Աշխարհականացման հիմնախնդիրը 20-րդ դարի իրանական հասարակագիտական մտքում

Մշակույթ

Հրատարակությունը մատենագիտական ընթացիկ տեղեկատու է, որը նախատեսված է Հայկական Խորհրդային Սոցիալիստական Հանրապետության մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր լույս տեսած գրականության մասին համակարգված տեղեկատվություն տրամադրելու համար։ Այն ընդգրկում է մշակութային և գեղարվեստական կյանքի տարբեր ոլորտներին վերաբերող հրատարակություններ՝ հնարավորություն տալով ընթերցողներին, գրադարաններին և մասնագետներին արագ տեղեկանալ համապատասխան ժամանակաշրջանում հրապարակված նոր գրքերի, հոդվածների, ժողովածուների և այլ մատենագիտական նյութերի մասին։ Տեղեկատուի հիմնական նպատակը մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ տեղեկատվության կազմակերպումն ու տարածումն է՝ հեշտացնելով անհրաժեշտ գրականության որոնումը և ընտրությունը։ Նյութերը կարող են ընդգրկել գրականություն, կերպարվեստ, երաժշտություն, թատրոն, կինո, ճարտարապետություն, ժողովրդական արվեստ, մշակույթի պատմություն, արվեստաբանություն և հարակից ոլորտներ։ Մատենագիտական նկարագրությունների համակարգված ներկայացումը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել հրատարակությունների հեղինակներին, վերնագրերը, թեմատիկ ուղղությունները և անհրաժեշտ այլ տվյալներ՝ դրանք հետագայում գրադարանային կամ գիտահետազոտական աշխատանքներում օգտագործելու համար։ Հրատարակությունը արժեքավոր է նաև որպես իր ժամանակաշրջանի մշակութային տեղեկատվական միջավայրի փաստաթուղթ, քանի որ արտացոլում է խորհրդային Հայաստանի մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ շրջանառվող գրականության շրջանակը և տեղեկատվական առաջնահերթությունները։ Այն կարող է ծառայել որպես արագ կողմնորոշման և գրականության համալրման գործիք գրադարանների, մշակութային հաստատությունների, ուսումնական կազմակերպությունների և հետազոտական կենտրոնների համար։ Տեղեկատուն հատկապես օգտակար է գրադարանավարներին, մատենագետներին, արվեստաբաններին, մշակութաբաններին, գրականագետներին, ուսուցիչներին, ուսանողներին և Հայաստանի խորհրդային շրջանի մշակութային ժառանգությամբ զբաղվող հետազոտողներին։

Գրականություն

Պարույր Սեւակի ողջ ստեղծագործությունում, հատկապես պոեզիայում, ինչպես գույնզգույն ծաղիկները` մարգագետ- նում, կամ աստղաբույլերը` երկնքում, սփռված են նրա աֆո- րիզմները, թեւավոր խոսքերը, կարճ ու իմաստալից մտքերը, որոնք ադամանդի նման շողշողում, փայլատակում են նրա ամեն մի բանաստեղծության մեջ, ամեն քառատողում ու ամեն մի տողում։ Մենք փորձել ենք Սեւակի ստեղծագործություններից քաղել, ի մի բերել, դասդասել եւ առանձին փնջերով ներկայացնել նրա իմաստուն մտքերի խտացումները: Այս գրքույկը ծնվել է Պարույր Սեւակի պոեզիայի նկատ մամբ տածած մեծ սիրուց ու պատկառանքից եւ կարող է օգտակար լինել ընթերցասեր լայն հասարակության համար։

Քիմիա

CO2-ը կամ ածխաթթու գազը անգույն, անհոտ գազ է, որը կազմված է մեկ ածխածնի և երկու թթվածնի ատոմներից և հանդիսանում է Երկրի ածխածնային ցիկլի կարևոր բաղադրիչներից մեկը։ Այն առաջանում է բազմաթիվ բնական և արհեստական գործընթացների արդյունքում, օրինակ՝ օրգանական նյութերի այրման, կենդանի օրգանիզմների շնչառության, հրաբխային ակտիվության և արդյունաբերական վառելիքների օգտագործման ժամանակ։ CO2-ը համարվում է ջերմոցային գազ, քանի որ այն ունակ է կլանել և պահել ինֆրակարմիր ճառագայթումը մթնոլորտում, ինչի հետևանքով մասնակցում է գլոբալ տաքացման գործընթացին։ Չնայած դրան՝ այն նաև կենսական նշանակություն ունի բույսերի համար, քանի որ ֆոտոսինթեզի ընթացքում բույսերը օգտագործում են CO2՝ օրգանական նյութեր սինթեզելու և թթվածին արտազատելու համար։ Ածխաթթու գազը լուծվում է ջրում՝ առաջացնելով թույլ ածխաթթու, որը կարևոր դեր ունի բնական ջրային համակարգերի քիմիական հավասարակշռության մեջ։ Արդյունաբերության մեջ CO2-ը կիրառվում է տարբեր նպատակներով, օրինակ՝ սննդի արդյունաբերությունում որպես պահպանիչ և գազավորված ըմպելիքների արտադրության մեջ, ինչպես նաև հրդեհաշիջման համակարգերում և քիմիական գործընթացներում։ Նրա չափազանց մեծ կոնցենտրացիան մթնոլորտում համարվում է բնապահպանական լուրջ խնդիր, քանի որ նպաստում է կլիմայական փոփոխություններին և էկոհամակարգերի խաթարմանը։

