Հայաստանի հանրապետությունը 1918-1920 թթ.

Աշխարհագրություն

Աշխարհագրական մեծ հայտնագործությունները վերաբերում են 15–17-րդ դարերում եվրոպացի ծովագնացների և հետազոտողների իրականացրած ճանապարհորդություններին, որոնք հանգեցրին նոր մայրցամաքների, ծովային ուղիների և մշակույթների բացահայտմանը։ Այս ժամանակաշրջանը հաճախ կոչվում է նաև Մեծ աշխարհագրական հայտնագործությունների դարաշրջան և կապված է այնպիսի երկրների հետ, ինչպիսիք են Պորտուգալիան և Իսպանիան, որոնք առաջինն էին սկսում համակարգված ծովային հետազոտություններ՝ նպատակ ունենալով գտնել նոր առևտրային ուղիներ դեպի Ասիա և այլ տարածաշրջաններ։ Նավարկողները, ինչպիսիք են Քրիստափոր Կոլումբոսը, որը 1492 թվականին հասավ Ամերիկա՝ կարծելով, թե հայտնաբերել է Ասիայի արևմտյան ճանապարհը, Վասկո դա Գաման, ով շրջանցելով Աֆրիկան հասավ Հնդկաստան, և Ֆեռնան Մագելանը, որի արշավախումբը առաջին անգամ իրականացրեց աշխարհը շրջանցող ճանապարհորդություն, զգալիորեն ընդլայնեցին մարդկության պատկերացումները Երկրի մասին։ Այս հայտնագործությունները ոչ միայն փոխեցին աշխարհագրական գիտելիքները, այլ նաև խթանեցին միջազգային առևտուրը, գաղութացման գործընթացները, մշակութային փոխազդեցությունները և երբեմն նաև հակամարտությունները տարբեր ժողովուրդների միջև՝ ձևավորելով ժամանակակից աշխարհաքաղաքական և տնտեսական համակարգերի հիմքերը։

Գյուղատնտեսություն

Աշխատությունը նվիրված է Արարատի մարզի պայմաններում տանձենու վնասատու միջատների ուսումնասիրությանը, դրանց տեսակային կազմի, տարածվածության և վնասակարության բացահայտմանը, ինչպես նաև հատկապես տերևալվիկների դեմ արդյունավետ պայքարի միջոցառումների մշակմանը։ Հետազոտությունը կարևոր է Հայաստանի պտղաբուծության համար, քանի որ Արարատյան հարթավայրի բնակլիմայական պայմանները նպաստավոր են տանձենու մշակության համար, սակայն միաժամանակ ստեղծում են բարենպաստ միջավայր մի շարք վնասատուների զարգացման և տարածման համար։ Հետազոտությունների արդյունքում Արարատյան հարթավայրի տանձենու տնկարկներում արձանագրվել է վնասակար տզերի և միջատների 42 տեսակ, որոնք պատկանում են երկու դասի, ութ կարգի և 25 ընտանիքի, իսկ դրանցից առավել նշանակալի վնաս հասցնող տեսակ է համարվում տանձենու սովորական տերևալվիկը՝ Psylla pyri L. Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են տանձենու վրա հանդիպող վնասատուների կենսաբանական առանձնահատկությունները, դրանց զարգացման փուլերը, տարածման պայմանները և բույսին հասցվող վնասի բնույթը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տերևալվիկներին, որոնք կարող են վնասել տանձենու տերևները և երիտասարդ հյուսվածքները, թուլացնել ծառերը և բացասաբար անդրադառնալ բույսի բնականոն զարգացման ու բերքատվության վրա։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ է վնասատուների թվաքանակի և զարգացման դինամիկայի ուսումնասիրությունը՝ կապված շրջակա միջավայրի պայմանների և ծառերի վեգետացիայի տարբեր փուլերի հետ։ Նման ուսումնասիրությունները հնարավորություն են տալիս ավելի ճիշտ որոշել պայքարի միջոցառումների իրականացման ժամկետները և ընտրել առավել արդյունավետ մեթոդներ։ Աշխատության գործնական ուղղվածությունը հատկապես արտահայտվում է տերևալվիկների դեմ պայքարի տարբեր պատրաստուկների և մեթոդների արդյունավետության գնահատմամբ։ Հարակից հրապարակումներում ներկայացվել են Արարատյան հարթավայրի պայմաններում տանձենու սովորական տերևալվիկի դեմ նորագույն միջատասպանների փորձարկման