Շոթա Ռուսթավելին և նրա «Ընձենավոր»-ը: (Ռուսթավելու ծննդյան 800-ամյակի առթիվ)

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է գեղարվեստական կրթության համակարգում ուսուցչի մանկավարժական մշակույթի ձևավորման տեսական և գործնական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Գրքում վերլուծվում են մանկավարժական մշակույթի էությունը, կառուցվածքը և հիմնական բաղադրիչները՝ ընդգծելով մասնագիտական գիտելիքների, բարոյական արժեքների, ստեղծագործական մտածողության, հաղորդակցական հմտությունների և գեղագիտական ճաշակի փոխկապակցվածությունը ուսուցչի մասնագիտական գործունեության մեջ։ Հեղինակը ներկայացնում է գեղարվեստական կրթության առանձնահատկությունները, ուսուցչի դերը սովորողների ստեղծագործական ներուժի բացահայտման, գեղագիտական արժեքների ձևավորման և մշակութային ինքնության զարգացման գործում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակակից կրթական տեխնոլոգիաների, նորարարական մանկավարժական մեթոդների, արվեստի տարբեր տեսակների ինտեգրման և կրթական միջավայրի կազմակերպման սկզբունքներին, որոնք նպաստում են ուսուցչի մասնագիտական կատարելագործմանը։ Աշխատությունը նաև քննարկում է մանկավարժական վարպետության, ինքնակրթության, մասնագիտական զարգացման և շարունակական վերապատրաստման նշանակությունը՝ ներկայացնելով արդյունավետ մոտեցումներ ուսուցչի մասնագիտական մշակույթի բարձրացման համար։ Գիրքը նախատեսված է մանկավարժության, գեղարվեստական կրթության, արվեստագիտության և կրթության կառավարման ոլորտների ուսանողների, դասախոսների, հետազոտողների, ինչպես նաև արվեստի և մշակույթի բնագավառում աշխատող մանկավարժների համար։

Կենսաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է պիրիդիլ պորֆիրինների և ԴՆԹ-ի փոխազդեցության ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով մոլեկուլի կողային տեղակալների դերին կոմպլեքսագոյացման գործընթացում։ Հետազոտության կենտրոնում պորֆիրինային համակարգերի և նուկլեինաթթվի միջև ձևավորվող ոչ կովալենտային փոխազդեցություններն են, որոնց բնույթը կարող է էապես կախված լինել պիրիդիլ խմբերի դիրքից, թվից, լիցքից, չափից և այլ կառուցվածքային առանձնահատկություններից։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում է, թե կողային տեղակալների կառուցվածքային փոփոխություններն ինչպես են ազդում պիրիդիլ պորֆիրինների՝ ԴՆԹ-ի հետ կապվելու ունակության, կապի ամրության և ձևավորվող կոմպլեքսների կառուցվածքի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում էլեկտրաստատիկ փոխազդեցություններին, ջրածնային կապերին, հիդրոֆոբ փոխազդեցություններին և պորֆիրինային օղակի հնարավոր ինտերկալացմանը ԴՆԹ-ի կառուցվածքում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է տարբեր տեղակալներով պիրիդիլ պորֆիրինների համեմատությունը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու կառուցվածք–փոխազդեցություն փոխկապակցվածության օրինաչափությունները։ ԴՆԹ-ի հետ կոմպլեքսագոյացման բնույթը կարող է կախված լինել ինչպես մոլեկուլի տարածական կառուցվածքից, այնպես էլ դրա լիցքային վիճակից և տեղակալների միջոցով առաջացող լրացուցիչ կապերից։ Աշխատանքում կարող են կիրառվել սպեկտրոսկոպիական և ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ՝ պորֆիրինների և ԴՆԹ-ի փոխազդեցության բնույթը, կապման աստիճանը, կոմպլեքսների կայունությունը և կառուցվածքային փոփոխությունները գնահատելու համար։ Հատուկ նշանակություն ունի նաև պորֆիրինների օպտիկական հատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ ԴՆԹ-ի հետ կապվելու դեպքում կարող են փոփոխվել դրանց կլանման և ֆլուորեսցենտային բնութագրերը։ Ստացված տվյալները հնարավորություն են տալիս ավելի լավ հասկանալու, թե մոլեկուլային կառուցվածքի որ տարրերն են որոշիչ ԴՆԹ-ի նկատմամբ կապման ընտրողականության և արդյունավետության համար։ Թեմայի կարևորությունը պայմանավորված է պորֆիրինների նկատմամբ կենսաբժշկական և կենսատեխնոլոգիական ոլորտների հետաքրքրությամբ․ նման միացությունները կարող են ուսումնասիրվել որպես ֆոտոզգայուն նյութեր, մոլեկուլային զոնդեր և կենսաբանական թիրախների հետ փոխազդող ֆունկցիոնալ միացություններ։ ԴՆԹ-ի հետ դրանց փոխազդեցության մեխանիզմների բացահայտումը կարող է կարևոր նշանակություն ունենալ նոր ախտորոշիչ և թերապևտիկ մոտեցումների մշակման համար։ Աշխատության գիտական արժեքը կայանում է պիրիդիլ պորֆիրինների կառուցվածքային առանձնահատկությունների և ԴՆԹ-ի հետ դրանց կոմպլեքսագոյացման միջև կապերի բացահայտման մեջ, իսկ գործնական նշանակությունը՝ կանխատեսելի հատկություններով նոր մոլեկուլային համակարգերի նախագծման հնարավորության մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է հետաքրքրել կենսաֆիզիկոսներին, կենսաքիմիկոսներին, ֆիզիկական և օրգանական քիմիկոսներին, մոլեկուլային կենսաբաններին, դեղաքիմիկոսներին և համապատասխան ոլորտների հետազոտողներին ու ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը հնարավորություն է տալիս խորությամբ ուսումնասիրելու պիրիդիլ պորֆիրինների և ԴՆԹ-ի մոլեկուլային փոխազդեցությունները՝ առանձնահատուկ ուշադրություն դարձնելով կողային տեղակալների կառուցվածքային դերին և դրանց ազդեցությանը կոմպլեքսների կայունության ու բնույթի վրա։

