Թեմա` Վիլյամ Ֆոլքներ.

Lեզվաբանություն

Հրատարակությունը մայրենի լեզվի ուսուցման համար նախատեսված դասագիրք է, որի վերնագիրը ցույց է տալիս, որ այն կազմված է ուսումնական հաջորդականության երկրորդ տարվա համար։ Աշխատության հիմնական նպատակն է սովորողների լեզվական գիտելիքների ամրապնդումը, մայրենի լեզվի կառուցվածքի աստիճանական յուրացումը և բանավոր ու գրավոր խոսքի զարգացմանը նպաստելը։ Մայրենի լեզվի ուսուցումը կարևոր տեղ է զբաղեցնում տարրական կրթության մեջ, քանի որ այն հիմք է ստեղծում ընթերցանության, գրավոր արտահայտման, մտքերի հստակ ձևակերպման և հետագա ուսումնական առարկաների յուրացման համար։ Լեզվի միջոցով երեխաները սովորում են ընկալել ու մեկնաբանել շրջապատող աշխարհի մասին տեղեկությունները, նկարագրել իրադարձությունները, արտահայտել իրենց կարծիքները և հաղորդակցվել տարբեր իրավիճակներում։ Ուսումնական հաջորդականության երկրորդ տարվա դասագիրքը սովորաբար նախատեսված է նախորդ փուլում ձեռք բերված հմտությունների զարգացման և ավելի բարդ լեզվական առաջադրանքների աստիճանական ներմուծման համար։ Այդպիսի ձեռնարկներում կարող են ներառվել ընթերցանության նյութեր, բառապաշարի հարստացման առաջադրանքներ, նախադասությունների կազմման վարժություններ, գրավոր խոսքի զարգացնող աշխատանքներ և լեզվական կանոնների գործնական կիրառության օրինակներ։ Ընթերցանության միջոցով սովորողները հնարավորություն են ստանում ընդլայնելու իրենց բառապաշարը, հասկանալու տարբեր տեսակի տեքստերի բովանդակությունը, ճանաչելու պատմողական ու նկարագրական խոսքի առանձնահատկությունները և զարգացնելու ընթերցածը վերարտադրելու կարողությունը։ Բառերի ու նախադասությունների հետ տարվող աշխատանքը կարող է օգնել երեխաներին տարբերակելու բառերի իմաստային կապերը, ճիշտ կիրառելու լեզվական ձևերը և կառուցելու տրամաբանական ու քերականորեն ճիշտ արտահայտություններ։ Գրավոր վարժությունները կարևոր են տառերի, բառերի և նախադասությունների ճիշտ գրության, ուղղագրական հմտությունների և ինքնուրույն շարադրելու կարողության ձևավորման համար։ Մայրենի լեզվի դասագրքերը կարող են նաև ներառել փոքր պատմություններ, առակներ, բանաստեղծական հատվածներ կամ առօրյա կյանքին վերաբերող տեքստեր, որոնց միջոցով երեխաները ծանոթանում են լեզվական տարբեր կառուցվածքների և միաժամանակ ընդլայնում իրենց ճանաչողական ու մշակութային գիտելիքները։ Այդպիսի նյութերը կարող են նպաստել ընթերցանության նկատմամբ հետաքրքրության ձևավորմանը, երևակայության զարգացմանը և տարբեր իրավիճակներում մարդկանց վարքագծի ու փոխհարաբերությունների ընկալմանը։ Մայրենի լեզվի ուսուցումը միայն քերականական կանոնների յուրացում չէ. այն ներառում է նաև լեզվական զգացողության զարգացում, բառերի իմաստների ճիշտ ըմբռնում, մտքերի հաջորդական ներկայացում և խոսքի համապատասխանեցում հաղորդակցական նպատակին։ Այս տեսանկյունից դասագիրքը կարող էր ծառայել որպես ուսուցչի և աշակերտի համատեղ աշխատանքի հիմնական նյութ՝ ապահովելով դասերի ընթացքում ընթերցանության, բացատրության, հարցուպատասխանի և գրավոր վարժությունների կազմակերպումը։ XX դարի սկզբին հայերեն ուսումնական գրականության զարգացումը սերտորեն կապված էր հայկական դպրոցների գործունեության և մայրենի լեզվով կրթության տարածման հետ։ Հայկական կրթական միջավայրում դասագրքերը կարևոր միջոց էին լեզվական գիտելիքների համակարգման, ուսուցման ծրագրերի իրականացման և դպրոցական կրթության շարունակականության ապահովման համար։ Թիֆլիսը տվյալ ժամանակաշրջանում հայ մշակութային, կրթական և հրատարակչական կյանքի նշանակալի կենտրոններից էր։ Քաղաքում գործող տպարանները