Կարդալու հմտությունների ձևավորումն ու զարգացումը I-III դասարաններում մայրենիի դասի գործընթացում

Պատմություն

Հրատարակությունը հաշվետվական և պատմավավերագրական բնույթի աղբյուր է, որը ներկայացնում է Բաքվում գործող հայկական բարեգործական ընկերության գործունեությունը, կազմակերպական կառուցվածքը, ֆինանսական միջոցները և հասարակական նախաձեռնությունները։ Այն արժեքավոր նյութ է հատկապես Բաքվի հայ համայնքի սոցիալական, կրթական, մշակութային և բարեգործական կյանքի ուսումնասիրության համար՝ հնարավորություն տալով փաստաթղթային տվյալների միջոցով պատկերացում կազմել համայնքային ինքնակազմակերպման ձևերի և հասարակական հաստատությունների գործունեության մասին։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ընկերության նպատակների, կառավարման մարմինների, անդամակցության, եկամուտների և ծախսերի, նվիրատվությունների, բարեգործական ծրագրերի և հաշվետու ժամանակաշրջանում իրականացված աշխատանքների ներկայացման վրա։ Կազմակերպության գործունեությունը դիտարկվում է որպես քաղաքային հայկական համայնքի սոցիալական աջակցության համակարգի կարևոր բաղադրիչ, որի միջոցով փորձ էր արվում արձագանքել բնակչության տարբեր խմբերի կրթական և նյութական պահանջներին։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ֆինանսական հաշվետվություններին, որոնք հնարավորություն են տալիս ուսումնասիրել կազմակերպության եկամուտների աղբյուրները, անդամավճարները, անհատական նվիրատվությունները, բարեգործական միջոցառումներից ստացված միջոցները և դրանց օգտագործման հիմնական ուղղությունները։ Նման տվյալները կարևոր են ոչ միայն տվյալ կազմակերպության պատմության, այլև Բաքվի հայ համայնքի տնտեսական հնարավորությունների և բարեգործության մշակույթի ուսումնասիրության համար։ Ծախսերի կառուցվածքի վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս պարզել, թե հասարակական աջակցության որ ոլորտներն էին համարվում առավել առաջնահերթ և ինչ միջոցներ էին հատկացվում դրանց իրականացման համար։ Հրատարակության մեջ արտացոլվող գործունեության կարևոր ուղղություններից է սոցիալապես անապահով անձանց և ընտանիքների աջակցությունը։ Բարեգործական համակարգը կարող էր ներառել նյութական օգնության տրամադրում, կրթական աջակցություն և հասարակական տարբեր կարիքների ֆինանսավորում։ Այդ գործունեության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել, թե քաղաքային համայնքը սեփական կազմակերպությունների միջոցով ինչպես էր փորձում լրացնել սոցիալական պաշտպանության սահմանափակ հնարավորությունները և ձևավորել փոխօգնության մեխանիզմներ։ Առանձին նշանակություն է տրվում կրթական նախաձեռնություններին։ Հայկական բարեգործական կազմակերպությունները հաճախ աջակցում էին դպրոցներին, սովորողներին և կրթական այլ հաստատություններին՝ կրթությունը դիտարկելով համայնքի մշակութային շարունակականության կարևոր պայման։ Հաշվետվական տվյալները կարող են տեղեկություններ հաղորդել կրթական ծրագրերի ֆինանսավորման, սովորողների աջակցության, ուսումնական կարիքների և համապատասխան հաստատությունների հետ համագործակցության վերաբերյալ։ Այս նյութերի միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել բարեգործության և կրթության միջև ձևավորված կապը և գնահատել հասարակական կազմակերպությունների մասնակցությունը հայկական կրթական միջավայրի պահպանմանը։ Կարևորվում