ՎԱԶԳԵՆ ՕՎՅԱՆ-ՊԱՏՄՎԱԾՔՆԵՐ

Психология

Ներկայացնում է հոգեբանական գնահատման մեթոդները, մոտեցումները և գործիքները, որոնք օգտագործվում են սովորողի ինքնուրույնության մակարդակը և մասնագիտական կողմնորոշումը պարզելու համար։ Գիրքը նպատակ ունի հասկանալու, թե ինչ գործոններ են ազդում ուսանողի կամ աշակերտի ինքնուրույնության ձևավորմանը, ինչպես նաև ինչպես ճիշտ կողմնորոշել նրան՝ իր հետաքրքրությունների, հմտությունների և արժեքների հիման վրա՝ մասնագիտական ընտրության գործընթացում։ Այս ուսումնասիրությունը կարևոր է կրթության, հոգեբանության, մանկավարժության և կարիերայի խորհրդատվության ոլորտների մասնագետների համար, քանի որ թույլ է տալիս համակարգված գնահատել և աջակցել երիտասարդի զարգացմանը՝ հիմք ստեղծելով արդյունավետ ուսումնական և մասնագիտական ծրագրերի համար։

География

Գրքում քննարկվում են արտադրության տեղաբաշխման հիմնական սկզբունքները, բնական և սոցիալ-տնտեսական գործոնների դերը տնտեսության ձևավորման մեջ, ինչպես նաև տարբեր ոլորտների՝ արդյունաբերության, գյուղատնտեսության և տրանսպորտի տարածքային առանձնահատկությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական շրջանների ձևավորմանը, երկրների և տարածաշրջանների զարգացման մակարդակների տարբերություններին, ինչպես նաև բնական ռեսուրսների ազդեցությանը տնտեսական գործունեության վրա։ Գիրքը ներառում է նաև օրինակներ և վերլուծություններ, որոնք օգնում են ավելի լավ հասկանալ տնտեսության և աշխարհագրական միջավայրի փոխկապակցվածությունը։ Այն նախատեսված է որպես հիմք հետագա, ավելի խորացված ուսումնասիրությունների համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է խորասանյան բարբառի լեզվական առանձնահատկությունների, ձևավորման պատմության և զարգացման գործընթացների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են բարբառի հնչյունական, բառապաշարային, քերականական և շարահյուսական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև դրա կապերը հարակից լեզվական տարբերակների և ընդհանուր լեզվական միջավայրի հետ։ Քննարկվում են բարբառի տարածման շրջանները, պատմամշակութային պայմանները, լեզվական փոփոխությունների պատճառներն ու զարգացման օրինաչափությունները։ Աշխատությունը կարող է ներառել բարբառային նյութերի վերլուծություն, լեզվական օրինակներ և համեմատական դիտարկումներ, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու տվյալ լեզվական երևույթի կառուցվածքն ու նշանակությունը։ Գիրքը նախատեսված է լեզվաբանների, բարբառագետների, բանասիրական մասնագիտությունների դասախոսների և ուսանողների, ինչպես նաև լեզուների պատմությամբ ու տարածաշրջանային խոսվածքներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Экономика

