Կոնֆլիկտների սոցիոմշակութային շարժառիթները փոխակերպվող հասարակությունում

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայ Յեղափոխական Դաշնակցության և բոլշևիկյան քաղաքական ուժերի միջև հարաբերությունների ուսումնասիրությանը Անդրկովկասում 1917–1918 թվականներին՝ Առաջին համաշխարհային պատերազմի ավարտական փուլում և Ռուսական կայսրության փլուզումից հետո տարածաշրջանում ձևավորված բարդ քաղաքական իրավիճակի համատեքստում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել երկու քաղաքական ուժերի գաղափարական, քաղաքական և գործնական հարաբերությունների բնույթը, դրանց հակասությունների և ժամանակավոր համագործակցության պատճառները, ինչպես նաև այդ հարաբերությունների ազդեցությունը Հայաստանի և Անդրկովկասի քաղաքական գործընթացների վրա։ Աշխատությունում ուսումնասիրվում է 1917 թվականի հեղափոխական իրադարձություններից հետո տարածաշրջանում ստեղծված նոր իրավիճակը, երբ նախկին կայսերական կառավարման համակարգի փլուզումը առաջ բերեց իշխանության, անվտանգության և ազգային ինքնորոշման խնդիրներ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հանգամանքին, որ ՀՅԴ-ն իր քաղաքական գործունեության մեջ առաջնահերթ էր համարում հայ ժողովրդի ազգային և պետական շահերի պաշտպանությունը, մինչդեռ բոլշևիկների քաղաքական ծրագիրը հիմնված էր սոցիալիստական հեղափոխության, դասակարգային պայքարի և տարածաշրջանում խորհրդային իշխանության հաստատման գաղափարների վրա։ Այդ տարբեր նպատակները հաճախ հանգեցնում էին սուր քաղաքական հակասությունների, սակայն որոշակի հարցերում հնարավոր էին նաև ժամանակավոր համագործակցության ձևեր։ Ուսումնասիրության շրջանակում քննության են առնվում Անդրկովկասյան քաղաքական կառույցների գործունեությունը, տեղական իշխանության մարմինների ձևավորումը, կուսակցությունների փոխհարաբերությունները և տարածաշրջանում ազդեցության համար ընթացող քաղաքական պայքարը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում 1917–1918 թվականների ազգային-քաղաքական գործընթացներին, հայ-ռուսական հարաբերություններին, Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագրի հետևանքներին, թուրքական զորքերի առաջխաղացման պայմաններում ստեղծված ռազմաքաղաքական իրավիճակին և Անդրկովկասի անկախ պետական կազմավորումների ձևավորմանը։ Կարևորվում է նաև բոլշևիկյան գաղափարների տարածման, հայ բոլշևիկների գործունեության և ՀՅԴ-ի կողմից դրանց նկատմամբ վերաբերմունքի ուսումնասիրությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկելու քաղաքական պայքարը ոչ միայն որպես երկու կուսակցությունների գաղափարական հակամարտություն, այլև որպես տարածաշրջանում իշխանության, անվտանգության և ազգային շահերի շուրջ ընթացող ավելի լայն գործընթաց։ Հետազոտության մեջ կարող են ուսումնասիրվել նաև մամուլի, կուսակցական փաստաթղթերի, հրապարակային ելույթների և այլ պատմական աղբյուրների միջոցով արտահայտված քաղաքական դիրքորոշումները՝ բացահայտելու կողմերի իրական նպատակներն ու փոխադարձ գնահատականները։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի 1918 թվականի իրադարձությունների ուսումնասիրությունը, երբ Անդրկովկասում արագ փոփոխվող ռազմաքաղաքական իրավիճակը խորացրեց քաղաքական ուժերի միջև հակասությունները և միաժամանակ առաջ բերեց նոր պետական լուծումների անհրաժեշտություն։ Այդ համատեքստում աշխատանքը հնարավորություն է տալիս հասկանալու ՀՅԴ-ի և բոլշևիկների հարաբերությունների ազդեցությունը Հայաստանի Առաջին Հանրապետության ստեղծման նախադրյալների և տարածաշրջանային քաղաքական վերադասավորումների վրա։ Հետազոտությունը կարող է օգտակար լինել պատմաբաններին, քաղաքագետներին, հայոց նորագույն պատմության մասնագետներին, կուսակցությունների պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև Անդրկովկասի 1917–1918 թվականների քաղաքական զարգացումներով հետաքրքրվող ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է ՀՅԴ-ի և բոլշևիկյան ուժերի հարաբերությունները որպես հակասական և փոփոխական քաղաքական գործընթաց, որի վրա ազդում էին ինչպես գաղափարական տարաձայնությունները, այնպես էլ հեղափոխական Ռուսաստանի փլուզումը, ազգային շարժումների ակտիվացումը, արտաքին ռազմական սպառնալիքները և Անդրկովկասում նոր պետական կարգի ձևավորման անհրաժեշտությունը։