է նաև ընկերության կառավարման համակարգի ուսումնասիրությունը։ Անդամների ընդհանուր ժողովները, վարչական մարմինները, պատասխանատու պաշտոնյաները և ֆինանսական վերահսկողության մեխանիզմները պատկերացում են տալիս հասարակական կազմակերպությունների ներքին կառավարման մշակույթի մասին։ Ընտրությունների, հաշվետվողականության և ֆինանսական վերահսկողության վերաբերյալ տվյալները հնարավորություն են տալիս բացահայտել կազմակերպության գործունեության ինստիտուցիոնալ հիմքերը և հասարակական պատասխանատվության սկզբունքները։ Անդամների և բարերարների վերաբերյալ տեղեկությունները կարող են արժեքավոր լինել նաև Բաքվի հայ հասարակական վերնախավի, գործարարների, մտավորականների և համայնքային գործիչների ուսումնասիրության համար։ Անձնանունների, նվիրատվությունների և զբաղեցրած պաշտոնների համադրումը հնարավորություն է տալիս բացահայտել հասարակական կապերը և այն անձանց շրջանակը, որոնք մասնակցում էին համայնքային հաստատությունների պահպանմանն ու զարգացմանը։ Այս տեսանկյունից հրատարակությունն ունի նաև կենսագրական և սոցիալական պատմության աղբյուրի նշանակություն։ Բաքվի տնտեսական զարգացման պայմաններում ձևավորված հայկական համայնքը դիտարկվում է որպես բազմաշերտ քաղաքային հասարակության բաղադրիչ, որի անդամները մասնակցում էին քաղաքի տնտեսական, կրթական և մշակութային կյանքին։ Բարեգործական կազմակերպության գործունեությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել տնտեսական հաջողությունների և հասարակական պատասխանատվության փոխկապակցվածությունը, երբ մասնավոր միջոցների մի մասը ուղղվում էր համայնքային խնդիրների լուծմանը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում կազմակերպության և այլ հայկական հաստատությունների միջև համագործակցությանը։ Եկեղեցական կառույցները, դպրոցները, մշակութային կազմակերպությունները և բարեգործական հաստատությունները կարող էին կազմել փոխկապակցված համայնքային ցանց, որի միջոցով իրականացվում էին սոցիալական, կրթական և մշակութային ծրագրեր։ Նման կապերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Բաքվի հայ համայնքի ինստիտուցիոնալ կառուցվածքի մասին։ Հրատարակության աղբյուրագիտական արժեքը պայմանավորված է տվյալների պաշտոնական և հաշվետվական բնույթով։ Ֆինանսական թվերը, անդամների ցուցակները, վարչական որոշումները, կատարված աշխատանքների նկարագրությունները և կազմակերպության գործունեության արդյունքները կարող են ծառայել որպես փաստական հիմք համայնքի պատմության վերականգնման համար։ Միաժամանակ նման փաստաթղթերը պահանջում են քննադատական մոտեցում, քանի որ հաշվետվությունները կազմվել են կազմակերպության սեփական գործունեությունը ներկայացնելու նպատակով և կարող են առավել մանրամասն արտացոլել հաջողված նախաձեռնությունները, քան առկա դժվարությունները կամ ներքին տարաձայնությունները։ Տարբեր տարիների հաշվետվությունների համադրումը հնարավորություն է տալիս հետևել կազմակերպության գործունեության փոփոխություններին, ֆինանսական հնարավորությունների աճին կամ նվազմանը, բարեգործական ծրագրերի առաջնահերթությունների փոփոխությանը և համայնքի սոցիալական պահանջների զարգացմանը։ Երկարաժամկետ տվյալների առկայության դեպքում հնարավոր է նաև ուսումնասիրել տնտեսական ու հասարակական իրադարձությունների ազդեցությունը բարեգործական գործունեության վրա։ Առանձին նշանակություն