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության փոքր և միջին ձեռնարկությունների կողմից արտահանվող ապրանքների կառավարման ռազմավարության ուսումնասիրությանը և դրա արդյունավետության բարձրացման հնարավորությունների բացահայտմանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով պարենային արտադրանքի արտահանմանը։ Հետազոտության հիմքում այն խնդիրն է, որ փոքր և միջին ձեռնարկությունները Հայաստանի արտահանման ներուժի ընդլայնման կարևոր աղբյուր են, սակայն միջազգային շուկաներում նրանց մրցունակությունը հաճախ սահմանափակվում է արտադրական ծավալների փոքրությամբ, ֆինանսական և մարդկային ռեսուրսների սահմանափակ հասանելիությամբ, միջազգային չափանիշներին համապատասխանության ապահովման դժվարություններով, շուկաների վերաբերյալ տեղեկատվության պակասով, լոգիստիկ ծախսերով և արտաքին շուկաներում կայուն վաճառքի ցանցերի ձևավորման խնդիրներով։ Հայաստանի արտահանման քաղաքականության արդի մոտեցումները նույնպես շեշտադրում են արտահանողների կարողությունների զարգացումը, լոգիստիկ հասանելիության բարելավումը, շուկաների և ապրանքների դիվերսիֆիկացումը, ինչպես նաև արտահանման խթանման և ֆինանսավորման մեխանիզմների կատարելագործումը։ Պարենային արտադրանքի ոլորտի ուսումնասիրությունը հատկապես կարևոր է, քանի որ Հայաստանի արտադրողները կարող են միջազգային շուկաներում մրցունակ դիրք զբաղեցնել գյուղատնտեսական և վերամշակված սննդամթերքի մի շարք տեսակների միջոցով, սակայն այդ հնարավորությունների իրացումը պահանջում է ոչ միայն արտադրության ծավալների ավելացում, այլև որակի, փաթեթավորման, մակնշման, սերտիֆիկացման, հետագծելիության և մատակարարման շղթաների կառավարման համակարգված բարելավում։ Աշխատանքում կարող են վերլուծվել փոքր և միջին ձեռնարկությունների արտահանման ներկայիս կառուցվածքը, արտահանվող պարենային ապրանքների տեսականին, հիմնական արտաքին շուկաները, արտահանման ծավալների և աշխարհագրության փոփոխությունները, ինչպես նաև առանձին ապրանքախմբերի մրցակցային առավելություններն ու սահմանափակումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում արտահանման ռազմավարության ձևավորման գործընթացին՝ սկսած նպատակային շուկաների ընտրությունից և պահանջարկի ուսումնասիրությունից մինչև արտադրանքի դիրքավորում, գնագոյացում, բրենդավորում, լոգիստիկայի կազմակերպում և օտարերկրյա գործընկերների հետ հարաբերությունների հաստատում։ Աշխատանքի կարևոր ուղղություններից է նաև միջնորդական արտահանող կազմակերպությունների դերի ուսումնասիրությունը, քանի որ փոքր արտադրողները հաճախ չունեն ինքնուրույն արտաքին շուկաներում գործելու համար անհրաժեշտ մասնագիտական, տեղեկատվական և կազմակերպչական կարողությունները։ Նման կառույցների միջոցով հնարավոր է միավորել տարբեր արտադրողների առաջարկը, նվազեցնել գործարքային և լոգիստիկ ծախսերը, կազմակերպել միասնական սերտիֆիկացում ու փաթեթավորում, իրականացնել շուկայի ուսումնասիրություն և բարձրացնել փոքր բիզնեսի բանակցային հնարավորությունները։ Այս մոտեցումը համահունչ է նաև Հայաստանի արտահանման քաղաքականության այն ուղղություններին, որոնք նախատեսում են