Միքայել Նալբանդյան։ 1829-1954։ Ակնարկ կյանքի ու գործունեության մասին և համառոտ բիբլիոգրաֆիա

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատանքը ուսումնասիրում է ձեռնարկության գործունեության արդյունավետության գնահատման մեթոդները և դրանց կիրառումը Հայաստանի Հանրապետության տնտեսության պայմաններում՝ ընդգծելով գործառնական, ֆինանսական և կառավարչական ցուցանիշների վերլուծությունը։ Նյութում ներկայացվում են արդյունավետության գնահատման մի շարք գործիքներ՝ ֆինանսական հաշվետվությունների, արտադրողականության, եկամուտների և ծախսերի հարաբերակցության, ինչպես նաև աշխատանքի կազմակերպման և ռեսուրսների օգտագործման վերլուծության միջոցով։ Աշխատությունը նաև քննարկում է արդյունավետության բարձրացման հնարավոր ուղիները՝ ներառելով գործընթացների օպտիմալացում, կառավարչական նոր մեթոդների ներդրում, տեխնոլոգիական արդիականացում և աշխատուժի որակի բարելավում։ Հայաստանի Հանրապետության ձեռնարկությունների օրինակները օգտագործելով՝ վերլուծվում են ոլորտային առանձնահատկությունները, տնտեսական միջավայրի ազդեցությունը և կիրառելի լուծումները՝ նպաստելով փոքր, միջին և խոշոր ձեռնարկությունների մրցունակության և կայունության բարձրացմանը։ Գիրքը օգտակար է տնտեսագետների, կառավարիչների, բիզնես-մենեջերների և ուսանողների համար՝ տրամադրելով գործնական և տեսական պատկերացում ձեռնարկության արդյունավետության գնահատման և բարելավման վերաբերյալ։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է Հայկական ատոմային էլեկտրակայանում ռիսկի վրա հիմնված ստուգումների երթուղիների կազմման մեթոդի մշակմանը՝ նպատակ ունենալով բարձրացնել վերահսկողության արդյունավետությունը և անվտանգության ապահովման մակարդակը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են ատոմային էներգետիկ օբյեկտներում ստուգումների կազմակերպման սկզբունքները, անվտանգության համար նշանակալի համակարգերի և սարքավորումների ռիսկայնության գնահատման մոտեցումները և ստուգումների առաջնահերթությունների որոշման մեթոդները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի գործոնների բացահայտմանը և գնահատմանը, որոնք կարող են ազդել կայանի անվտանգության, սարքավորումների հուսալիության և տեխնոլոգիական գործընթացների անխափանության վրա։ Ռիսկ-տեղեկացված մոտեցումը հնարավորություն է տալիս ստուգումների սահմանափակ ռեսուրսներն ուղղել առավել կարևոր և բարձր ռիսկային համակարգերի ու տարրերի վերահսկմանը՝ միաժամանակ պահպանելով անվտանգության ապահովման անհրաժեշտ մակարդակը։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել ռիսկերի նույնականացման, դասակարգման և գնահատման մեթոդները, համակարգերի անվտանգության նշանակության որոշման չափանիշները, ստուգման կետերի ընտրության և դրանց հաջորդականության ձևավորման սկզբունքները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ստուգումների երթուղիների օպտիմալացմանը՝ հաշվի առնելով սարքավորումների տեղակայումը, տեխնոլոգիական փոխկապակցվածությունը, ստուգումների հաճախականությունը, հնարավոր խափանումների հետևանքները և մարդկային ու տեխնիկական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը։ Հետազոտության արդյունքում մշակվող մեթոդը կարող է նախատեսել ռիսկերի վերաբերյալ տվյալների համակարգված օգտագործում՝ ստուգումների պլանավորման, առաջնահերթությունների վերանայման և վերահսկողության գործընթացի կատարելագործման համար։ Մեթոդի կիրառումը կարող է նպաստել ստուգումների արդյունավետության բարձրացմանը, հնարավոր