Արարատյան որդան կարմրից (Армянская/араратская кошениль, Porphyrophora Hamelii Brandt) ներկանյութի անջատումը և քրոմատոգրաֆիական ուսումնասիրությունը

Մշակույթ

Հրատարակությունը իրենից ներկայացնում է Հայկական ԽՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության համակարգված մատենագիտական ցանկ, որի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին, մասնագետներին, գիտաշխատողներին, դասախոսներին, ուսանողներին և գրադարանային աշխատողներին արագ և կազմակերպված կերպով տեղեկացնել տվյալ ոլորտներում հրատարակված նոր նյութերի մասին։ Այն կազմվել է որպես ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատվության աղբյուր և արտացոլում է հանրապետությունում հայերեն ու ռուսերեն լեզուներով հրատարակված մշակութաբանական և արվեստագիտական գրականությունը, ինչպես նաև համապատասխան թեմաներով այլ հրատարակություններ։ Ցանկի բովանդակային ընդգրկումը բավական լայն է և կարող է ներառել մշակույթի պատմությանը, մշակութային շինարարությանը, մշակութային-լուսավորական աշխատանքին, թանգարանագիտությանը, մշակութային ժառանգությանն ու հուշարձանների պահպանությանը, արվեստի տարբեր ճյուղերին, գրադարանագիտությանը և մատենագիտությանը վերաբերող նյութեր։ Հետևաբար այն արժեքավոր է ոչ միայն որպես նոր գրքերի մասին տեղեկությունների հավաքածու, այլև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և գիտական տեղեկատվական միջավայրի փաստագրական արտացոլում։ Հրատարակության կառուցվածքում կարևոր նշանակություն ունի նյութերի դասակարգման սկզբունքը։ Մատենագիտական գրառումները համակարգվում են գրադարանային-մատենագիտական դասակարգման սխեմայի համաձայն, ինչի շնորհիվ ընթերցողը կարող է որոնումը կատարել ոչ միայն հեղինակով կամ հրատարակության անվանումով, այլև հետաքրքրող թեմատիկ կամ մասնագիտական բաժնի շրջանակում։ Յուրաքանչյուր բաժնի ներսում գրականության նկարագրությունները դասավորվում են այբբենական կարգով՝ նախ հայերեն, ապա ռուսերեն նյութերով։ Այս կառուցվածքը դարձնում է ցանկը հարմար գործիք ինչպես ընդհանուր տեղեկատվական որոնման, այնպես էլ մասնագիտական գրականության նպատակային ընտրության համար։ Հրատարակության առանձնահատկություններից է նաև յուրաքանչյուր մատենագիտական նկարագրությանը գրքի շիֆրի տրամադրումը։ Դա կարևոր գործնական նշանակություն ունի գրադարանային աշխատանքում, քանի որ ընթերցողին կամ գրադարանավարին հնարավորություն է տալիս ավելի արագ գտնել համապատասխան հրատարակությունը գրադարանի ֆոնդում։ Այսպիսով, ցանկը կատարում է ոչ միայն տեղեկատվական, այլև որոնողական և կողմնորոշիչ գործառույթ՝ կապ ստեղծելով մատենագիտական նկարագրության և գրադարանային հավաքածուի կոնկրետ միավորի միջև։ Նման հրատարակությունների ձևավորումը հատկապես կարևոր էր խորհրդային ժամանակաշրջանի գրադարանային համակարգում, երբ նոր գրականության ընթացիկ հաշվառումն ու մասնագիտական տեղեկատվության տարածումը գրադարանների գիտատեղեկատվական աշխատանքի կարևոր ուղղություններից էին։ Մշակույթի և արվեստի ոլորտում աշխատող մասնագետների համար նոր հրատարակությունների մասին պարբերաբար տեղեկանալը հնարավորություն էր տալիս հետևելու գիտական ուսումնասիրությունների, արվեստագիտական քննադատության, մշակութային կյանքի և համապատասխան մասնագիտական գրականության զարգացմանը։ Ցանկը կարող էր օգտագործվել նաև մատենագիտական տեղեկանքների պատրաստման, գրականության թեմատիկ ցուցակների կազմման, գրադարանային ցուցահանդեսների կազմակերպման և ընթերցողների հարցումների սպասարկման ժամանակ։ Հրատարակության կարևոր արժեքը դրա պատմական տեղեկատվական ներուժն է։ Այսօր նման մատենագիտական ցանկերը հնարավորություն են տալիս վերականգնելու որոշակի ժամանակահատվածում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ շրջանառվող գրականության պատկերը։ Դրանք կարող են ցույց տալ, թե տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի որ ուղղություններն էին առավել ակտիվ ուսումնասիրվում, ինչպիսի հրատարակություններ էին տարածվում և ինչ թեմատիկ խնդիրներ էին ներկայացվում մասնագիտական գրականության մեջ։ Այդ պատճառով նյութը կարող է դիտարկվել նաև որպես խորհրդային Հայաստանի մշակութային կյանքի և գիտական մտքի ուսումնասիրության օժանդակ աղբյուր։ Հրատարակությունը կարող է օգտակար լինել նաև հետազոտողների համար, ովքեր զբաղվում են գրականության պատմությամբ, արվեստի պատմությամբ, թատրոնով, երաժշտությամբ, կերպարվեստով, ճարտարապետությամբ, թանգարանային գործով կամ մշակութային ժառանգության պահպանության հարցերով։ Մատենագիտական նկարագրությունների համակարգված բնույթը հնարավորություն է տալիս կազմել տվյալ ժամանակաշրջանի վերաբերյալ թեմատիկ գրականության ցանկեր, հետևել առանձին գիտական կամ մշակութային ուղղությունների զարգացմանը և բացահայտել հետազոտության համար անհրաժեշտ սկզբնաղբյուրները։ Միաժամանակ այն կարող է հետաքրքրել գրադարանագիտության և մատենագիտության պատմությամբ զբաղվող մասնագետներին, քանի որ արտացոլում է խորհրդային շրջանի մասնագիտական տեղեկատվության կազմակերպման մեթոդները։ Հրատարակության գործնական նշանակությունը հատկապես մեծ է գրադարանավարների համար։ Այն կարող էր ծառայել որպես ամենօրյա աշխատանքի օժանդակ գործիք՝ նոր ստացված գրականությունը բացահայտելու, ընթերցողների հարցումները բավարարելու, թեմատիկ մատենագիտական ցուցակներ կազմելու և մշակույթի ու արվեստի վերաբերյալ տեղեկատվական սպասարկում իրականացնելու նպատակով։ Միաժամանակ այն կարող էր նպաստել ընթերցանության և մասնագիտական գրականության տարածմանը՝ ընթերցողներին ուղղորդելով դեպի նոր և համապատասխան հրատարակություններ։ Ընդհանուր առմամբ, այս մատենագիտական ցանկը կարելի է դիտարկել որպես Հայկական ԽՍՀ-ում մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր գրականության ընթացիկ հաշվառման և տարածման կարևոր գործիք։ Այն միավորում է թեմատիկ դասակարգումը, այբբենական համակարգումը, մատենագիտական նկարագրությունը և գրադարանային որոնումը՝ ստեղծելով մշակույթի ու արվեստի ոլորտի նոր հրատարակությունների մասին տեղեկություն ստանալու հարմար աղբյուր։ Պատմական տեսանկյունից այն արժեքավոր է նաև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային, գիտական և գրադարանային տեղեկատվական միջավայրի փաստագրական վկայություն։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հայ արձակի նշանավոր ներկայացուցիչներից մեկի՝ Սերո Խանզադյանի ստեղծագործական լեզվի և գեղարվեստական ոճի համակողմանի ուսումնասիրությանը։ Գրքի հիմնական ուշադրության կենտրոնում գրողի լեզվական մտածողությունն է, բառապաշարի առանձնահատկությունները, ժողովրդախոսակցական և գրական լեզվի փոխազդեցությունը, ինչպես նաև այն գեղարվեստական միջոցները, որոնց շնորհիվ նրա արձակը ձեռք է բերում ինքնատիպ արտահայտչականություն և ազգային երանգավորում։ Ուսումնասիրության ընթացքում բացահայտվում են հեղինակի կողմից հայոց լեզվի բառային հարստության, դարձվածքների, բարբառային տարրերի, ժողովրդական խոսքի և պատկերավոր արտահայտությունների կիրառման առանձնահատկությունները։ Խանզադյանի լեզվական արվեստի կարևոր կողմերից է խոսքի բնականությունն ու կենսունակությունը․ նրա ստեղծագործություններում կերպարների խոսքը հաճախ կապված է նրանց սոցիալական միջավայրի, աշխարհայացքի, բնավորության և պատմամշակութային պայմանների հետ, ինչի շնորհիվ լեզուն դառնում է ոչ միայն պատմողական, այլև կերպարակերտման կարևոր միջոց։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես են բառի ընտրությունը, նախադասության կառուցվածքը, խոսքի ռիթմը, նկարագրական և պատկերավոր արտահայտությունները նպաստում հեղինակի գեղարվեստական աշխարհի ձևավորմանը։ Առանձին կարևորություն ունի ազգային-մշակութային բաղադրիչը․ գրողի լեզուն սերտորեն կապված է հայկական բնաշխարհի, ժողովրդի կենցաղի, ավանդույթների, պատմական հիշողության և ազգային մտածողության հետ։ Այդ պատճառով լեզվական նյութի ուսումնասիրությունը միաժամանակ դառնում է գրողի ստեղծագործությունների գաղափարական և գեղագիտական առանձնահատկությունների բացահայտման