կարևոր դեր ունեին հայերեն գրքերի, դասագրքերի, պարբերականների և այլ կրթական նյութերի հրատարակման գործում։ Այդ միջավայրում ստեղծված ուսումնական գրականությունը նպաստում էր մայրենի լեզվի ուսուցման մեթոդների տարածմանը և հայերեն գրավոր մշակույթի պահպանմանը։ Հին դասագրքերի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու այն մասին, թե ինչպես էին տարբեր ժամանակաշրջաններում կազմակերպվում լեզվի դասավանդումը, ինչպիսի վարժություններ էին կիրառվում և ինչ տեղ էր հատկացվում ընթերցանությանը, ուղղագրությանը, քերականությանը և շարադրանքին։ Դրանք կարող են արժեքավոր աղբյուր լինել նաև հայերենի պատմական ուղղագրության, ուսումնական բառապաշարի, լեզվական նորմերի և մանկավարժական մոտեցումների ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը կարող է հետաքրքրել հայոց լեզվի դասավանդման պատմությամբ, հայ մանկավարժությամբ, հին դպրոցական դասագրքերով և XX դարի սկզբի հայ գրատպությամբ զբաղվող հետազոտողներին։ Այն կարող է նաև դիտարկվել որպես հայկական կրթական ժառանգության մաս, որն արտացոլում է մայրենի լեզվի ուսուցման կարևորությունը դպրոցական կրթության և ազգային մշակութային կյանքի համար։ Միաժամանակ, միայն վերնագրի և մատենագիտական տվյալների հիման վրա հնարավոր չէ հաստատել դասագրքի կոնկրետ բաժինները, ընթերցանության նյութերի ցանկը, քերականական թեմաները կամ հեղինակի կիրառած ուսուցման մեթոդները։ Ուստի նկարագրությունը ներկայացնում է գրքի վերնագրից բխող հիմնական կրթական նշանակությունը՝ առանց դրա բովանդակության մասին չստուգված մանրամասներ վերագրելու։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ծառայությունների շուկայի ձևավորման, զարգացման և հետագա ընդլայնման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը՝ բնակարանային կոմունալ տնտեսության գործունեության օրինակով։ Վերլուծվում են ծառայությունների ոլորտի տնտեսական առանձնահատկությունները, շուկայական հարաբերությունների զարգացման պայմանները, պահանջարկի և առաջարկի ձևավորման գործոնները, ինչպես նաև ոլորտի դերը երկրի սոցիալ-տնտեսական համակարգում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնակարանային և կոմունալ ծառայությունների կազմակերպմանը, դրանց մատուցման արդյունավետությանը, որակի բարձրացմանը, գնագոյացման սկզբունքներին և սպառողների պահանջների բավարարմանը։ Քննարկվում են բնակարանային ֆոնդի սպասարկման, ջրամատակարարման, ջրահեռացման, ջեռուցման, սանիտարական պահպանման և այլ կոմունալ ծառայությունների կառավարման տնտեսական ու կազմակերպական խնդիրները։ Ուսումնասիրվում են ոլորտում մրցակցային միջավայրի ձևավորման, մասնավոր հատվածի մասնակցության ընդլայնման, ներդրումների ներգրավման և կառավարման ժամանակակից մեխանիզմների կիրառման հնարավորությունները։ Անդրադարձ է կատարվում նաև ծառայությունների ինքնարժեքի, սակագների ձևավորման, ենթակառուցվածքների արդիականացման և մատուցվող ծառայությունների հասանելիության ու որակի միջև հավասարակշռության ապահովման խնդիրներին։ Կարևորվում են բնակարանային կոմունալ տնտեսության բարեփոխումները, կառավարման արդյունավետության բարձրացումը և շուկայական մեխանիզմների զարգացումը՝ որպես ծառայությունների ընդհանուր շուկայի կատարելագործմանը նպաստող գործոններ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել ոլորտում առկա խնդիրների, զարգացման միտումների և հեռանկարային ուղղությունների մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, հանրային ծառայությունների և քաղաքային տնտեսության մասնագետների, հետազոտողների, դասախոսների և ուսանողների համար։

