Համեմատություն-դարձվածային միավորները ժամանակակից հայերենում

Economics

Գիրքը նվիրված է եկամուտների և ծախսերի ներքին աուդիտի կատարելագործման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության գազամատակարարման համակարգի կազմակերպությունների օրինակով։ Այն ներկայացնում է ներքին աուդիտի տեսական հիմքերը, դրա դերը կազմակերպությունների ֆինանսատնտեսական գործունեության վերահսկման, արդյունավետության բարձրացման և կառավարման որոշումների բարելավման գործընթացներում։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են եկամուտների ձևավորման և ծախսերի կառավարման առանձնահատկությունները գազամատակարարման ոլորտում, ներքին վերահսկողության համակարգերի կազմակերպումը, աուդիտորական ընթացակարգերի կիրառման մեթոդները և դրանց կատարելագործման հնարավորությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական հոսքերի գնահատմանը, ռիսկերի բացահայտմանը, ծախսերի օպտիմալացմանը, հաշվետվողականության բարձրացմանը և կառավարման արդյունավետության ապահովմանը։ Գիրքը ներկայացնում է գործնական առաջարկություններ՝ ուղղված ներքին աուդիտի համակարգի զարգացմանը, վերահսկողական մեխանիզմների կատարելագործմանը և կազմակերպությունների ֆինանսական կայունության ամրապնդմանը։ Աշխատանքը նախատեսված է աուդիտորների, հաշվապահների, ֆինանսական կառավարման մասնագետների, էներգետիկ ոլորտի կազմակերպությունների աշխատակիցների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Biology

Աշխատությունը նվիրված է լաբորատոր առնետների մոտ փորձարարական լյարդի ցիռոզի պայմաններում ֆոսֆոլիպիդային և էներգետիկ փոխանակության խանգարումների ուսումնասիրմանը, ինչպես նաև հակաօքսիդանտ գործոնների շտկող ազդեցության գնահատմանը։ Հեղինակը վերլուծում է լյարդի ախտաբանական փոփոխությունների ընթացքում բջջային թաղանթների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ խանգարումները, էներգետիկ նյութափոխանակության փոփոխությունները և օքսիդատիվ սթրեսի դերը հիվանդության զարգացման մեջ։ Քննարկվում են լիպիդային փոխանակության խանգարումների կենսաքիմիական մեխանիզմները, ազատ ռադիկալների ազդեցությունը բջջային կառուցվածքների վրա, ինչպես նաև հակաօքսիդանտ պաշտպանության համակարգերի նշանակությունը լյարդի հյուսվածքների վնասման կանխարգելման և վերականգնման գործընթացներում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տարբեր հակաօքսիդանտ գործոնների բուժական ներուժին, դրանց ազդեցությանը բջջային նյութափոխանակության կարգավորման, լյարդի ֆունկցիոնալ վիճակի բարելավման և ախտաբանական փոփոխությունների մեղմացման գործում։ Հետազոտությունը համադրում է փորձարարական տվյալներն ու կենսաքիմիական վերլուծությունները՝ նպաստելով լյարդի հիվանդությունների զարգացման մեխանիզմների առավել խորքային ըմբռնմանը և նոր բուժական մոտեցումների մշակմանը։ Աշխատությունը նախատեսված է կենսաքիմիկոսների, պաթոֆիզիոլոգների, հեպատոլոգների, դեղաբանների, բժշկական հետազոտողների, դասախոսների, ուսանողների և փորձարարական բժշկության ոլորտով հետաքրքրվող մասնագետների համար։

