Դպրոցը և ընտանիքը: Օգնություն ծնողներին: (Հանձնարարական գրականության ցանկ)

Պատմություն

Աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում 1991-2000 թվականներին իրականացված ագրարային վերափոխումների ուսումնասիրությանը՝ անկախության առաջին տասնամյակի սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական փոխակերպումների համատեքստում։ Հետազոտության առանցքում գյուղատնտեսության խորհրդային վարչահրամայական համակարգից շուկայական տնտեսության անցման գործընթացն է, որի կարևորագույն բաղադրիչները հողային բարեփոխումը, սեփականաշնորհումը, կոլեկտիվ և պետական տնտեսությունների լուծարումը, գյուղացիական տնտեսությունների ձևավորումը, շուկայի ազատականացումը և գյուղատնտեսական արտադրության նոր կազմակերպական ձևերի հաստատումն էին։ 1991 թվականից սկսված հողային բարեփոխումները արմատապես փոխեցին գյուղատնտեսության սեփականության և տնտեսավարման կառուցվածքը․ նախկին կոլտնտեսություններն ու պետական տնտեսությունները լուծարվեցին, իսկ հողային և արտադրական ռեսուրսների զգալի մասը փոխանցվեց անհատական և գյուղացիական տնտեսություններին։ Պաշտոնական փաստաթղթերում այս գործընթացը դիտարկվում էր որպես գյուղատնտեսության մեջ տնտեսական բարեփոխումների, սեփականաշնորհման և հողային ռեֆորմի իրականացման առանցքային փուլ։ Աշխատանքը կարող է մանրամասնորեն ուսումնասիրել վերափոխումների նախադրյալները։ Անկախության սկզբնական տարիներին Հայաստանի տնտեսությունը հայտնվել էր խոր ճգնաժամում, որն ուղեկցվում էր արտադրական կապերի խզմամբ, էներգետիկ դժվարություններով, շրջափակմամբ և նախկին խորհրդային տնտեսական համակարգի փլուզմամբ։ Այս պայմաններում գյուղատնտեսությունը դարձավ ոչ միայն տնտեսական արտադրության, այլև բնակչության գոյատևման կարևորագույն ոլորտներից մեկը։ 1990-1993 թվականներին ընդհանուր տնտեսական անկումը չափազանց խորն էր, իսկ գյուղատնտեսության մեջ իրականացված լայնածավալ սեփականաշնորհման հետևանքով գյուղատնտեսությամբ զբաղվածների թիվը զգալիորեն աճեց, սակայն աշխատանքի արտադրողականությունն ու արտադրության ապրանքայնությունը նվազեցին։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հողային ռեֆորմի ընթացքի և արդյունքների գնահատումը։ Հողերի մասնավորեցումը հնարավորություն տվեց ձևավորելու գյուղացիական տնտեսությունների լայն ցանց և գյուղատնտեսական արտադրության մեջ հաստատելու մասնավոր սեփականության գերակշռությունը։ Միաժամանակ հողերի մասնատվածությունը, տնտեսությունների փոքր չափերը, արտադրական ռեսուրսների սահմանափակությունը և նախկին կոլեկտիվ ենթակառուցվածքների քայքայումը նոր խնդիրներ առաջացրին։ Այսպիսով, վերափոխումները մի կողմից ստեղծեցին սեփականատիրական հարաբերությունների նոր հիմք, իսկ մյուս կողմից առաջացրին արտադրության կազմակերպման, տեխնիկական ապահովվածության և շուկայական ենթակառուցվածքների ձևավորման դժվարություններ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում գյուղատնտեսական տեխնիկայի և արտադրական միջոցների սեփականաշնորհման ուսումնասիրությունը։ 1991-1993 թվականների հողային բարեփոխումներին և սեփականաշնորհմանը զուգահեռ նախկին կոլտնտեսությունների ու պետական տնտեսությունների գյուղատնտեսական տեխնիկան նույնպես անցավ սեփականաշնորհման գործընթացի միջով։ Դրա հետևանքով գյուղացիական տնտեսությունները դարձան արտադրական միջոցների անմիջական օգտագործողներ, սակայն մանր տնտեսությունների համար տեխնիկայի արդյունավետ օգտագործումը և սպասարկումը լուրջ խնդիր դարձան։ Հետագա քաղաքականության մեջ այդ պատճառով կարևորություն ստացան գյուղատնտեսական տեխնիկական սպասարկման կազմակերպումը, խորհրդատվական ծառայությունները և արտադրողների համար օժանդակ ենթակառուցվածքների ձևավորումը։ Վերափոխումների մյուս կարևոր բաղադրիչը գյուղատնտեսական շուկայի ազատականացումն էր։ Նախկինում պետականորեն կարգավորվող արտադրական և իրացման հարաբերությունների փոխարեն աստիճանաբար ձևավորվեց շուկայական մեխանիզմների վրա հիմնված համակարգ։ Գյուղացիական տնտեսությունները պետք է ինքնուրույն որոշեին արտադրության ուղղությունները, իրացման շուկաները և տնտեսական գործունեության կազմակերպման ձևերը։ Սակայն շուկայական հարաբերությունների արագ ներդրումը ուղեկցվեց գնային անկայունությամբ, արտադրական ռեսուրսների թանկությամբ, իրացման դժվարություններով և գյուղատնտեսական ապրանքների շուկայի ոչ լիարժեք ձևավորված ենթակառուցվածքներով։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսավորման խնդրին։ Անցումային շրջանում արտադրողները սահմանափակ հնարավորություններ ունեին անհրաժեշտ սերմացու, պարարտանյութ, վառելիք, տեխնիկա և այլ միջոցներ ձեռք բերելու համար։ Այդ պատճառով գյուղատնտեսական վարկավորման համակարգի ձևավորումը դարձավ ագրարային վերափոխումների կարևոր ուղղություններից մեկը։ Միաժամանակ վարկերի հասանելիությունը, տոկոսադրույքները, գրավի պահանջները և գյուղացիական տնտեսությունների ֆինանսական կայունությունը սահմանափակում էին շուկայական մեխանիզմների լիարժեք կիրառումը։ Աշխատանքում կարող է ուսումնասիրվել նաև գյուղատնտեսական ենթակառուցվածքների վիճակը։ Վերափոխումների ընթացքում անհրաժեշտ էր ստեղծել նախկին համակարգից տարբերվող ծառայությունների ցանց՝ տեխնիկական սպասարկում, խորհրդատվություն, վարկավորում, արտադրանքի իրացում և վերամշակում։ 1993 թվականին գյուղատնտեսական բարեփոխումների արդյունքում ստեղծվեց մասնագիտական խորհրդատվական ծառայություն, իսկ հետագայում հանրապետության շրջաններում ձևավորվեցին խորհրդատվական գործակալություններ, որոնք պետք է աջակցեին նորաստեղծ գյուղացիական տնտեսություններին։ Հետազոտության մեջ կարևոր է նաև գնահատել բարեփոխումների սոցիալական հետևանքները։ Գյուղատնտեսության սեփականաշնորհումը բնակչության մեծ հատվածի համար ստեղծեց սեփականության և ինքնուրույն տնտեսական գործունեության հնարավորություն, սակայն միաժամանակ գյուղական բնակչության վրա դրվեց արտադրության և շուկայական ռիսկերի հիմնական պատասխանատվությունը։ Փոքր տնտեսությունների գերակշռությունը նպաստեց գյուղական ընտանիքների ինքնապահովմանը, բայց որոշ դեպքերում սահմանափակեց մասնագիտացման, ներդրումների և արտադրողականության բարձրացման հնարավորությունները։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել նաև գյուղատնտեսական արտադրության կառուցվածքային փոփոխությունները։ Բարեփոխումներից հետո արտադրությունը դարձավ ավելի քիչ մասնագիտացված, իսկ բուսաբուծության և անասնաբուծության հարաբերակցությունը փոխվեց։ Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ 1991-2005 