Հայ նախադպրոցական մանկավարժության սկզբնավորումն ու զարգացումը 19-րդ դարի 2-րդ կեսին

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում առանձին կառավարելի վարակիչ հիվանդությունների համաճարակաբանական հսկողության և իմունականխարգելման առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական ուղղությունը այն վարակների տարածման օրինաչափությունների, հիվանդացության մակարդակի և դինամիկայի, կանխարգելման մեխանիզմների ու բնակչության պատվաստումներով ընդգրկվածության գնահատումն է, որոնք հնարավոր է արդյունավետորեն կանխարգելել կամ վերահսկել պատվաստումների և համաճարակաբանական միջոցառումների միջոցով։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարևոր տեղ է զբաղեցնում համաճարակաբանական հսկողության համակարգը՝ վարակիչ հիվանդությունների դեպքերի հայտնաբերման, գրանցման, ախտորոշման, տարածման մշտադիտարկման, հիվանդացության ցուցանիշների վերլուծության և հնարավոր բռնկումների ռիսկերի գնահատման գործընթացներով։ Աշխատությունը դիտարկում է նաև հիվանդությունների տարածման վրա ազդող գործոնները, դրանց ժամանակային և տարածքային առանձնահատկությունները, բնակչության տարբեր խմբերի շրջանում հիվանդացության փոփոխությունները և կանխարգելիչ միջոցառումների արդյունավետությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում իմունականխարգելմանը՝ որպես կառավարելի վարակների դեմ պայքարի կարևորագույն միջոցի։ Քննարկվում են պատվաստումների կազմակերպման սկզբունքները, բնակչության տարբեր տարիքային և ռիսկային խմբերի ընդգրկվածությունը, պատվաստումների ժամանակին իրականացման նշանակությունը, պատվաստումային գործընթացի կազմակերպական խնդիրները և պատվաստումների միջոցով վարակների տարածման սահմանափակման հնարավորությունները։ Ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև պատվաստումներից հետո ձևավորվող իմունային պաշտպանության գնահատումը և դրա կապը բնակչության շրջանում հիվանդացության մակարդակի հետ։ Աշխատությունը համաճարակաբանական հսկողությունն ու իմունականխարգելումը դիտարկում է որպես փոխկապակցված գործընթացներ, որոնց արդյունավետ համադրումը հնարավորություն է տալիս ժամանակին հայտնաբերել վարակների տարածման փոփոխությունները, գնահատել բնակչության պաշտպանվածության մակարդակը, բացահայտել առավել խոցելի խմբերը և անհրաժեշտության դեպքում իրականացնել լրացուցիչ կանխարգելիչ միջոցառումներ։ Հայաստանի պայմաններում այս հարցերը հատկապես կարևոր են հանրային առողջության պահպանման, վարակիչ հիվանդությունների բռնկումների կանխարգելման և պատվաստումներով վերահսկելի հիվանդությունների տարածման նվազեցման տեսանկյունից։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել համաճարակաբանների, վարակաբանների, հանրային առողջապահության մասնագետների, բժշկական ոլորտի հետազոտողների, ուսանողների և իմունականխարգելման կազմակերպման ու իրականացման գործընթացով հետաքրքրվող մասնագետների համար։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու Հայաստանում կառավարելի վարակների համաճարակաբանական իրավիճակի, դրանց նկատմամբ իրականացվող հսկողության համակարգի և իմունականխարգելման դերի մասին՝ ընդգծելով կանխարգելիչ միջոցառումների շարունակականության և արդյունավետ կազմակերպման կարևորությունը։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հիդրոկորտիզոնի և ինսուլինի հակազդեցական ազդեցության ուսումնասիրությանը հեպատոցիտների միջուկային կառուցվածքների որոշ քանակական և ֆունկցիոնալ ցուցանիշների վրա։ Գրքում ներկայացվում են լյարդային բջիջների միջուկի մորֆոֆունկցիոնալ կազմակերպման