Տնտեսագիտություն

Այս կուրսային աշխատանքը նվիրված է բազմակողմ առևտրատնտեսական կազմակերպությունների գործունեության, կառուցվածքի և համաշխարհային տնտեսության վրա դրանց ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքում ներկայացվում է, որ նման կազմակերպությունները ստեղծվում են երկրների միջև տնտեսական համագործակցությունը խորացնելու, առևտրի ազատականացման գործընթացները կարգավորելու և միջազգային տնտեսական հարաբերությունները համակարգելու նպատակով։ Վերլուծվում են դրանց հիմնական գործառույթները՝ առևտրային կանոնների սահմանում, անդամ երկրների միջև մաքսային և սակագնային քաղաքականության համաձայնեցում, տնտեսական վեճերի կարգավորում և զարգացման ծրագրերի աջակցություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում միջազգային տնտեսական ինտեգրման գործընթացներին և այն դերին, որը խաղում են բազմակողմ կազմակերպությունները գլոբալիզացիայի պայմաններում տնտեսական կայունության և համագործակցության ապահովման գործում։ Աշխատանքում քննարկվում են նաև այնպիսի կառույցներ, որոնք առանցքային դեր ունեն համաշխարհային առևտրային համակարգում, այդ թվում՝ World Trade Organization, ինչպես նաև տարածաշրջանային տնտեսական միավորումներ, որոնք նպաստում են անդամ երկրների տնտեսական կապերի խորացմանը։ Ներկայացվում են նաև նման կազմակերպություններին անդամակցության առավելությունները և մարտահրավերները՝ ներառյալ ազգային շուկաների բացումը, մրցակցության աճը և տնտեսական քաղաքականության սահմանափակումները։ Կուրսայինի նպատակն է ձևավորել ամբողջական պատկերացում բազմակողմ առևտրատնտեսական կազմակերպությունների դերի մասին համաշխարհային տնտեսության մեջ՝ ընդգծելով դրանց նշանակությունը միջազգային տնտեսական համագործակցության և զարգացման գործընթացներում։

Կենսաբանություն

Գիրքը նվիրված է խմորասնկերում և ինֆուզորիաներում գլուտամինազ ֆերմենտի ակտիվության ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով ազոտային փոխանակության և բջջային կենսագործունեության կարևոր մեխանիզմները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում են գլուտամինի փոխակերպման գործընթացները, ֆերմենտի կենսաբանական նշանակությունը, դրա ակտիվության կարգավորման առանձնահատկությունները և տարբեր օրգանիզմների բջիջներում ընթացող նյութափոխանակային գործընթացների հետ փոխկապակցվածությունը։ Հեղինակը վերլուծում է խմորասնկերի և միաբջիջ օրգանիզմների ֆիզիոլոգիական առանձնահատկությունները՝ ներկայացնելով միջավայրային պայմանների, սննդային գործոնների և աճի փուլերի ազդեցությունը ֆերմենտային ակտիվության վրա։ Գրքում ընդգրկված են կենսաքիմիական հետազոտությունների արդյունքներ, փորձարարական մեթոդներ և տեսական ընդհանրացումներ, որոնք նպաստում են միկրոօրգանիզմներում նյութափոխանակության կարգավորման գործընթացների ավելի խոր ըմբռնմանը։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել կենսաքիմիկոսների, մանրէաբանների, բջջային կենսաբանության մասնագետների, գիտաշխատողների, ուսանողների և կենսաբանական գործընթացների ուսումնասիրմամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Բնապահպանություն