արտահանողների կարողությունների զարգացում, ենթակառուցվածքների և լոգիստիկայի բարելավում, ինչպես նաև արտահանման շուկաների ընդլայնում։ Հետազոտության մեջ կարևոր տեղ է զբաղեցնում արդյունավետության գնահատումը, որի համար կարող են կիրառվել արտահանման ծավալի և աճի տեմպի, շուկաների քանակի, արտադրանքի դիվերսիֆիկացման, շահութաբերության, լոգիստիկ ծախսերի, շուկա մուտք գործելու ծախսերի և արտահանման կայունության ցուցանիշներ։ Միաժամանակ անհրաժեշտ է հաշվի առնել Հայաստանի՝ ծովային ուղիղ հասանելիություն չունեցող երկրի առանձնահատկությունը, որը մեծացնում է ցամաքային և այլընտրանքային լոգիստիկ ուղիների արդյունավետ կազմակերպման նշանակությունը։ Միջազգային ուսումնասիրությունները Հայաստանի արտահանման ներուժի հիմնական սահմանափակումների շարքում առանձնացնում են լոգիստիկ խնդիրները, միջազգային չափանիշներին համապատասխանության անհրաժեշտությունը, արտահանման շուկաների և ապրանքների կենտրոնացվածությունը, ինչպես նաև կարգավորիչ խոչընդոտները։ Այդ պայմաններում ռազմավարության արդյունավետության բարձրացման կարևոր ուղղություններից են նոր շուկաների որոնումը, արտահանվող արտադրանքի տեսականու ընդլայնումը, բարձր ավելացված արժեք ունեցող պարենային արտադրանքի զարգացումը, որակի միջազգային ստանդարտների ներդրումը և արտադրանքի հետագծելիության ապահովումը։ Հայաստանի 2025–2030 թվականների արտահանման խթանման ռազմավարությունն այս ուղղությամբ նախատեսում է մրցունակ արտահանման միջավայրի ձևավորում, ենթակառուցվածքների և լոգիստիկ հասանելիության զարգացում, արտահանողների կարողությունների ամրապնդում, շուկաների ընդլայնում և արտահանման ֆինանսավորման ու խթանման միջոցների զարգացում։ Պարենային արտադրանքի դեպքում հատկապես կարևոր է նաև սեզոնայնության, պահպանման ժամկետի և արագ փոխադրման անհրաժեշտության հաշվառումը, քանի որ թարմ մրգերի, բանջարեղենի և այլ արագ փչացող ապրանքների արտահանման արդյունավետությունը մեծապես կախված է մատակարարման շղթայի արագությունից և լոգիստիկ ծախսերից։ ՀՀ կառավարությունը վերջին շրջանում կիրառել է նաև պարենային և գյուղատնտեսական արտադրանքի արտահանման աջակցության միջոցառումներ՝ նպատակ ունենալով ընդլայնել արտահանման աշխարհագրությունը և բարձրացնել հայկական արտադրանքի մրցունակությունը արտաքին շուկաներում։ Աշխատանքի կիրառական նշանակությունը կայանում է նրանում, որ դրա արդյունքները կարող են օգտագործվել փոքր և միջին ձեռնարկությունների արտահանման գործունեության կազմակերպման, պետական աջակցության ծրագրերի կատարելագործման, միջնորդական արտահանման կառույցների ձևավորման և պարենային արտադրանքի միջազգային շուկաներում մրցունակության բարձրացման համար։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը արտահանման կառավարումը դիտարկում է որպես փոխկապակցված գործընթաց, որտեղ արտադրական ներուժը պետք է համադրվի շուկայի ուսումնասիրության, որակի կառավարման, լոգիստիկայի, ֆինանսավորման, մարքեթինգի և պետական աջակցության արդյունավետ մեխանիզմների հետ՝ Հայաստանի փոքր և միջին բիզնեսի արտահանման հնարավորությունները երկարաժամկետ և կայուն կերպով ընդլայնելու համար։