թվականներին ապրանքային գյուղատնտեսական արտադրանքի կառուցվածքում բուսաբուծությանը բաժին էր ընկնում մոտ 56-60 տոկոս, իսկ անասնաբուծությանը՝ 40-44 տոկոս։ Այս փոփոխությունները կարելի է կապել ինչպես շուկայական պահանջարկի, այնպես էլ արտադրական ռեսուրսների և տնտեսությունների հնարավորությունների փոփոխության հետ։ Աշխատանքի կարևոր խնդիրներից է բարեփոխումների դրական և բացասական արդյունքների համադրական գնահատումը։ Դրական կողմերից կարելի է առանձնացնել մասնավոր սեփականության հաստատումը, գյուղացիական տնտեսությունների ձևավորումը, շուկայական հարաբերությունների ներդրումը և գյուղատնտեսական արտադրության նոր կազմակերպական հիմքերի ստեղծումը։ Միաժամանակ պահպանվեցին փոքր և մասնատված տնտեսությունների, տեխնիկական ապահովվածության, ֆինանսավորման, իրացման, ենթակառուցվածքների և արտադրողականության հետ կապված խնդիրներ։ Պաշտոնական գնահատականներում նույնպես նշվում է, որ 1994-2002 թվականների գյուղատնտեսական քաղաքականությունը նպաստեց արտադրության աճին և հետագա զարգացման նախադրյալների ձևավորմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը 1991-2000 թվականների ագրարային վերափոխումները դիտարկում է որպես Հայաստանի անկախության առաջին շրջանի ամենախորքային տնտեսական փոխակերպումներից մեկը։ Դրանք հիմնովին փոխեցին հողի սեփականության կառուցվածքը, գյուղատնտեսական արտադրության կազմակերպումը, գյուղական բնակչության տնտեսական վարքագիծը և գյուղատնտեսության կապը շուկայի հետ։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ սեփականաշնորհման և հողային բարեփոխումների արագ իրականացումը ինքնին բավարար չէր արդյունավետ շուկայական գյուղատնտեսություն ձևավորելու համար․ անհրաժեշտ էին նաև տեխնիկական, ֆինանսական, խորհրդատվական, իրացման և այլ ենթակառուցվածքների զարգացում։ Այդ պատճառով տվյալ ժամանակաշրջանը կարելի է դիտարկել ոչ միայն որպես սեփականաշնորհման փուլ, այլև որպես Հայաստանի գյուղատնտեսության նոր տնտեսական համակարգի ձևավորման և դրա հետագա զարգացման հիմնարար շրջան։

Իրավաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում իշխանությունների բաժանման և հավասարակշռման սահմանադրաիրավական երաշխիքների ուսումնասիրությանը՝ որպես ժողովրդավարական պետական կառավարման հիմնարար սկզբունքների ապահովման կարևոր բաղադրիչ։ Գրքում վերլուծվում են օրենսդիր, գործադիր և դատական իշխանությունների փոխհարաբերությունները, դրանց լիազորությունների սահմանազատման իրավական հիմքերը և փոխադարձ վերահսկողության ու զսպումների մեխանիզմները։ Հեղինակը քննարկում է սահմանադրական կարգավորման առանձնահատկությունները, պետական իշխանության ճյուղերի միջև իրավական հավասարակշռության պահպանման միջոցները, ինչպես նաև սահմանադրական ինստիտուտների դերը իրավական պետության և օրենքի գերակայության ամրապնդման գործում։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են տեսական հիմնավորումներ, իրավական վերլուծություններ և գործնական առաջարկություններ, որոնք նպաստում են սահմանադրական համակարգի կատարելագործմանը և պետական կառավարման արդյունավետության բարձրացմանը։ Նյութը կարևոր նշանակություն ունի սահմանադրական իրավունքի, պետական կառավարման և իրավական բարեփոխումների ուսումնասիրության համար։ Գիրքը նախատեսված է իրավաբանների, սահմանադրագետների, պետական կառավարման մասնագետների, քաղաքական գիտությունների հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և սահմանադրական զարգացման հարցերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Պատմություն

