Մաթևոսյանական ընթերցումներ

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է Սերգեյ Դովլաթովի ստեղծագործության ուսումնասիրությանը՝ կենտրոնանալով հեղինակի և իր ստեղծագործությունների հերոսի փոխհարաբերության վրա։ Հետազոտության հիմնական առանցքը գրողի կենսագրական փորձի, անձնական հիշողությունների և գեղարվեստական պատումի փոխկապակցվածությունն է։ Դովլաթովի ստեղծագործություններում հեղինակի կերպարը հաճախ մոտ է պատմողի կամ գլխավոր հերոսի կերպարին, ինչի շնորհիվ իրական կենսագրական իրադարձությունները վերածվում են գրական նյութի՝ միաժամանակ ենթարկվելով գեղարվեստական վերափոխման։ Աշխատությունը կարող է վերլուծել ինքնակենսագրականության, հեղինակային «ես»-ի, առաջին դեմքով պատմողականության և հեղինակի ու հերոսի սահմանների հարաբերականության դրսևորումները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այն հարցին, թե ինչպես է գրողը սեփական կյանքի, առօրյա փորձի, մասնագիտական գործունեության, հարաբերությունների և հասարակական միջավայրի մասին նյութը վերածում գեղարվեստական պատմության։ Կարևոր տեղ է հատկացվում նաև հումորի, ինքնահեգնանքի, սարկազմի և երկիմաստության կիրառությանը, որոնց միջոցով հեղինակը միաժամանակ ներկայացնում և վերաիմաստավորում է սեփական կերպարը։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս տարբերակել իրական հեղինակին, պատմողի կերպարին և գեղարվեստական հերոսին՝ ցույց տալով, որ դրանց նույնացումը միշտ չէ, որ ամբողջությամբ հիմնավորված է, նույնիսկ այն դեպքում, երբ ստեղծագործության մեջ առկա են ակնհայտ կենսագրական զուգահեռներ։ Աշխատության շրջանակում կարող են դիտարկվել նաև Դովլաթովի լեզվական ոճը, խոսակցական արտահայտչամիջոցները, կերպարների կառուցման առանձնահատկությունները և հեղինակի դիրքավորման ձևերը։ Այս տեսանկյունից գրական տեքստը դիտարկվում է որպես իրականության և հեղինակի ինքնակենսագրական փորձի ստեղծագործական վերամշակման արդյունք։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել ռուս գրականության, ժամանակակից արձակի, հեղինակագիտության և ինքնակենսագրական գրականության ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետներին, ինչպես նաև գրականության ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը բացահայտում է Դովլաթովի ստեղծագործության այն առանձնահատկությունը, որի դեպքում հեղինակը միաժամանակ հանդես է գալիս որպես պատմող, իրադարձությունների մասնակից և գեղարվեստական կերպար՝ ստեղծելով իրականության ու գրականության միջև բարդ և հետաքրքիր փոխհարաբերություն։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է 1990–2010-ական թվականների հայ գրականության մեջ պոստմոդեռնիստական գեղագիտական սկզբունքների, գաղափարական առանձնահատկությունների և գեղարվեստական արտահայտչամիջոցների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում տվյալ ժամանակաշրջանի գրական գործընթացները, հասարակական և մշակութային փոփոխությունների ազդեցությունը գրական մտածողության վրա, ինչպես նաև ավանդական գեղարվեստական ձևերից նոր ստեղծագործական մոտեցումների անցման առանձնահատկությունները։ Վերլուծվում են պոստմոդեռնիստական գրականությանը բնորոշ միջտեքստայնությունը, մեջբերումների և հղումների կիրառումը, հեգնանքը, պարոդիան, խաղային սկզբունքը, իրականության և երևակայության սահմանների միախառնումը, բազմաձայնությունն ու հեղինակային դիրքի փոփոխությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում դասական և ժամանակակից գրական ավանդույթների վերաիմաստավորմանը, պատմական ու մշակութային թեմաների նոր մեկնաբանություններին