Գրականություն

Այս ժողովածուն ներառում է հայ մեծ բանաստեղծ Եղիշե Չարենցի տարբեր տարիներին ստեղծված ստեղծագործությունները՝ պոեզիա, արձակ հատվածներ և գրական փորձեր, որոնք միասին ներկայացնում են նրա ստեղծագործական զարգացման ամբողջական պատկերը։ Չարենցի երկերում արտացոլված են ազգային ինքնության, հայրենիքի ճակատագրի, մարդու ներքին աշխարհի, սիրո, ցավի և պատմական իրադարձությունների խորքային ընկալումները։ Նրա պոեզիան առանձնանում է պատկերավոր լեզվով, հուզական ուժգնությամբ և նորարարական ոճով, որտեղ համադրվում են ավանդական հայկական գրականության տարրերը և ժամանակակից գրական ուղղությունների ազդեցությունները։ Ժողովածուն թույլ է տալիս ընթերցողին հետևել Չարենցի աշխարհայացքի ձևավորմանը՝ սկսած վաղ շրջանի քնարական գործերից մինչև հասուն շրջանի ավելի փիլիսոփայական և սոցիալապես հագեցած ստեղծագործություններ։ Նրա երկերում հաճախ հանդիպում են հայրենիքի կորուստի ու վերածննդի գաղափարները, անհատի և հասարակության հարաբերությունների բարդությունները, ինչպես նաև ժամանակի քաղաքական ու մշակութային իրողությունների արտացոլումը։ Եղիշե Չարենց