արդյունքներ, ինչպես նաև տարբեր պատրաստուկների կենսաբանական և տնտեսական արդյունավետության ուսումնասիրություններ։ Պայքարի համակարգը կարող է ներառել ագրոտեխնիկական, մեխանիկական, կենսաբանական և քիմիական միջոցառումների համակցում՝ հաշվի առնելով վնասատուի զարգացման փուլը, պոպուլյացիայի խտությունը, ծառերի վիճակը և շրջակա միջավայրի պայմանները։ Կարևոր է նաև վնասատուների դեմ պայքարը կազմակերպել ոչ թե միայն արդեն առաջացած ուժեղ վնասի դեպքում, այլ կանխարգելիչ և դիտարկումների վրա հիմնված մոտեցմամբ։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել տանձենու վնասատուների և մշակաբույսի միջև փոխհարաբերությունների մասին՝ միաժամանակ ընդգծելով վնասատուների ճիշտ ճանաչման, դրանց զարգացման առանձնահատկությունների ուսումնասիրության և ժամանակին իրականացվող պաշտպանական միջոցառումների նշանակությունը։ Թեմայի գործնական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ արդյունավետ պայքարի համակարգի մշակումը կարող է նպաստել տանձենու տնկարկների առողջության պահպանմանը, վնասների նվազեցմանը և բերքի քանակական ու որակական ցուցանիշների բարելավմանը։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը արժեքավոր է Արարատի մարզի պտղատու այգիների վնասատուների ուսումնասիրման և տանձենու պաշտպանության արդյունավետ մեթոդների մշակման տեսանկյունից և կարող է օգտակար լինել ագրոնոմների, բուսաբույծների, էնտոմոլոգների, բույսերի պաշտպանության մասնագետների, պտղաբույծների, գյուղատնտեսական բուհերի ուսանողների և հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Միկրոէկոնոմիկա աշխատությունը տնտեսագիտության հիմնարար դասընթացային ձեռնարկ է, որը ուսումնասիրում է առանձին տնտեսական գործակալների՝ տնային տնտեսությունների, ֆիրմաների և շուկաների վարքագիծը, այն բացատրում է պահանջարկի և առաջարկի մեխանիզմները, շուկայի հավասարակշռության ձևավորումը, գների ազդեցությունը ռեսուրսների բաշխման վրա, ինչպես նաև սպառողի ընտրության և արտադրողի վարքագծի տեսությունները, գիրքը ներկայացնում է նաև տարբեր շուկայական կառուցվածքներ՝ կատարյալ մրցակցություն, մոնոպոլիա, օլիգոպոլիա և մոնոպոլիստական մրցակցություն, միաժամանակ անդրադառնում է շուկայի ձախողումներին, արտաքին ազդեցություններին և պետական միջամտության անհրաժեշտությանը, ընդգծելով տնտեսական արդյունավետության և բարեկեցության կապը, ինչը այն դարձնում է կարևոր հիմք տնտեսագիտության ուսանողների և հետազոտողների համար։

Lեզվաբանություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է արդի հայ մամուլի լեզվական առանձնահատկությունների համակողմանի քննությանը՝ ուշադրության կենտրոնում ունենալով ժամանակակից մամուլի խոսքի բառապաշարը, քերականական կառուցվածքը, շարահյուսական միջոցները, ոճական դրսևորումները և լեզվական զարգացման միտումները։ Աշխատության հիմքում այն գաղափարն է, որ մամուլի լեզուն հասարակական հաղորդակցության կարևորագույն ձևերից է և անմիջականորեն արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական, քաղաքական, մշակութային ու տնտեսական կյանքը։ Այդ պատճառով մամուլի հրապարակումները ոչ միայն տեղեկատվություն են փոխանցում, այլև ակտիվորեն մասնակցում են լեզվական նորմերի ձևավորմանն ու փոփոխությանը։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից մեկը ժամանակակից մամուլի բառապաշարի քննությունն է։ Մամուլում գործածվող բառերն ու արտահայտությունները հաճախ արագ արձագանքում են հասարակական կյանքի նոր երևույթներին, ինչի