Համեմատություն-դարձվածային միավորները ժամանակակից հայերենում

Literature

Այս աշխատանքը ներկայացնում է հայրենի երկրի ուսումնասիրությանն ու ճանաչողական ճանապարհորդությանը նվիրված գրականության հանձնարարական մատենագիտական ցանկ, որի նպատակն է ընթերցողին ուղղորդել դեպի Հայաստանի պատմության, աշխարհագրության, մշակույթի և բնության մասին լավագույն հրատարակությունները։ Նյութում ընդգրկված են գիտահանրամատչելի, պատմական, ազգագրական և ուղեցույց բնույթի գրքեր, որոնք հնարավորություն են տալիս խորապես ճանաչել Հայաստանի տարբեր շրջանների բնական և մշակութային առանձնահատկությունները, պատմական հուշարձանները, ավանդույթները և բնակչության կենցաղը։ Աշխատությունը հատուկ ուշադրություն է դարձնում նաև հայրենաճանաչության կրթական նշանակությանը՝ ընդգծելով, որ նման գրականությունը նպաստում է ազգային ինքնագիտակցության ձևավորմանը, հայրենասիրական դաստիարակությանը և մշակութային արժեքների պահպանմանը։ Ցանկը նախատեսված է ուսուցիչների, ուսանողների, դպրոցականների և լայն ընթերցող հանրության համար՝ որպես ուղեցույց հայրենի երկրի մասին գիտելիքների ընդլայնման և զբոսաշրջային-ճանաչողական հետաքրքրությունների խթանման համար։

Economics

Աշխատությունը նվիրված է անցումային տնտեսություն ունեցող երկրներում սեփականաշնորհման գործընթացի ֆինանսական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով Հայաստանի Հանրապետության փորձին։ Հեղինակը վերլուծում է կենտրոնացված պլանային տնտեսությունից շուկայական համակարգի անցման ընթացքում իրականացված սեփականաշնորհման քաղաքականությունը, դրա տնտեսական նախադրյալները, ֆինանսական մեխանիզմները և սոցիալ-տնտեսական հետևանքները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են պետական սեփականության վերափոխման գործընթացները, սեփականաշնորհման տարբեր մոդելների արդյունավետությունը, ներդրումային միջավայրի ձևավորման խնդիրները, կապիտալի կուտակման առանձնահատկությունները և ֆինանսական շուկաների զարգացման վրա ունեցած ազդեցությունը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են սեփականաշնորհման ընթացքում առաջացած ֆինանսական ռիսկերը, ակտիվների գնահատման, սեփականության վերաբաշխման, ձեռնարկությունների վերակազմավորման և ներդրումների ներգրավման հետ կապված մարտահրավերները։ Հեղինակը նաև ուսումնասիրում է սեփականաշնորհման ազդեցությունը պետական բյուջեի, բանկային համակարգի, ձեռնարկատիրական գործունեության և տնտեսական աճի վրա՝ համադրելով Հայաստանի փորձը այլ անցումային երկրների զարգացումների հետ։ Գրքում առաջարկվում են տնտեսական քաղաքականության կատարելագործման և սեփականաշնորհման գործընթացների արդյունավետության բարձրացմանն ուղղված մոտեցումներ, որոնք կարող են նպաստել շուկայական ինստիտուտների ամրապնդմանը և տնտեսության կայուն զարգացմանը։ Աշխատությունը կարևոր աղբյուր է տնտեսագետների, ֆինանսիստների, պետական կառավարման մասնագետների և անցումային տնտեսությունների զարգացման հարցերով հետաքրքրվող հետազոտողների համար։

