Հայկական քնարի այբբենական ցանկ

Պատմություն

Աշխատությունը նվիրված է XX դարի սկզբին Ռուսական կայսրության կառավարության կողմից Այսրկովկասում իրականացվող կրոնական քաղաքականության առանձնահատկությունների ուսումնասիրությանը՝ վրաց ուղղափառ, հայ առաքելական եկեղեցիների և մուսուլմանական հոգևոր կազմակերպությունների գործունեության համատեքստում։ Քննարկվում են կայսերական իշխանությունների և տարածաշրջանի կրոնական հաստատությունների փոխհարաբերությունները, պետական վերահսկողության մեխանիզմները, կրոնական կազմակերպությունների իրավական կարգավիճակը և դրանց գործունեության նկատմամբ կիրառվող վարչական քաղաքականության հիմնական ուղղությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում 1903–1914 թվականների քաղաքական և հասարակական զարգացումներին, ազգային ու կրոնական համայնքների ինքնակազմակերպման գործընթացներին, ինչպես նաև կրոնական հաստատությունների դերին տարածաշրջանի հասարակական կյանքում։ Ուսումնասիրվում են Հայ առաքելական եկեղեցու գույքի և եկեղեցական հաստատությունների նկատմամբ պետական քաղաքականությունը, 1903 թվականի եկեղեցական գույքի բռնագրավման մասին որոշման հետևանքները, դրա շուրջ ձևավորված հասարակական արձագանքները և հետագա փոփոխությունները։ Դիտարկվում են վրաց ուղղափառ եկեղեցական շրջանակների ինքնուրույնության ձգտումները, եկեղեցական կառավարման առանձնահատկությունները և Ռուսական ուղղափառ եկեղեցու կառույցների հետ հարաբերությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև մուսուլմանական հոգևոր կազմակերպությունների վարչական կարգավորմանը, կրոնական առաջնորդների գործունեությանը, հոգևոր կրթության կազմակերպմանը և պետական իշխանությունների հետ փոխհարաբերություններին։ Կարևորվում են կրոնական քաղաքականության և ազգային հարցի փոխկապակցվածությունը, կայսերական կառավարման կենտրոնացման միտումները, կրոնական ինքնության պահպանման խնդիրները և հասարակական շարժումների վրա եկեղեցական ու հոգևոր կառույցների ազդեցությունը։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել պետական հրամանագրերը, վարչական փաստաթղթերը, եկեղեցական արխիվային նյութերը, ժամանակի մամուլը և պատմագիտական աշխատությունները՝ տարբեր կրոնական համայնքների նկատմամբ իրականացված քաղաքականության ընդհանրություններն ու տարբերությունները բացահայտելու նպատակով։ Առանձնացվում են կրոնական ազատությունների, հոգևոր կառավարման ինքնուրույնության, ազգային ինքնագիտակցության և կայսերական իշխանության շահերի միջև առաջացող հակասությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի Այսրկովկասի քաղաքական և կրոնական պատմության, Ռուսական կայսրության ազգային քաղաքականության և տարածաշրջանի կրոնական հաստատությունների զարգացման ուսումնասիրության համար։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, կրոնագետների, եկեղեցագետների, կովկասագետների, քաղաքական պատմության հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Գրականություն

Ուսումնասիրությունը նվիրված է 20-րդ դարի 10-ական թվականների ռուս գրական և մշակութային գործիչների՝ հայկական իրականության նկատմամբ ունեցած հետաքրքրություններին, վերաբերմունքին և կապերին։ Աշխատության մեջ հայ-ռուսական գրական ու մշակութային հարաբերությունները դիտարկվում են տվյալ ժամանակաշրջանի պատմաքաղաքական և հասարակական իրադարձությունների համատեքստում՝ բացահայտելով այն միջավայրը, որտեղ ձևավորվել և զարգացել են երկու ժողովուրդների մտավոր ու մշակութային փոխառնչությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ռուս գրական գործիչների այցելություններին, հրապարակումներին, ստեղծագործական արձագանքներին և հասարակական դիրքորոշումներին, որոնց միջոցով արտացոլվել են Հայաստանի, հայ ժողովրդի կյանքի, մշակույթի և ազգային խնդիրների վերաբերյալ նրանց պատկերացումները։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու, թե ինչպես են հայկական իրականության տարբեր դրսևորումները՝ պատմական իրադարձությունները, հասարակական կյանքը, մշակութային ժառանգությունը և ազգային հարցերը, ընկալվել ռուս մտավորական միջավայրում։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է նաև փոխադարձ մշակութային ազդեցությունների ուսումնասիրությունը՝ հաշվի առնելով ռուսական գրականության և մտավոր կյանքի ազդեցությունը հայ մշակույթի վրա և, հակառակ ուղղությամբ, հայկական թեմաների ու իրադարձությունների արձագանքը ռուսական գրական ու հասարակական շրջանակներում։ Ժամանակաշրջանի նյութերի քննությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմելու հայ-ռուսական մշակութային կապերի զարգացման, գրական երկխոսության ձևավորման և երկու մշակույթների փոխճանաչման գործընթացների մասին։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, ռուսագիտության և հայագիտության մասնագետներին, ինչպես նաև հայ-ռուսական գրական ու մշակութային հարաբերությունների պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին և հետազոտողներին։