Մաթեմատիկա

Նյութում ներկայացվում են մաթեմատիկական անալիզի հիմունքները՝ սահմաններ, շարունակականություն, դիֆերենցիալ և ինտեգրալ հաշիվ, ինչպես նաև դրանց կիրառությունները տարբեր տեսակի խնդիրներում։ Միաժամանակ ընդգրկվում են գծային հանրահաշվի հիմնական գաղափարները՝ մատրիցներ, վեկտորներ, գծային հավասարումների համակարգեր և սեփական արժեքներ, որոնք անհրաժեշտ են ինչպես տեսական, այնպես էլ կիրառական մոդելավորման համար։ Դասագիրքը նաև կապում է տեսական մաթեմատիկան կիրառական խնդիրների հետ՝ ցույց տալով դրա օգտագործումը ֆիզիկայում, ինժեներական հաշվարկներում և տնտեսագիտական մոդելներում։ Նյութը կառուցված է այնպես, որ տեսությունը համադրվում է բազմաթիվ օրինակների և վարժությունների հետ՝ նպաստելով ուսանողների տրամաբանական և վերլուծական մտածողության զարգացմանը։

Պատմություն

Այս աշխատությունը մատենագիտական-տեղեկատվական բնույթի ժամանակագրական ամփոփում է՝ նվիրված 1977 թվականի հոկտեմբեր, նոյեմբեր և դեկտեմբեր ամիսների ընթացքում տեղի ունեցած հիշարժան իրադարձություններին։ Այն ներկայացնում է տվյալ ժամանակահատվածի քաղաքական, հասարակական, տնտեսական և մշակութային կյանքի կարևոր դրվագները՝ փորձելով ստեղծել ամբողջական պատկեր տարվա վերջին եռամսյակի իրադարձային հոսքի վերաբերյալ։ Նյութում ընդգրկված են ինչպես պետական և հասարակական նշանակության միջոցառումներ, այնպես էլ մշակութային կյանքի զարգացումներ, գիտական ձեռքբերումներ, արտադրական ցուցանիշներ և միջազգային հարաբերությունների առանձին դրսևորումներ, որոնք բնորոշ էին այդ շրջանի պատմական իրավիճակին։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ժամանակագրական ճշգրտությանը և աղբյուրների համադրմանը, ինչը թույլ է տալիս վերականգնել իրադարձությունների հաջորդականությունն ու դրանց փոխկապվածությունը։ Աշխատությունը նաև ծառայում է որպես տեղեկատու նյութ՝ 1977 թվականի վերջին ամիսների պատմական գործընթացների ուսումնասիրության համար, ընդգծելով այդ շրջանի հասարակական կյանքի դինամիկան և զարգացման հիմնական միտումները։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է ազոլների ֆունկցիոնալացման տեխնոլոգիապես մոդելավորվող ռեակցիաների ուսումնասիրությանը և ստացված միացությունների հատկությունների հետազոտմանը։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են ազոլային միացությունների քիմիական կառուցվածքը, ռեակցիոնունակությունը և տարբեր ֆունկցիոնալ խմբերի ներմուծման հնարավորությունները՝ նպատակ ունենալով ստանալ կանխատեսելի կառուցվածքով և պահանջվող