եկեղեցու նշանավոր հայրապետ և աստվածաբանական մտքի մեծագույն ներկայացուցիչ Հովհաննես Գ Օձնեցու այս աշխատությունը նվիրված է քրիստոնեական դավանանքի պաշտպանությանն ու երևութականության ուսմունքի հերքմանը։ Այն ներկայացնում է վաղ միջնադարյան հայ աստվածաբանական և դավանաբանական գրականության կարևոր նմուշներից մեկը, որտեղ հեղինակը բանավիճային և ուսուցողական շարադրանքով անդրադառնում է Քրիստոսի մարդեղության, աստվածային և մարդկային բնությունների, մարմնավորման խորհրդի ու փրկագործության քրիստոնեական ըմբռնման հիմնարար հարցերին։ Երևութականությունը վաղ քրիստոնեական աստվածաբանական վեճերում տարածված ուսմունքների ընդհանուր անվանումներից է, որի տարբեր դրսևորումներ կասկածի տակ էին դնում Քրիստոսի մարդկային բնության իրականությունը՝ նրա մարմնավորումը և երկրային չարչարանքները ներկայացնելով որպես թվացյալ կամ ոչ լիարժեք իրականություն։ Այդպիսի պատկերացումները հակասում էին քրիստոնեական դավանանքի այն հիմնադրույթին, ըստ որի Աստծո Որդին իրականում մարդացավ՝ ընդունելով մարդկային բնությունը, ապրելով մարդկային կյանքով և կամավոր կրելով չարչարանքներն ու մահը՝ հանուն մարդկության փրկության։ Աշխատության գաղափարական առանցքը հենց այս դավանաբանական ճշմարտության պաշտպանությունն է։ Հեղինակը կարևորում է Քրիստոսի մարդեղության իրականության ընդունումը՝ որպես քրիստոնեական փրկագործության անհրաժեշտ նախապայման։ Եթե մարմնավորումը միայն երևութական բնույթ ունենար, ապա կխաթարվեր նաև խաչելության, մահվան և հարության փրկարար նշանակության ամբողջական ընկալումը։ Հետևաբար երևութականության հերքումը ոչ միայն աստվածաբանական տեսության պաշտպանություն է, այլև քրիստոնեական հավատի հիմնական սկզբունքների հիմնավորում։ Հովհաննես Օձնեցու հակաճառական մոտեցումը բնորոշվում է եկեղեցական ավանդության, աստվածաշնչյան վկայությունների և քրիստոնեական դավանաբանական սկզբունքների վրա հիմնվելու ձգտմամբ։ Նրա շարադրանքի կարևոր առանձնահատկությունն այն է, որ քննարկվող գաղափարները դիտարկվում են ոչ թե որպես վերացական մտավոր խնդիրներ, այլ որպես եկեղեցու հավատքի, պաշտամունքի և փրկության վարդապետության հետ անմիջականորեն կապված հարցեր։ Հեղինակը ձգտում է բացահայտել սխալ դավանաբանական պատկերացումների հետևանքները և հաստատել ուղղափառ քրիստոնեական ըմբռնումը։ Այս առումով աշխատությունը միավորում է աստվածաբանական վերլուծությունը, դավանաբանական մեկնաբանությունը և համոզիչ հակաճառությունը։ Հովհաննես Գ Օձնեցին հայ եկեղեցական պատմության առանցքային դեմքերից է։ Նրա գործունեությունը կապված է Հայոց եկեղեցու կազմակերպական ամրապնդման, կանոնական իրավունքի կարգավորման, աստվածաբանական մտքի զարգացման և եկեղեցական ինքնուրույնության պահպանման հետ։ Նա հայտնի է նաև իր իրավական ու մատենագրական ժառանգությամբ, հատկապես եկեղեցական կանոնների համակարգման և հայ քրիստոնեական ավանդության պաշտպանության գործում ունեցած ներդրմամբ։ Նրա աշխատություններում արտահայտված է եկեղեցու դավանաբանական դիրքորոշումը հիմնավորելու և քրիստոնեական ուսմունքը մտավոր ու գրական միջոցներով պաշտպանելու հետևողական ձգտումը։ Այս ճառը կարևոր է նաև հայ աստվածաբանական մտքի պատմության տեսանկյունից, քանի որ ներկայացնում է այն մտավոր միջավայրը, որտեղ հայ եկեղեցական հեղինակները մասնակցում էին քրիստոնեական դավանանքի շուրջ ծավալվող ընդհանուր բանավեճերին։ Հայոց եկեղեցին իր պատմության ընթացքում մշտապես կարևորել է հավատքի սկզբունքների հստակ ձևակերպումը, աստվածաբանական տարբեր մոտեցումների քննությունը և