Գրականություն

«Ձյունը»-ն ուսումնասիրում է քաղաքական, սոցիալական և կրոնական հակասությունների ազդեցությունը մարդու կյանքին և ինքնության որոնումներին։ Վեպը տեղի է ունենում Քարլի քաղաքում՝ ճակատագրային հանդիպումների և խորհրդանշական իրադարձությունների ֆոնին, որտեղ հեղինակը բացահայտում է սեկուլյարիզմի, իսլամական ավանդույթների և ազգային ինքնության բարդ հարաբերությունները։ Հիմնական թեմաները․ Ազգային և կրոնական ինքնություն Սեկուլյարիզմ և քաղաքական լարվածություն Սիրո, վստահության և մարդկային հարաբերությունների քննություն Սոցիալական ու քաղաքական հակասություններ Ֆիլոսոփայական հարցեր կյանքի, ազատության և ճակատագրի մասին Գրքի առանձնահատկությունները․ Խորքային հոգեբանական և քաղաքական վերլուծություն Մշակութային և կրոնական հակասությունների վառ պատկերացում Հարմար է ժամանակակից գրականության, քաղաքական և սոցիոլոգիական ուսումնասիրությունների համար Միավորում է վեպի, փիլիսոփայական ու սոցիալական մոտեցումները

Լեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Անդրանիկ Ծառուկյանի արձակի լեզվական և ոճական առանձնահատկությունների համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել նրա գեղարվեստական խոսքի ինքնատիպությունը, բառապաշարային հարստությունը, շարահյուսական կառուցվածքը, պատկերավորման միջոցները և պատմողական եղանակները։ Հետազոտության մեջ արձակը դիտարկվում է որպես լեզվական ամբողջական համակարգ, որտեղ յուրաքանչյուր բառային, քերականական և ոճական ընտրություն ծառայում է հեղինակի գեղարվեստական մտահղացման, կերպարների կերտման և ժամանակի ու միջավայրի վերարտադրման նպատակին։ Աշխատության կարևոր ուղղություններից է գրողի բառապաշարի ուսումնասիրությունը։ Կարող են առանձնացվել գրական, խոսակցական, բարբառային, հնաբառ և դարձվածաբանական միավորները, ինչպես նաև այն բառերն ու արտահայտությունները, որոնք բնորոշ են տարբեր սոցիալական միջավայրերի և կերպարների խոսքին։ Նման լեզվական շերտերի համադրումը հնարավորություն է տալիս արձակին հաղորդել բնականություն, կենսականություն և ազգային-մշակութային յուրահատկություն։ Հատուկ ուշադրության է արժանի կերպարների անհատական խոսքի քննությունը։ Հեղինակը կերպարների բնավորությունը, սոցիալական պատկանելությունը, կրթական մակարդակը, հոգեբանական վիճակը և աշխարհայացքը կարող է բացահայտել ոչ միայն գործողությունների, այլև նրանց խոսքի միջոցով։ Երկխոսությունների, մենախոսությունների և խոսքային կրկնությունների ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պարզելու, թե ինչպես է լեզուն դառնում կերպարաստեղծման կարևոր գործիք։ Աշխատության շրջանակում կարող է քննվել նաև հեղինակի պատմողական խոսքի կառուցվածքը։ Պատմողի դիրքորոշումը, նկարագրությունների և գործողությունների հարաբերակցությունը, պատմողական տեմպը, անցումներն ու ժամանակային կառուցվածքները ձևավորում են արձակի ընդհանուր ռիթմը։ Շարահյուսական տարբեր կառույցների՝ պարզ և բարդ նախադասությունների, զուգահեռությունների, կրկնությունների, ընդհատումների և այլ ձևերի կիրառությունը կարող է կապված լինել ինչպես բովանդակության, այնպես էլ հուզական ազդեցության ստեղծման հետ։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ոճական և պատկերավորման միջոցներին։ Փոխաբերությունները, համեմատությունները, մակդիրները, խորհրդանշական պատկերները, հեգնանքը և այլ արտահայտչամիջոցներ նպաստում են հեղինակի գեղարվեստական աշխարհի ձևավորմանը։ Դրանց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու այն եղանակները, որոնց միջոցով առօրյա իրականությունը վերածվում է գեղարվեստական պատկերի և ձեռք բերում լրացուցիչ իմաստային ու հուզական շերտեր։ Արձակի լեզվի ուսումնասիրության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել նաև հումորի, երգիծանքի և հեգնանքի լեզվական դրսևորումների վերլուծությունը։ Այդ միջոցները կարող են օգտագործվել մարդկային բնավորությունների, սոցիալական երևույթների և հասարակական հակասությունների ներկայացման ու գնահատման համար։ Դրանց միջոցով հեղինակի խոսքը կարող է միաժամանակ պահպանել պատմողական պարզությունը և ձեռք բերել քննադատական ու արտահայտիչ բնույթ։ Հետազոտությունը կարող է անդրադառնալ նաև լեզվի և ազգային ինքնության փոխհարաբերությանը։ Հայկական կենցաղի, մշակույթի, ավանդույթների և պատմական հիշողության արտացոլումը կարող է դրսևորվել ոչ միայն թեմատիկ բովանդակության, այլև բառապաշարի, դարձվածքների, խոսքային պատկերների և կերպարների հաղորդակցման ձևերի միջոցով։ Այս առումով լեզուն հանդես է գալիս որպես ազգային մշակութային հիշողության պահպանման և փոխանցման միջոց։ Առանձին ուսումնասիրության առարկա կարող է լինել նաև գրողի լեզվի կապը սփյուռքահայ գրական միջավայրի հետ։ Տարբեր լեզվամշակութային ազդեցությունների առկայությունը, հայերեն տարբերակների փոխազդեցությունը և լեզվական ինքնության պահպանման խնդիրը կարող են կարևոր նշանակություն ունենալ նրա արձակի առանձնահատկությունները հասկանալու համար։ Աշխատության գիտական արժեքը պայմանավորված է նրանով, որ լեզվական և ոճական վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել գրողի ստեղծագործական անհատականության մասին։ Բառապաշարի, շարահյուսության, կերպարների խոսքի, պատմողական կառուցվածքի և պատկերավորման միջոցների համատեղ ուսումնասիրությունը կարող է ցույց տալ, թե ինչպես են առանձին լեզվական տարրերը միավորվում և ձևավորում հեղինակի ինքնատիպ ոճը։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են օգտակար լինել հայ արձակի պատմության, սփյուռքահայ գրականության, հայոց լեզվի ոճաբանության և գրական լեզվի զարգացման գործընթացների հետազոտության համար։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել գրականագետներին, լեզվաբաններին, ոճագետներին, հայոց լեզվի և գրականության ուսուցիչներին, ուսանողներին և հայ արձակի ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Ընդհանուր առմամբ, ուսումնասիրությունը նպատակ ունի բացահայտելու Անդրանիկ Ծառուկյանի արձակի լեզվի և ոճի այն հիմնական հատկանիշները, որոնց շնորհիվ նրա գեղարվեստական խոսքը ձեռք է բերում արտահայտչականություն, կերպարային ինքնատիպություն, ազգային-մշակութային հագեցվածություն և անհատական հեղինակային դիմագիծ։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է մոլիբդենի թթվածնային միացությունների վերականգնման գործընթացների ուսումնասիրությանը՝ համակցված վերականգնիչների կիրառմամբ, ինչպես նաև մոլիբդենի և դրա կարբիդի ստացման հնարավորությունների հետազոտությանը այրման ռեժիմում։ Հետազոտության հիմնական նպատակն է բացահայտել մոլիբդենի օքսիդային միացություններից մետաղական մոլիբդենի և ածխածնային միացությունների ստացման առավել արդյունավետ պայմանները՝ հաշվի առնելով վերականգնման գործընթացների ջերմաքիմիական և կինետիկական առանձնահատկությունները։ Ուսումնասիրության շրջանակում դիտարկվում են մոլիբդենի թթվածնային միացությունների կառուցվածքը, դրանց վերականգնելիությունը և տարբեր վերականգնիչների հետ փոխազդեցության օրինաչափությունները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում համակցված վերականգնիչների օգտագործմանը, որոնց համատեղ ազդեցությունը կարող է փոփոխել ռեակցիայի ընթացքը, ջերմային ռեժիմը և վերջնական արդյունքի կազմն ու հատկությունները։ Կարևոր տեղ է հատկացվում վերականգնման գործընթացների ջերմային էֆեկտներին, ինքնատարածվող կամ այրման ռեժիմով ընթացող ռեակցիաների առանձնահատկություններին և այն գործոններին, որոնք որոշում են գործընթացի կայունությունն ու արդյունավետությունը։ Այրման ռեժիմում նյութի ստացումը հնարավորություն է տալիս օգտագործել ռեակցիայի ընթացքում անջատվող ջերմությունը՝ գործընթացը արագացնելու և արտաքին էներգիայի պահանջը նվազեցնելու նպատակով։ Աշխատության մեջ կարող են ուսումնասիրվել ելային բաղադրիչների հարաբերակցությունը, վերականգնիչների տեսակը և քանակը, ածխածնի առկայությունը, ջերմաստիճանը, ռեակցիայի տարածման արագությունը և այլ տեխնոլոգիական պարամետրեր։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է ստացված մոլիբդենի և մոլիբդենի կարբիդի փուլային ու քիմիական կազմի որոշումը, ինչպես նաև դրանց կառուցվածքային և ֆիզիկաքիմիական հատկությունների գնահատումը։ Մոլիբդենի կարբիդի ստացումը առանձնահատուկ հետաքրքրություն է ներկայացնում նյութագիտության տեսանկյունից, քանի որ այն կարող է կիրառվել բարձր ջերմաստիճանային պայմաններում աշխատող նյութերի, մաշակայուն բաղադրիչների, կատալիտիկ համակարգերի և այլ տեխնիկական նշանակության նյութերի ստեղծման մեջ։ Ուսումնասիրությունը կարող է ներառել ռենտգենաֆազային, քիմիական և ջերմային վերլուծության մեթոդների կիրառություն՝ ռեակցիայի արդյունքների և ստացված նյութերի կազմի ու կառուցվածքի պարզաբանման համար։ Ստացված տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս որոշելու այն պայմանները, որոնց դեպքում հնարավոր է բարձր աստիճանի վերականգնում և նպատակային բաղադրության արտադրանքի ստացում։ Աշխատության արդյունքները կարող են նպաստել մոլիբդենի և դրա կարբիդների ստացման ավելի արդյունավետ, արագ և էներգախնայող տեխնոլոգիական մոտեցումների զարգացմանը։ Հետազոտությունը կարող է ունենալ ինչպես տեսական, այնպես էլ կիրառական նշանակություն՝ մետալուրգիայի, քիմիական տեխնոլոգիայի, փոշեմետալուրգիայի և հատուկ հատկություններով նյութերի ստացման ոլորտներում։ Աշխատանքը կարող է հետաքրքրել անօրգանական քիմիայի, նյութագիտության, մետալուրգիայի և քիմիական տեխնոլոգիայի մասնագետներին, հետազոտողներին, ինժեներներին, ասպիրանտներին և համապատասխան մասնագիտություններով սովորող ուսանողներին։