Лингвистика

Աշխատությունը նվիրված է գրաբարի բառարանագրության ձևավորման, զարգացման և գիտական ուսումնասիրման պատմությանը՝ ընդգրկելով հայերեն բառարանների ստեղծման ավանդույթները, դրանց կառուցվածքային առանձնահատկությունները, բառապաշարի ներկայացման սկզբունքները և բառարանագրական մեթոդների զարգացումը։ Հետազոտության կենտրոնում գրաբարի՝ որպես հայոց լեզվի դասական ձևի, բառապաշարի գրանցման և բացատրության պատմությունն է։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ հայ միջնադարյան մատենագրության մեջ բառերի մեկնաբանման, օտարաբանությունների բացատրության և անհասկանալի բառերի իմաստների պարզաբանման վաղ փորձերին, որոնք հետագայում հիմք են հանդիսացել ավելի համակարգված բառարանագրական աշխատանքի համար։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել հայ բառարանագրության զարգացման տարբեր փուլերին և այն գործիչների ներդրմանը, որոնք կազմել են հայերեն բառարաններ կամ նպաստել գրաբարի բառապաշարի ուսումնասիրմանը։ Կարևոր ուղղություն է նաև բառարանների տեսակների տարբերակումը՝ բացատրական, թարգմանական, ստուգաբանական, հոմանիշային և մասնագիտական բառարաններ, ինչպես նաև դրանցում բառային միավորների ընտրության ու դասակարգման սկզբունքները։ Հետազոտությունը կարող է ուսումնասիրել բառահոդվածի կառուցվածքը, բառի գլխաբառային ձևը, քերականական բնութագրումը, իմաստների բացատրությունը, կիրառության օրինակները, ծագումնաբանական տեղեկությունները և աղբյուրների մատնանշումը։ Գրաբարի բառարանագրության համար հատկապես կարևոր է հին և միջնադարյան գրավոր աղբյուրների օգտագործումը, քանի որ բառի իմաստը հաճախ հնարավոր է ճշգրիտ որոշել միայն դրա պատմական գործածության համատեքստում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև գրաբարի բառապաշարի հարստությանը և դրա մեջ առկա բնիկ հայերեն բառերի, փոխառությունների, բարբառային տարրերի ու այլ լեզուներից ներթափանցած բառերի ներկայացմանը։ Բառարանագրական նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ոչ միայն պարզելու առանձին բառերի նշանակությունը, այլև բացահայտելու հայերենի պատմական զարգացման, բառաստեղծման և իմաստափոխության օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի հայերեն բառարանների համեմատական քննությունը, որի միջոցով հնարավոր է հետևել նույն բառի ներկայացման փոփոխություններին, տարբեր հեղինակների մեկնաբանություններին և բառապաշարի վերաբերյալ գիտական պատկերացումների զարգացմանը։ Աշխատության մեջ կարող են քննարկվել նաև այն խնդիրները, որոնք առաջանում են գրաբարյան բառերի բազմիմաստության, ուղղագրական տարբերակների, հոմանիշների, ձևաբանական փոփոխությունների և պատմականորեն փոփոխված իմաստների գրանցման ժամանակ։ Այդպիսի խնդիրների լուծումը պահանջում է լեզվաբանական, պատմական և բնագրագիտական մեթոդների համադրում։ Աշխատության կարևորությունը պայմանավորված է նաև նրանով, որ գրաբարի բառարանագրական ավանդույթը կարևոր աղբյուր է հայոց լեզվի պատմության և հայ մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Բառարանները հնարավորություն են տալիս համակարգված կերպով ուսումնասիրելու հին գրական լեզվի բառապաշարը, դրա իմաստային կառուցվածքը և զարգացման ընթացքը, ինչպես նաև հեշտացնում են դասական հայերեն բնագրերի ընթերցումն ու գիտական մեկնաբանությունը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառվել հայերեն պատմական բառարանների հետագա կատարելագործման, գրաբարի ուսուցման, հին հայկական բնագրերի հրատարակության և թարգմանության, ինչպես նաև հայերենի պատմական բառապաշարի թվայնացման ու էլեկտրոնային բառարանների ստեղծման աշխատանքներում։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, լեզվաբաններին, բառարանագիրներին, բանասերներին, բնագրագետներին, պատմաբաններին, գրաբարի դասախոսներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և դասական հայերենով ու հայոց լեզվի պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։

История

Աշխատությունը նվիրված է Կիլիկիայի հայկական թագավորության պատմությանը խաչակրաց արշավանքների դարաշրջանում՝ ընդգրկելով XI–XIV դարերի քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական գործընթացները, որոնք ձևավորեցին այդ պետության դիրքը Մերձավոր Արևելքի ուժերի համակարգում։ Գրքում վերլուծվում է հայկական իշխանությունների ձևավորումը Կիլիկիայում, Ռուբինյան և Հեթումյան տոհմերի կառավարման շրջանը, ինչպես նաև նրանց հարաբերությունները խաչակիր պետությունների, Բյուզանդական կայսրության, Եգիպտոսի մամլուքների և տարածաշրջանի այլ ուժերի հետ։ Հեղինակը ներկայացնում է թագավորության պետական կառուցվածքը, ռազմական կազմակերպվածությունը, ամրոցային համակարգը և առևտրային կապերը, որոնք նպաստում էին Կիլիկիայի՝ որպես կարևոր միջնադարյան կենտրոնի ձևավորմանը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դիվանագիտական դաշինքներին և հակամարտություններին, ինչպես նաև հայկական մշակույթի, եկեղեցական կյանքի և լատինական ու արևելյան ազդեցությունների փոխազդեցությանը։ Աշխատությունը նաև ընդգծում է խաչակրաց շարժումների ազդեցությունը Կիլիկիայի հայկական պետության ներքին զարգացումների և արտաքին քաղաքականության վրա՝ ներկայացնելով այն որպես միջնադարյան միջազգային հարաբերությունների կարևոր դերակատար։