Գլոբալացվող աշխարհ

Լեզվաբանություն

Հայոց լեզվով գրավոր և բանավոր խոսքի մշակման, մտքերի տրամաբանական շարադրման և արտահայտման հմտությունների ձևավորմանն ուղղված այս ուսումնական աշխատությունը ներկայացնում է շարադրության և վայելչախոսության ուսուցման սկզբունքները՝ դրանք դիտարկելով որպես լեզվական կրթության և ընդհանուր մտավոր զարգացման կարևոր բաղադրիչներ։ «Ընթացք» հասկացությունը գրքի վերնագրում մատնանշում է նյութի դասընթացային, աստիճանական կազմակերպումը, իսկ առաջին տարվա նշումը վկայում է ուսուցման հաջորդական համակարգի սկզբնական փուլի մասին։ Աշխատության թեմատիկ առանցքը շարադրելու կարողության զարգացումն է՝ սեփական մտքերը հստակ, հաջորդական, քերականորեն ճիշտ և նպատակահարմար ձևով ներկայացնելու միջոցով, ինչպես նաև վայելչախոսության՝ արտահայտիչ, մշակված և համոզիչ խոսքի սկզբունքների յուրացումը։ Շարադրության ուսուցումը կարևոր նշանակություն ունի լեզվական կարողությունների համակողմանի զարգացման համար, քանի որ ենթադրում է մտքերի ընտրություն և կազմակերպում, նյութի տրամաբանական դասավորում, նախադասությունների ու պարբերությունների փոխկապակցում, բառերի ճշգրիտ գործածություն և խոսքի ամբողջական կառուցվածքի պահպանում։ Վայելչախոսության ուսուցումն իր հերթին առնչվում է խոսքի պարզությանը, սահունությանը, արտահայտչականությանը և լսարանի կամ ընթերցողի ընկալմանը համապատասխան լեզվական միջոցների ընտրությանը։ Այս երկու ուղղությունների համադրությունը նպաստում է գրավոր և բանավոր խոսքի փոխլրացնող հմտությունների ձևավորմանը՝ զարգացնելով ոչ միայն լեզվի կանոնների իմացությունը, այլև հաղորդակցական նպատակին համապատասխան խոսք կառուցելու կարողությունը։ Որպես ուսումնական դասընթացի առաջին տարվա համար նախատեսված աշխատություն՝ գիրքը ներկայացնում է լեզվական կրթության համակարգված մոտեցման կարևորությունը, որի շրջանակում սովորողը պետք է աստիճանաբար անցնի լեզվական տարրական հմտություններից դեպի ավելի ինքնուրույն, գիտակցված և կազմակերպված արտահայտում։ Նման բնույթի դասագրքերում առաջնային նշանակություն ունեն տեսական գիտելիքների և գործնական կիրառության կապը, լեզվական կանոնների ըմբռնումը, օրինակների միջոցով դրանց յուրացումը և գրավոր խոսքի մշակման վարժությունների դերը։ Շարադրության ուսուցումը նաև նպաստում է ընթերցած նյութը վերլուծելու, հիմնական միտքն առանձնացնելու, փաստերն ու դատողությունները տարբերակելու և սեփական տեսակետը հիմնավորված ներկայացնելու կարողությունների զարգացմանը։ Վայելչախոսության ավանդույթը, իր հերթին, կապվում է դասական հռետորական արվեստի հետ, որի շրջանակում խոսքը դիտարկվում է որպես գիտելիքի փոխանցման, հասարակական հաղորդակցության և համոզելու միջոց։ Այս առումով աշխատությունը կարելի է դիտարկել լեզվական կրթության և հռետորական մշակույթի փոխկապակցվածության համատեքստում, որտեղ կարևոր են խոսքի բովանդակային հստակությունը, կառուցվածքային ամբողջականությունը և լեզվական արտահայտչամիջոցների նպատակային կիրառությունը։ Գրքի պատմամշակութային նշանակությունը պայմանավորված է նաև 19-րդ դարի վերջին հայ կրթական միջավայրում հայերենով ուսուցման, լեզվական նորմերի մշակման և գրավոր խոսքի կատարելագործման նկատմամբ առկա հետաքրքրությամբ։ Կոստանդնուպոլիսը այդ ժամանակաշրջանում հայ կրթական, գրական և տպագրական կյանքի կարևոր կենտրոններից էր, որտեղ հրատարակվող ուսումնական աշխատությունները նպաստում էին մայրենի լեզվի ուսուցման մեթոդների տարածմանը և կրթական նյութերի համակարգմանը։ Նման դասընթացների ստեղծումն ու կիրառությունը կարևոր էին գրավոր հաղորդակցության մշակույթի ամրապնդման, կրթված ընթերցողի ձևավորման և հայերենը գիտելիքի ու հասարակական հաղորդակցության լիարժեք լեզու դարձնելու գործընթացում։ Աշխատությունը հետաքրքրություն է ներկայացնում հայոց լեզվի դասավանդման պատմությամբ, շարադրության մեթոդիկայով, հռետորական արվեստով և 19-րդ դարի հայ ուսումնական գրականությամբ զբաղվող մասնագետների համար։ Այն կարող է ծառայել որպես նյութ՝ ուսումնասիրելու տվյալ ժամանակաշրջանի լեզվական կրթության նպատակները, խոսքի մշակույթի վերաբերյալ պատկերացումները և գրավոր արտահայտման հմտությունների ուսուցման պատմական մոտեցումները։ Ընթերցողական առումով գիրքը կարևորում է հստակ, գրագետ և արտահայտիչ խոսքի ձևավորման նշանակությունը՝ ընդգծելով, որ լեզվական կարողությունների զարգացումը ոչ միայն քերականական կանոնների յուրացում է, այլև ինքնուրույն մտածելու, դատողությունները կազմակերպելու և գաղափարներն արդյունավետ հաղորդելու մշակույթի ձևավորում։