Psychology

Աշխատությունը նվիրված է երկլեզու անձի ես-կոնցեպցիայի ձևավորման և դրսևորման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ ուշադրությունը կենտրոնացնելով այն հանգամանքի վրա, թե ինչպես կարող է երկու լեզուների իմացությունն ու գործածությունը ազդել անհատի ինքնընկալման, ինքնության կառուցվածքի, արժեքային համակարգի և սոցիալական վարքագծի վրա։ Երկլեզվությունը դիտարկվում է ոչ միայն որպես երկու լեզվական համակարգերի տիրապետում, այլև որպես անհատի հոգեբանական և սոցիոմշակութային զարգացման գործոն, քանի որ տարբեր լեզուներ հաճախ կապված են տարբեր մշակութային միջավայրերի, հաղորդակցական փորձառությունների, սոցիալական դերերի և անձնական հիշողությունների հետ։ Այս պայմաններում երկլեզու անհատի ինքնության ձևավորումը կարող է ունենալ ավելի բարդ և բազմաշերտ կառուցվածք։ Հետազոտության առանցքային հասկացություններից է ես-կոնցեպցիան՝ անհատի կողմից սեփական անձի վերաբերյալ ձևավորված պատկերացումների, գնահատականների, համոզմունքների և ինքնության բաղադրիչների ամբողջությունը։ Այն ներառում է մարդու պատկերացումները սեփական հատկանիշների, կարողությունների, սոցիալական դիրքի, հարաբերությունների և արժեքների վերաբերյալ, ինչպես նաև այն զգացումը, թե ով է ինքը և ինչ տեղ է զբաղեցնում հասարակության մեջ։ Երկլեզու անձի դեպքում այդ ինքնապատկերը կարող է ձևավորվել երկու լեզվական և մշակութային համակարգերի փոխազդեցության պայմաններում։ Աշխատության շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել այն հանգամանքը, թե արդյոք տարբեր լեզուների օգտագործումը հանգեցնում է անձի ինքնընկալման որոշակի տարբերությունների։ Անհատը կարող է նույն իրավիճակը կամ սեփական անձի որոշակի կողմերը տարբեր կերպ ընկալել և արտահայտել՝ կախված օգտագործվող լեզվից, հաղորդակցական միջավայրից կամ զրուցակցից։ Այս երևույթը կարող է կապված լինել ոչ միայն լեզվական կառուցվածքների, այլև յուրաքանչյուր լեզվի հետ կապված մշակութային նորմերի, հուզական փորձի և սոցիալական ասոցիացիաների հետ։ Հատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել լեզվի և ինքնության փոխհարաբերությանը։ Լեզուն հաճախ հանդես է գալիս որպես ազգային, մշակութային և սոցիալական պատկանելության կարևոր ցուցիչ։ Երկու լեզուներով հաղորդակցվող անհատի դեպքում հնարավոր է միաժամանակ առկա լինեն տարբեր մշակութային ինքնությունների տարրեր, որոնք կարող են փոխլրացնել միմյանց կամ որոշ իրավիճակներում առաջացնել ներքին հակասություններ։ Այդ պատճառով երկլեզու անձի ինքնությունը կարող է դիտարկվել որպես դինամիկ համակարգ, որը փոփոխվում է՝ կախված սոցիալական միջավայրից, հաղորդակցական իրավիճակից և անհատի կենսափորձից։ Հետազոտության կարևոր ուղղություն կարող է լինել լեզվի ընտրության խնդիրը։ Երկլեզու մարդը տարբեր իրավիճակներում կարող է ընտրել այս կամ այն լեզուն՝ հաշվի առնելով զրուցակցին, թեման, միջավայրը, հաղորդակցության նպատակը և իր հուզական վիճակը։ Լեզվի այդ ընտրությունը կարող է կապված լինել նաև ինքնության որոշակի կողմերի ակտիվացման հետ։ Օրինակ՝ ընտանեկան միջավայրում օգտագործվող լեզուն կարող է կապված լինել անձնական և հուզական ինքնության հետ, մինչդեռ կրթական կամ մասնագիտական միջավայրում գերակշռող լեզուն կարող է առնչվել սոցիալական և մասնագիտական ինքնընկալմանը։ Երկլեզու անձի ես-կոնցեպցիայի ձևավորման վրա կարող են ազդել նաև լեզուների յուրացման ժամանակը և պայմանները։ Մանկության վաղ շրջանում երկու լեզուների յուրացումը կարող է ստեղծել այլ հոգելեզվաբանական պայմաններ, քան երկրորդ լեզվի ավելի ուշ յուրացումը։ Կարևոր կարող են լինել նաև այն միջավայրը, որտեղ յուրաքանչյուր լեզու է սովորել, լեզվի գործածության հաճախականությունը, լեզվական գերակայությունը և տվյալ լեզվով ունեցած հաղորդակցական ու մշակութային փորձը։ Այս գործոնները կարող են որոշել, թե երկու լեզուներից յուրաքանչյուրն ինչ դեր է զբաղեցնում անձի ինքնության կառուցվածքում։ Աշխատության մեջ կարող է քննարկվել նաև երկլեզվության ազդեցությունը սոցիալական ինքնության վրա։ Երկլեզու անհատը կարող է միաժամանակ պատկանել տարբեր սոցիալական և մշակութային խմբերի, իսկ նրա ինքնության ձևավորման վրա կարող են ազդել այդ խմբերի կողմից ընդունված նորմերը և երկլեզու լինելու նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքը։ Դրական վերաբերմունքի պայմաններում երկլեզվությունը կարող է ընկալվել որպես մշակութային և հաղորդակցական առավելություն, մինչդեռ որոշ սոցիալական միջավայրերում այն կարող է առաջացնել ինքնության անորոշության կամ օտարվածության զգացում։ Այս տեսանկյունից ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև լեզվական ինքնության և սոցիալական ինքնագնահատականի փոխհարաբերությանը։ Կարևոր է նաև լեզուների միջև փոխազդեցության խնդիրը։ Երկլեզու անձի խոսքում կարող են դիտվել լեզուների փոխազդեցության տարբեր դրսևորումներ, օրինակ՝ կոդերի փոփոխություն, փոխառություններ և լեզվական տարրերի փոխադարձ ազդեցություն։ Դրանք կարող են ոչ միայն հաղորդակցական հարմարության միջոց լինել, այլև որոշ դեպքերում արտահայտել անձի բազմաշերտ ինքնությունը և նրա պատկանելությունը տարբեր լեզվամշակութային միջավայրերի։ Հետազոտության մեթոդաբանական հատվածում կարող են կիրառվել հարցումներ, հոգեբանական և հոգելեզվաբանական թեստեր, ինքնագնահատման մեթոդներ, հարցազրույցներ և տարբեր լեզուներով ստացված պատասխանների համեմատական վերլուծություն։ Նման մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպիսի տարբերություններ կարող են դրսևորվել երկլեզու անձի ինքնաներկայացման և ինքնագնահատման մեջ՝ կախված լեզվից կամ հաղորդակցական իրավիճակից։ Ուսումնասիրության տեսական նշանակությունն այն է, որ այն միավորում է լեզվաբանական, հոգեբանական և սոցիոմշակութային մոտեցումները՝ երկլեզու անձի ինքնությունը դիտարկելով որպես փոխկապակցված լեզվական և անձնային գործընթացների արդյունք։ Գործնական տեսանկյունից արդյունքները կարող են օգտակար լինել երկլեզու կրթության կազմակերպման, օտար լեզուների ուսուցման, միջմշակութային հաղորդակցության, հոգեբանական խորհրդատվության և բազմալեզու միջավայրերում սոցիալական ինտեգրման խնդիրների ուսումնասիրման համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հոգելեզվաբաններին, հոգեբաններին, սոցիոլոգներին, մանկավարժներին և երկլեզվության ու միջմշակութային հաղորդակցության հարցերով զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը բացահայտում է այն բարդ փոխհարաբերությունները, որոնք ձևավորվում են լեզվի, ինքնության և անձի ինքնընկալման միջև, և ցույց է տալիս, որ երկլեզու անհատի ես-կոնցեպցիան կարող է ներառել միաժամանակ մի քանի լեզվական, մշակութային և սոցիալական ինքնության բաղադրիչներ, որոնք տարբեր իրավիճակներում կարող են տարբեր կերպ ակտիվանալ և դրսևորվել։