Այս հրատարակությունը նվիրված է հայկական ձեռագրական ժառանգությանը՝ որպես հայ ժողովրդի պատմության, հոգևոր մշակույթի, գրականության, արվեստի և գիտական մտքի կարևորագույն սկզբնաղբյուրի։ Աշխատանքի հիմնական թեմատիկ շրջանակը վերաբերում է հայերեն ձեռագիր մատյանների ձևավորման, պահպանման, նկարազարդման, տարածման և ուսումնասիրման առանձնահատկություններին։ Հայկական ձեռագրերը դարերի ընթացքում ստեղծվել են տարբեր կրթական, հոգևոր և մշակութային կենտրոններում և ներառում են աստվածաբանական, պատմագրական, գրական, փիլիսոփայական, բժշկական, իրավական, աստղագիտական ու այլ բնույթի նյութեր։ Այդ պատճառով դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել ոչ միայն միջնադարյան հայ գրավոր մշակույթի, այլև ժամանակաշրջանի հասարակական, կրոնական և մտավոր կյանքի մասին։ Ձեռագրագիտական ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է ձեռագրերի արտաքին և նյութական հատկանիշների վերլուծությունը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են դիտարկվել ձեռագրի գրանյութը, էջերի կառուցվածքը, գրության տեսակը, զարդագրությունը, մանրանկարչությունը, կազմը, թանաքները և պահպանվածության վիճակը։ Այս տվյալները հնարավորություն են տալիս որոշելու ձեռագրի ստեղծման մոտավոր ժամանակաշրջանը, ծագման միջավայրը և մշակութային պատկանելությունը։ Հայկական ձեռագրական մշակույթի առանձնահատկություններից է գրչության և մանրանկարչության սերտ կապը։ Շատ մատյաններում գրավոր բովանդակությունը լրացվում է բարձրարվեստ զարդանկարներով, խորաններով, գլխագրերով և մանրանկարներով։ Դրանք ոչ միայն գեղարվեստական արժեք ունեն, այլև կարող են կարևոր տեղեկություններ հաղորդել տվյալ ժամանակաշրջանի հագուստի, կենցաղի, ճարտարապետության, զինատեսակների, ծիսական կյանքի և պատկերագրական ավանդույթների մասին։ Այդ պատճառով ձեռագրերը միաժամանակ ուսումնասիրվում են որպես գրական և արվեստաբանական հուշարձաններ։ Կարևոր է նաև ձեռագրերի ստեղծման և ընդօրինակման գործընթացի ուսումնասիրությունը։ Միջնադարյան գրիչները հաճախ աշխատել են վանքերում, կրթական կենտրոններում կամ հատուկ գրչատներում՝ ընդօրինակելով նախորդ դարերի գրքերը և պահպանելով գրավոր ավանդույթը։ Ձեռագրերի հիշատակարանները հատկապես արժեքավոր են այս առումով, քանի որ դրանցում կարող են պահպանված լինել գրիչների, պատվիրատուների, ձեռագրի ստեղծման վայրի ու ժամանակի, ինչպես նաև պատմական իրադարձությունների վերաբերյալ տեղեկություններ։ Այդ նյութերը կարող են լրացնել պատմագիտական այլ աղբյուրների տվյալները և կարևոր նշանակություն ունենալ Հայաստանի և հայ համայնքների պատմության ուսումնասիրության համար։ Հայկական ձեռագրական ժառանգության առանձնահատուկ արժեքը պայմանավորված է նաև դրա աշխարհագրական տարածվածությամբ։ Ձեռագրեր ստեղծվել և պահպանվել են Հայաստանի տարբեր շրջաններում, Կիլիկիայում, ինչպես նաև հայկական սփյուռքի բազմաթիվ կենտրոններում։ Դրանց միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել հայկական մշակույթի տարածումը տարբեր տարածաշրջաններում և տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Ձեռագրական ավանդույթը շարունակվել է նաև այն պայմաններում, երբ հայ ժողովուրդը հայտնվել է քաղաքական և մշակութային բարդ իրավիճակներում, ինչի շնորհիվ ձեռագրերը դարձել են ազգային հիշողության պահպանման կարևոր միջոց։ Հրատարակության կարևոր խնդիր կարող է լինել նաև ձեռագրերի դասակարգումը և նկարագրությունը։ Ձեռագրագիտական կատալոգների միջոցով յուրաքանչյուր մատյան կարող է ներկայացվել իր անվանմամբ կամ բովանդակությամբ, ստեղծման ժամանակով, գրչի կամ պատվիրատուի վերաբերյալ տվյալներով, էջերի քանակով, նկարազարդումների առանձնահատկություններով և պահպանման վայրով։ Նման համակարգված նկարագրությունը կարևոր է ինչպես գիտական հետազոտությունների, այնպես էլ մշակութային ժառանգության պահպանության և թվայնացման համար։ Ժամանակակից պայմաններում հայկական ձեռագրերի ուսումնասիրությունը ներառում է նաև դրանց թվայնացման և պահպանության խնդիրները։ Հնագույն մատյանները զգայուն են խոնավության, ջերմաստիճանի, լուսավորության և մեխանիկական ազդեցությունների նկատմամբ, ուստի դրանց պահպանությունը պահանջում է հատուկ պայմաններ։ Թվային վերարտադրումը հնարավորություն է տալիս հետազոտողներին ուսումնասիրել ձեռագրերը՝ նվազեցնելով բնօրինակների հաճախակի օգտագործման անհրաժեշտությունը և միաժամանակ ընդլայնելով դրանց հասանելիությունը միջազգային գիտական հանրությանը։ Հայկական ձեռագրերը կարևոր նշանակություն ունեն նաև հայ գրականության և լեզվի պատմության համար։ Դրանցում պահպանվել են բազմաթիվ ստեղծագործություններ, որոնց մի մասը հայտնի է միայն ձեռագրական ավանդության միջոցով կամ պահպանվել է տարբեր ընդօրինակություններով։ Ձեռագրերի համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել տեքստերի զարգացման պատմությունը, հայտնաբերել ընդօրինակման ընթացքում կատարված փոփոխությունները և ճշգրտել հեղինակային ու ժամանակագրական հարցերը։ Բացի դրանից, ձեռագրերը արժեքավոր աղբյուր են հայոց լեզվի պատմական զարգացման, ուղղագրական համակարգերի և բառապաշարի փոփոխությունների ուսումնասիրման համար։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը հայկական ձեռագրերը ներկայացնում է որպես բազմաշերտ մշակութային ժառանգություն, որի արժեքը չի սահմանափակվում միայն հին գրքերի պահպանմամբ։ Դրանք պատմական փաստաթղթեր են, գրական աղբյուրներ, արվեստի նմուշներ և ազգային հիշողության նյութական վկայություններ։ Դրանց ուսումնասիրությունը կարող է օգտակար լինել հայագետներին, պատմաբաններին, ձեռագրագետներին, արվեստաբաններին, բանասերներին, մատենագետներին, մշակութաբաններին, ինչպես նաև հայկական միջնադարյան մշակույթի և գրավոր ժառանգության ուսումնասիրությամբ հետաքրքրվող ընթերցողներին։

Պատմություն