Աշխատությունը ներկայացնում է Կովկասում կենդանիների ակլիմատիզացիայի և ուսումնասիրման նպատակով ստեղծված մասնագիտական հասարակության գործունեությունը կարգավորող կանոնադրական փաստաթուղթը։ Այն արտացոլում է XX դարի սկզբի Կովկասում կենդանական աշխարհի գիտական ուսումնասիրության, օգտակար կենդանատեսակների պահպանման, բազմացման և նոր տեսակների տարածաշրջան ներմուծման կազմակերպչական ու գիտական մոտեցումները։ Հասարակության գործունեության առանցքում Կովկասի կենդանական աշխարհի համակողմանի ուսումնասիրությունն էր, տարածաշրջանային ֆաունայի վերաբերյալ գիտելիքների տարածումը, արդեն գոյություն ունեցող օգտակար կաթնասունների պահպանման ու բազմացման խթանումը և նոր տեսակների ակլիմատիզացիան։ Կարևոր նպատակներից էր նաև գիտականորեն կազմակերպված ակլիմատիզացիոն-կենդանաբանական այգու ստեղծումն ու համապատասխան օժանդակ հաստատությունների ձևավորումը, ինչը պետք է հնարավորություն տար կենդանիներին նոր բնական և կիսաբնական պայմաններում ուսումնասիրելու, նրանց հարմարվողականության առանձնահատկությունները բացահայտելու և օգտակար տեսակների տարածման հնարավորությունները գնահատելու։ Կանոնադրությունը, որպես կազմակերպության գործունեության իրավական և վարչական հիմք, կարող էր սահմանել հասարակության նպատակները, անդամակցության պայմանները, անդամների իրավունքներն ու պարտականությունները, կառավարման մարմինների կառուցվածքը, ընդհանուր ժողովների անցկացման կարգը, ֆինանսական միջոցների ձևավորման աղբյուրները և հասարակության գործունեության կազմակերպման այլ սկզբունքներ։ Փաստաթղթի բովանդակությունը կարևոր է նաև այն պատճառով, որ կենդանիների ակլիմատիզացիան այդ ժամանակաշրջանում դիտարկվում էր ոչ միայն որպես կենդանաբանական, այլև գյուղատնտեսական և տնտեսական նշանակություն ունեցող գործընթաց։ Նոր կենդանատեսակների ներմուծումը և տեղական պայմաններին դրանց հարմարվելու հնարավորությունների ուսումնասիրությունը կապվում էին կենդանական ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործման, որսորդական տնտեսության զարգացման և օգտակար տեսակների բազմացման հետ։ Հասարակության գործունեության մեջ գիտական հետազոտությունները զուգակցվում էին հանրակրթական և գիտամշակութային աշխատանքների հետ։ Կազմակերպվում էին հրապարակային ժողովներ և գիտական զեկուցումներ, որոնց միջոցով տարածվում էին կենդանիների ուսումնասիրման, պահպանության և ակլիմատիզացիայի վերաբերյալ գիտելիքները։ Այս գործունեությունը նպաստում էր Կովկասի կենդանական աշխարհի նկատմամբ գիտական հետաքրքրության մեծացմանը և տարածաշրջանի ֆաունայի վերաբերյալ համակարգված տեղեկությունների տարածմանը։ Հասարակության գործունեությունը կարևոր էր նաև բնության պահպանության գաղափարների զարգացման տեսանկյունից։ Կենդանիների պահպանության, հազվագյուտ տեսակների նկատմամբ ուշադրության և բնական հարստությունների ռացիոնալ օգտագործման հարցերը աստիճանաբար ընդգրկվում էին գիտական ու հասարակական կազմակերպությունների օրակարգում։ Այդ համատեքստում կանոնադրությունը կարելի է դիտարկել որպես ոչ միայն մեկ կազմակերպության ներքին գործունեությունը կարգավորող փաստաթուղթ, այլև տվյալ ժամանակաշրջանի բնագիտական մտածողության, կենդանաբանության զարգացման և բնության նկատմամբ հասարակական վերաբերմունքի արտահայտություն։ Փաստաթուղթը արժեքավոր է պատմագիտական և գիտության պատմության ուսումնասիրությունների համար, քանի որ հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմել նախահեղափոխական Կովկասում կենդանաբանական գիտությունների, ակլիմատիզացիայի և բնապահպանական նախաձեռնությունների ինստիտուցիոնալ զարգացման մասին։ Այն կարող է հետաքրքրել կենդանաբաններին, կենսաբաններին, բնապահպանության մասնագետներին, գիտության պատմաբաններին, Կովկասի բնության և մշակույթի պատմությամբ զբաղվող հետազոտողներին, ինչպես նաև գրադարանագիտական և մատենագիտական ուսումնասիրություններ կատարող մասնագետներին։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարևոր պատմական աղբյուր է, որն արտացոլում է Կովկասում կենդանիների գիտական ուսումնասիրման, պահպանության, բազմացման և ակլիմատիզացիայի կազմակերպման սկզբունքները և ցույց է տալիս այն ինստիտուցիոնալ հիմքերը, որոնց վրա հետագայում զարգացան տարածաշրջանի կենդանաբանական և կենդանիների պահպանության կառույցները։