և տարբեր տեքստերի միջև ձևավորվող կապերին։ Քննարկվում են արձակի և պոեզիայի կառուցվածքային ու լեզվաոճական նորարարությունները, ժանրային սահմանների փոփոխությունները և գեղարվեստական տեքստի կազմակերպման փորձարարական եղանակները։ Դիտարկվում է նաև անհատի ինքնության, հիշողության, պատմության, հասարակական փոփոխությունների և մշակութային արժեքների վերաիմաստավորման արտացոլումը ժամանակակից գրական ստեղծագործություններում։ Կարևորվում է հայկական գրական միջավայրում պոստմոդեռնիստական միտումների առանձնահատուկ դրսևորումների բացահայտումը և դրանց հարաբերակցությունը համաշխարհային գրական գործընթացների հետ։ Ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու հետխորհրդային շրջանի հայ գրականության գեղարվեստական զարգացումների, նոր գրական մտածողության ձևավորման և պոստմոդեռնիստական գեղագիտության ազդեցության մասին։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գրականագետների, հայ գրականության ուսումնասիրողների, մշակութաբանների, բանասերների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Տնտեսագիտություն

Աշխատանքը նվիրված է առևտրային բանկի կապիտալի ձևավորման և գնահատման հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության բանկային համակարգի նյութերի հիման վրա։ Հետազոտության կենտրոնում բանկի կապիտալի՝ որպես ֆինանսական կայունության, ռիսկերի կլանման, վարկավորման ընդլայնման և բանկային գործունեության շարունակականության ապահովման հիմնական գործոնի ուսումնասիրությունն է։ Բանկային կապիտալը կարևոր դեր ունի ոչ միայն բանկի սեփական ֆինանսական հնարավորությունների ձևավորման, այլև ավանդատուների և այլ պարտատերերի շահերի պաշտպանության, հնարավոր կորուստների ծածկման և բանկի նկատմամբ վստահության պահպանման գործում։ ՀՀ-ում բանկերի կապիտալի նկատմամբ սահմանվում են կարգավորող պահանջներ, իսկ կապիտալի համարժեքությունը գնահատվում է հիմնական և ընդհանուր կապիտալի ու ռիսկով կշռված ակտիվների հարաբերակցության միջոցով։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել բանկային կապիտալի տնտեսական էությունը, կառուցվածքը և ձևավորման աղբյուրները։ Կապիտալի հիմնական բաղադրիչները կարող են ձևավորվել բաժնետերերի ներդրումներից, թողարկված բաժնետոմսերից, կուտակված շահույթից և այլ կապիտալային տարրերից։ Հետազոտության կարևոր խնդիր է տարբեր աղբյուրների հարաբերակցության գնահատումը և դրանց ազդեցության ուսումնասիրությունը բանկի ֆինանսական կայունության ու շահութաբերության վրա։ Սեփական միջոցների բավարար մակարդակը բանկին հնարավորություն է տալիս ընդլայնել ակտիվային գործառնությունները, ներգրավել նոր հաճախորդներ և մեծացնել վարկավորման ծավալները՝ միաժամանակ պահպանելով ռիսկերի նկատմամբ անհրաժեշտ պաշտպանական բուֆերը։ ՀՀ բանկային համակարգի առանձնահատկությունների ուսումնասիրության ընթացքում կարևոր է դիտարկել նաև կարգավորող միջավայրը։ ՀՀ Կենտրոնական բանկը բանկերի համար սահմանում է կապիտալի համարժեքության նվազագույն պահանջներ և դրանցից բարձր լրացուցիչ շեմեր, որոնք նպատակ ունեն ուժեղացնելու բանկերի դիմակայունությունը տարբեր տնտեսական և ֆինանսական ցնցումների նկատմամբ։ Աշխատանքը կարող է անդրադառնալ նաև բանկի կապիտալի գնահատման մեթոդաբանությանը։ Կապիտալի գնահատումը չի սահմանափակվում դրա բացարձակ մեծության որոշմամբ․ անհրաժեշտ է ուսումնասիրել դրա հարաբերակցությունը ռիսկով կշռված ակտիվներին, բանկի ակտիվների կառուցվածքին, պարտավորություններին, շահույթին և հնարավոր կորուստներին։ Այս համատեքստում կապիտալի համարժեքության ցուցանիշը