եկեղեցական ավանդության պահպանումը։ Այս աշխատությունը վկայում է, որ հայ միջնադարյան աստվածաբանությունը զարգացել է ոչ միայն ներքին հոգևոր և ծիսական խնդիրների շուրջ, այլև մասնակցել է քրիստոնեական աշխարհում ընթացող գաղափարական ու դավանաբանական քննարկումներին։ Գրական-ոճական առումով ստեղծագործությունը պատկանում է հայրաբանական ճառի և հակաճառական աստվածաբանական գրության ժանրին։ Դրան բնորոշ են փաստարկված խոսքը, դավանաբանական դրույթների մեկնաբանումը, հակառակ տեսակետների քննադատությունը և եկեղեցական ուսմունքի պաշտպանությունը։ Ճառի ձևը հնարավորություն է տալիս աստվածաբանական բարդ հարցերը ներկայացնելու տրամաբանական հաջորդականությամբ՝ միաժամանակ պահպանելով քարոզչական և համոզիչ խոսքի առանձնահատկությունները։ Այն արժեքավոր նյութ է նաև հին հայերենի կրոնական ու աստվածաբանական բառապաշարի, միջնադարյան գրական լեզվի և հայ մատենագրության փաստարկման եղանակների ուսումնասիրության համար։ Հրատարակության պատմամշակութային նշանակությունը պայմանավորված է նաև Մխիթարյան միաբանության գործունեությամբ։ Վենետիկի Սուրբ Ղազարի տպարանը մեծ դեր է ունեցել հայ հին մատենագրության պահպանման, վերականգնման, ուսումնասիրման և տարածման գործում։ Միջնադարյան հայ հեղինակների աշխատությունների հրատարակությունը հնարավորություն էր տալիս հայ ընթերցողներին և գիտական շրջանակներին կրկին հաղորդակցվելու ազգային հոգևոր ու մտավոր ժառանգությանը։ Այս հրատարակությունն այդ առումով կարևոր է ոչ միայն որպես կրոնական գիրք, այլև որպես հայ դասական մատենագրության պահպանման և հանրահռչակման գործի արտահայտություն։ Այն նշանակալի արժեք ունի հայ եկեղեցու պատմության, քրիստոսաբանության, հայրաբանության, դավանաբանության և միջնադարյան փիլիսոփայական մտքի ուսումնասիրության համար։ Հետաքրքրություն է ներկայացնում աստվածաբանների, հայագետների, եկեղեցու պատմաբանների, բանասերների և հին հայ մատենագրության հետազոտողների համար՝ հնարավորություն տալով ուսումնասիրելու Հովհաննես Օձնեցու աստվածաբանական հայացքները, հայ եկեղեցու դավանաբանական ժառանգությունը և վաղ միջնադարյան քրիստոնեական մտքի զարգացման առանձնահատկությունները։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության թվային տնտեսության ռազմավարական զարգացման հնարավոր մոդելների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով թվայնացման ազդեցության, տնտեսական աճի նոր աղբյուրների և մրցունակության բարձրացման հիմնախնդիրների վրա։ Այն դիտարկում է թվային տնտեսության ձևավորման հիմնական նախադրյալները, տեղեկատվական և հաղորդակցական տեխնոլոգիաների զարգացումը, թվային ենթակառուցվածքների դերը, նորարարական միջավայրի ձևավորումը և թվային լուծումների ներթափանցումը տնտեսության տարբեր ոլորտներ։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննարկվում են թվային տնտեսության զարգացման տարբեր մոդելներ և դրանց կիրառելիությունը Հայաստանի պայմաններում՝ հաշվի առնելով երկրի տնտեսական կառուցվածքը, մարդկային կապիտալը, տեխնոլոգիական ներուժը, շուկայի առանձնահատկությունները և միջազգային տնտեսական միջավայրը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում թվային բիզնեսի, էլեկտրոնային առևտրի, ֆինանսական տեխնոլոգիաների, նորարարական ձեռնարկատիրության և բարձր տեխնոլոգիական ոլորտների զարգացման հնարավորություններին։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև թվային հմտությունների զարգացմանը, կրթության և աշխատաշուկայի փոխկապակցվածությանը, պետական կառավարման թվայնացմանը և տնտեսության