Պատմություն

Այս աշխատությունը ներկայացնում է 1983 թվականի հունվար, փետրվար և մարտ ամիսների ընթացքում արձանագրված հիշարժան տարեթվերի և նշանակալի իրադարձությունների օրացուցային տեղեկատվական համակարգված ցանկը՝ նպատակ ունենալով ընդգծել այդ ժամանակահատվածի պատմական, քաղաքական, մշակութային և հասարակական կարևոր իրադարձությունները։ Նմանօրինակ օրացույցային հրատարակությունները սովորաբար ծառայում են որպես տեղեկատու աղբյուրներ, որոնք հնարավորություն են տալիս արագ կողմնորոշվել տվյալ ժամանակաշրջանի կարևոր իրադարձությունների ժամանակագրության մեջ՝ ներառելով ինչպես համաշխարհային, այնպես էլ տարածաշրջանային նշանակության փաստեր։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պետական նշանակության իրադարձություններին, գիտական և տեխնիկական ձեռքբերումներին, մշակութային կյանքի կարևոր դրվագներին, ինչպես նաև հիշարժան տարելիցներին ու հոբելյաններին, որոնք ձևավորում են պատմական հիշողության ընդհանուր պատկերը։ Այս երեք ամիսների նյութը թույլ է տալիս պատկերացում կազմել տվյալ տարվա սկզբի հասարակական-քաղաքական գործընթացների դինամիկայի մասին, ինչպես նաև հետևել միջազգային հարաբերությունների և ներքին զարգացումների հիմնական միտումներին։ Աշխատությունը օգտակար է պատմաբանների, լրագրողների, ուսուցիչների և լայն ընթերցող շրջանակի համար՝ որպես փաստագրական և տեղեկատու բնույթի աղբյուր, որը նպաստում է ժամանակագրական գիտելիքների համակարգմանը և պատմական իրադարձությունների ավելի լավ ընկալմանը։