Նաիրիա Համբարձումյան - Կանաչուկը

Տնտեսագիտություն

Այս ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում դրամավարկային քաղաքականության մշակման և իրականացման հիմնախնդիրներին՝ ընդգծելով կենտրոնական բանկի դերակատարությունը մակրոտնտեսական կայունության ապահովման գործընթացում։ Աշխատության մեջ վերլուծվում են դրամական զանգվածի կարգավորման մեխանիզմները, տոկոսադրույքային քաղաքականության ազդեցությունը տնտեսական աճի և գնաճի վրա, ինչպես նաև փոխարժեքային քաղաքականության առանձնահատկությունները Հայաստանի տնտեսական միջավայրում։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ֆինանսական շուկաների զարգացման մակարդակին, բանկային համակարգի կայունությանը և արտաքին տնտեսական գործոնների ազդեցությանը դրամավարկային քաղաքականության արդյունավետության վրա։ Ներկայացվում են նաև միջազգային փորձի կիրառման հնարավորությունները և այն մարտահրավերները, որոնք պայմանավորված են փոքր բաց տնտեսության կառուցվածքային առանձնահատկություններով։ Աշխատությունը կարևոր է ինչպես տեսական, այնպես էլ կիրառական տեսանկյունից՝ նպաստելով դրամավարկային քաղաքականության գործիքակազմի կատարելագործմանը և տնտեսական կայունության ամրապնդմանը Հայաստանի Հանրապետությունում։

Պատմություն

Հրատարակությունը նվիրված է Անիում 1904 թվականին իրականացված հնագիտական պեղումներին և դրանց ընթացքում հայտնաբերված նյութերի ու հուշարձանների ուսումնասիրությանը։ Աշխատանքը կարևոր սկզբնաղբյուրային նշանակություն ունի միջնադարյան Հայաստանի մայրաքաղաքի պատմության, ճարտարապետության և նյութական մշակույթի հետազոտության համար, քանի որ Անիի ավերակները XIX դարի վերջից և XX դարի սկզբից դարձել էին համակարգված հնագիտական ուսումնասիրությունների կարևոր կենտրոն։ Պեղումների ընթացքում ուշադրություն է դարձվել քաղաքի տարբեր հատվածներին, եկեղեցիներին, աշխարհիկ շինություններին, պաշտպանական կառույցներին և այլ հնագիտական օբյեկտներին, որոնց ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս վերականգնել քաղաքի կառուցապատման և զարգացման առանձնահատկությունները։ Աշխատության մեջ կարող են ներկայացվել պեղումների ընթացքը, ուսումնասիրված տարածքները, հայտնաբերված ճարտարապետական մնացորդները և հնագիտական նյութերը, ինչպես նաև դրանց նախնական մեկնաբանությունները։ Հատուկ արժեք ունեն շինությունների հատակագծերի, պատերի, հիմքերի, զարդաքանդակների և ճարտարապետական մանրամասների նկարագրությունները, քանի որ դրանք հնարավորություն են տալիս պատկերացում կազմել Անիի միջնադարյան քաղաքաշինական միջավայրի մասին։ Անիի ուսումնասիրության համատեքստում կարևոր նշանակություն ունի նաև քաղաքի պատմական զարգացման տարբեր փուլերի տարբերակումը։ Անիի վերելքը հատկապես կապված է Բագրատունյաց Հայաստանի ժամանակաշրջանի հետ, երբ այն դարձավ քաղաքական, տնտեսական և մշակութային խոշոր կենտրոն։ Պեղումների արդյունքները հնարավորություն են տալիս նյութական վկայությունների միջոցով լրացնել պատմական աղբյուրներում պահպանված տեղեկությունները և ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել քաղաքի հասարակական ու մշակութային կյանքի մասին։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև հայտնաբերված կենցաղային իրերի, խեցեղենի, մետաղական առարկաների, զարդերի, շինարարական նյութերի և այլ գտածոների ուսումնասիրություն։ Նման նյութերը կարևոր են ոչ միայն հնագիտական թվագրման, այլև բնակչության կենցաղի, արհեստների, առևտրային կապերի և նյութական մշակույթի զարգացման մակարդակի բացահայտման համար։ Անիի ճարտարապետական ժառանգության ուսումնասիրության տեսանկյունից առանձնահատուկ նշանակություն ունեն եկեղեցական կառույցները, որոնց հորինվածքը, շինարարական տեխնիկան և հարդարանքը կարևոր տեղեկություններ են տալիս միջնադարյան հայկական ճարտարապետության զարգացման մասին։ Հետազոտությունը կարող է նաև անդրադառնալ քաղաքի պաշտպանական համակարգին՝ պարիսպներին, աշտարակներին, դարպասներին և դրանց ռազմավարական նշանակությանը։ Անիի աշխարհագրական դիրքը և պաշտպանական կառույցները կարևոր դեր են ունեցել քաղաքի զարգացման և ռազմական անվտանգության ապահովման գործում։ 1904 թվականի պեղումների վերաբերյալ նյութերը արժեքավոր են նաև հնագիտության պատմության տեսանկյունից, քանի որ արտացոլում են այդ ժամանակաշրջանում կիրառվող պեղումների, փաստագրման և հուշարձանների ուսումնասիրման մեթոդները։ Դրանք հնարավորություն են տալիս հասկանալու, թե ինչպես էր ձևավորվում Անիի գիտական ուսումնասիրության ավանդույթը և ինչ սկզբունքներով էին հետազոտողները փաստագրում քաղաքի հնագիտական ժառանգությունը։ Աշխատությունը կարող է օգտագործվել Անիի պատմության, միջնադարյան հայկական ճարտարապետության, քաղաքաշինության, հնագիտության և նյութական մշակույթի հետագա ուսումնասիրությունների համար։ Այն հատկապես արժեքավոր է հետազոտողների համար, քանի որ վաղ հնագիտական հրապարակումները հաճախ պարունակում են տեղեկություններ այնպիսի կառույցների և գտածոների մասին, որոնց վիճակը հետագայում փոփոխվել կամ վատթարացել է։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը կարևոր վավերագրական աղբյուր է Անիի հնագիտական ժառանգության ուսումնասիրության համար՝ ներկայացնելով 1904 թվականի պեղումների արդյունքները և նպաստելով միջնադարյան հայկական մայրաքաղաքի պատմական ու մշակութային կերպարի վերականգնմանը։