Other Subjects

Հրատարակությունը մատենագիտական և տեղեկատվական բնույթի համահավաք ցանկ է, որը կազմվել է Հայկական ՍՍՀ-ում գործող գրադարանների կենտրոնացված համակարգերի գրքափոխանակության ֆոնդերում առկա և այլ գրադարաններին առաջարկվող գրականության վերաբերյալ տեղեկությունները մեկ միասնական աղբյուրում ներկայացնելու նպատակով։ Այն արտացոլում է գրադարանային համակարգերի միջև գրականության փոխանակման կազմակերպված մեխանիզմը և ծառայում է որպես գործնական միջոց՝ տարբեր գրադարանների ֆոնդերում առկա ավելորդ կամ տվյալ հաստատության համար այլևս անհրաժեշտություն չներկայացնող հրատարակությունները նպատակային կերպով վերաբաշխելու համար։ Համահավաք բնույթը հնարավորություն է տալիս տարբեր գրադարանային կենտրոններից ստացված տվյալները ներկայացնել համակարգված ձևով և գրադարանավարներին տեղեկացնել այն գրքերի ու այլ հրատարակությունների մասին, որոնք հնարավոր է ձեռք բերել գրքափոխանակության միջոցով։ Նման ցանկերի կազմումը կապված է գրադարանային ֆոնդերի արդյունավետ կառավարման, համալրման և փոխադարձ օգտագործման խնդիրների հետ։ Գրադարաններում ժամանակի ընթացքում կարող էին կուտակվել կրկնօրինակներ, տվյալ հաստատության ընթերցողական պահանջներին չհամապատասխանող կամ այլ պատճառներով քիչ օգտագործվող հրատարակություններ, որոնք, սակայն, կարող էին անհրաժեշտ և արժեքավոր լինել մեկ այլ գրադարանի համար։ Դրանց պարզապես ֆոնդից դուրս բերելու փոխարեն գրքափոխանակության համակարգը հնարավորություն էր տալիս գրականությունը փոխանցել այն հաստատություններին, որտեղ տվյալ նյութի նկատմամբ իրական պահանջ կար։ Այսպիսով ապահովվում էր գրքային պաշարների առավել նպատակային օգտագործումը և տարբեր գրադարանների հավաքածուների համալրումը՝ առանց յուրաքանչյուր անհրաժեշտ հրատարակությունը նորից ձեռք բերելու անհրաժեշտության։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է առաջարկվող գրականության մատենագիտական ներկայացման վրա։ Ցանկում ընդգրկվող յուրաքանչյուր միավորի վերաբերյալ տվյալները նախատեսված էին հրատարակության նույնականացման և դրա անհրաժեշտությունը գնահատելու համար։ Այդպիսի տեղեկատվությունը կարող էր ներառել հեղինակի անունը, հրատարակության անվանումը, հրատարակության վայրը և տարեթիվը, ինչպես նաև մատենագիտական նկարագրության համար անհրաժեշտ այլ տվյալներ։ Տեղեկությունների միասնական ձևով ներկայացումը հեշտացնում էր առաջարկվող նյութերի որոնումը և գրադարանների միջև պատվերների կազմակերպումը։ Հրատարակության կառուցվածքը կապված է նաև համահավաք գրացուցակների և մատենագիտական տեղեկատվության կազմակերպման սկզբունքների հետ։ Առանձին գրադարանների գրքափոխանակության ֆոնդերի մասին տեղեկությունների համախմբումը հնարավորություն էր տալիս ստեղծել ընդհանուր տեղեկատվական պատկեր և խուսափել այնպիսի իրավիճակից, երբ յուրաքանչյուր հաստատություն ստիպված էր առանձին կապ հաստատել բազմաթիվ գրադարանների հետ՝ անհրաժեշտ գրականության առկայությունը պարզելու համար։ Համահավաք ցանկը հանդես էր գալիս որպես միջգրադարանային տեղեկատվական գործիք՝ միավորելով տարբեր ֆոնդերի առաջարկները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում գրքափոխանակության ֆոնդի նշանակությանը։ Այն առանձնահատուկ նշանակության հավաքածու է, որտեղ կենտրոնացվում են այն հրատարակությունները, որոնք կարող են առաջարկվել այլ գրադարանների։ Նման ֆոնդի ճիշտ կազմակերպումը պահանջում է նյութերի հաշվառում, դասակարգում, պահպանություն և պարբերական տեղեկատվության տարածում դրանց առկայության մասին։ Համահավաք ցանկերի հրապարակումը հենց այդ տեղեկատվական աշխատանքի կարևոր բաղադրիչներից էր, քանի որ առանց առաջարկվող նյութերի մասին տեղեկությունների տարածման գրքափոխանակության ֆոնդը չէր կարող արդյունավետորեն ծառայել իր նպատակին։ Գրադարանները ցանկի միջոցով հնարավորություն էին ստանում համեմատելու առաջարկվող նյութերը սեփական ֆոնդի կառուցվածքի հետ, հայտնաբերելու բացակայող հրատարակությունները և ընտրելու անհրաժեշտ գրականությունը։ Այս գործընթացը հատկապես կարևոր էր հետադարձ համալրման համար, երբ անհրաժեշտ էր ձեռք բերել ոչ թե նոր լույս տեսած, այլ նախկին տարիներին հրատարակված և տվյալ գրադարանում բացակայող նյութեր։ Գրքափոխանակության ֆոնդերը կարող էին այդպիսի հրատարակությունների ձեռքբերման կարևոր աղբյուր լինել՝ լրացնելով հավաքածուների թեմատիկ կամ ժամանակագրական բացերը։ Նյութը նաև պատկերացում է տալիս կենտրոնացված գրադարանային համակարգերի աշխատանքի կազմակերպման մասին։ Նման համակարգերում առանձին գրադարանների գործունեությունը փոխկապակցված էր ընդհանուր ֆոնդային, մատենագիտական և մեթոդական աշխատանքների հետ։ Գրականության վերաբաշխումը հնարավորություն էր տալիս կենտրոնացված համակարգի ներսում և տարբեր համակարգերի