Մաթեմատիկա

Курс высшей алгебры աշխատությունը բարձրագույն մաթեմատիկայի հիմնարար ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է բարձրագույն հանրահաշվի հիմնական բաժինները և դրանց տեսական հիմքերը, այն բացատրում է մատրիցների և դետերմինանտների տեսությունը, գծային հավասարումների համակարգերի լուծման մեթոդները, վեկտորական տարածությունների կառուցվածքը և գծային արտապատկերումները, գիրքը անդրադառնում է սեփական արժեքների և սեփական վեկտորների հասկացություններին, ինչպես նաև քառակուսային ձևերի ուսումնասիրությանը, միաժամանակ ընդգրկելով աբստրակտ հանրահաշվի տարրական գաղափարներ և դրանց կիրառությունները մաթեմատիկայում, ֆիզիկայում և ինժեներական խնդիրներում, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր մաթեմատիկայի և կիրառական գիտությունների ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Բազմանպատակ կադաստրային համակարգի քարտեզագրական հիմքի բովանդակության կատարելագործումը ուղղված է տարածքային տվյալների ճշգրտության բարձրացմանը, տեղեկատվության ամբողջականության ապահովմանը և կադաստրային համակարգի կիրառական հնարավորությունների ընդլայնմանը՝ հողօգտագործման, քաղաքաշինության, բնապահպանության և տնտեսական պլանավորման ոլորտներում։ Բազմանպատակ կադաստրը ենթադրում է ոչ միայն հողամասերի իրավական գրանցում, այլև դրանց ֆիզիկական, տնտեսական և էկոլոգիական բնութագրերի ինտեգրված ներկայացում, ինչը պահանջում է քարտեզագրական հիմքի բարձր ճշգրտություն և բազմաշերտ տեղեկատվական կառուցվածք։ Քարտեզագրական հիմքի կատարելագործման հիմնական ուղղություններից է գեոդեզիական տվյալների արդիականացումը՝ բարձր ճշգրտության GPS/GNSS չափումների, օդալուսանկարահանման և արբանյակային հեռազննման տեխնոլոգիաների կիրառմամբ, որոնք թույլ են տալիս նվազեցնել տարածական սխալները և ապահովել օբյեկտների ճշգրիտ տեղադիրքավորումը։ Կարևոր բաղադրիչ է նաև GIS տեխնոլոգիաների ներդրումը, որը հնարավորություն է տալիս ստեղծել բազմաշերտ քարտեզներ՝ միավորելով հողային, ինժեներական, բնական և վարչական տվյալները մեկ միասնական համակարգում։ Բովանդակային կատարելագործումը ներառում է նաև կադաստրային տեղեկատվության ստանդարտացում, դասակարգման միասնական համակարգերի կիրառում և տվյալների պարբերական թարմացում՝ փոփոխությունների արագ արտացոլման նպատակով։ Բացի այդ, մեծ նշանակություն ունի կադաստրային տվյալների ինտեգրումը պետական այլ տեղեկատվական համակարգերի հետ, ինչը ապահովում է կառավարման արդյունավետություն և որոշումների ընդունման գիտական հիմնավորվածություն։ Ընդհանուր առմամբ, բազմանպատակ կադաստրային համակարգի քարտեզագրական հիմքի կատարելագործումը հանդիսանում է ժամանակակից տարածքային կառավարման կարևոր ուղղություն, որը միավորում է գեոդեզիայի, քարտեզագրության և տեղեկատվական տեխնոլոգիաների նվաճումները՝ ապահովելով հողի և տարածքի ռեսուրսների արդյունավետ և կայուն կառավարում։

Հոգեբանություն

Աշխատությունը նվիրված է հեքիաթի՝ որպես կրտսեր դպրոցականների անձի ձևավորման վրա ազդող հոգեբանական գործոնի ուսումնասիրությանը՝ հատկապես 8–9 տարեկան երեխաների տարիքային առանձնահատկությունների համատեքստում։ Հետազոտության կենտրոնում այն հոգեբանական մեխանիզմների բացահայտումն է, որոնց միջոցով կախարդական և ֆանտաստիկ սյուժեները, կերպարները, բարու և չարի հակադրությունը, հերոսի փորձություններն ու դրանց հաղթահարումը կարող են ներգործել երեխայի մտածողության, հուզական աշխարհի, արժեքային կողմնորոշումների և վարքային պատկերացումների ձևավորման վրա։ Աշխատանքում հեքիաթը դիտարկվում է ոչ միայն որպես գրական կամ ժամանցային նյութ, այլև որպես երեխայի ներաշխարհի զարգացմանն ու սոցիալական փորձի յուրացմանը նպաստող հոգեբանական միջոց։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում նույնականացման գործընթացին, երբ երեխան իրեն կարող է համեմատել կամ նույնացնել հեքիաթի հերոսների հետ, վերապրել նրանց հաջողություններն ու անհաջողությունները և դրանց միջոցով ձևավորել սեփական վարքային ու բարոյական պատկերացումները։ Ուսումնասիրվում են նաև երևակայության, հուզական արձագանքի, կարեկցանքի, ինքնագնահատականի և բարոյական դատողությունների զարգացման հետ կապված մեխանիզմները։ Հեքիաթային սյուժեները կարող են երեխային հնարավորություն տալ խորհրդանշական ձևով վերապրելու վախերը, դժվարությունները, հակասությունները և դրանց հաղթահարման տարբեր եղանակները, ինչը կարևոր նշանակություն ունի անձի հոգեբանական հասունացման համար։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել հեքիաթի ընկալման վրա տարիքային, անհատական և սոցիալական գործոնների ազդեցությունը, ինչպես նաև երեխայի կողմից պատմության բովանդակության վերարտադրության, մեկնաբանության և հերոսների գործողությունների գնահատման առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է հեքիաթների նպատակային օգտագործման հնարավորությունների բացահայտումը կրթական գործընթացում՝ երեխաների հաղորդակցական, ստեղծագործական և սոցիալական հմտությունների զարգացման համար։ Կարևորվում է նաև ծնողների և մանկավարժների դերը՝ երեխայի հետ հեքիաթի քննարկման, հարցադրումների, կերպարների վարքի վերլուծության և պատմության բարոյական իմաստի բացահայտման գործընթացում։ Աշխատանքի արդյունքները կարող են նպաստել կրտսեր դպրոցական տարիքում անձի զարգացման առանձնահատկությունների ավելի խոր ըմբռնմանը և հեքիաթաթերապևտիկ ու կրթական մոտեցումների մեթոդական կիրառմանը։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել մանկական և զարգացման հոգեբաններին, մանկավարժներին, տարրական դպրոցի ուսուցիչներին, ծնողներին, դպրոցական հոգեբաններին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Մշակույթ

