Հայ նորագույն գրականություն. Սփյուռքահայ գրականություն

Ֆիզիկա

Էլեկտրոնախոռոչային անցումները կիսահաղորդչային ֆիզիկայի կարևոր գործընթացներից են, որոնք նկարագրում են էլեկտրոնի տեղափոխությունը վալենտային գոտուց դեպի հաղորդականության գոտի և դրա հետևանքով առաջացող «խոռոչի» (hole) ձևավորումը։ Երբ էլեկտրոնը ստանում է բավարար էներգիա՝ ջերմային, լուսային կամ էլեկտրական ազդեցությամբ, այն անցնում է ավելի բարձր էներգետիկ մակարդակ, թողնելով իր տեղում բաց տեղ, որը դիտարկվում է որպես դրական լիցք ունեցող խոռոչ։ Այս էլեկտրոն-խոռոչ զույգը կարող է շարժվել նյութի ներսում՝ մասնակցելով էլեկտրական հոսանքի ձևավորմանը և դառնալով կիսահաղորդչային սարքերի աշխատանքի հիմքը։ Էլեկտրոնախոռոչային անցումները հատկապես կարևոր են դիոդների, տրանզիստորների, արևային բջիջների և լուսադիոդների աշխատանքի համար, քանի որ դրանց միջոցով իրականացվում է էլեկտրական ազդանշանների կառավարումը, լույսի արտազատումը կամ էներգիայի փոխակերպումը։ Այս գործընթացը նաև կապված է վերամիավորման երևույթի հետ, երբ էլեկտրոնը կրկին լրացնում է խոռոչը՝ արձակելով էներգիա լույսի կամ ջերմության ձևով։

Փիլիսոփայություն

Արևմտյան մտածողության հսկայական ժառանգություն թողած երկու կարևոր աշխատություններ են՝ Արիստոտելի կողմից, որոնք տպավորիչ ազդեցություն են ունեցել գրականության, բանավեճի և մշակույթի զարգացման վրա։ **«Ռիտորիկա»** գիրքը ներկայացնում է լեզվաբառաբառությունը որպես արվեստ, որը օգտագործվում է համոզելու և հանրությանը ազդեցություն ունենալու համար։ Արիստոտելը համակարգում է բանավեճի հիմնական տեսակները՝ ներառելով բանավեճը համոզելու երեք հիմնական տարրերը՝ **էթոս** (բավարար հեղինակություն), **պատոս** (հույզեր, կամ բարոյական ազդեցություն), և **լոգոս** (լոգիկական պատճառաբանություն)։ Նա նաև ընդգծում է, թե ինչպես պետք է կառուցվեն խոսքերն ու համոզիչ փաստարկները։ **«Պոետիկա»** գիրքը, որը շոշափում է գրականության էությունը, նրա տեսությունը ճշգրտում է արվեստի մեջ և փիլիսոփայությունը տալիս է ողբերգությունների ու դրամաների կառուցման կանոնները՝ ուշադրություն դարձնելով դրանց ոչ միայն էմոցիոնալ ազդեցությանը, այլև նպատակային կառուցվածքին ու բանական ձևավորմանը։ Արիստոտելը փիլիսոփայում է, որ ամեն դրամա պետք է ունենա միջին չափի **պատահականություն** ու **թյուրիմացություն**, ինչպես նաև **կատարսիս**՝ հանդիսատեսի համար բարոյական մաքրում։ Այս երկու գրքերը դարձել են անփոխարինելի գրական և բանավեճի դասականներ, որոնք զարգացել են ժամանակի ընթացքում՝ մեծ ազդեցություն ունենալով ամենուրեք արտահայտված խոսքի, գրականության և հոգեբանության վրա։ Հրատարակիչ - АСТ Հրատ. տարեթիվ - 2021 ISBN - 978-5-17-107577-4

Գրականություն

Այս հատորը վերաբերում է The Brothers Karamazov-ի առաջին մասին, որտեղ ներկայացվում են Կaramազով ընտանիքի անդամները և ձևավորվում է այն հոգեբանական ու գաղափարական միջավայրը, որի վրա կառուցվում է ամբողջ վեպը։ Պատմության կենտրոնում է հոր և որդիների բարդ հարաբերությունների համակարգը՝ ընդգծված ընտանեկան հակասություններով, բարոյական լարվածությամբ և ներքին հակամարտություններով։ Հեղինակը՝ Fyodor Dostoevsky, բացահայտում է յուրաքանչյուր կերպարի հոգեբանական առանձնահատկությունները՝ ցույց տալով նրանց տարբեր վերաբերմունքը հավատքի, փողի, սիրո և իշխանության նկատմամբ։ Այս մասում ձևավորվում են նաև հիմնական փիլիսոփայական հարցադրումները՝ մարդու ազատ կամքի, մեղքի և պատասխանատվության շուրջ, որոնք հետագայում խորանում են վեպի շարունակությունում։ Առաջին հատորը ծառայում է որպես ամբողջ ստեղծագործության գաղափարական և սյուժետային հիմք՝ ստեղծելով բարդ հարաբերությունների և ներքին հակասությունների դաշտ, որտեղ զարգանալու են հետագա իրադարձությունները։