տարբեր հատվածներում տվյալահեն կառավարման ու ավտոմատացման գործիքների կիրառմանը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում թվային վերափոխման ընթացքում առաջացող խնդիրներին՝ ներառյալ ենթակառուցվածքների անհավասար հասանելիությունը, կիբեռանվտանգությունը, տվյալների պաշտպանությունը, թվային հմտությունների պակասը և տեխնոլոգիական կախվածության հնարավոր ռիսկերը։ Ուսումնասիրության նպատակներից է նաև բացահայտել այն ռազմավարական ուղղությունները, որոնք կարող են նպաստել Հայաստանի տնտեսության տեխնոլոգիական արդիականացմանը, արտադրողականության բարձրացմանը, նոր շուկաներ դուրս գալուն և միջազգային մրցունակության ամրապնդմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, պետական կառավարման մասնագետների, տեխնոլոգիական ոլորտի ներկայացուցիչների, ձեռնարկատերերի և հետազոտողների համար՝ որպես թվային տնտեսության զարգացման ռազմավարական մոտեցումների ուսումնասիրության հիմք։ Ընդհանուր առմամբ, այն ներկայացնում է թվային փոխակերպումը որպես տնտեսական զարգացման երկարաժամկետ գործոն և դիտարկում է այնպիսի ռազմավարական մոդելների ձևավորման հնարավորությունները, որոնք կարող են համատեղել տեխնոլոգիական նորարարությունը, մարդկային կապիտալի զարգացումը, պետական քաղաքականությունը և մասնավոր հատվածի ակտիվությունը։

История

Աշխատությունը նվիրված է 1920–1921 թվականներին Վանանդի (Կարսի) և Շիրակի նահանգներում թուրքական բանակի գործողությունների և դրանց հետևանքով խաղաղ բնակչության կրած կորուստների պատմական ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ ժամանակաշրջանի ռազմաքաղաքական իրադրությունը, հայ-թուրքական պատերազմի ընթացքը, տարածաշրջանում ռազմական ուժերի տեղաշարժերը և բնակավայրերի նկատմամբ իրականացված գործողությունների հետևանքները։ Վերլուծվում են բնակչության նկատմամբ բռնությունների, սպանությունների, տեղահանությունների, գերեվարումների, կողոպուտների և բնակավայրերի ավերման վերաբերյալ պատմական վկայություններն ու փաստաթղթերը՝ առանց բռնության մանրամասն նկարագրությունների։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իրադարձությունների ժամանակագրության վերականգնմանը, տուժած բնակավայրերի աշխարհագրական ընդգրկմանը, մարդկային և նյութական կորուստների գնահատման խնդիրներին, ինչպես նաև տարբեր աղբյուրներում ներկայացված տվյալների համադրմանը։ Դիտարկվում են արխիվային փաստաթղթերի, պաշտոնական հաղորդագրությունների, ժամանակակիցների վկայությունների, մամուլի նյութերի և հետագա պատմագիտական ուսումնասիրությունների օգտագործման հնարավորություններն ու սահմանափակումները։ Քննարկվում են նաև ռազմական գործողությունների ազդեցությունը տարածաշրջանի ժողովրդագրական վիճակի, բնակչության տեղաշարժերի, տնտեսական կյանքի և հասարակական հարաբերությունների վրա։ Կարևորվում է աղբյուրների քննադատական ուսումնասիրությունը, քանի որ տարբեր փաստաթղթերում զոհերի թվի, առանձին իրադարձությունների հանգամանքների և դրանց գնահատականների վերաբերյալ տվյալները կարող են տարբերվել։ Անդրադարձ է կատարվում ուսումնասիրվող դեպքերի տեղին Հայաստանի և տարածաշրջանի XX դարի սկզբի պատմության համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, ռազմական պատմության, աղբյուրագիտության, ցեղասպանագիտության և հայ-թուրքական հարաբերությունների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողների, ուսանողների և մասնագետների համար։

Математика