միջոց։ Գրքում կարող են քննության առնվել նաև հեղինակի լեզվի պատկերավորման համակարգը, բնության նկարագրությունների արտահայտչականությունը, երկխոսությունների կառուցվածքը, հերոսների անհատական խոսքի առանձնահատկությունները և պատմողական խոսքի ձևերը։ Այս ամենը թույլ է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալ, թե ինչպիսի դեր ունի լեզուն գրական կերպարների ստեղծման, մթնոլորտի ձևավորման և ստեղծագործության հուզական ազդեցության ապահովման գործում։ Աշխատությունը հատկապես արժեքավոր է հայ գրականության և հայոց լեզվի ուսումնասիրությամբ զբաղվող ուսանողների, ուսուցիչների, գրականագետների և հետազոտողների համար։ Այն կարող է օգտակար լինել նաև Սերո Խանզադյանի ստեղծագործությունների լեզվաոճական առանձնահատկությունները, ժամանակակից հայ արձակի զարգացումը և հայ գրական լեզվի գեղարվեստական կիրառությունը ուսումնասիրելու նպատակով։ Ընդհանուր առմամբ, գիրքը ներկայացնում է գրողի ստեղծագործական անհատականությունը լեզվի տեսանկյունից՝ ցույց տալով, թե ինչպես է բառի, խոսքի և գեղարվեստական արտահայտության միջոցով ձևավորվում ինքնատիպ գրական աշխարհ և ինչպես է գրական լեզուն վերածվում ազգային հիշողության, մարդկային բնավորությունների ու կյանքի իրականության արտահայտման հզոր միջոցի։

Հոգեբանություն

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է խնդրահարույց իրավիճակներում կոնֆլիկտների դրսևորման հոգեբանական առանձնահատկությունները՝ հիմնվելով քննչական գործունեության փորձերի վրա։ Նյութում վերլուծվում են կոնֆլիկտների առաջացման պատճառները, դրանց մոդելները և անձի վարքային արձագանքները ճնշող կամ լարված իրավիճակներում՝ հաշվի առնելով անհատի անհատական հոգեբանական հատկությունները, վարքային նախատրամադրվածությունները և սոցիալ-հոգեբանական միջավայրը։ Քննարկվում է, թե ինչպես է պաշտոնեական դիրքը, պատասխանատվության մակարդակը և հաղորդակցման ունակությունները ազդում կոնֆլիկտների դրսևորման ձևերի վրա, ինչպես նաև ինչ հոգեբանական մեխանիզմներ են մասնակցում կոնֆլիկտի կառավարմանը և հաղթահարմանը։ Աշխատությունում ներկայացվում են գործնական օրինակներ քննչական պրակտիկայից՝ բացահայտելով անձի որոշումների, սթրեսային ռեակցիաների և խմբային ազդեցությունների փոխհարաբերությունը, և առաջարկվում են մոտեցումներ կոնֆլիկտային իրավիճակների կանխարգելման և արդյունավետ կառավարման համար։

Այլ առարկաներ

Գիրքը ներկայացնում է կաթի հիմնական բաղադրիչները՝ սպիտակուցներ, ճարպեր, ածխաջրեր, վիտամիններ, հանքային նյութեր և ֆերմենտներ՝ բացատրելով դրանց կառուցվածքը և կենսաբանական նշանակությունը։ Հեղինակը մանրամասն վերլուծում է կաթի սպիտակուցների (կազեին, շիճուկային սպիտակուցներ), լիպիդների և լակտոզայի փոխակերպումները կաթնամթերքների արտադրության տարբեր փուլերում՝ ներառյալ խմորման, պաստերիզացման և հասունացման գործընթացները։ Աշխատությունում ներկայացվում են նաև ֆերմենտային և միկրոկենսաբանական գործընթացները, որոնք որոշում են կաթնամթերքների որակը, համային հատկությունները և սննդային արժեքը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում կաթի բիոքիմիական ցուցանիշների վերահսկմանը և սննդամթերքի անվտանգության ապահովման սկզբունքներին։ Գիրքը նախատեսված է սննդարդյունաբերության, կենսաքիմիայի, անասնաբուծության և տեխնոլոգիական մասնագիտությունների ուսանողների և մասնագետների համար՝ ծառայելով որպես հիմնարար ուսումնական և կիրառական աղբյուր կաթի բիոքիմիայի ոլորտում։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Կովկասյան մշակութային աշխարհի և Հայաստանի փոխհարաբերությունների, պատմական ընդհանրությունների ու մշակութային փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության շրջանակում Հայաստանը դիտարկվում է Կովկասի բազմաշերտ մշակութային տարածքի համատեքստում՝ ուշադրություն դարձնելով տարածաշրջանի ժողովուրդների միջև ձևավորված պատմական կապերին, մշակութային փոխներթափանցումներին և փոխադարձ ազդեցություններին։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել Կովկասի ժողովուրդների նյութական և հոգևոր մշակույթի հիմնական դրսևորումները՝ ճարտարապետությունը, արվեստը, գրականությունը, երաժշտությունը, ժողովրդական ավանդույթները, կրոնական պատկերացումները, կենցաղային մշակույթը և բանահյուսությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հայկական մշակույթի առանձնահատկություններին և այն պատմական պայմաններին, որոնց ներքո այն ձևավորվել ու զարգացել է տարածաշրջանային մշակութային միջավայրում։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու հայկական մշակույթի ինչպես ինքնատիպ, այնպես էլ փոխազդեցության արդյունքում ձևավորված տարրերը՝ համադրելով դրանք Կովկասի մյուս մշակութային ավանդույթների հետ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում պատմական շփումների, առևտրական և քաղաքական կապերի, բնակչության տեղաշարժերի և հարևան ժողովուրդների միջև հաղորդակցության ազդեցությանը մշակութային գործընթացների վրա։ Աշխատության մեջ կարող են դիտարկվել նաև տարբեր ժամանակաշրջաններում Հայաստանի և Կովկասի այլ տարածաշրջանների միջև ստեղծված մշակութային կապերը, ինչպես նաև դրանց արտահայտությունները արվեստի և ճարտարապետության մեջ։ Հատուկ նշանակություն կարող է ունենալ եկեղեցական և հոգևոր մշակույթի ուսումնասիրությունը, քանի որ քրիստոնեական ավանդույթները կարևոր դեր են ունեցել տարածաշրջանի մշակութային պատմության ձևավորման գործում։ Միաժամանակ աշխատանքը կարող է անդրադառնալ ժողովրդական մշակույթի ընդհանրություններին՝ ծիսակարգերին, ավանդական արհեստներին, կենցաղային սովորույթներին և բանահյուսական մոտիվներին՝ բացահայտելով դրանց տարածման ու փոխակերպման գործընթացները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է նաև մշակութային ինքնության պահպանման և տարածաշրջանային փոխազդեցության հարաբերակցության խնդիրը․ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, թե ինչպես կարող է ժողովուրդը պահպանել իր մշակութային ինքնատիպությունը՝ միաժամանակ գտնվելով բազմազան և փոխկապակցված մշակութային միջավայրում։ Աշխատության արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ այն Կովկասը ներկայացնում է որպես պատմականորեն փոխկապակցված մշակութային տարածք, որտեղ տարբեր ժողովուրդների ժառանգությունները ձևավորվել են ինչպես ինքնուրույն զարգացման, այնպես էլ երկարատև շփումների արդյունքում։ Նյութը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին, արվեստաբաններին, Կովկասի ժողովուրդների մշակույթն ուսումնասիրող հետազոտողներին, ուսանողներին և տարածաշրջանի պատմամշակութային ժառանգությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Իրավաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության՝ որպես քաղաքացիական իրավունքի ինքնուրույն սուբյեկտի իրավական կարգավիճակի, գործունեության առանձնահատկությունների և իրավահարաբերություններում ունեցած դերի ուսումնասիրությանը։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են ընկերության ստեղծման և գրանցման իրավական հիմքերը, մասնակիցների իրավունքներն ու պարտականությունները, գույքային հարաբերությունները, կառավարման կառուցվածքը և քաղաքացիական շրջանառության մեջ մասնակցության ձևերը։ Քննարկվում են նաև սահմանափակ պատասխանատվությամբ ընկերության պատասխանատվության սահմանները, մասնակիցների և ընկերության փոխհարաբերությունները, ինչպես նաև կազմակերպաիրավական ձևի առանձնահատկությունները՝ համեմատելով այն այլ իրավաբանական անձանց տեսակների հետ։ Ուսումնասիրությունը ներկայացնում է տվյալ կազմակերպաիրավական ձևի նշանակությունը ժամանակակից ձեռնարկատիրական միջավայրում և անդրադառնում է դրա իրավական կարգավորման հիմնախնդիրներին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել իրավաբանների, ձեռնարկատերերի, իրավագիտության ուսանողների, հետազոտողների և քաղաքացիական իրավունքի ոլորտով հետաքրքրվողների համար՝ որպես ընկերությունների իրավական բնույթի և գործունեության սկզբունքների ուսումնասիրման մասնագիտական աղբյուր։