կարևոր գործիք է, քանի որ ցույց է տալիս, թե որքանով է բանկի կապիտալը բավարար իր ստանձնած ռիսկերի հնարավոր հետևանքները կլանելու համար։ ՀՀ-ում ընդհանուր կապիտալի նվազագույն չափը ներկայում սահմանված է 30 միլիարդ դրամ, իսկ կապիտալի համարժեքության կարգավորումը ներառում է առաջին մակարդակի հիմնական և ընդհանուր կապիտալի նկատմամբ պահանջներ։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բանկի կապիտալի և ռիսկերի փոխհարաբերության ուսումնասիրությունը։ Բանկի ակտիվների աճը, հատկապես վարկային պորտֆելի ընդլայնումը, սովորաբար մեծացնում է ռիսկով կշռված ակտիվների ծավալը և համապատասխանաբար պահանջում է կապիտալի համարժեք մակարդակի պահպանում։ Եթե կապիտալի աճը չի համընթաց ակտիվների և ռիսկերի աճին, կարող է նվազել կապիտալի համարժեքության ցուցանիշը և մեծանալ ֆինանսական խոցելիությունը։ Այդ պատճառով կապիտալի կառավարումը պետք է իրականացվի բանկի ռազմավարական պլանավորման և ռիսկերի կառավարման համակարգի հետ սերտ կապի մեջ։ Աշխատանքում կարող են ուսումնասիրվել նաև կապիտալի շահութաբերության և բավարարության միջև առկա հակասությունները։ Կապիտալի չափազանց բարձր մակարդակը կարող է բարձրացնել բանկի կայունությունը, սակայն միաժամանակ կարող է նվազեցնել սեփական կապիտալի օգտագործման արդյունավետությունը և սահմանափակել շահութաբերության հնարավոր մակարդակը։ Հակառակ դեպքում՝ չափազանց ցածր կապիտալացումը կարող է բարձրացնել ռիսկայնությունը և սահմանափակել բանկի դիմակայունությունը կորուստների նկատմամբ։ Հետևաբար արդյունավետ կապիտալային քաղաքականության նպատակն է գտնել կայունության, ռիսկերի և շահութաբերության միջև օպտիմալ հարաբերակցություն։ Հետազոտությունը կարող է ներառել ՀՀ առևտրային բանկերի ֆինանսական ցուցանիշների համեմատական վերլուծություն՝ տարբեր ժամանակահատվածներում կապիտալի չափի, կառուցվածքի, կապիտալի համարժեքության և շահութաբերության փոփոխությունները բացահայտելու համար։ Նման վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս գնահատելու բանկերի կապիտալացման մակարդակի տարբերությունները և բացահայտելու այն գործոնները, որոնք պայմանավորում են դրանց ֆինանսական կայունության առանձնահատկությունները։ ՀՀ առևտրային բանկերի կապիտալի համարժեքության վերաբերյալ ուսումնասիրություններում կիրառվում են նաև սթրես-թեստավորման սցենարներ, որոնց միջոցով գնահատվում է կապիտալի դիմակայունությունը վարկային պորտֆելի հնարավոր վատթարացման պայմաններում։ Առանձին ուշադրություն կարող է դարձվել շահույթի՝ որպես կապիտալի ձևավորման ներքին աղբյուրի դերին։ Բանկի կողմից ստացված և չբաշխված շահույթը կարող է ուղղվել կապիտալի ավելացմանը՝ դրանով մեծացնելով սեփական ֆինանսական բազան։ Այս մեխանիզմը հատկապես կարևոր է այն պայմաններում, երբ բանկը ցանկանում է ընդլայնել ակտիվային գործառնությունները՝ առանց արտաքին կապիտալի ներգրավման չափազանց մեծ կախվածության։ Միաժամանակ շահույթի բաշխման քաղաքականությունը պետք է հավասարակշռի բաժնետերերի եկամտի ակնկալիքները և բանկի կապիտալի հետագա ամրապնդման անհրաժեշտությունը։ Աշխատանքի շրջանակում կարող է ուսումնասիրվել նաև լրացուցիչ կապիտալի ներգրավման խնդիրը։ Բանկը կարող է կապիտալը մեծացնել նոր բաժնետոմսերի թողարկման, սեփականատերերի լրացուցիչ ներդրումների կամ այլ թույլատրելի գործիքների միջոցով։ Սակայն նման քայլերի արդյունավետությունը կախված է շուկայական պայմաններից, ներդրողների հետաքրքրվածությունից, բանկի ֆինանսական վիճակից և կապիտալի ներգրավման արժեքից։ Հետևաբար կապիտալի ձևավորման յուրաքանչյուր աղբյուր պետք է գնահատվի ոչ միայն դրա