միջև առավել արդյունավետ օգտագործել առկա գրքային պաշարները։ Մի գրադարանում քիչ պահանջարկ ունեցող հրատարակությունը կարող էր փոխանցվել մեկ այլ գրադարան, որտեղ այն անհրաժեշտ էր ընթերցողների սպասարկման, ուսումնական աշխատանքի, մասնագիտական գործունեության կամ հետազոտական նպատակների համար։ Առանձին նշանակություն ունի հրատարակության դերը գրադարանային ֆոնդերի համալրման պլանավորման մեջ։ Գրադարանավարը կարող էր ցանկի միջոցով ընտրել այն նյութերը, որոնք համապատասխանում էին տվյալ հաստատության համալրման թեմատիկ ուղղություններին։ Ընտրությունը կարող էր իրականացվել հաշվի առնելով գրադարանի տեսակը, ընթերցողների կազմը, ֆոնդում արդեն առկա գրականությունը և չբավարարված ընթերցողական պահանջները։ Այսպիսով ցանկը ծառայում էր ոչ միայն որպես տեղեկատու, այլև որպես ֆոնդի զարգացման վերաբերյալ գործնական որոշումներ ընդունելու միջոց։ Գրքափոխանակությունը նպաստում էր նաև նյութական միջոցների խնայողությանը։ Գրադարանները հնարավորություն էին ստանում անհրաժեշտ հրատարակությունների մի մասը ձեռք բերել փոխանակման կամ վերաբաշխման միջոցով՝ սահմանափակելով լրացուցիչ գնման անհրաժեշտությունը։ Միաժամանակ ավելորդ կրկնօրինակները դուրս էին գալիս այն ֆոնդերից, որտեղ դրանց օգտագործումը սահմանափակ էր, և փոխանցվում այն հաստատություններին, որտեղ դրանք կարող էին ակտիվ շրջանառության մեջ մտնել։ Այս մեխանիզմը կարևոր էր գրադարանային տարածքի արդյունավետ օգտագործման և ֆոնդերի որակական կազմի կարգավորման տեսանկյունից։ Հրատարակությունը կարելի է դիտարկել նաև որպես տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային ֆոնդերի ուսումնասիրության աղբյուր։ Առաջարկվող գրականության մատենագիտական կազմը կարող է տեղեկություններ հաղորդել այն մասին, թե ինչպիսի հրատարակություններ էին կուտակվել տարբեր կենտրոնացված համակարգերի գրադարաններում, ինչ թեմատիկ ուղղություններ էին ներկայացված և ինչպիսի նյութեր էին ընդգրկվում փոխանակման գործընթացում։ Այդ պատճառով ցանկը կարող է արժեք ունենալ ոչ միայն իր անմիջական գործնական նշանակությամբ, այլև գրադարանագիտության և գրքային մշակույթի պատմության ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտագործվել խորհրդային Հայաստանի գրադարանային ցանցի զարգացման, ֆոնդերի կառուցվածքի, գրականության տարածման և միջգրադարանային համագործակցության ձևերի հետազոտության ժամանակ։ Առանձին ուշադրության է արժանի համահավաք ցանկի մատենագիտական նշանակությունը։ Տարբեր ֆոնդերից ստացված տվյալների կենտրոնացված ներկայացումը ձևավորում է որոշակի ժամանակահատվածի հրատարակությունների վերաբերյալ տեղեկատվական շտեմարան, որը կարող է օգտակար լինել նաև հետագայում համապատասխան գրքերի որոնման և նույնականացման համար։ Նույնիսկ այն ժամանակ, երբ գրքափոխանակության անմիջական գործառույթն այլևս արդիական չէ, նման ցանկերը կարող են պահպանել աղբյուրագիտական արժեք՝ փաստագրելով գրադարաններում առկա գրականության մի հատվածը։ Ցանկի համարակալված լինելը ցույց է տալիս նման տեղեկատվական նյութերի պարբերական կամ շարունակական բնույթը և հնարավորություն է տալիս ենթադրել, որ այն նախատեսված է եղել գրքափոխանակության վերաբերյալ տեղեկությունների փուլային ներկայացման համար։ Նման թողարկումների միջոցով գրադարանային աշխատողները կարող էին պարբերաբար տեղեկանալ նոր առաջարկվող գրականության մասին և համապատասխան պատվերներ ներկայացնել։ Կարևորվում է նաև գրադարանների միջև մասնագիտական համագործակցությունը։ Գրքափոխանակությունը պահանջում էր հստակ կապ տարբեր հաստատությունների միջև, առաջարկների և պահանջների հաշվառում, նյութերի ընտրություն, փոխանցման կազմակերպում և համապատասխան փաստաթղթավորում։ Համահավաք ցանկը այդ գործընթացում կատարում էր տեղեկատվական միջնորդի դեր՝ նպաստելով գրադարանային ռեսուրսների միասնական օգտագործմանը։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը ներկայացնում է գրադարանային ֆոնդերի փոխանակման և վերաբաշխման կազմակերպված համակարգի կարևոր գործիք, որը միաժամանակ կատարում է մատենագիտական, տեղեկատվական և գործնական գործառույթներ։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել գրքափոխանակության կազմակերպման սկզբունքները, կենտրոնացված գրադարանային համակարգերի համագործակցությունը, ֆոնդերի համալրման լրացուցիչ աղբյուրները և գրքային պաշարների արդյունավետ օգտագործման մեխանիզմները։ Նյութը կարող է օգտակար լինել գրադարանագիտության, մատենագիտության և գրադարանային ֆոնդերի պատմության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների, գրադարանավարների, տեղեկատվական մասնագետների, ինչպես նաև Հայաստանի խորհրդային շրջանի գրքային և մշակութային կյանքի պատմությունն ուսումնասիրող դասախոսների ու ուսանողների համար։