Մանկավարժություն

Այս աշխատանքը նվիրված է հանրակրթական դպրոցում էկոլոգիական դաստիարակության կազմակերպման ուղիների և միջոցների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով սովորողների բնապահպանական գիտակցության ձևավորման, պատասխանատու վարքագծի զարգացման և կայուն զարգացման գաղափարների ներառման կարևորությունը կրթական գործընթացում։ Հեղինակը վերլուծում է էկոլոգիական կրթության բովանդակային բաղադրիչները՝ ներառյալ բնության մասին գիտելիքների փոխանցումը, էկոհամակարգերի փոխկապակցվածության ըմբռնումը և մարդու գործունեության ազդեցության գնահատումը շրջակա միջավայրի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ուսուցման մեթոդներին՝ նախագծային աշխատանքներ, բնագիտական փորձեր, էքսկուրսիաներ, քննարկումներ և միջառարկայական ինտեգրված դասեր, որոնք նպաստում են ակտիվ ուսուցմանը և գործնական հմտությունների ձևավորմանը։ Աշխատությունը նաև ուսումնասիրում է դպրոցի դերը որպես էկոլոգիական մշակույթի ձևավորման հիմնական միջավայր, որտեղ կարևոր է ոչ միայն դասապրոցեսը, այլև դպրոցական կյանքի կազմակերպումը՝ թափոնների կառավարում, կանաչ տարածքների խնամք և բնապահպանական նախաձեռնություններ։ Ներկայացվում է ուսուցչի դերը որպես էկոլոգիական արժեքների փոխանցողի և վարքագծային օրինակ ապահովողի։ Շեշտվում է, որ էկոլոգիական դաստիարակությունը նպաստում է ոչ միայն գիտելիքների ձեռքբերմանը, այլև արժեքային համակարգի ձևավորմանը, որը հիմք է հանդիսանում բնության նկատմամբ պատասխանատու և գիտակցված վերաբերմունքի զարգացման համար։