Culture

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի սկզբի հայ գեղանկարչության մեջ եվրոպական նորագույն գեղարվեստական ուղղությունների ազդեցության և դրանց ստեղծագործական յուրացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում այն գեղագիտական ու ոճական փոփոխություններն են, որոնց պայմաններում հայ նկարիչների ստեղծագործություններում ուժեղանում են գույնի ինքնուրույն արտահայտչականությունը, ձևերի ընդհանրացումը, պայմանականությունը, անհատական տեսողական ընկալումը և բնության կամ մարդու կերպարի հուզական մեկնաբանությունը։ Քննվում է եվրոպական գեղարվեստական փորձի և հայկական ազգային մշակութային ավանդույթների փոխազդեցությունը՝ ցույց տալով, որ նոր արտահայտչամիջոցների յուրացումը չէր սահմանափակվում արտաքին ոճական ընդօրինակմամբ, այլ կարող էր վերափոխվել տեղական պատմամշակութային միջավայրին համապատասխան։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում գունային համակարգին, լուսաստվերի կիրառմանը, գեղանկարչական մակերեսի կառուցմանը, կոմպոզիցիային և տարածության մեկնաբանությանը։ Բնանկարի, դիմանկարի, նատյուրմորտի և թեմատիկ ստեղծագործությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարբեր ժանրերում նոր գեղարվեստական սկզբունքների դրսևորումները։ Կարևորվում է նաև նկարչի անհատական ընկալման նշանակությունը, երբ արտաքին իրականության ճշգրիտ վերարտադրության փոխարեն առաջնային է դառնում տեսածի գեղարվեստական վերաիմաստավորումը, տրամադրության փոխանցումը և գույնի միջոցով ստեղծագործության ներքին հուզական կառուցվածքի ձևավորումը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել տարբեր հայ նկարիչների ստեղծագործական մոտեցումները՝ առանձնացնելով եվրոպական արվեստի հետ նրանց առնչությունների ընդհանուր և անհատական գծերը։ Միաժամանակ ուսումնասիրվում է տվյալ ժամանակաշրջանի մշակութային միջավայրը, գեղարվեստական կրթության դերը, ցուցահանդեսային կյանքը և տարբեր արվեստային կենտրոնների հետ ստեղծագործական կապերը։ Կարևոր խնդիր է նաև ազգային գեղանկարչական դպրոցի ձևավորման գործընթացում նորարարության և ավանդույթի հարաբերակցության բացահայտումը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը հնարավորություն է տալիս XX դարի սկզբի հայ կերպարվեստը դիտարկել եվրոպական և ազգային գեղարվեստական գործընթացների փոխազդեցության համատեքստում՝ բացահայտելով նոր ոճական մտածողության ազդեցությունը հայկական գեղանկարչության հետագա զարգացման վրա։