հետևանքով լեզվում առաջանում են նորաբանություններ, նոր տերմիններ և նախկինում սահմանափակ գործածություն ունեցող բառերի նոր իմաստներ։ Հատկապես նկատելի են քաղաքականության, տնտեսության, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, միջազգային հարաբերությունների և հասարակական կյանքի այլ ոլորտների բառապաշարի ներթափանցումը մամուլի խոսք։ Միաժամանակ ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ օտարաբանությունների, փոխառությունների և դրանց հայերեն համարժեքների գործածությանը՝ ցույց տալով, թե ինչպես են դրանք ներգործում ժամանակակից գրական հայերենի բառապաշարի վրա։ Առանձնահատուկ նշանակություն ունի մամուլի լեզվի և գրական լեզվի նորմի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Մամուլը մի կողմից պետք է հետևի գրական լեզվի ընդունված կանոններին, իսկ մյուս կողմից հաճախ ձգտում է լինել արագ, արտահայտիչ և ընթերցողին հասանելի։ Այս հանգամանքը կարող է հանգեցնել խոսակցական տարրերի, նորաձև արտահայտությունների, օտար լեզուներից փոխառված կառուցվածքների և ոչ ստանդարտ ձևերի ներթափանցմանը լրագրողական խոսք։ Նման երևույթների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու մամուլի լեզվի նորմատիվ և հաղորդակցական պահանջների փոխհարաբերությունը։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել վերնագրերի լեզուն։ Ժամանակակից մամուլի վերնագիրը ոչ միայն տեղեկություն է հաղորդում նյութի բովանդակության մասին, այլև ունի ընթերցողի ուշադրությունը գրավելու և հետաքրքրություն առաջացնելու գործառույթ։ Այդ պատճառով վերնագրերում հաճախ կիրառվում են կարճ, դինամիկ, պատկերավոր և երբեմն արտահայտչական լեզվական կառույցներ։ Վերնագրերի շարահյուսական կառուցվածքը, բառապաշարը, փոխաբերությունները, հարցական և հրամայական ձևերը կարող են դիտարկվել որպես ժամանակակից լրագրողական ոճի բնորոշ առանձնահատկություններ։ Կարևոր է նաև մամուլի լեզվի շարահյուսական կողմը։ Լրագրողական տեքստերում կարող են զուգակցվել ինչպես պարզ ու կարճ, այնպես էլ բարդ և բազմաբաղադրիչ նախադասություններ։ Տարբեր կառուցվածքների ընտրությունը հաճախ պայմանավորված է նյութի ժանրով, հաղորդակցական նպատակով և նախատեսված լսարանով։ Տեղեկատվական նյութերում գերակշռում է հակիրճ ու փաստական շարադրանքը, մինչդեռ վերլուծական, հրապարակախոսական կամ մեկնաբանական նյութերում ավելի հաճախ կիրառվում են բարդ շարահյուսական կառույցներ, պատճառահետևանքային կապեր և գնահատողական արտահայտություններ։ Մամուլի լեզվի կարևոր առանձնահատկություններից է նաև արտահայտչականությունը։ Լրագրողական խոսքը հաճախ օգտագործում է փոխաբերություններ, համեմատություններ, դարձվածքներ, հռետորական հարցեր, հակադրություններ և այլ ոճական միջոցներ՝ նյութը առավել ազդեցիկ և հիշվող դարձնելու համար։ Այդ միջոցների գործածությունը հատկապես բնորոշ է հրապարակախոսական և վերլուծական նյութերին, որտեղ հեղինակը ոչ միայն ներկայացնում է փաստերը, այլև փորձում է ձևավորել դրանց որոշակի ընկալում։ Այս հանգամանքը մամուլի լեզուն դարձնում է միաժամանակ տեղեկատվական և ազդեցության գործիք։ Ուսումնասիրությունը կարող է դիտարկել նաև տարբեր ժանրերի լեզվական տարբերությունները։ Լուրի, հարցազրույցի, վերլուծական հոդվածի, ակնարկի, մեկնաբանության և հրապարակախոսական նյութի լեզվական կառուցվածքը նույնը չէ։ Յուրաքանչյուր ժանր ունի իր հաղորդակցական նպատակները և, համապատասխանաբար, բառապաշարի, շարահյուսության ու ոճական միջոցների ընտրության