ունի հրատարակության դերը քաղաքային հայ հասարակության առօրյա պատմության ուսումնասիրման համար։ Պաշտոնական քաղաքական պատմության աղբյուրներում հաճախ սահմանափակ ներկայացված սոցիալական խնդիրները, կրթական պահանջները, փոխօգնության ձևերը և համայնքային կազմակերպությունների աշխատանքը նման հաշվետվությունների միջոցով դառնում են ավելի տեսանելի։ Դրանք հնարավորություն են տալիս պատմությունը դիտարկել ոչ միայն քաղաքական իրադարձությունների, այլև մարդկանց սոցիալական հարաբերությունների և հասարակական նախաձեռնությունների մակարդակում։ Հրատարակությունը կարևոր է նաև Կովկասում հայկական բարեգործական շարժման պատմության ուսումնասիրության համար՝ ցույց տալով կազմակերպված բարեգործության ձևերը, ֆինանսավորման մեխանիզմները և համայնքային կառույցների մասնակցությունը սոցիալական խնդիրների լուծմանը։ Այն կարող է նպաստել տարբեր քաղաքներում գործող հայկական բարեգործական ընկերությունների գործունեության համեմատական ուսումնասիրությանը և XIX դարի վերջի ու XX դարի սկզբի հայկական հասարակական կազմակերպությունների զարգացման ընդհանուր օրինաչափությունների բացահայտմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել հայոց պատմության, Բաքվի հայ համայնքի պատմության, Կովկասի սոցիալական պատմության, բարեգործական կազմակերպությունների, կրթության պատմության, աղբյուրագիտության և քաղաքային հասարակությունների ուսումնասիրությամբ զբաղվող պատմաբանների, հայագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է բազմաֆունկցիոնալ տեղակալված կարբոցիկլային և ազացիկլային միացությունների ստացման նոր սինթետիկ մոտեցումների մշակմանը՝ ացետոքացախաթթվի N-արիլամիդների և էլեկտրոֆիլ ալկենների փոխազդեցությունների հիման վրա։ Հիմնական ուշադրությունը կենտրոնացված է ելանյութերի կառուցվածքային առանձնահատկությունների, դրանց ռեակցիոնունակության, փոխազդեցությունների ուղղության և ցիկլային վերջանյութերի առաջացման օրինաչափությունների ուսումնասիրության վրա։ Հետազոտության կարևոր խնդիրներից է այնպիսի ռեակցիոն պայմանների ընտրությունը, որոնք հնարավորություն են տալիս արդյունավետ կերպով ձևավորել ածխածնային կամ ազոտ պարունակող ցիկլային համակարգեր և միաժամանակ մոլեկուլում պահպանել հետագա քիմիական ձևափոխումների համար արժեքավոր ֆունկցիոնալ խմբեր։ Ացետոքացախաթթվի ամիդային ածանցյալները դիտարկվում են որպես օրգանական սինթեզի բազմակողմանի կառուցվածքային միավորներ, քանի որ դրանց մոլեկուլներում առկա ռեակցիոն կենտրոնները կարող են մասնակցել ածխածին-ածխածին և ածխածին-հետերոատոմ կապերի ձևավորմանը։ Էլեկտրոֆիլ ալկենների հետ դրանց փոխազդեցությունը հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել նոր կապերի առաջացման, միջանկյալ բաց շղթայով միացությունների ձևավորման և հետագա ներմոլեկուլային ցիկլացման գործընթացները։ Քննության են առնվում տարբեր էլեկտրոնային և տարածական հատկություններ ունեցող տեղակալիչների ազդեցությունները ռեակցիայի ընթացքի, արագության, ընտրողականության և վերջանյութերի կառուցվածքի վրա։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում N-արիլային հատվածի կառուցվածքային փոփոխություններին։ Արոմատիկ օղակում էլեկտրոնատու կամ էլեկտրոնակցեպտոր տեղակալիչների առկայությունը կարող է փոփոխել ելանյութի էլեկտրոնային բնույթը և դրանով պայմանավորել փոխազդեցության