Դպրոցականների շարժողական պատրաստության մարզական ուղղվածության մեթոդիկան

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է β- կամ γ-հիդրօքսիլ պարունակող իմինների քիմիական վարքագծի և դրանց մասնակցությամբ ընթացող կարևոր օրգանական ռեակցիաների ուսումնասիրությանը։ Ուսումնասիրության հիմնական ուղղություններն են ացիլացման, ալկիլացման և տաուտոմերացման գործընթացները, որոնց միջոցով բացահայտվում են տվյալ միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունների, ֆունկցիոնալ խմբերի փոխազդեցության և ռեակցիոնունակության օրինաչափությունները։ Աշխատության շրջանակում քննարկվում է β- և γ-հիդրօքսիլ խմբերի դիրքային ազդեցությունը իմինային համակարգի էլեկտրոնային կառուցվածքի և քիմիական հատկությունների վրա, ինչպես նաև տարբեր ռեակցիոն պայմաններում հնարավոր փոխակերպումների ընթացքը։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում ացիլացման և ալկիլացման ռեակցիաների մեխանիզմներին, ռեակցիայի ուղղության վրա ազդող գործոններին, ստացվող արգասիքների կառուցվածքին և գործընթացների ընտրողականությանը։ Տաուտոմերացման ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս անդրադառնալ իմինների կառուցվածքային վերադասավորումների, տարբեր տաուտոմեր ձևերի հավասարակշռության և դրանց հարաբերական կայունության հարցերին։ Աշխատությունը կարևոր է նաև այն տեսանկյունից, որ նման միացությունների ռեակցիոն վարքի ուսումնասիրությունը կարող է նպաստել նոր օրգանական միացությունների նպատակային սինթեզի, ռեակցիաների օպտիմալ պայմանների ընտրության և օրգանական սինթեզում կիրառելի մեթոդների կատարելագործման գործընթացին։ Հետազոտության ընթացքում ստացված արդյունքները կարող են հետաքրքրություն ներկայացնել օրգանական և ֆիզիկական օրգանական քիմիայի, ինչպես նաև հիդրօքսիլ և իմինային ֆունկցիոնալ խմբեր համատեղ պարունակող միացությունների քիմիայի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների համար։

Կենսաբանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման դեպքում սինապտիկ պլաստիկության և ապոպտոզի կարգավորիչների ֆունկցիոնալ վիճակի ուսումնասիրությանը։ Գրքում ուսումնասիրվում են նյարդային համակարգում տեղի ունեցող բջջային և մոլեկուլային գործընթացները, որոնք կապված են սթրեսային ազդեցությունների, հիշողության ձևավորման, նեյրոնային կապերի փոփոխության և ուղեղի հարմարվողական մեխանիզմների հետ։ Հեղինակը վերլուծում է սինապտիկ պլաստիկության կարգավորման գործոնները, նեյրոնների կենսունակության պահպանման մեխանիզմները և ապոպտոտիկ գործընթացների հնարավոր դերը հետտրավմատիկ խանգարումների զարգացման մեջ։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են փորձարարական և կլինիկական հետազոտությունների արդյունքներ, կենսաքիմիական ու մոլեկուլային ցուցանիշների գնահատման մեթոդներ, ինչպես նաև սթրեսի ազդեցությամբ նյարդաբանական փոփոխությունների ուսումնասիրման ժամանակակից մոտեցումներ։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարման առաջացման մեխանիզմների բացահայտման, ախտորոշման նոր չափանիշների որոնման և բուժական ռազմավարությունների կատարելագործման համար։ Գիրքը նախատեսված է նյարդաբանների, հոգեբույժների, կենսաբանների, նեյրոգիտության մասնագետների, բժշկական հետազոտողների, դասախոսների, ասպիրանտների և համապատասխան ոլորտների ուսանողների համար։

Պատմություն