առանձնահատկությունները։ Ժանրային տարբերությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ժամանակակից մամուլի լեզվի ներքին կառուցվածքի մասին։ Առանձին կարևորություն ունի մամուլի լեզվի ազդեցությունը հասարակության խոսքային մշակույթի վրա։ Լայն տարածում ունեցող լրատվամիջոցները կարող են նպաստել որոշ բառերի և արտահայտությունների տարածմանը, նոր լեզվական ձևերի ամրապնդմանը կամ, հակառակը, գրական նորմից շեղումների բազմացմանը։ Այդ պատճառով մամուլի լեզվի որակը կարևոր է ոչ միայն լրագրության, այլև ամբողջ հասարակության լեզվական մշակույթի տեսանկյունից։ Լրագրողական խոսքի բարձր մշակույթը կարող է նպաստել գրական հայերենի զարգացմանն ու պահպանմանը, մինչդեռ անփույթ կամ սխալ գործածությունը կարող է արագ տարածվել լայն լսարանի շրջանում։ Ժամանակակից մամուլի լեզվի ուսումնասիրության մեջ կարևոր է նաև էլեկտրոնային լրատվամիջոցների ազդեցությունը։ Թվային միջավայրի տարածումը փոխել է լրագրողական հաղորդակցության արագությունը, կառուցվածքը և լեզվական ձևերը։ Առցանց հրապարակումները հաճախ ունեն ավելի կարճ և դինամիկ կառուցվածք, իսկ վերնագրերն ու տեքստերը կարող են ձևավորվել նաև որոնողական համակարգերի, սոցիալական ցանցերի և ընթերցողների վարքագծի ազդեցությամբ։ Այս պայմաններում մամուլի լեզվում կարող են ավելի արագ տարածվել խոսակցական և նորաստեղծ ձևեր, ինչպես նաև այլ լեզուներից անմիջականորեն փոխանցված բառեր ու արտահայտություններ։ Ուսումնասիրության արժեքը նաև այն է, որ մամուլի լեզուն կարող է ծառայել որպես ժամանակակից հայերենի փոփոխությունների դիտարկման կարևոր աղբյուր։ Մամուլի մեծածավալ և բազմաժանր նյութերը հնարավորություն են տալիս հետևելու բառապաշարի նորացմանը, քերականական ձևերի գործածության փոփոխություններին, նոր ոճական միտումների առաջացմանը և լեզվական նորմի նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքի փոփոխությանը։ Այս առումով մամուլի լեզվի ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն լրագրագիտության, այլև ժամանակակից հայերենի զարգացման գործընթացները հասկանալու համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը ներկայացնում է արդի հայ մամուլի լեզուն որպես կենդանի, փոփոխվող և հասարակական գործընթացների նկատմամբ զգայուն լեզվական համակարգ։ Այն համադրում է բառագիտական, քերականական, շարահյուսական և ոճական դիտարկումները՝ բացահայտելու ժամանակակից լրագրողական խոսքի հիմնական առանձնահատկությունները, դրա զարգացման միտումները և գրական հայերենի հետ փոխհարաբերությունները։ Թեման կարող է հետաքրքրել լեզվաբաններին, հայագետներին, լրագրողներին, խմբագիրներին, ոճաբաններին, հաղորդակցության մասնագետներին, բանասերներին և ժամանակակից հայոց լեզվի ուսումնասիրությամբ զբաղվող ուսանողներին ու հետազոտողներին։

Այլ առարկաներ

Փաստաթղթերի ժողովածուն նվիրված է Հայաստանի, Մոլդովայի և Լաոսի նկատմամբ մշտական նորմալ առևտրային հարաբերությունների կարգավիճակի տարածման հարցի քննարկմանը՝ Միացյալ Նահանգների արտաքին առևտրային քաղաքականության և միջազգային տնտեսական համագործակցության համատեքստում։ Ներկայացվում են նշված երկրների հետ առևտրային հարաբերությունների իրավական և տնտեսական հիմքերին, առևտրային սահմանափակումների վերացման հնարավորություններին և երկկողմ տնտեսական կապերի զարգացման հեռանկարներին առնչվող գրավոր դիտարկումներ ու դիրքորոշումներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մշտական նորմալ առևտրային հարաբերությունների կարգավիճակի