Մշակույթ

Ճարտարապետության հիմունքներ-ը ճարտարապետական կրթության հիմքային ուսումնական ձեռնարկ է, որը ներկայացնում է ճարտարապետության տեսական և գործնական հիմունքները՝ սկսած տարածքի ընկալումից և ձևավորման սկզբունքներից մինչև շենքերի նախագծման հիմնական կանոններ, աշխատությունում բացատրվում են կոմպոզիցիայի, մասշտաբի, համամասնության և ձևի կազմակերպման սկզբունքները, ինչպես նաև ճարտարապետական լուծումների կապը ֆունկցիայի և գեղագիտական պահանջների հետ, միաժամանակ դիտարկվում են շինարարական նյութերի և կոնստրուկտիվ համակարգերի հիմնական տեսակները, քաղաքաշինական միջավայրի ձևավորման սկզբունքները և տարածական կազմակերպման մեթոդները, հատուկ ուշադրություն է դարձվում նախագծային մտածողության զարգացմանը և էսքիզավորման հմտություններին, աշխատությունը նաև ներառում է օրինակներ պատմական և ժամանակակից ճարտարապետությունից՝ օգնելով հասկանալ ճարտարապետության զարգացման տրամաբանությունը և կիրառական մոտեցումները, նպատակ ունենալով ձևավորել ճարտարապետական մտածողություն և նախագծային կարողություններ։