ծավալի, այլև արժեքի և երկարաժամկետ ազդեցության տեսանկյունից։ Կարևոր է նաև կապիտալի կառավարման հակացիկլիկ մոտեցումը։ Տնտեսական վերելքի ժամանակ բանկերը կարող են ավելի արագ ընդլայնել վարկավորումը, մինչդեռ տնտեսական անկման պայմաններում աճում է վարկային կորուստների և կապիտալի նվազման վտանգը։ ՀՀ Կենտրոնական բանկի կողմից կիրառվող կապիտալի լրացուցիչ շեմերի համակարգը հենց այդպիսի համակարգային ռիսկերի նկատմամբ բանկային համակարգի դիմակայունությունը բարձրացնելու նպատակ ունի։ Հետազոտության գործնական նշանակությունը կայանում է ՀՀ առևտրային բանկերի կապիտալի ձևավորման և գնահատման արդյունավետ մեխանիզմների բացահայտման մեջ։ Աշխատանքը կարող է առաջարկել կապիտալի կառավարման կատարելագործման ուղղություններ՝ կապիտալի կառուցվածքի օպտիմալացում, շահույթի վերաներդրման արդյունավետ քաղաքականություն, ռիսկերի ավելի ճշգրիտ գնահատում, կապիտալի բավարարության կանխատեսում, սթրես-թեստավորման կիրառում և տնտեսական ցիկլերի նկատմամբ կապիտալային բուֆերների ձևավորում։ Ընդհանուր առմամբ, հետազոտությունը բանկի կապիտալը դիտարկում է որպես ոչ միայն հաշվապահական կամ կարգավորող ցուցանիշ, այլև բանկի ռազմավարական կառավարման առանցքային ռեսուրս։ Դրա ճիշտ ձևավորումն ու գնահատումը հնարավորություն են տալիս ապահովելու բանկի ֆինանսական կայունությունը, նվազեցնելու ռիսկերի նկատմամբ խոցելիությունը, ընդլայնելու վարկային գործունեությունը և պահպանելու մրցունակությունը ՀՀ ֆինանսական շուկայում։

Բժշկություն

Այս բժշկական գիտական աշխատանքը նվիրված է վերին շնչա-մարսողական ուղիների տափակբջջային քաղցկեղի բուժման արդյունքների բարելավման ուղիների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հիվանդության վաղ հայտնաբերման, ախտորոշման ճշգրտության բարձրացման, բուժման մարտավարության ճիշտ ընտրության և համալիր թերապիայի արդյունավետության մեծացման խնդիրներն են։ Աշխատության մեջ դիտարկվում են հիվանդության տեղակայման, տարածվածության, ուռուցքի կենսաբանական առանձնահատկությունների և հիվանդի ընդհանուր վիճակի ազդեցությունը բուժման արդյունքների վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում ախտորոշման ժամանակակից մոտեցումներին, որոնք հնարավորություն են տալիս ավելի ճշգրիտ գնահատել առաջնային ուռուցքի տարածվածությունը, տարածաշրջանային ավշային հանգույցների ներգրավվածությունը և հիվանդության փուլը։ Ուսումնասիրվում են բուժման հիմնական մեթոդների՝ վիրաբուժական միջամտության, ճառագայթային և դեղորայքային բուժման հնարավորությունները, ինչպես նաև դրանց համակցված կիրառման արդյունավետությունը։ Հետազոտության կարևոր ուղղություններից է բուժման անհատականացման խնդիրը՝ հաշվի առնելով հիվանդության փուլը, ուռուցքի տեղակայումը և յուրաքանչյուր պացիենտի կլինիկական առանձնահատկությունները։ Աշխատության մեջ քննարկվում են նաև հետվիրահատական և հետբուժական բարդությունների նվազեցման, կյանքի որակի պահպանման և վերականգնողական միջոցառումների կատարելագործման հարցերը։ Հատուկ նշանակություն է տրվում բուժման երկարաժամկետ արդյունքների գնահատմանը, այդ թվում՝ հիվանդության կրկնության հավանականությանը, հիվանդների գոյատևմանը և ֆունկցիոնալ արդյունքներին։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև բուժման արդյունքների վրա ազդող ռիսկի գործոնների բացահայտմանը և դրանց հնարավոր վերահսկմանը, ինչը կարևոր է ինչպես կանխատեսման, այնպես էլ բուժական ռազմավարության ընտրության համար։ Առաջարկվող մոտեցումները նպատակ ունեն բարձրացնել ախտորոշման և բուժման համակարգվածությունը, կատարելագործել