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է դասական և ոչ դասական տրամաբանական համակարգերում ենթադրման կանոնի տարբեր տարատեսակների արդյունավետության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել, թե տարբեր տրամաբանական համակարգերում ենթադրման կանոնի կիրառման ինչ ձևեր են հնարավոր, ինչ պայմաններում են դրանք պահպանվում և որքանով են արդյունավետ տրամաբանական դատողությունների կառուցման, ապացուցումների իրականացման և ֆորմալ համակարգերի հատկությունների վերլուծության տեսանկյունից։ Աշխատանքի հիմքում ընկած է ենթադրման կանոնի ուսումնասիրությունը՝ որպես տրամաբանական համակարգերում նոր բանաձևերի կամ պնդումների ստացման կարևոր մեխանիզմ։ Դասական տրամաբանության շրջանակում նման կանոնների կիրառումը սովորաբար հիմնվում է ճշմարտության, հետևության և ապացուցելիության վերաբերյալ հաստատված սկզբունքների վրա, մինչդեռ ոչ դասական համակարգերում դրանց ձևակերպումն ու կիրառելիությունը կարող են էապես տարբերվել՝ կախված տվյալ համակարգի տրամաբանական կառուցվածքից և ընդունված աքսիոմներից։ Հետազոտության ընթացքում կարող են համեմատվել տարբեր տեսակի տրամաբանական համակարգեր՝ ինտուիցիոնիստական, մոդալ, բազմարժեք, պարահետևողական և այլ ոչ դասական տրամաբանություններ՝ պարզելու համար ենթադրման կանոնի տարբեր ձևերի պահպանման պայմանները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տրամաբանական կանոնների հիմնավորվածությանը, դրանց համարժեքությանը, ամբողջականությանը և կիրառման արդյունավետությանը։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև այն իրավիճակները, երբ դասական տրամաբանության մեջ ընդունելի կանոնը ոչ դասական համակարգում պահանջում է փոփոխություն, սահմանափակում կամ այլ ձևակերպում։ Այսպիսի համեմատական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր տրամաբանական համակարգերի կառուցվածքային առանձնահատկությունները և հասկանալու, թե ինչպես են դրանցում փոխվում հետևության և ապացուցման մեխանիզմները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև ենթադրման կանոնի տարբերակների կիրառման հաշվարկային և ապացուցողական արդյունավետության գնահատումը։ Կարող են դիտարկվել ապացույցների երկարությունը, կանոնների կիրառման քանակը, տրամաբանական արտածման բարդությունը և տվյալ համակարգում որոշակի պնդումների ստացման հնարավորությունը։ Աշխատանքը կարող է ներառել ֆորմալ ապացույցների կառուցում և տարբեր տրամաբանական համակարգերում դրանց համեմատություն՝ առավել արդյունավետ կանոնների և մեթոդների բացահայտման նպատակով։ Տեսական առումով ուսումնասիրությունը նպաստում է տրամաբանական հետևության բնույթի, ֆորմալ ապացուցման կառուցվածքի և տարբեր տրամաբանական համակարգերի փոխհարաբերությունների առավել խորքային ըմբռնմանը։ Գործնական առումով ստացված արդյունքները կարող են կիրառվել ավտոմատացված տրամաբանական ապացուցման, արհեստական բանականության, գիտելիքի ներկայացման և ֆորմալ համակարգերի նախագծման խնդիրներում, որտեղ կարևոր է տրամաբանական կանոնների ճիշտ և արդյունավետ կիրառումը։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս համեմատական տեսանկյունից գնահատել ենթադրման կանոնի տարբեր ձևերի կիրառելիությունն ու արդյունավետությունը դասական և ոչ դասական տրամաբանություններում՝ բացահայտելով դրանց առավելություններն ու սահմանափակումները և նպաստելով ֆորմալ տրամաբանական համակարգերի կատարելագործմանը։

Экономика