Other Subjects

Հրատարակությունը ներկայացնում է 1975 թվականի հուլիս, օգոստոս և սեպտեմբեր ամիսների նշանավոր ու հիշարժան տարեթվերի օրացույցային ցանկը՝ ներառելով պատմական իրադարձությունների, մշակույթի, գիտության, հասարակական կյանքի և այլ ոլորտների կարևոր ամսաթվեր։ Այն նախատեսված է որպես տեղեկատու նյութ՝ օգնելու գրադարաններին, կրթական և մշակութային հաստատություններին կազմակերպել թեմատիկ միջոցառումներ, ցուցահանդեսներ, զրույցներ և տեղեկատվական աշխատանքներ։ Օրացույցում ընդգրկված տարեթվերը կարող են ծառայել որպես հիմք պատմական իրադարձությունների, նշանավոր գործիչների կյանքի և գործունեության, ինչպես նաև հասարակական նշանակություն ունեցող երևույթների վերաբերյալ նյութերի պատրաստման համար։ Հրատարակությունը օգտակար է գրադարանավարների, ուսուցիչների, մշակույթի ոլորտի աշխատակիցների, կազմակերպիչների և պատմական ու մշակութային տեղեկատու նյութերով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Chemistry

Պլաստմասները սինթետիկ կամ կիսասինթետիկ պոլիմերային նյութեր են, որոնք ստացվում են բնական գազի, նավթի կամ այլ օրգանական միացությունների քիմիական մշակման արդյունքում և լայնորեն կիրառվում են արդյունաբերության, կենցաղի, բժշկության և տեխնիկայի տարբեր ոլորտներում։ Պլաստմասների հիմնական առանձնահատկություններից են թեթևությունը, բարձր ամրությունը, հեշտ մշակելիությունը, կոռոզիայի և խոնավության նկատմամբ դիմադրությունը, ինչպես նաև համեմատաբար ցածր արտադրական արժեքը։ Դրանք կարող են ունենալ տարբեր ֆիզիկական հատկություններ՝ կախված իրենց կառուցվածքից և բաղադրությունից՝ լինելով կամ կոշտ, կամ ճկուն, կամ թափանցիկ, կամ անթափանց։ Պլաստմասները հիմնականում բաժանվում են երկու խոշոր խմբի՝ թերմոպլաստիկ և թերմոռեակտիվ պլաստմասներ։ Թերմոպլաստիկ պլաստմասները ջերմության ազդեցությամբ փափկում են և կարող են բազմիցս ձևափոխվել՝ առանց իրենց հիմնական կառուցվածքը կորցնելու, ինչի օրինակ են պոլիէթիլենը և պոլիպրոպիլենը։ Դրանք լայնորեն օգտագործվում են փաթեթավորման նյութերի, տարաների և կենցաղային իրերի արտադրության մեջ։ Թերմոռեակտիվ պլաստմասները, հակառակը, ջերմության ազդեցությամբ կարծրանում են և այլևս չեն կարող կրկին փափկել, քանի որ դրանց կառուցվածքում առաջանում են կայուն քիմիական կապեր։ Այս խմբին են պատկանում օրինակ բակելիտը և որոշ էպօքսիդային խեժեր, որոնք օգտագործվում են էլեկտրատեխնիկայում և շինարարությունում։ Պլաստմասների մյուս կարևոր դասակարգումը հիմնված է նրանց կիրառման ոլորտների վրա՝ կառուցվածքային, փաթեթավորման, էլեկտրամեկուսիչ և բժշկական պլաստմասներ։ Պլաստմասները ժամանակակից աշխարհում ունեն մեծ նշանակություն, քանի որ դրանք փոխարինում են ավելի ծանր և թանկարժեք նյութերին, սակայն դրանց լայն կիրառությունը նաև առաջացնում է բնապահպանական խնդիրներ՝ կապված դժվար քայքայման և շրջակա միջավայրի աղտոտման հետ։ Այդ պատճառով այսօր մեծ ուշադրություն է դարձվում վերամշակվող և էկոլոգիապես անվտանգ պլաստմասների մշակմանը։ Այսպիսով, պլաստմասները կարևոր տեխնիկական նյութեր են, որոնք իրենց բազմազան հատկությունների շնորհիվ դարձել են ժամանակակից արդյունաբերության և կենցաղի անբաժանելի մաս։