Կենսագրություն

«Հրաժեշտ պատրանքներին» Վլադիմիր Պոզների հուշագրական- ese ժանրի գիրք է, որտեղ հեղինակը անկեղծորեն պատմում է իր կյանքի, ժամանակի և Ռուսաստանի մասին՝ առանց իդեալականացման և գեղեցկացման։ Գիրքը կարելի է համարել պորտալ դեպի անցած դարերի իրական կյանքը՝ երբ Պոզները եղել է մի տեսախցիկի առաջ կանգնած ու դարձել է խորհրդային և ռուսական հանրային կյանքի միանշանակ դեմք։ Նա խոսում է այն մասին, թե ինչպես են ժամանակները փոխվել, ինչպիսին էր խորհրդային հասարակության տրամադրությունը, ինչպես էր ձևավորվում տեղեկատվական դաշտը, և ինչ դեր է ունեցել զանգվածային մեդիան։ Պոզները պատմում է նաև իր անձնական ճանապարհը՝ հաղթահարած դժվարություններ, հարցեր, հանդիպումներ և բացահայտումներ։ Գիրքը շատ անկեղծ է, հաճախ գրավիչ իր բուռն արտահայտություններով և իրադարձությունների պարզ ու անհատական մեկնաբանություններով։ Վերջին տարիների Ռուսաստանում տեղի ունեցող փոփոխությունները, քաղաքականությունը, սոցիալական փոփոխությունները՝ ամեն ինչ ներկայացվում է ոչ միայն որպես պատմական փաստ, այլև որպես մարդու ներքին տեսանկյունից ապրած փորձ։ «Հրաժեշտ պատրանքներին» գրքը ընթերցողին տալիս է զգացում, որ ամենակարևորը՝ մարդկանց մեջ մնացած մարդկային անկեղծությունն է, ոչ թե հասարակության կառուցվածքներն ու «պաշտոնական» պատմությունը։ Հրատարակիչ - Նյու Մեգ Հրատ. տարեթիվ - 2019 ISBN - 2009923919275

Պատմություն

Գիրքը ուսումնասիրում է երկու պետությունների փոխհարաբերությունները՝ կենտրոնանալով պատերազմների, դաշինքների և տարածաշրջանային ուժերի հավասարակշռության վրա։ Հիմնական բովանդակությունը․ Քաղաքական հակամարտություններ Կիլիկիայի հայկական թագավորության և Եգիպտոսի սուլթանության միջև պարբերական ռազմական բախումներ։ Ռազմական արշավներ Մամլուքների արշավանքները Կիլիկիա և հայկական դիմադրությունը։ Դիվանագիտական հարաբերություններ Խաղաղության պայմանագրեր, հաշտության փորձեր և հարկային պարտավորություններ։ Տնտեսական և ռազմավարական գործոններ Առևտրային ուղիների վերահսկում և տարածաշրջանային ազդեցություն։ Կիլիկիայի թագավորության անկման գործընթաց Մամլուքյան ճնշումների ուժեղացումը և հայկական պետության թուլացումը։

Գեղարվեստական հայ․

«Արշակ արքա, Դրաստամատ ներքինի»՝ Լ. Խեչոյանի ստեղծագործությունը պատմական վեպ է, որը նկարագրում է Հայոց պատմության կարևոր դրվագներից մեկը՝ Արշակունիների և Դրաստամատ Միհրանյան զորավարի մասին։ Վեպը ներկայացնում է հայոց արքաների և բանակի ղեկավարների, ինչպես նաև ազգային հերոսների հերոսական գործերը, նրանց միջավայրն ու ապագայի համար պայքարը։ Այս ստեղծագործությունը միաժամանակ պատմություն է դավաճանությունների, մեծության և ուժի մասին, որտեղ խաչվում են առասպելներն ու իրականությունը։ Արշակ արքան և Դրաստամատ ներքինը՝ որպես Հայոց պետության կարևոր դեմքեր, ներկայացվում են որպես ժողովուրդը ղեկավարող հզոր և անվեհեր անհատներ, ովքեր առաջնորդում էին երկիրը թե՛ պատերազմում, թե՛ քաղաքական ոլորտում՝ ամեն կերպ պարգևելով ժողովրդին նոր հույս ու ուժ։ Վեպը զարդարված է պատմական մանրամասներով՝ կյանքի ու պատերազմների դրվագներով, որոնք կարևոր դեր են ունեցել հայ ժողովրդի և պետության պատմության մեջ։ Վեպի մեջ վերլուծվում են այնպիսի սուբյեկտներ, որոնք միտված են պատմական դեմքերի և նրանց աշխարհայացքների միջև հակասությունների ու հարցերի: Արշակ արքան և Դրաստամատ ներքինը չեն միայն ռազմիկներ կամ գերբնական հերոսներ, այլ նաև մարդու վախերն ու պայքարները, իրենց ընտրած ուղիներում ունեցած կասկածները, ցավը, թե ինչպես են նրանք այս հսկայական աշխարհում խաչվել: «Արշակ արքա, Դրաստամատ ներքինի» վեպը ամբողջությամբ ներկայացնում է հասարակության բարոյական ու հոգեբանական պայքարը՝ նշելով, որ պատմության մեջ ամենատարբեր կերպարները հանդես են գալիս որպես թե՛ հոգևոր առաջնորդներ, թե՛ պատերազմի մարտիկներ։ Խեչոյանը այս ստեղծագործությամբ մեծ հարգանք է ցուցաբերել Հայոց պատմությանը՝ միաժամանակ հաշվի առնելով այն ժամանակաշրջանի դաժանությունը և մերձակա հերոսական կառույցների առաջադրած մարտահրավերները։ Հրատարակիչ - Անտարես Հրատ. տարեթիվ - 2013 ISBN - 978-9939-51-466-6