Այս գիրքը ներկայացնում է Արցախյան պատերազմի առաջին փուլի՝ 1991-1994 թվականների ռազմական իրադարձությունների համապարփակ պատմական վերլուծությունը՝ կենտրոնանալով Արցախի պաշտպանության բանակի ձևավորման, զարգացման և մարտական ուղու վրա։ Այն մանրամասնորեն նկարագրում է պատերազմի քաղաքական և ռազմական նախադրյալները, հակամարտության սրացման փուլերը, ինչպես նաև ռազմաճակատներում տեղի ունեցած հիմնական մարտերը՝ ընդգծելով ինչպես կանոնավոր զորամասերի, այնպես էլ ինքնապաշտպանական ջոկատների դերակատարությունը։ Գրքում հատուկ ուշադրություն է դարձվում հրամանատարական կազմի որոշումներին, ռազմավարական պլանավորմանը և տեղային մարտական գործողությունների առանձնահատկություններին, որոնք վճռորոշ ազդեցություն են ունեցել պատերազմի ընթացքի վրա։ Ներկայացվում են նաև զինվորների և հրամանատարների անձնական պատմություններ, որոնք օգնում են ավելի մարդկային և բազմակողմանի պատկերացում կազմել այդ շրջանի ծանր իրադարձությունների մասին։ Աշխատությունը միավորում է փաստագրական նյութեր, վերլուծական մոտեցումներ և արխիվային տվյալներ՝ ստեղծելով ամբողջական պատկեր պատերազմի և պաշտպանության բանակի կայացման գործընթացի վերաբերյալ, ինչը կարևոր է ինչպես պատմաբանների, այնպես էլ ընթերցողների համար, ովքեր ցանկանում են խորությամբ հասկանալ այդ ժամանակաշրջանի իրողությունները։

Մշակույթ

Այս մատենագիտական տեղեկատուն նվիրված է ՀԽՍՀ մշակույթի և արվեստի վերաբերյալ նոր հրատարակությունների համակարգված ներկայացմանը և ընթացիկ մատենագիտական տեղեկատվության ապահովմանը։ Այն նպատակ ունի մեկտեղել տվյալ ժամանակաշրջանում մշակույթի և արվեստի տարբեր բնագավառներին վերաբերող հրատարակությունների մասին տեղեկությունները՝ ընթերցողներին, մասնագետներին և հետազոտողներին հնարավորություն տալով հետևելու նոր գրականության առաջացմանն ու շրջանառությանը։ Տեղեկատուի շրջանակում կարող են ընդգրկվել արվեստագիտությանը, գրականությանը, թատրոնին, երաժշտությանը, կերպարվեստին, ճարտարապետությանը, կինոյին, ժողովրդական արվեստին, մշակութային ժառանգությանը և մշակութային կյանքի այլ ոլորտներին վերաբերող գրքեր, ժողովածուներ, հոդվածներ, կատալոգներ և այլ հրատարակություններ։ Նյութերի մատենագիտական նկարագրությունը հնարավորություն է տալիս նույնականացնել համապատասխան հրատարակությունները և դրանք օգտագործել մասնագիտական, գիտական, կրթական կամ տեղեկատվական նպատակներով։ Հատուկ նշանակություն ունի ընթացիկ տեղեկատուի պարբերական բնույթը, քանի որ այն ապահովում է տվյալ ժամանակահատվածում լույս տեսած գրականության վերաբերյալ տեղեկատվության օպերատիվ հավաքագրում և փոխանցում։ Աշխատությունը կարող է արտացոլել ինչպես Հայաստանի մշակութային կյանքի ուսումնասիրությանը, այնպես էլ արվեստի առանձին ճյուղերի զարգացմանը, մշակութային հաստատությունների գործունեությանը և հայ մշակույթի գործիչների ստեղծագործական ժառանգությանը վերաբերող հրատարակությունները։ Մատենագիտական նյութի համակարգված դասավորությունը հեշտացնում է անհրաժեշտ աղբյուրների որոնումը և հնարավորություն է տալիս հետազոտողին արագորեն կողմնորոշվել համապատասխան թեմատիկ գրականության շրջանակում։ Տեղեկատուն արժեքավոր է նաև գրադարանային և տեղեկատվական սպասարկման տեսանկյունից, քանի որ կարող է օգտագործվել մատենագիտական հարցումների, գրականության ընտրության, թեմատիկ ցուցակների կազմման և հետազոտական աշխատանքների տեղեկատվական ապահովման համար։ Այն կարող է ծառայել որպես սկզբնական աղբյուրագիտական հիմք մշակույթի և արվեստի պատմության տարբեր հարցերի ուսումնասիրության ժամանակ՝ միաժամանակ արտացոլելով տվյալ ժամանակաշրջանի հրատարակչական և գիտամշակութային ակտիվությունը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել գրադարանավարների, մատենագետների, արվեստաբանների, մշակութաբանների, գրականագետների, երաժշտագետների, թատրոնի և կինոյի ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, պատմաբանների, հետազոտողների, դասախոսների և համապատասխան ոլորտներով հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Բժշկություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում տիպ 1 շաքարային դիաբետով երեխաների և դեռահասների թիրեուդային կարգավիճակի առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության արդիականությունը պայմանավորված է նրանով, որ տիպ 1 շաքարային դիաբետը աուտոիմուն բնույթի հիվանդություն է և կարող է զուգակցվել այլ աուտոիմուն խանգարումների, հատկապես վահանաձև գեղձի աուտոիմուն հիվանդությունների հետ։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է գնահատել տիպ 1 շաքարային դիաբետ ունեցող երեխաների և դեռահասների վահանաձև գեղձի ֆունկցիոնալ և իմունաբանական վիճակը, բացահայտել հնարավոր շեղումները և ուսումնասիրել դրանց կապը հիվանդության տևողության, երեխայի տարիքի, սեռի, սեռական հասունացման փուլի և շաքարային դիաբետի ընթացքի հետ։ Աշխատության շրջանակում կարևոր նշանակություն ունի վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի գնահատումը՝ համապատասխան հորմոնալ ցուցանիշների միջոցով, ինչպես նաև աուտոիմուն գործընթացների հայտնաբերումը վահանաձև գեղձի նկատմամբ ուղղված հակամարմինների ուսումնասիրմամբ։ Այսպիսի հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակելու վահանաձև գեղձի նորմալ գործունեությունը, ենթակլինիկական և արտահայտված հիպոթիրեոզը, ինչպես նաև հնարավոր հիպերթիրեոզային վիճակները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում աուտոիմուն թիրեոիդիտի վաղ հայտնաբերմանը, քանի որ այն կարող է երկար ժամանակ ընթանալ առանց ակնհայտ կլինիկական ախտանշանների և հայտնաբերվել միայն լաբորատոր կամ գործիքային հետազոտությունների արդյունքում։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է նաև թիրեուդային վիճակի և շաքարային դիաբետի վերահսկման ցուցանիշների հնարավոր փոխկապակցվածության գնահատումը։ Վահանաձև գեղձի հորմոնները կարևոր դեր ունեն նյութափոխանակության կարգավորման գործընթացներում, ուստի դրանց արտադրության փոփոխությունները կարող են անդրադառնալ գլյուկոզայի փոխանակության, ինսուլինի պահանջարկի և գլիկեմիկ վերահսկողության վրա։ Վահանաձև գեղձի ֆունկցիայի նվազման դեպքում կարող են նկատվել աճի և զարգացման որոշակի փոփոխություններ, հոգնածություն, քաշի ավելացման միտում և նյութափոխանակության դանդաղում, իսկ ֆունկցիայի բարձրացման դեպքում հնարավոր են քաշի կորուստ, սրտխփոց, դյուրագրգռություն, ջերմության նկատմամբ անհանդուրժողականություն և շաքարային դիաբետի վերահսկման դժվարացում։ Աշխատության մեջ կարևոր է նաև տարիքային և սեռային առանձնահատկությունների ուսումնասիրությունը, քանի որ երեխաների և դեռահասների օրգանիզմում էնդոկրին համակարգը գտնվում է ակտիվ զարգացման և վերակազմավորման փուլում։ Սեռական հասունացման ընթացքում հորմոնալ փոփոխությունները կարող են լրացուցիչ ազդեցություն ունենալ ինչպես վահանաձև գեղձի գործունեության, այնպես էլ ածխաջրային փոխանակության վրա։ Հայաստանի Հանրապետության տվյալների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս թիրեուդային խանգարումների տարածվածությունն ու առանձնահատկությունները գնահատել հենց հայ երեխաների և դեռահասների շրջանում՝ հաշվի առնելով տեղական բնակչության և առողջապահական համակարգի առանձնահատկությունները։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել տիպ 1 շաքարային դիաբետով երեխաների բժշկական հսկողության կատարելագործմանը, թիրեուդային խանգարումների վաղ հայտնաբերմանը, ռիսկային խմբերի