Other Subjects

Այս ինֆորմացիոն ցուցիչը ներկայացնում է հասարակական-քաղաքական գիտությունների ոլորտում նոր լույս տեսած գրքերի համակարգված մատենագիտական ցանկը՝ նպատակ ունենալով ապահովել ընթերցողների, հետազոտողների և ուսանողների արագ կողմնորոշումը արդի գիտական և վերլուծական գրականության մեջ։ Այն ընդգրկում է քաղաքական գիտության, սոցիոլոգիայի, պատմության, տնտեսագիտության, իրավագիտության, միջազգային հարաբերությունների և հարակից այլ ուղղությունների հրատարակություններ, որոնք արտացոլում են հասարակական գործընթացների ուսումնասիրության ժամանակակից մոտեցումները և տեսական զարգացումները։ Ցուցիչը կազմվում է գրադարանային նոր ստացումների և հրատարակչական տվյալների հիման վրա՝ ապահովելով տեղեկատվության համակարգված ներկայացում և մատչելիություն մասնագիտական շրջանակների համար։ Այն ծառայում է որպես կարևոր տեղեկատվական գործիք գիտական հետազոտությունների, ուսումնական գործընթացի և վերլուծական աշխատանքի համար՝ օգնելով հետևել ոլորտի նոր գրականությանը, գնահատել դրա գիտական արժեքը և կիրառելիությունը հասարակական-քաղաքական երևույթների ուսումնասիրության մեջ։