Այլ առարկաներ

Գիրքը՝ «Էթոլոգիա և կենդանիների հոգեբանության հիմունքներ», հեղինակը Համբարձումյան Գ.Ռ., հանդիսանում է գիտական և ուսումնական ձեռնարկ, որն ընդգրկում է կենդանիների վարքի ուսումնասիրման և նրանց հոգեբանական հատկությունների ուսումնասիրության հիմնական սկզբունքներն ու մոտեցումները։ Այն ներկայացնում է էթոլոգիայի տեսական հիմքերը՝ վարքի էվոլյուցիոն, կենսաբանական և էկոլոգիական аспեկտներով, մանրամասն բացատրվում են կենդանիների սոցիալական վարքի, փոխազդեցությունների, բնազդային և ստացած սովորությունների մեխանիզմները, ինչպես նաև վարքային արձագանքների ու հոգեբանական կառուցվածքների ձևավորման գործընթացները։ Գրքում ներառված են կենդանիների սենսորային համակարգերի, ճանաչողության, հիշողության, սովորությունների ձևավորման, մոտիվացիայի և սթրեսի ազդեցության ուսումնասիրման մեթոդները, գործնական օրինակներով բացատրվում է կենդանիների վարքաբանական հետազոտությունների կազմակերպումը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձված մարդու և կենդանու վարքի համեմատական ուսումնասիրությանը, ինչպես նաև այն կիրառություններին, որոնք օգտակար են վետերինարական, կենդանաբանական, ագրարային և կենդանիների բարեկեցության ոլորտներում։ Գիրքը հանդիսանում է արժեքավոր աղբյուր ուսանողների, գիտնականների, հետազոտողների և կենդանիների հոգեբանության հետաքրքրությամբ զբաղվող մասնագետների համար, տրամադրելով ամբողջական գիտելիքներ էթոլոգիայի և կենդանիների հոգեբանության հիմունքների մասին՝ ժամանակակից գիտական մոտեցումներով։