առանձնացմանը և անհրաժեշտ հետազոտությունների ավելի արդյունավետ կազմակերպմանը։ Աշխատանքը կարևոր նշանակություն ունի նաև մանկական էնդոկրինոլոգիայի համար, քանի որ երկու էնդոկրին համակարգերի փոխկապակցվածության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական մոտեցում ցուցաբերել հիվանդ երեխաների երկարաժամկետ բուժման և դիտարկման գործընթացին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը ներկայացնում է տիպ 1 շաքարային դիաբետով երեխաների և դեռահասների վահանաձև գեղձի վիճակի բազմակողմանի գնահատում՝ ընդգծելով աուտոիմուն գործընթացների վաղ հայտնաբերման, հորմոնալ ցուցանիշների վերահսկման և հիվանդների անհատականացված բժշկական հսկողության կարևորությունը։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է մետաղական թաղանթում մակերևութային ալիքների գրգռման և տեղայնացման ֆիզիկական օրինաչափությունների ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով մետաղի մակերևույթի և էլեկտրամագնիսական դաշտի փոխազդեցության առանձնահատկությունների վրա։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է պարզել այն պայմանները, որոնց դեպքում հնարավոր է մետաղական թաղանթի մակերևույթին ձևավորել և տարածել սահմանափակված էլեկտրամագնիսական ալիքներ, ինչպես նաև ուսումնասիրել դրանց էներգիայի տարածական կենտրոնացման և տեղայնացման մեխանիզմները։ Աշխատության շրջանակում դիտարկվում են մետաղական միջավայրի էլեկտրական հատկությունները, թաղանթի հաստությունը, նյութի հաղորդականությունը և դիէլեկտրական միջավայրի պարամետրերը, որոնք էական ազդեցություն ունեն մակերևութային ալիքների առաջացման և տարածման բնութագրերի վրա։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ալիքների գրգռման պայմաններին, ռեզոնանսային երևույթներին և այն մեթոդներին, որոնց միջոցով արտաքին էլեկտրամագնիսական ճառագայթումը կարող է արդյունավետորեն փոխանցել էներգիա մակերևութային ռեժիմներին։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են վերլուծվել մակերևութային պլազմոնային ալիքների, դաշտի ինտենսիվության տարածական բաշխման, ալիքի տարածման երկարության, դիսպերսիոն հատկությունների և կորուստների հետ կապված հարցերը։ Մետաղական թաղանթի երկրաչափական և նյութական պարամետրերի փոփոխությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու ալիքների տեղայնացման աստիճանի, տարածման ուղղության և էներգիայի կենտրոնացման փոփոխությունները։ Կարևոր նշանակություն ունի նաև թաղանթի մակերևույթի կառուցվածքի, միջավայրերի սահմանային պայմանների և հնարավոր դեֆեկտների ազդեցության գնահատումը, քանի որ դրանք կարող են օգտագործվել մակերևութային ալիքների տարածումը վերահսկելու և դրանց էներգիան որոշակի փոքր տարածքներում կենտրոնացնելու համար։ Տեսական և հնարավոր փորձարարական ուսումնասիրությունների միջոցով հնարավոր է բացահայտել մակերևութային ալիքների գրգռման առավել արդյունավետ պայմանները և մշակել դրանց կառավարման ու տեղայնացման համապատասխան մոտեցումներ։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նշանակություն ունենալ մակերևութային պլազմոնիկայի, նանոֆոտոնիկայի և մետանյութերի զարգացման համար, ինչպես նաև կիրառվել բարձր զգայունությամբ օպտիկական սենսորների, մանրաչափ օպտիկական սարքերի, լուսային ազդանշանների կառավարման համակարգերի և այլ միկրո- ու նանոմասշտաբային տեխնոլոգիաների ստեղծման մեջ։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել էլեկտրադինամիկայի, օպտիկայի, պլազմոնիկայի, նյութագիտության և նանոտեխնոլոգիաների ոլորտներում զբաղվող մասնագետներին, հետազոտողներին, ասպիրանտներին և ուսանողներին։