Linguistics

Գիրքը ներկայացնում է հայոց լեզվի հիմնական կառուցվածքային բաժինները՝ ուղղագրություն, կետադրություն, ձևաբանություն, շարահյուսություն և բառագիտություն, և դրանք կապում է խոսքի կուլտուրայի պահանջների հետ՝ ընդգծելով լեզվական նորմերի ճիշտ կիրառման կարևորությունը։ Հեղինակը հատուկ ուշադրություն է դարձնում խոսքի որակական հատկանիշներին՝ ճշտություն, տրամաբանականություն, պարզություն, արտահայտչականություն և համապատասխանություն հաղորդակցական իրավիճակին՝ ցույց տալով, թե ինչպես են դրանք ձևավորում արդյունավետ հաղորդակցություն։ Աշխատությունում ներառված են նաև գործնական օրինակներ, վերլուծություններ և առաջադրանքներ, որոնք օգնում են ընթերցողին զարգացնել լեզվական ինքնագիտակցությունը և կատարելագործել խոսքի կառուցման հմտությունները։ Գիրքը նաև անդրադառնում է լեզվական սխալների տեսակներին և դրանց կանխարգելման միջոցներին՝ նպաստելով գրագետ խոսքի մշակույթի բարձրացմանը։ Այն նախատեսված է ուսանողների, ուսուցիչների, լեզվաբանների և բոլոր նրանց համար, ովքեր ձգտում են զարգացնել իրենց լեզվական և հաղորդակցական կարողությունները՝ ծառայելով որպես համապարփակ ուսումնական ուղեցույց։

Chemistry

Աշխատությունը նվիրված է ացետոքացախաթթվի և մալոնաթթվի արիլամիդների հիման վրա փոխարինված 2-պիրիդոնների և գլուտարիմիդների սինթեզի ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակը նշված ելանյութերի քիմիական փոխակերպումների օրինաչափությունների բացահայտումն ու դրանց հիման վրա նոր օրգանական միացությունների ստացման արդյունավետ եղանակների մշակումն է։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են արիլամիդների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, դրանց ռեակցիոնունակությունը և տարբեր պայմաններում ընթացող ցիկլացման ու փոխակերպման գործընթացները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում փոխարինված 2-պիրիդոնների և գլուտարիմիդների ստացման սինթետիկ մեթոդներին, ռեակցիաների ընթացքի վրա ազդող գործոններին և վերջնական արտադրանքի կառուցվածքի ձևավորմանը։ Վերլուծվում են ռեակցիոն միջավայրի, ջերմաստիճանի, կատալիտիկ կամ այլ պայմանների և ելանյութերի կառուցվածքի ազդեցությունները սինթեզի արդյունքների վրա՝ նպատակ ունենալով որոշել առավել արդյունավետ պայմանները։ Ստացված միացությունների ուսումնասիրությունը ներառում է դրանց քիմիական կառուցվածքի հաստատում և ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի գնահատում՝ կիրառելով օրգանական քիմիայում ընդունված անալիտիկ և սպեկտրոսկոպիկ մոտեցումներ։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն փոխհարաբերությունների բացահայտումը, որը հնարավորություն է տալիս հասկանալ արիլային տեղակալների և ելանյութերի կառուցվածքային փոփոխությունների ազդեցությունը ցիկլային արտադրանքների առաջացման վրա։ Հետազոտությունը միաժամանակ նպաստում է հետերոցիկլիկ միացությունների ստացման նոր սինթետիկ ուղիների ընդլայնմանը, քանի որ 2-պիրիդոնային և գլուտարիմիդային համակարգերը կարևոր են օրգանական և կիրառական քիմիայի տարբեր ուղղությունների համար։ Ստացված արդյունքները կարող են հիմք հանդիսանալ նոր միացությունների հետագա քիմիական և կենսաբանական ուսումնասիրությունների, ինչպես նաև հնարավոր կիրառական հատկությունների բացահայտման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել օրգանական և դեղագործական քիմիայի մասնագետներին, սինթետիկ քիմիկոսներին, հետերոցիկլիկ միացությունների հետազոտողներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և քիմիական ուղղությունների ուսանողներին։