նշանակությանը, դրա կիրառման օրենսդրական նախադրյալներին, մաքսային քաղաքականության առանձնահատկություններին և միջազգային առևտրի կարգավորման սկզբունքներին։ Փաստաթղթերում կարող են քննարկվել առևտրային ռեժիմի փոփոխության հնարավոր ազդեցությունները ներմուծման, արտահանման, ներդրումային համագործակցության և տնտեսական հարաբերությունների ընդլայնման վրա։ Անդրադարձ է կատարվում առևտրային քաղաքականության մշակման գործընթացում պետական կառույցների, գործարար շրջանակների և շահագրգիռ կազմակերպությունների ներկայացրած փաստարկներին ու առաջարկություններին։ Կարևորվում են միջազգային տնտեսական հարաբերությունների իրավական կարգավորումը, առևտրային արտոնությունների տրամադրման պայմանները և տարբեր երկրների նկատմամբ կիրառվող առևտրային քաղաքականության առանձնահատկությունների համեմատական ուսումնասիրությունը։ Ժողովածուն կարող է օգտակար լինել միջազգային հարաբերությունների մասնագետների, տնտեսագետների, առևտրային իրավունքի հետազոտողների, արտաքին տնտեսական քաղաքականության վերլուծաբանների, դասախոսների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մաթեմատիկա

Ուսումնասիրությունը նվիրված է մածուցիկ դիմադրության առկայության պայմաններում օրթոտրոպ թիթեղների սեփական և հարկադրական տատանումների տեսական ու մաթեմատիկական հետազոտությանը։ Աշխատության կենտրոնում անիզոտրոպ մեխանիկական հատկություններով թիթեղների դինամիկական վարքագծի ուսումնասիրությունն է, երբ համակարգում առկա է էներգիայի կորստի և տատանումների մարման պատճառ հանդիսացող մածուցիկ դիմադրություն։ Հետազոտության շրջանակում դիտարկվում են օրթոտրոպ թիթեղների առաձգական հատկությունները, շարժման հավասարումները, սահմանային պայմանները և այն հիմնական գործոնները, որոնք որոշում են դրանց սեփական հաճախությունները, տատանման ձևերը և դինամիկական արձագանքը։ Սեփական տատանումների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու համակարգի բնութագրական հաճախությունները և համապատասխան տատանման ձևերը, իսկ հարկադրական տատանումների վերլուծությունը՝ գնահատելու արտաքին պարբերական կամ փոփոխական ազդեցությունների նկատմամբ թիթեղի արձագանքը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում մածուցիկ դիմադրության ազդեցությանը, որի հաշվառումը թույլ է տալիս առավել իրատեսական նկարագրել տատանողական համակարգերի ամպլիտուդի նվազումը, ռեզոնանսային երևույթները և էներգիայի ցրումը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կիրառվող մաթեմատիկական մեթոդները հնարավորություն են տալիս ստանալ թիթեղների դինամիկական բնութագրերի հաշվարկային հարաբերություններ և գնահատել տարբեր ֆիզիկական ու երկրաչափական պարամետրերի ազդեցությունը համակարգի վարքագծի վրա։ Քննարկվում են նաև թիթեղների չափերի, նյութի օրթոտրոպ հատկությունների, ամրացման պայմանների և դիմադրության գործակցի փոփոխության հետևանքները տատանումների բնութագրերի վրա։ Աշխատությունը կարևոր է օրթոտրոպ կառուցվածքների դինամիկական կայունության և հուսալիության գնահատման տեսանկյունից և կարող է կիրառական նշանակություն ունենալ մեքենաշինության, ավիացիոն ու տիեզերական տեխնիկայի, շինարարական կոնստրուկցիաների և տարբեր ինժեներական համակարգերի նախագծման ժամանակ։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել մեխանիկներին, ինժեներներին, կիրառական մաթեմատիկոսներին, կառուցվածքների դինամիկայով զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին և ասպիրանտներին։