Աշխատությունը նվիրված է աշխատուժի միջազգային տեղաշարժի տնտեսական, սոցիալական և ժողովրդագրական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության օրինակով։ Հետազոտության կենտրոնում աշխատանքային միգրացիայի առաջացման պատճառները, հիմնական ուղղությունները, կառուցվածքը և դրա ազդեցությունն են ինչպես աշխատաշուկայի, այնպես էլ տնային տնտեսությունների ու ընդհանուր սոցիալ-տնտեսական զարգացման վրա։ Քննվում են զբաղվածության հնարավորությունների, աշխատավարձերի տարբերությունների, գործազրկության, մասնագիտական պահանջարկի, կենսամակարդակի և արտաքին աշխատաշուկաների գրավչության դերը միգրացիոն որոշումների ձևավորման գործընթացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում աշխատանքային միգրանտների տարիքային, մասնագիտական և կրթական կառուցվածքին, նրանց զբաղվածության ոլորտներին և արտերկրում աշխատանքի պայմաններին։ Ուսումնասիրվում են միգրացիայի հնարավոր դրական և բացասական տնտեսական հետևանքները՝ ներառյալ դրամական փոխանցումների նշանակությունը տնային տնտեսությունների եկամուտների համար, աշխատանքային փորձի և մասնագիտական հմտությունների ձեռքբերումը, ինչպես նաև որակավորված աշխատուժի արտահոսքի և ներքին աշխատաշուկայում որոշ մասնագիտությունների պակասի առաջացման հնարավորությունները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում աշխատանքային միգրացիայի ժողովրդագրական և սոցիալական ազդեցությունների վերլուծությունը՝ ընտանիքների կառուցվածքի, բնակչության տարածքային տեղաբաշխման և երկարաժամկետ մարդկային կապիտալի զարգացման համատեքստում։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել նաև վերադարձի միգրացիան և արտերկրում ձեռք բերված գիտելիքների, աշխատանքային փորձի ու ֆինանսական միջոցների հետագա օգտագործման հնարավորությունները։ Դիտարկվում են աշխատանքային միգրանտների սոցիալական և աշխատանքային իրավունքների պաշտպանության, օրինական զբաղվածության, սոցիալական ապահովության և ընդունող երկրների աշխատանքային միջավայրին հարմարվելու խնդիրները։ Միգրացիոն գործընթացների կարգավորումը ներկայացվում է որպես համալիր քաղաքականության ոլորտ, որը փոխկապակցված է զբաղվածության, կրթության, տնտեսական զարգացման և սոցիալական պաշտպանության հետ։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է աշխատանքի տնտեսագիտության, միգրացիոն ուսումնասիրությունների, ժողովրդագրության և սոցիալական քաղաքականության մոտեցումները՝ հնարավորություն տալով համակարգված գնահատել աշխատուժի միջազգային շարժի պատճառները, հետևանքները և կառավարման հիմնական հիմնախնդիրները Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական պայմաններում։

Математика

Հավանականությունների տեսության խնդրագիրք. Առաջին մաս-ը բարձրագույն մաթեմատիկայի ուսումնական և գործնական ձեռնարկ է, որը նախատեսված է հավանականությունների տեսության հիմունքների յուրացման և խնդիրների լուծման հմտությունների զարգացման համար, աշխատությունում ներկայացվում են հիմնական թեմաներ՝ պատահական իրադարձություններ, հավանականության դասական և աքսիոմատիկ սահմանումներ, պայմանական հավանականություն, անկախություն, պատահական փոփոխականներ և դրանց բաշխումները, մաթեմատիկական սպասում, դիսպերսիա և հիմնական սահմանային թեորեմների նախնական գաղափարներ, յուրաքանչյուր թեմա ուղեկցվում է բազմաբնույթ խնդիրներով՝ սկսած պարզ հաշվարկային օրինակներից մինչև ավելի բարդ կիրառական և տեսական առաջադրանքներ, որոնք օգնում են խորացնել նյութի ընկալումը և զարգացնել վերլուծական մտածողությունը, աշխատությունը նպատակ ունի կապել տեսական գիտելիքը գործնական կիրառությունների հետ՝ հատկապես մաթեմատիկայի, վիճակագրության, տնտեսագիտության և ինժեներական խնդիրների համատեքստում։