Աշխարհագրություն

Այս թեման վերաբերում է Իրանի Իսլամական Հանրապետության տնտեսաաշխարհագրական համալիր հետազոտությանը, որտեղ ուսումնասիրվում են երկրի տնտեսական զարգացման տարածական առանձնահատկությունները, բնական ռեսուրսների բաշխվածությունը, արտադրական և ենթակառուցվածքային համակարգերի տեղաբաշխումը, ինչպես նաև դրանց փոխկապակցվածությունը բնակչության, ուրբանիզացիայի և տարածաշրջանային անհավասար զարգացման հետ։ Հետազոտության մեջ առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում Իրանի աշխարհագրական դիրքին՝ որպես Մերձավոր Արևելքի և Կենտրոնական Ասիայի միջև կարևոր կապող օղակ, ինչպես նաև նրա էներգետիկ պաշարներին՝ նավթի և բնական գազի խոշոր պաշարներին, որոնք հանդիսանում են տնտեսության հիմնական շարժիչ ուժերից մեկը։ Միաժամանակ դիտարկվում է արդյունաբերական կենտրոնների տարածական կենտրոնացումը, մասնավորապես Թեհրանի, Իսֆահանի, Թավրիզի և այլ քաղաքային ագլոմերացիաների դերը տնտեսական ակտիվության կուտակման և ծառայությունների զարգացման գործում։ Գյուղատնտեսության ոլորտում ընդգծվում են կլիմայական գոտիների բազմազանությունը և ջրային ռեսուրսների սահմանափակությունը, որոնք ազդում են արտադրողականության և տարածքային մասնագիտացման վրա։ Հետազոտությունը նաև ներառում է տրանսպորտային ցանցերի, արտաքին առևտրի ուղղությունների և միջազգային տնտեսական կապերի վերլուծություն՝ հաշվի առնելով երկրի ռազմավարական դիրքը և տարածաշրջանային համագործակցության հնարավորությունները։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը նպատակ ունի բացահայտել Իրանի տնտեսաաշխարհագրական կառուցվածքի բարդությունները և զարգացման անհավասարությունները, ինչպես նաև գնահատել դրանց ազդեցությունը երկրի երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման հեռանկարների վրա։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է ազգային ինովացիոն համակարգի ձևավորման միջազգային փորձի ուսումնասիրությանը և դրա արդյունավետ մեխանիզմների Հայաստանի Հանրապետությունում ներդրման հնարավորությունների ու հիմնախնդիրների վերլուծությանը։ Հետազոտության կենտրոնում գիտության, կրթության, բիզնեսի, պետական կառավարման և ֆինանսական համակարգերի փոխկապակցված գործունեության միջոցով նորարարությունների ստեղծման, տարածման և առևտրայնացման համար անհրաժեշտ միջավայրի ձևավորումն է։ Ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ արդյունավետ ինովացիոն համակարգի ձևավորումը պահանջում է պետական և մասնավոր հատվածների սերտ համագործակցություն, մրցակցային ձեռնարկատիրական միջավայր, զարգացած գիտատեխնոլոգիական ներուժ և նորարարական գաղափարների ֆինանսավորման ու շուկա դուրսբերման համապատասխան մեխանիզմներ։ Աշխատանքում միջազգային փորձը կարող է դիտարկվել տարբեր երկրների և տարածաշրջանների օրինակներով՝ բացահայտելով այն ինստիտուցիոնալ, տնտեսական և կազմակերպական մոտեցումները, որոնց շնորհիվ գիտական մշակումները վերածվում են նոր տեխնոլոգիաների, ապրանքների և ծառայությունների։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գիտահետազոտական կառույցների և բիզնեսի համագործակցությանը, տեխնոլոգիաների փոխանցմանը, նորարարական ձեռնարկությունների աջակցությանը, վենչուրային ֆինանսավորմանը, տեխնոպարկերի և այլ ինովացիոն ենթակառուցվածքների զարգացմանը։ Հայաստանի Հանրապետության համատեքստում ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ գիտատեխնիկական ներուժի արդյունավետ օգտագործման, հետազոտությունների ֆինանսավորման, մարդկային կապիտալի զարգացման, մասնագետների արտահոսքի, գիտության և արտադրության միջև կապերի ամրապնդման և միջազգային հետազոտական ծրագրերին ինտեգրվելու խնդիրներին։ Այս հիմնախնդիրների մի մասը առանձնացվել է նաև Հայաստանի վերաբերյալ մասնագիտական ուսումնասիրություններում, որտեղ շեշտվում են սահմանափակ մարդկային ռեսուրսները, հետազոտողների թվի համալրման դժվարությունները և գիտահետազոտական ծախսերի անբավարար մակարդակը։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նաև իրավական և պետական կարգավորման միջավայրը․ ՀՀ օրենսդրությամբ ինովացիոն քաղաքականության նպատակներից են ինովացիոն գործունեության համար տնտեսական, իրավական և կազմակերպական պայմանների ապահովումը, տեխնոլոգիական վերազինման ու ինովացիոն ենթակառուցվածքների զարգացման խթանումը, ինչպես նաև գիտության, կրթության, արտադրության և ֆինանսական կառույցների համագործակցության հիմքերի ստեղծումը։ Ուսումնասիրությունը կարող է գնահատել այդ մեխանիզմների գործնական արդյունավետությունը և բացահայտել այն բացերը, որոնք խոչընդոտում են նորարարական գաղափարների՝ գիտական արդյունքից մինչև շուկայական արտադրանք ամբողջական ճանապարհի ձևավորմանը։ Աշխատության գործնական նշանակությունը պայմանավորված է նրանով, որ միջազգային հաջողված փորձի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս առանձնացնել Հայաստանի տնտեսական, գիտական և ինստիտուցիոնալ պայմաններին առավել համապատասխան լուծումները՝ խուսափելով այլ երկրների մոդելների մեխանիկական կրկնօրինակումից։ Առաջարկվող մոտեցումները կարող են ուղղված լինել գիտության և բիզնեսի կապերի ամրապնդմանը, նորարարական նախագծերի ֆինանսավորման ընդլայնմանը, տեխնոլոգիաների առևտրայնացման խթանմանը, մարդկային կապիտալի զարգացմանը, միջազգային համագործակցության խորացմանը և գլոբալ ինովացիոն ցանցերին Հայաստանի ավելի ակտիվ ինտեգրմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ազգային ինովացիոն համակարգը դիտարկում է որպես երկրի մրցունակության և երկարաժամկետ տնտեսական զարգացման կարևորագույն հիմքերից մեկը՝ համադրելով միջազգային փորձի ուսումնասիրությունը Հայաստանի Հանրապետության առկա հնարավորությունների և սահմանափակումների հետ և ներկայացնելով դրա կատարելագործման ու արդյունավետության բարձրացման հիմնական ուղղությունները։