Այլ առարկաներ

Այս երկլեզու տեղեկատվական հրատարակությունը ներկայացնում է պատանիների համար նախատեսված նոր գրքերի համակարգված ցանկ՝ ընդգրկելով ինչպես հայերեն, այնպես էլ ռուսերեն գրականության նմուշներ, որոնք ուղղված են երիտասարդ ընթերցողների հետաքրքրությունների և կրթական կարիքների բավարմանը։ Նյութը ծառայում է որպես տեղեկատվական ուղեցույց՝ օգնելով կողմնորոշվել ժամանակակից մանկապատանեկան գրականության բազմազան աշխարհում և ընտրել ընթերցանության համար առավել համապատասխան գրքեր՝ ըստ թեմատիկ, ժանրային և ճանաչողական հետաքրքրությունների։ Ցանկում ընդգրկված ստեղծագործությունները ներառում են արկածային և ֆանտաստիկ պատմություններ, գիտահանրամատչելի գրքեր, հոգեբանական և սոցիալական թեմաներով վեպեր, ինչպես նաև կրթական բնույթի հրատարակություններ, որոնք նպաստում են լեզվական հմտությունների, ստեղծագործական մտածողության և աշխարհընկալման զարգացմանը։ Հրատարակությունը կարևորում է ընթերցանության դերը պատանեկան զարգացման գործընթացում՝ որպես գիտելիքի ընդլայնման, արժեքային համակարգի ձևավորման և ինքնաճանաչման միջոց, միաժամանակ աջակցելով գրադարանային և կրթական հաստատությունների աշխատանքին՝ ընթերցողների համար գրքերի ընտրության գործընթացը դյուրացնելու նպատակով։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է ջերմաէլեկտրական ազդեցության կիրառմամբ մասնագիտացված ախտորոշիչ սարքի նախագծման, մշակման և տեխնիկական բնութագրերի ուսումնասիրությանը։ Քննարկվում են ջերմային և էլեկտրական երևույթների փոխկապակցվածության ֆիզիկական հիմունքները, ջերմաէլեկտրական փոխակերպման սկզբունքները և դրանց օգտագործման հնարավորությունները ժամանակակից չափիչ ու ախտորոշիչ համակարգերում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ջերմաէլեկտրական տարրերի կառուցվածքին, դրանց աշխատանքի արդյունավետությանը, ջերմաստիճանային տարբերությունների առաջացման և վերահսկման մեխանիզմներին, ինչպես նաև էլեկտրական ազդանշանների գրանցման ու մշակման առանձնահատկություններին։ Ուսումնասիրվում են սարքի հիմնական բաղադրիչների ընտրության, կառուցվածքային լուծումների հիմնավորման, չափումների ճշգրտության և աշխատանքային կայունության ապահովման խնդիրները։ Անդրադարձ է կատարվում ջերմային գործընթացների կառավարմանը, զգայուն տարրերի հատկություններին, էլեկտրոնային կառավարման համակարգերի կիրառմանը և ստացվող տվյալների վերլուծության հնարավորություններին։ Կարևորվում են սարքի էներգաարդյունավետությունը, հուսալիությունը, կոմպակտ կառուցվածքը և շահագործման անվտանգությունը։ Դիտարկվում են փորձարարական հետազոտությունների, տեխնիկական փորձարկումների, չափագիտական գնահատման և սարքի աշխատանքային պարամետրերի օպտիմալացման մեթոդները։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև ախտորոշման գործընթացների ավտոմատացմանը, չափումների կրկնելիության բարձրացմանը և ջերմաէլեկտրական տեխնոլոգիաների կիրառման հեռանկարներին։ Հետազոտության թեման կարևոր նշանակություն ունի մասնագիտացված չափիչ սարքավորումների, էլեկտրոնային համակարգերի և տեխնիկական ախտորոշման միջոցների կատարելագործման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել ֆիզիկոսների, էլեկտրոնիկայի և սարքաշինության ինժեներների, չափագիտության մասնագետների, կիրառական հետազոտողների և տեխնիկական մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է α,β-դեհիդրոամինաթթուների ֆիզիոլոգիապես ակտիվ ածանցյալների սինթեզի մեթոդների մշակմանը՝ օգտագործելով միկրոալիքային ճառագայթմամբ ինիցիացված ռեակցիաներ։ Քննարկվում են արագացված օրգանական սինթեզի մոտեցումները, որոնց հիմքում ընկած է միկրոալիքային էներգիայի ազդեցությունը ռեակցիոն կինետիկայի վրա, ինչը հնարավորություն է տալիս բարձրացնել ելքերի արդյունավետությունը և կրճատել սինթեզի ժամանակը։ Վերլուծվում են ստացված միացությունների կառուցվածքային առանձնահատկությունները, ստերեոքիմիան և ռեակտիվության պարամետրերը՝ կապելով դրանք կենսաբանական ակտիվության հնարավոր դրսևորումների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում դեհիդրոամինաթթուների կոնյուգացված համակարգերի դերին կենսաակտիվ հատկությունների ձևավորման մեջ, ինչպես նաև դրանց կիրառական նշանակությանը դեղագործական քիմիայի և կենսաօրգանական սինթեզի ոլորտներում։ Աշխատությունը ներկայացնում է նաև փորձարարական տվյալների վերլուծություն՝ ընդգծելով միկրոալիքային սինթեզի առավելությունները դասական մեթոդների համեմատ։

Պատմություն

Աշխատությունը համադրում է զրպարտությունների հերքմանն ուղղված հրապարակախոսական խոսքը և բազմարդյուն վարժապետ Ռուբեն Անդրեաս Յ. Փափազյանի կենսագրությանը նվիրված նյութը։ Գրքի խորագիրը վկայում է, որ այն անդրադառնում է Կոստանդնուպոլսում տպագրված մի տետրակի շուրջ առաջացած հակասություններին՝ նպատակ ունենալով պատասխանել ներկայացված մեղադրանքներին և պաշտպանել հիշատակված անձի անունն ու հեղինակությունը։ Այսպիսի երկերը 19-րդ դարի հայ հասարակական և մտավոր կյանքի կարևոր վավերագրերից են, քանի որ արտացոլում են հրապարակային բանավեճերի, անձնական հեղինակության պաշտպանության և հասարակական կարծիքի ձևավորման առանձնահատկությունները։ Կենսագրական հատվածը ուշադրություն է հրավիրում Ռուբեն Անդրեաս Յ. Փափազյանի գործունեության վրա՝ նրան ներկայացնելով որպես բազմարդյուն վարժապետ, որի կյանքն ու աշխատանքը դիտարկվում են կրթական և հասարակական գործունեության համատեքստում։ Կենսագրական տեղեկությունների և poleմիկական շարադրանքի համադրությունը հրատարակությանը հաղորդում է ինչպես անհատական, այնպես էլ պատմամշակութային նշանակություն։ Այն հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու անձի հեղինակության շուրջ ձևավորված հրապարակային խոսքը, կրթական գործիչների հասարակական դիրքը և 19-րդ դարի հայալեզու տպագիր բանավեճերի բնույթը։ Գիրքը կարող է արժեքավոր աղբյուր լինել հայ մանկավարժության պատմությամբ, կենսագրական գրականությամբ, հասարակական մտքի զարգացմամբ և հայ տպագրական մշակույթի պատմությամբ հետաքրքրվողների համար։