վտանգների ավելի վաղ հայտնաբերմանը և անվտանգության համար կարևոր համակարգերի նկատմամբ վերահսկողության ուժեղացմանը։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ ռիսկ-տեղեկացված վերահսկողությունը հնարավորություն է տալիս անցում կատարել միայն պարբերական կամ ձևական ստուգումներից դեպի ռիսկերի իրական մակարդակին համապատասխանեցված վերահսկողական համակարգ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտակար լինել ատոմային էներգետիկայի ոլորտում անվտանգության կառավարման, տեխնիկական վերահսկողության և ռիսկերի գնահատման համակարգերի կատարելագործման համար։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել միջուկային էներգետիկայի մասնագետներին, անվտանգության և ռիսկերի կառավարման ինժեներներին, տեխնիկական վերահսկողության մասնագետներին, էներգետիկ ոլորտի հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Lեզվաբանություն

Անգլերեն լեզու ոլորտի «Անգլերեն լեզվի շտեմարան 1»-ը սկսնակ մակարդակի (A1) ուսումնական վարժությունների հավաքածու է, որը նախատեսված է լեզվի հիմունքները ձևավորելու համար և սովորողին աստիճանաբար ծանոթացնում է անգլերենի ամենատարրական քերականական կառուցվածքներին, բառապաշարին և հաղորդակցման պարզ ձևերին, այստեղ ընդգրկված են այբուբեն, արտասանության հիմունքներ, պարզ բայերի ներկա ժամանակ, «to be» և «to have» կառուցվածքներ, հարցական ու ժխտական նախադասությունների պարզ ձևավորում, ինչպես նաև առօրյա թեմաներով բառապաշար՝ ընտանիք, դպրոց, ժամանակ, թվեր և առօրյա գործողություններ, շտեմարանում սովորաբար ներառված են պարզ ընթերցանության և լսողական վարժություններ, բառերի լրացման, թարգմանության և նախադասությունների կազմման առաջադրանքներ, որոնք օգնում են զարգացնել լեզվական հիմնական հմտությունները՝ կարդալ, գրել, լսել և խոսել, և դրա հիմնական նպատակն է ստեղծել ամուր հիմք հետագա ավելի բարդ մակարդակների ուսուցման համար՝ ապահովելով սովորողի լեզվական վստահությունը և տարրական հաղորդակցման կարողությունը։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է գերբարձր հաճախականությունների տիրույթում գործող դյուրակիր ռադիոլոկացիոն համակարգի նախագծման և դրա կենսաբժշկական կիրառման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում ոչ կոնտակտային ռադիոալիքային չափումների սկզբունքներն են, որոնց միջոցով հնարավոր է գրանցել մարդու մարմնի մակերևույթի շատ փոքր շարժումները և դրանց հետ կապված ֆիզիոլոգիական ազդանշանները՝ առանց մարմնին անմիջականորեն ամրացվող տվիչների կիրառման։ Քննվում են համակարգի կառուցվածքային հիմնական հանգույցները, հաղորդվող և ընդունվող ազդանշանների ձևավորման առանձնահատկությունները, ալեհավաքային համակարգի դերը, անդրադարձած ռադիոալիքների մշակումը և կենսաբանական շարժումներով պայմանավորված օգտակար բաղադրիչների առանձնացման խնդիրները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում դյուրակիր սարքի փոքր չափերի, էներգաարդյունավետության, չափումների կայունության և տարբեր միջավայրերում օգտագործման հնարավորության համատեղ ապահովմանը։ Ուսումնասիրվում են շնչառական շարժումների, սրտային գործունեության հետ կապված մարմնի միկրոշարժումների և այլ ֆիզիոլոգիական երևույթների ոչ կոնտակտային հայտնաբերման ընդհանուր սկզբունքները։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում օգտակար կենսաբժշկական ազդանշանների առանձնացումը շարժումներից, արտաքին էլեկտրամագնիսական ազդեցություններից և չափման համակարգի սեփական աղմուկներից