Հրատարակությունը մշակույթի և արվեստի բնագավառներին վերաբերող նոր գրականության համակարգված մատենագիտական տեղեկատու է, որի նպատակն է ընթերցողներին, հետազոտողներին և ոլորտի մասնագետներին տրամադրել ընթացիկ տեղեկատվություն տվյալ ժամանակաշրջանում լույս տեսած համապատասխան հրատարակությունների վերաբերյալ։ Այն ընդգրկում է մշակութային կյանքի, արվեստի տարբեր ճյուղերի, գրականության, թատրոնի, երաժշտության, կերպարվեստի, ճարտարապետության և հարակից ոլորտների ուսումնասիրությանը նվիրված գրականություն՝ հնարավորություն տալով հետևել մասնագիտական և գիտական հրատարակությունների ընթացքին։ Տեղեկատուի հիմնական արժեքը մատենագիտական տեղեկատվության համակարգված ներկայացումն է, որի շնորհիվ հնարավոր է արագ բացահայտել անհրաժեշտ աղբյուրները, կողմնորոշվել թեմատիկ գրականության մեջ և կազմել հետագա ուսումնասիրությունների համար անհրաժեշտ գրականության ցանկեր։ Նման հրատարակությունը կարևոր դեր է կատարում գրադարանային և տեղեկատվական սպասարկման գործընթացում՝ ապահովելով նոր գրականության մասին օպերատիվ տեղեկություն և նպաստելով ընթերցողների տեղեկատվական պահանջների արդյունավետ բավարարմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել նաև գրադարանների ֆոնդերի համալրման, մատենագիտական աշխատանքի, գիտական հետազոտությունների և մշակութային թեմաներով մասնագիտական ուսումնասիրությունների կազմակերպման համար։ Հրատարակության միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային և արվեստագիտական գրականության ընդհանուր պատկերը, բացահայտել առավել ակտիվ ուսումնասիրվող թեմաները և հետևել տարբեր արվեստների վերաբերյալ գիտական ու մասնագիտական մտքի զարգացմանը։ Այն միաժամանակ արժեքավոր աղբյուր է մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար, քանի որ գրանցված հրատարակությունների ամբողջությունը որոշակիորեն արտացոլում է հասարակության մշակութային հետաքրքրությունները, գիտական առաջնահերթությունները և արվեստի նկատմամբ մասնագիտական ուշադրության ուղղությունները։ Տեղեկատուն կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, մատենագետներին, մշակութաբաններին, արվեստաբաններին, պատմաբաններին, գրականագետներին, ուսանողներին և հետազոտողներին, ինչպես նաև բոլոր նրանց, ովքեր զբաղվում են ՀՍՍՀ-ի մշակութային և արվեստագիտական ժառանգության ուսումնասիրությամբ։