Այս աղբյուրագիտական ուսումնասիրությունը նվիրված է ալ-Մակրիզիի Kitāb al-Sulūk աշխատության դերին որպես Կիլիկյան Հայաստանի 1250-1310 թվականների պատմության կարևոր սկզբնաղբյուրի։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են միջնադարյան արաբ պատմագրության առանձնահատկությունները, աղբյուրի կառուցվածքը, տեղեկատվական շերտերը և դրանց վստահելիության աստիճանը՝ կապված Կիլիկիայի հայկական թագավորության քաղաքական, ռազմական և դիվանագիտական իրադարձությունների հետ։ Հեղինակը ուսումնասիրում է տեքստում առկա տվյալների համադրելիությունը այլ միջնադարյան աղբյուրների հետ՝ բացահայտելով դրանց փոխլրացնող և երբեմն հակասական բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում աղբյուրի քննադատական ընթերցմանը, պատմական փաստերի ընտրության սկզբունքներին և միջմշակութային դիտարկումների ազդեցությանը պատմագրական պատկերի ձևավորման վրա։ Աշխատությունը նաև ցույց է տալիս արաբական պատմագրության կարևորությունը Կիլիկյան Հայաստանի քաղաքական և տարածաշրջանային հարաբերությունների ուսումնասիրության համար։ Այն օգտակար է պատմաբանների, աղբյուրագետների, արևելագետների և միջնադարյան պատմության հետազոտողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս ինֆորմացիոն ցանկը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցուցակը՝ նպատակ ունենալով ապահովել երիտասարդ ընթերցողների, ծնողների, ուսուցիչների և գրադարանային աշխատողների իրազեկվածությունը պատանեկան գրականության նոր հրատարակությունների վերաբերյալ։ Ցանկում ընդգրկված են գեղարվեստական, ճանաչողական, գիտահանրամատչելի և կրթական բնույթի ստեղծագործություններ, որոնք ուղղված են պատանիների ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը, արժեքային համակարգի ձևավորմանը և ստեղծագործական մտածողության խթանմանը։ Հրատարակությունը հնարավորություն է տալիս արագ կողմնորոշվել նոր գրականության մեջ, ընտրել տարիքային առանձնահատկություններին համապատասխան գրքեր և օգտագործել դրանք ինչպես ինքնուրույն ընթերցանության, այնպես էլ ուսումնական գործընթացում։ Այն կարևոր տեղեկատվական ռեսուրս է, որը նպաստում է ընթերցանության նկատմամբ հետաքրքրության բարձրացմանը և երիտասարդ սերնդի մտավոր ու մշակութային զարգացմանը։

Այլ առարկաներ

Այս հաշվետվությունը ներկայացնում է 2015 թվականի ընթացքում իրականացված աշխատանքների համակարգված ամփոփում՝ նպատակ ունենալով գնահատել կատարված գործունեության արդյունքները, բացահայտել հիմնական ձեռքբերումներն ու խնդիրները և ձևավորել հետագա զարգացման ուղղությունները։ Նման փաստաթուղթը սովորաբար ընդգրկում է տարվա ընթացքում իրականացված ծրագրերի, միջոցառումների և նախաձեռնությունների ամբողջական նկարագրությունը՝ ըստ ոլորտների կամ կառուցվածքային ստորաբաժանումների, ինչպես նաև դրանց իրականացման արդյունավետության վերլուծությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պլանավորված և փաստացի կատարված աշխատանքների համեմատությանը, ինչը թույլ է տալիս գնահատել նպատակների իրականացման մակարդակը և ռեսուրսների օգտագործման արդյունավետությունը։ Հաշվետվության մեջ կարող են ներառվել նաև ֆինանսական և նյութական ցուցանիշների ամփոփումներ, համագործակցությունների արդյունքներ, հանրային ծառայությունների կամ ծրագրերի ազդեցության գնահատում և խնդիրների վերհանում։ Կարևոր բաղադրիչ է նաև առաջիկա ժամանակահատվածի համար առաջարկությունների և զարգացման ուղիների ձևակերպումը, որոնք բխում են 2015 թվականի ընթացքում արձանագրված փորձից։ Ընդհանուր առմամբ, նման հաշվետվությունը ծառայում է որպես կառավարչական վերահսկման և պլանավորման գործիք՝ ապահովելով գործունեության թափանցիկություն և շարունակական կատարելագործման հնարավորություն։