առաջացող խանգարումներից։ Դիտարկվում են ազդանշանների թվային մշակման, հաճախականային և ժամանակային վերլուծության ու չափման արդյունքների կայունացման մեթոդաբանական մոտեցումները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են համադրվել համակարգի տեսական մոդելավորումը, առանձին էլեկտրոնային հանգույցների նախագծումը և փորձարարական գնահատումը՝ որոշելու սարքի զգայունությունը, չափման կրկնելիությունը և կենսաբժշկական ազդանշանների գրանցման հնարավորությունները։ Դյուրակիր կառուցվածքը նման համակարգերի համար կարևոր է շարժական մոնիթորինգի, հեռավար դիտարկման և այնպիսի իրավիճակների տեսանկյունից, որտեղ կոնտակտային տվիչների կիրառումը նպատակահարմար չէ։ Միաժամանակ կենսաբժշկական կիրառման համար կարևոր են չափումների անվտանգությունը, արդյունքների արժանահավատությունը և համապատասխան բժշկական մեթոդների հետ ստացված տվյալների համադրելիությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ռադիոֆիզիկայի, ռադիոլոկացիայի, էլեկտրոնիկայի, թվային ազդանշանների մշակման և կենսաբժշկական ճարտարագիտության մոտեցումները՝ ոչ կոնտակտային ֆիզիոլոգիական մոնիթորինգի համար կոմպակտ տեխնիկական համակարգերի զարգացման նպատակով։

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է հայոց հարսանեկան ծեսի կառուցվածքային և խորհրդանշական առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով ծիսակարգում պահպանվող ինվարիանտների և ժամանակի ընթացքում տեղի ունեցող փոխակերպումների վրա։ Հետազոտության շրջանակում հարսանիքը դիտարկվում է որպես բազմաշերտ մշակութային համակարգ, որտեղ միավորվում են ծիսական գործողությունները, բանավոր խոսքը, երաժշտությունը, պարերը, խորհրդանիշները, արգելքներն ու սովորույթները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն տարրերին, որոնք տարբեր ժամանակաշրջաններում և տարածաշրջաններում պահպանել են իրենց հիմնական գործառույթը կամ իմաստային հիմքը՝ միաժամանակ ենթարկվելով ձևական փոփոխությունների։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է հարսանեկան ծեսի փուլերի վերլուծությունը՝ նախահարսանեկան արարողություններից մինչև հարսանիքի հիմնական գործողություններն ու հետհարսանեկան սովորույթները։ Ծիսական տարբեր տարրերի համեմատության միջոցով բացահայտվում են դրանց խորհրդանշական նշանակությունները, սոցիալական գործառույթները և կապը ընտանիքի, ազգակցական հարաբերությունների ու համայնքային կյանքի հետ։ Փոխակերպումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու, թե ինչպես են հասարակական փոփոխությունները, քաղաքային մշակույթը, ժամանակակից կենսակերպը և նոր արժեքային համակարգերը ազդել ավանդական հարսանեկան ծեսի վրա։ Միևնույն ժամանակ, պահպանվող ինվարիանտների ուսումնասիրությունը բացահայտում է այն մշակութային հիմքը, որի շնորհիվ հարսանիքը շարունակում է պահպանել իր ինքնատիպ ազգային առանձնահատկությունները։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել ազգագրագետներին, բանագետներին, մշակութաբաններին, պատմաբաններին և հայ ավանդական մշակույթի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին՝ հնարավորություն տալով ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայոց հարսանեկան ծեսի կայուն և փոփոխվող բաղադրիչների մասին։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատանքը նվիրված է Լեռնային Ղարաբաղի Հանրապետության տարածքում ստացված կաթից և կաթնամթերքից կաթնաթթվային բակտերիաների անջատմանը, նույնականացմանը և կենսաբանական հատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել կաթնամթերքում բնականորեն հանդիպող կաթնաթթվային միկրոօրգանիզմները, ուսումնասիրել դրանց բազմազանությունը և գնահատել այն հատկանիշները, որոնք կարող են կարևոր լինել կաթնամթերքի արտադրության և որակի ձևավորման համար։ Կաթնաթթվային բակտերիաները կաթի և ֆերմենտացված կաթնամթերքի բնական միկրոֆլորայի կարևոր բաղադրիչներից են։ Դրանք կաթնաշաքարի խմորման արդյունքում առաջացնում են կաթնաթթու, նպաստում են միջավայրի թթվայնության փոփոխությանը և կարևոր դեր են կատարում կաթնամթերքի համի, հոտի, խտության ու պահպանման հատկությունների ձևավորման գործում։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել տարբեր տեսակի կաթնամթերքի նմուշներ, դրանց մանրէաբանական կազմը և կաթնաթթվային բակտերիաների առանձնացման պայմանները։ Հետազոտության կարևոր փուլերից է միկրոօրգանիզմների մաքուր կուլտուրաների ստացումը, դրանց տարբերակումը և հիմնական մորֆոլոգիական, ֆիզիոլոգիական ու կենսաքիմիական հատկանիշների ուսումնասիրությունը։ Բակտերիաների նույնականացումը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչպիսի տեսակներ կամ խմբեր են գերակշռում ուսումնասիրված նմուշներում և ինչ առանձնահատկություններ ունեն դրանք։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է դարձվել կաթնաթթվային բակտերիաների թթվագոյացման ակտիվությանը, տարբեր ջերմաստիճանային պայմաններում աճի առանձնահատկություններին, աղերի և այլ գործոնների նկատմամբ դիմադրությանը, ինչպես նաև կաթի բաղադրիչների փոխակերպման ունակությանը։ Նման ուսումնասիրությունները կարևոր են բնական միկրոֆլորայի կենսաբանական ներուժը գնահատելու և առավել արժեքավոր մանրէային շտամների հայտնաբերման համար։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև առանձնացված բակտերիաների տեխնոլոգիական նշանակությանը։ Որոշ կաթնաթթվային բակտերիաներ կարող են ունենալ այնպիսի հատկություններ, որոնք օգտակար են թթվասերային, մածունային, պանրային և այլ ֆերմենտացված կաթնամթերքի արտադրության գործընթացներում։ Դրանց կիրառումը կարող է նպաստել արտադրանքի կայուն որակի ապահովմանը, համային հատկանիշների ձևավորմանը և պահպանման ժամկետի երկարացմանը։ Տեղական կաթից և կաթնամթերքից առանձնացված միկրոօրգանիզմների ուսումնասիրությունը նաև հնարավորություն է տալիս բացահայտելու տարածաշրջանային մանրէային ռեսուրսներ, որոնք կարող են տարբերվել այլ աշխարհագրական տարածքներից ստացված կուլտուրաներից։ Հետազոտության արդյունքները կարող են հիմք ծառայել տեղական կաթնաթթվային բակտերիաների շտամների պահպանման, հետագա կենսատեխնոլոգիական ուսումնասիրման և արտադրության մեջ դրանց հնարավոր կիրառության համար։ Աշխատանքը միավորում է սննդի մանրէաբանության, միկրոբիոլոգիայի, կենսատեխնոլոգիայի և կաթնամթերքի արտադրության խնդիրները։ Այն կարող է հետաքրքրել մանրէաբաններին, սննդի տեխնոլոգներին, կենսատեխնոլոգներին, կաթնամթերքի արտադրության մասնագետներին, գյուղատնտեսական գիտությունների ներկայացուցիչներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին ու հետազոտողներին։ Ուսումնասիրությունը հատկապես արժեքավոր է այն տեսանկյունից, որ բնական կաթնաթթվային միկրոֆլորայի ուսումնասիրության միջոցով հնարավորություն է տալիս գնահատել տեղական կաթնամթերքի մանրէաբանական առանձնահատկությունները և բացահայտել այնպիսի միկրոօրգանիզմներ, որոնք կարող են հետագայում կիրառվել ֆերմենտացված կաթնամթերքի արտադրության և կենսատեխնոլոգիական գործընթացների կատարելագործման նպատակով։