հիմքերը, հորմոնալ կարգավորման մեխանիզմները և գլյուկոկորտիկոիդների ու ինսուլինի փոխազդեցության բջջային մակարդակի առանձնահատկությունները։ Հեղինակը վերլուծում է հորմոնների ազդեցությունը ԴՆԹ-ի սինթեզի, քրոմատինի կառուցվածքի, տրանսկրիպցիոն ակտիվության և միջուկային արկղիկների (nuclear structures) կազմակերպման վրա՝ ընդգծելով դրանց հակադիր կենսաքիմիական ազդեցությունները։ Աշխատությունում քննարկվում են նաև փորձարարական մոդելները, հիստոքիմիական և էլեկտրոնային միկրոսկոպիայի մեթոդները, ինչպես նաև ստացված տվյալների քանակական վերլուծության մոտեցումները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում նյութափոխանակային կարգավորման հորմոնալ մեխանիզմներին և դրանց դերին լյարդի բջջային ֆունկցիաների հավասարակշռության պահպանման գործում։ Գիրքը նախատեսված է բջջաբանների, կենսաքիմիկոսների, էնդոկրինոլոգների, ֆիզիոլոգների և հետազոտողների համար՝ առաջարկելով համապարփակ գիտական վերլուծություն հորմոնների հակազդեցական ազդեցության վերաբերյալ հեպատոցիտների միջուկային կառուցվածքներում։

Քաղաքագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Արցախի պետականակերտման հայեցակարգի ձևավորման պատմա-քաղաքական նախադրյալների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով տարածաշրջանի քաղաքական զարգացման երկարաժամկետ գործընթացները և դրանց ազդեցությունը պետականության գաղափարի ձևավորման վրա։ Հետազոտության շրջանակում վերլուծվում են Արցախի պատմական զարգացման փուլերը, ազգային ինքնագիտակցության ձևավորումը և քաղաքական կազմակերպվածության աստիճանական զարգացումը տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Աշխատությունում դիտարկվում են նաև XX դարի վերջի և XXI դարի սկզբի քաղաքական գործընթացները, որոնք վճռորոշ դեր են ունեցել պետականակերտման հայեցակարգի ձևավորման և ինստիտուցիոնալ հիմքերի ստեղծման գործում։

Տնտեսագիտություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հորթերի դիսպեպսիայի բուժման և կանխարգելման հարցերի ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով «Жак» դեղամիջոցի կիրառման արդյունավետությանը։ Գրքում ներկայացվում են երիտասարդ խոշոր եղջերավոր կենդանիների մարսողական համակարգի խանգարումների առաջացման պատճառները, հիվանդության զարգացման մեխանիզմները, կլինիկական նշանները և դրա բացասական ազդեցությունը կենդանիների աճի, զարգացման ու պահպանման արդյունավետության վրա։ Հեղինակը ուսումնասիրում է պատրաստուկի բուժական հատկությունները, կիրառման եղանակները, ազդեցությունը հորթերի ընդհանուր վիճակի, մարսողական գործընթացների և օրգանիզմի դիմադրողականության վրա։ Աշխատությունում ներկայացվում են փորձարարական հետազոտությունների արդյունքներ, կանխարգելիչ միջոցառումների համալիր, կերակրման և պահվածքի ճիշտ կազմակերպման նշանակությունը, ինչպես նաև անասնաբուժական պրակտիկայում կիրառվող մոտեցումներ։ Գիրքը արժեքավոր աղբյուր է անասնաբույժների, անասնաբուծության մասնագետների, ֆերմերային տնտեսությունների աշխատակիցների, գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողների և կենդանիների առողջության պահպանմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Lեզվաբանություն