արդյունավետությունն ու ուղղությունը։ Նման համեմատական ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել «կառուցվածք–ռեակցիոնունակություն» կապերը և կանխատեսել տարբեր ածանցյալների վարքը ընտրված պայմաններում։ Ուսումնասիրվում է նաև էլեկտրոֆիլ ալկենի կառուցվածքի ազդեցությունը։ Ակտիվացնող խմբերի բնույթը, դրանց քանակը և դիրքը կարող են որոշիչ նշանակություն ունենալ նուկլեոֆիլային միացման և հետագա ցիկլացման գործընթացների համար։ Ռեակցիաների համակարգված ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս սահմանել ելանյութերի այն կառուցվածքային պահանջները, որոնց դեպքում առավել արդյունավետ է համապատասխան կարբոցիկլային կամ ազացիկլային համակարգերի առաջացումը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում ռեակցիաների մեխանիզմների պարզաբանմանը։ Դիտարկվում են հնարավոր միջանկյալ փուլերը, սկզբնական միացման գործընթացները, պրոտոնների վերաբաշխումը, ներմոլեկուլային փոխազդեցությունները և օղակի փակման հնարավոր ուղիները։ Ստացված տվյալների համադրումը կարող է հնարավորություն տալ բացատրելու, թե ինչու որոշ պայմաններում գերակշռում է որոշակի կառուցվածքով վերջանյութի առաջացումը, մինչդեռ պայմանների կամ ելանյութերի փոփոխությունը հանգեցնում է այլ ուղղությամբ ընթացող փոխակերպման։ Մեխանիզմների ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն առանձին ռեակցիաների բացատրության, այլև նմանատիպ նոր սինթետիկ գործընթացների նպատակային նախագծման համար։ Առանձին նշանակություն է տրվում ռեակցիայի պայմանների օպտիմալացմանը։ Ուսումնասիրվում է լուծիչի, ջերմաստիճանի, ռեակցիայի տևողության, ելանյութերի հարաբերակցության և անհրաժեշտության դեպքում կատալիտիկ կամ հիմնային միջավայրի ազդեցությունը վերջանյութերի ելքի ու ընտրողականության վրա։ Օպտիմալ պայմանների հայտնաբերումը հնարավորություն է տալիս նվազեցնել կողմնակի գործընթացների դերը և բարձրացնել նպատակային նյութերի ստացման արդյունավետությունը։ Քննության են առնվում նաև մեկ փուլում մի քանի նոր կապերի ձևավորման հնարավորությունները, որոնք սինթետիկ տեսանկյունից առանձնապես արժեքավոր են, քանի որ թույլ են տալիս համեմատաբար պարզ ելանյութերից ստանալ կառուցվածքային առումով բարդ ցիկլային համակարգեր։ Ստացված նոր միացությունների կառուցվածքի հաստատումը հետազոտության կարևոր բաղադրիչներից է։ Այդ նպատակով կարող են կիրառվել միջուկային մագնիսական ռեզոնանսի սպեկտրոսկոպիա, ինֆրակարմիր սպեկտրոսկոպիա, զանգվածային սպեկտրաչափություն, տարրային անալիզ և կառուցվածքային քիմիայում ընդունված այլ ֆիզիկաքիմիական մեթոդներ։ Սպեկտրային տվյալների համադրումը հնարավորություն է տալիս հաստատել ֆունկցիոնալ խմբերի առկայությունը, ցիկլային համակարգի ձևավորումը և տեղակալիչների դիրքերը մոլեկուլում։ Այն դեպքերում, երբ ռեակցիայի ընթացքում հնարավոր է մի քանի իզոմերային կառուցվածքների առաջացում, հատուկ նշանակություն է ստանում կառուցվածքային և տարածական առանձնահատկությունների մանրամասն վերլուծությունը։ Առանձին ուշադրություն է հատկացվում ստերեոքիմիական հարցերին, քանի որ ցիկլացման գործընթացների ընթացքում կարող են ձևավորվել նոր ստերեոգեն կենտրոններ կամ տարբեր տարածական կառուցվածք ունեցող արտադրանքներ։ Ռեակցիայի դիաստերեոսելեկտիվության կամ այլ ընտրողական առանձնահատկությունների գնահատումը հնարավորություն է տալիս առավել