տարբեր մասնագիտությունների բժիշկների համագործակցությունը և ապահովել պացիենտների ավելի արդյունավետ ու անհատականացված բուժում։ Հետազոտության արդյունքները կարող են կիրառական նշանակություն ունենալ գլխի և պարանոցի ուռուցքաբանության, քիթ-կոկորդ-ականջաբանության, վիրաբուժության, ճառագայթային ուռուցքաբանության և վերականգնողական բժշկության ոլորտներում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել ուռուցքաբաններին, վիրաբույժներին, քիթ-կոկորդ-ականջաբաններին, ճառագայթային թերապիայի մասնագետներին, բժշկական բուհերի կլինիկական մասնագետներին և համապատասխան ոլորտներում գիտահետազոտական աշխատանք իրականացնողներին։

Պատմություն

Պատմաազգագրական և տեղագրական բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Ղարաբաղլու բնակավայրի պատմության, բնակչության, կենցաղի և սոցիալ-տնտեսական կյանքի ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում բնակավայրի աշխարհագրական դիրքը, բնական պայմանները, բնակեցման առանձնահատկությունները և տարածքային կազմակերպման հիմնական գծերը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում բնակչության կազմին, ավանդական զբաղմունքներին, գյուղատնտեսական գործունեությանը, արհեստներին և առօրյա կենսակերպին։ Ներկայացվում են համայնքային հարաբերությունների, բնակելի միջավայրի, տնտեսության կազմակերպման և տեղական սովորույթների վերաբերյալ տեղեկություններ՝ տվյալ ժամանակաշրջանի հասարակական պայմանների համատեքստում։ Քննարկվում են նաև բնակավայրի կապերը հարակից տարածքների հետ, հաղորդակցության ուղիները և տարածաշրջանային տնտեսական ու մշակութային գործընթացների ազդեցությունը տեղական կյանքի վրա։ Աշխատանքը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու բնակավայրի պատմական զարգացման, բնակչության կենսակերպի և տարածաշրջանի գյուղական համայնքներին բնորոշ առանձնահատկությունների վերաբերյալ։ Այն կարող է օգտակար լինել պատմական աշխարհագրության, ազգագրության, բնակավայրերի պատմության և տարածաշրջանային ուսումնասիրությունների ոլորտների մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Տնտեսագիտություն

Այս աշխատությունը նվիրված է տնտեսական աճի հասկացության և էության համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ բացահայտելով դրա նշանակությունը երկրի տնտեսական զարգացման և բնակչության բարեկեցության բարձրացման գործընթացում։ Գրքում ներկայացվում է, թե ինչ է տնտեսական աճը՝ որպես ազգային տնտեսության արտադրական կարողությունների երկարաժամկետ ընդլայնում, որը արտահայտվում է համախառն ներքին արդյունքի (ՀՆԱ) և մեկ շնչին ընկնող եկամտի աճով։ Հեղինակը անդրադառնում է տնտեսական աճի հիմնական աղբյուրներին՝ կապիտալի կուտակում, աշխատանքի արտադրողականության բարձրացում, տեխնոլոգիական առաջընթաց և մարդկային կապիտալի զարգացում։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում տնտեսական աճի որակական և քանակական կողմերին, ինչպես նաև դրա կապին սոցիալական զարգացման, եկամուտների բաշխման և կենսամակարդակի փոփոխության հետ։ Գրքում քննարկվում են նաև տնտեսական աճի կայունության խնդիրները, շրջակա միջավայրի վրա ազդեցությունը և զարգացման երկարաժամկետ մարտահրավերները։ Վերլուծվում է, թե ինչպես են տարբեր տնտեսական քաղաքականություններ ազդում աճի տեմպերի վրա՝ ներառյալ հարկաբյուջետային և դրամավարկային միջոցառումները։ Աշխատությունը համադրում է տեսական մոտեցումները և գործնական վերլուծությունները՝ օգտակար լինելով տնտեսագիտության ուսանողների, հետազոտողների և տնտեսական քաղաքականություն մշակողների համար։