Այս աշխատությունը նվիրված է կրկնության լեզվական երևույթի ուսումնասիրությանը ժամանակակից հայերենում՝ բացահայտելով դրա կառուցվածքային, իմաստային, քերականական և ոճական առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության կենտրոնում այն դեպքերն են, երբ նույն կամ ձևափոխված լեզվական միավորը՝ բառը, բառակապակցությունը, նախադասության հատվածը կամ ամբողջական կառուցվածքը, կրկնվում է խոսքում կամ գրավոր տեքստում՝ որոշակի հաղորդակցական, իմաստային կամ արտահայտչական նպատակով։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել կրկնության տարբեր տեսակները, դրանց ձևավորման եղանակները և կիրառության պայմանները՝ հաշվի առնելով ժամանակակից հայերենի քերականական համակարգը և խոսքային առանձնահատկությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում կրկնության միջոցով իմաստի շեշտադրմանը, հուզականության և արտահայտչականության ուժեղացմանը, խոսքի ռիթմի ու կառուցվածքային ամբողջականության ապահովմանը։ Կրկնությունը կարող է տարբեր գործառույթներ իրականացնել՝ ընդգծել որևէ գաղափար, ուժեղացնել հատկանիշի կամ գործողության արտահայտվածությունը, փոխանցել հուզական վերաբերմունք, ստեղծել որոշակի ոճական ազդեցություն կամ ապահովել տեքստի կապակցվածությունը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է կրկնության դրսևորումների քննությունը տարբեր խոսքային և գրական ժանրերում, քանի որ դրա կիրառության հաճախականությունն ու բնույթը կարող են էապես տարբեր լինել գեղարվեստական, հրապարակախոսական, գիտական և առօրյա խոսքում։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև կրկնության և հարակից լեզվական երևույթների փոխհարաբերությանը՝ տարբերակելով դրա քերականական, բառային և զուտ ոճական դրսևորումները։ Հատուկ նշանակություն ունի գրական ստեղծագործությունների լեզվական նյութի վերլուծությունը, քանի որ գեղարվեստական խոսքում կրկնությունը հաճախ հանդես է գալիս որպես հեղինակային ոճի ձևավորման և տեքստի արտահայտչականության կարևոր միջոց։ Միաժամանակ երևույթի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի լավ հասկանալու ժամանակակից հայերենի խոսքային կառուցվածքի ճկունությունը և լեզվական միջոցների գործառական բազմազանությունը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, լեզվաբաններին, գրականագետներին, հայոց լեզվի ուսուցիչներին, խմբագիրներին և լեզվաբանական հետազոտություններով զբաղվող ուսանողներին։ Այն արժեքավոր է հատկապես ժամանակակից հայերենի շարահյուսական և ոճական համակարգի ուսումնասիրության տեսանկյունից՝ ցույց տալով, թե ինչպես կարող է նույն լեզվական միավորի կրկնությունը տարբեր համատեքստերում ձեռք բերել նոր իմաստային, հաղորդակցական և գեղարվեստական նշանակություն։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի կերային բույսերի ախտածին միկոբիոտայի ուսումնասիրությանը՝ ընդգրկելով բուսական հիվանդությունների առաջացման, տարածման և զարգացման առանձնահատկությունները։ Գրքում ներկայացվում է կերային մշակաբույսերի վրա ազդող սնկային միկրոօրգանիզմների բազմազանությունը, դրանց կենսաբանական հատկությունները և բույսերի առողջության վրա ունեցած ազդեցությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են ախտածին սնկերի տեսակային կազմը, տարածվածությունը տարբեր բուսական համակեցություններում, ինչպես նաև դրանց դերը բերքատվության նվազման և կերային ռեսուրսների որակի փոփոխության գործընթացներում։ Հեղինակը անդրադառնում է բույսերի հիվանդությունների ախտորոշման մեթոդներին, միկոբիոտայի էկոլոգիական առանձնահատկություններին և գյուղատնտեսական նշանակության բույսերի պաշտպանության հնարավոր միջոցներին։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի բուսաբանության, մանրէաբանության, գյուղատնտեսության և բնապահպանական գիտությունների ոլորտների մասնագետների համար՝ նպաստելով Հայաստանի բուսական ռեսուրսների, կերային մշակաբույսերի և դրանց հիվանդությունների վերաբերյալ գիտական պատկերացումների խորացմանը։