ամբողջական պատկերացում կազմել գործընթացի մեխանիզմի մասին։ Կարբոցիկլային միացությունների ստացման ուղղությամբ ուսումնասիրվում է ածխածնային օղակների ձևավորման հնարավորությունը և դրանց հետագա ֆունկցիոնալացման հեռանկարները։ Բազմաթիվ ֆունկցիոնալ խմբերի միաժամանակյա առկայությունը ստացված մոլեկուլները դարձնում է հարմար միջանկյալ նյութեր հետագա օրգանական սինթեզների համար։ Դրանք կարող են ենթարկվել ընտրողական վերականգնման, օքսիդացման, հիդրոլիզի, տեղակալման, կոնդենսացման և այլ փոխակերպումների՝ հնարավորություն տալով կառուցել ավելի բարդ մոլեկուլային համակարգեր։ Ազացիկլային միացությունների դեպքում առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ազոտի ատոմ պարունակող օղակների ձևավորմանը։ Ազոտային հետերոցիկլերը լայնորեն ներկայացված են կենսաբանական ակտիվություն ունեցող բնական և սինթետիկ նյութերում, ինչի պատճառով դրանց ստացման արդյունավետ մեթոդների մշակումը կարևոր ուղղություն է օրգանական և դեղագործական քիմիայում։ Հետազոտությունը կարող է ընդլայնել կառուցվածքային բազմազան ազոտային ցիկլային համակարգերի սինթեզի հնարավորությունները և ստեղծել նոր ելանյութեր հետագա ֆունկցիոնալացման համար։ Բազմաֆունկցիոնալ բնույթը դիտարկվում է որպես ստացված միացությունների կարևոր առավելություն։ Միևնույն մոլեկուլում մի քանի տարբեր ռեակցիոն կենտրոնների առկայությունը հնարավորություն է տալիս իրականացնել ընտրողական հետագա ձևափոխումներ և կառուցել տարբեր կառուցվածքային դասերի ածանցյալներ։ Այս հանգամանքը մեծացնում է մշակված մեթոդների սինթետիկ արժեքը և հնարավորություն է տալիս դրանք օգտագործել բազմափուլ օրգանական սինթեզի ռազմավարություններում։ Քննության են առնվում նաև նոր միացությունների հնարավոր կիրառական հեռանկարները։ Կարբոցիկլային և ազացիկլային կառուցվածքային հատվածները հանդիպում են բազմաթիվ կենսաբանորեն ակտիվ նյութերում, դեղագործական նշանակություն ունեցող մոլեկուլներում և ֆունկցիոնալ օրգանական նյութերում։ Հետևաբար նոր բազմաֆունկցիոնալ ածանցյալների ստացումը կարող է հետաքրքրություն ներկայացնել հետագա կենսաբանական, դեղաքիմիական կամ նյութագիտական ուսումնասիրությունների համար։ Միաժամանակ հիմնական շեշտադրումը դրվում է սինթետիկ մեթոդաբանության, ռեակցիոն օրինաչափությունների և կառուցվածքային բազմազանության ընդլայնման վրա։ Հետազոտության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է նոր ցիկլացման գործընթացների բացահայտման, դրանց մեխանիզմների պարզաբանման և բազմաֆունկցիոնալ ցիկլային միացությունների նպատակային սինթեզի մեթոդների զարգացման հնարավորությամբ։ Կիրառական նշանակությունը կապված է համեմատաբար մատչելի ելանյութերից կառուցվածքային բարդություն ունեցող օրգանական միացությունների ստացման արդյունավետ ուղիների ստեղծման հետ։ Ստացված արդյունքները կարող են նպաստել հետերոցիկլային քիմիայի, դեղանյութերի սինթեզի և նոր օրգանական կառուցվածքային միավորների մշակման հետագա զարգացմանը։ Նյութը կարող է օգտակար լինել օրգանական և դեղագործական քիմիայի, հետերոցիկլային միացությունների քիմիայի, նուրբ օրգանական սինթեզի և կենսաբանորեն ակտիվ նյութերի ստեղծման ոլորտների հետազոտողների, քիմիկոսների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Այս գեղարվեստական ստեղծագործությունը պատմում է սիրո, անձնազոհության և գեղեցկության արժեքի մասին՝ խորհրդանշական կերպարների միջոցով բացահայտելով մարդկային զգացմունքների խորությունը։ Սյուժեի կենտրոնում են վարդն ու սոխակը, որոնց փոխհարաբերությունները վերածվում են նվիրվածության, զոհաբերության և իդեալական սիրո խորհրդանիշների։ Ստեղծագործությունը հակադրում է անկեղծ զգացմունքները մարդկային անտարբերությանը, նյութապաշտությանը և արտաքին արժեքներին՝ ընթերցողին մղելով խորհելու սիրո իրական նշանակության, բարոյական ընտրության և ինքնազոհաբերության արժեքի շուրջ։ Բանաստեղծական լեզուն, հարուստ խորհրդանշաններն ու փիլիսոփայական ենթատեքստը ստեղծագործությանը հաղորդում են հուզական խորություն և համամարդկային արդիականություն։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ներդրումային ռազմավարության ձևավորման և իրականացման տնտեսագիտական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Ներկայացվում են ներդրումային քաղաքականության տեսական հիմքերը, ներդրումային միջավայրի առանձնահատկությունները, կապիտալի ներգրավման գործոնները և տնտեսական զարգացման վրա ներդրումների ազդեցության հիմնական օրինաչափությունները։ Քննարկվում են պետական և մասնավոր ներդրումների փոխազդեցությունը, ներդրումային ռիսկերի գնահատման մեթոդները, ֆինանսավորման աղբյուրների արդյունավետ օգտագործման հնարավորությունները և ներդրումային գրավչության բարձրացման ուղղությունները։ Աշխատությունում անդրադարձ է կատարվում նաև տնտեսական աճի խթանման, մրցունակության բարձրացման, ոլորտային ներդրումային առաջնահերթությունների և ներդրումային ռազմավարության կատարելագործման ժամանակակից մոտեցումներին՝ հաշվի առնելով Հայաստանի տնտեսական զարգացման առանձնահատկությունները։ Գիրքը նախատեսված է տնտեսագետների, ֆինանսական ոլորտի մասնագետների, պետական կառավարման աշխատակիցների, հետազոտողների, դասախոսների և տնտեսագիտական մասնագիտություններով սովորող ուսանողների համար։

Այլ առարկաներ

Հայաստանի և հայ ժողովրդի պատմության, աշխարհագրության, հասարակական-քաղաքական կյանքի, հայ լեզվաբանության, գրականագիտության, արվեստի, Հայաստանի բնության, բնական ռեսուրսների, ժողովրդական տնտեսության, Հայաստանում ճշգրիտ գիտությունների զարգացման պատմության վերաբերյալ նոր գրքերի ցանկ Հրատ.՝ Ալ. Մյասնիկյանի անվան պետական գրադարանի ինֆորմացիայի և մատենագիտության բաժին, Երևան, 1979, 12 էջ [src=123456789/12036] [dspace.nla.am]

Սոցիոլոգիա

Սփյուռքագիտություն. Քննական անթոլոգիա-ը միջդիսցիպլինար գիտական ժողովածու է, որը ներկայացնում է սփյուռքագիտության տեսական հիմքերը, հիմնական հասկացությունները և տարբեր հեղինակների քննադատական ուսումնասիրությունները հայ և համաշխարհային սփյուռքների վերաբերյալ, աշխատությունում քննարկվում են սփյուռքի ձևավորման պատմական պատճառները, միգրացիոն գործընթացները, ինքնության պահպանման և վերափոխման խնդիրները, ինչպես նաև հայրենիք-սփյուռք հարաբերությունների բազմաշերտ բնույթը, միաժամանակ ընդգծվում են մշակութային, լեզվական և սոցիալական ինտեգրման գործընթացները ընդունող հասարակություններում, հատուկ ուշադրություն է դարձվում սփյուռքի քաղաքական, տնտեսական և կրթական դերակատարությանը գլոբալ աշխարհում, աշխատությունը նպատակ ունի ձևավորելու համապարփակ և քննադատական պատկերացում սփյուռքագիտական ուսումնասիրությունների զարգացման, ինչպես նաև հայ սփյուռքի առանձնահատկությունների վերաբերյալ։