հատկություններով նոր օրգանական միացություններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ռեակցիաների պայմանների, ընթացքի և արդյունավետության վրա ազդող գործոնների ուսումնասիրմանը, ինչպես նաև ստացված նյութերի կառուցվածքային, ֆիզիկաքիմիական և հնարավոր գործնական հատկությունների գնահատմանը։ Հետազոտությունը կարող է ներառել սինթեզի տեխնոլոգիական պարամետրերի օպտիմալացում, ռեակցիաների ընտրողականության և ելքի վերլուծություն, ստացված միացությունների նույնականացում և դրանց հատկությունների համեմատական ուսումնասիրություն։ Աշխատանքը կարևոր է նոր օրգանական նյութերի ստացման և դրանց հատկությունների կանխատեսման տեսանկյունից և կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ դեղագործական քիմիայի, նյութագիտության, օրգանական սինթեզի և քիմիական տեխնոլոգիաների բնագավառներում։ Այն կարող է օգտակար լինել քիմիկոս-հետազոտողների, քիմիական տեխնոլոգների, նյութագետների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Հայաստանում «նոր գրքերի» մասին ինֆորմացիոն ցանկերը սովորաբար ներկայացվում են որպես մատենագիտական կամ գրադարանային տեղեկատուներ, որտեղ համակարգված ձևով ամփոփվում են տարբեր հրատարակչությունների նոր լույս տեսած աշխատությունները։ Այդպիսի ցանկերի հիմնական նպատակն է ընթերցողներին, գրադարաններին և հետազոտողներին տրամադրել արագ կողմնորոշվելու հնարավորություն ժամանակակից գրական հոսքերում՝ ընդգրկելով գիտական, գեղարվեստական, ուսումնական և տեղեկատու բնույթի հրատարակություններ։ Օրինակ՝ Հայաստանում ակտիվորեն գործում են պարբերական «Նոր գիրք» նախագծերը, որտեղ յուրաքանչյուր շաբաթ կամ ամիս ներկայացվում են նոր հրատարակություններ տարբեր ոլորտներից՝ գրականություն, պատմություն, հասարակագիտություն, արվեստ և գիտություն, ինչը թույլ է տալիս հետևել հրատարակչական գործընթացների ընթացիկ զարգացումներին և գրքային շուկայի միտումներին ։ Բացի այդ, մատենագիտական ցանկերի ավելի մասնագիտական ձևաչափերը, որոնք պատրաստվում են գրադարանային և գիտական հաստատությունների կողմից, ընդգրկում են նաև գրքերի ամբողջական տվյալներ՝ հեղինակ, վերնագիր, հրատարակության վայր, տարեթիվ և թեմատիկ դասակարգում, ինչը նպաստում է գիտական տեղեկատվության համակարգմանն ու որոնելիության բարձրացմանը ։ Նման տեղեկատուները կարևոր դեր ունեն ազգային գրադարանային համակարգում՝ ապահովելով նոր գրականության մատչելիությունը և աջակցելով կրթական ու գիտական գործընթացներին, ինչպես նաև նպաստելով ընթերցանության մշակույթի զարգացմանը Հայաստանում։