Տնտեսագիտություն

Սա քաղաքական տնտեսագիտության և մակրոտնտեսական վերլուծության ոլորտին պատկանող հետազոտություն է, որը նվիրված է ընտրությունների նախաշեմին ձևավորվող տնտեսական սպասումների և դրանց ազդեցության ուսումնասիրությանը հետխորհրդային երկրների մակրոտնտեսական քաղաքականության վրա՝ Հայաստանի օրինակով, որտեղ վերլուծվում է, թե ինչպես են ընտրողների սպասումները՝ կապված գնաճի, աշխատատեղերի, սոցիալական աջակցության և տնտեսական աճի հետ, ազդում քաղաքական որոշումների ընդունման վրա, ինչպես նաև ինչպես են քաղաքական դերակատարները ձևավորում տնտեսական խոստումներ և քաղաքական ծրագրեր՝ ընտրական վարքագծի վրա ազդեցություն ունենալու նպատակով, աշխատանքը դիտարկում է նաև հանրային կարծիքի, վստահության ինստիտուտների և տեղեկատվական ասիմետրիայի դերը տնտեսական քաղաքականության ձևավորման գործընթացում, միաժամանակ ընդգծվում է, որ ընտրական ցիկլերը կարող են առաջացնել կարճաժամկետ պոպուլիստական քաղաքականություններ, որոնք երբեմն հակասում են երկարաժամկետ մակրոտնտեսական կայունության նպատակներին, և քննարկվում են քաղաքականության հավասարակշռման ու ինստիտուցիոնալ ամրապնդման հնարավոր ուղիներ՝ Հայաստանի տնտեսության կայուն զարգացման համատեքստում։

Այլ առարկաներ

Մարդու էկոլոգիան գիտական միջդիսցիպլինար ուղղություն է, որը ուսումնասիրում է մարդու և շրջակա միջավայրի փոխազդեցությունը՝ ներառելով ինչպես բնական, այնպես էլ սոցիալական, տնտեսական և մշակութային գործոնները։ Այն դիտարկում է, թե ինչպես են մարդիկ հարմարվում իրենց միջավայրին, ինչպես են օգտագործում բնական ռեսուրսները, ինչպես են քաղաքները, գյուղական տարածքները և տեխնոլոգիական զարգացումները ազդում էկոհամակարգերի վրա, և հակադարձաբար՝ ինչպես է բնությունը ազդում մարդու առողջության, վարքագծի և կենսակերպի վրա։ Այս գիտակարգը միավորում է կենսաբանության, էկոլոգիայի, բժշկության, սոցիոլոգիայի և տնտեսագիտության գիտելիքները՝ փորձելով բացատրել մարդ-բնություն հավասարակշռության խախտման պատճառները և առաջարկել կայուն զարգացման լուծումներ։ Մարդու էկոլոգիան նաև ուշադրություն է դարձնում բնապահպանական խնդիրներին, ինչպիսիք են օդի և ջրի աղտոտումը, կլիմայական փոփոխությունները, անտառահատումները և կենսաբազմազանության կորուստը՝ ուսումնասիրելով դրանց ազդեցությունը մարդու կյանքի որակի վրա։ Այս ոլորտը կարևոր է ժամանակակից աշխարհում, քանի որ արագ քաղաքայնացումը և տեխնոլոգիական առաջընթացը նոր մարտահրավերներ են ստեղծում շրջակա միջավայրի պահպանման և մարդկային հասարակության կայուն զարգացման համար։ Այն օգնում է հասկանալ, որ մարդը ոչ թե բնությունից առանձին գոյություն ունեցող էակ է, այլ նրա անբաժանելի մասնիկը, և յուրաքանչյուր գործողություն ունի էկոլոգիական հետևանքներ։

Լրագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Ղարաբաղյան շարժման 1988-1994 թվականների իրադարձությունների արտացոլմանը Հայաստանի Հանրապետության մամուլում՝ ուսումնասիրելով լրատվամիջոցների դերը հասարակական-քաղաքական գործընթացների ներկայացման, մեկնաբանման և հանրային կարծիքի ձևավորման գործում։ Ներկայացվում են շարժման սկզբնավորման, զարգացման, անկախության առաջին տարիների, հայ-ադրբեջանական հակամարտության և պատերազմի ժամանակաշրջանի հիմնական իրադարձությունները՝ մամուլի հրապարակումների դիտանկյունից։ Ուսումնասիրության շրջանակում վերլուծվում են հայկական պարբերականների նյութերը, դրանց թեմատիկ ուղղվածությունը, լեզվական և գաղափարական առանձնահատկությունները, ինչպես նաև հասարակության համախմբման, ազգային ինքնագիտակցության ձևավորման և տեղեկատվական դաշտի փոփոխության գործընթացները։ Աշխատությունում հատուկ ուշադրություն է դարձվում խորհրդային մամուլի պայմաններում տեղեկատվության ներկայացման սահմանափակումներին, հետխորհրդային անկախ մամուլի ձևավորմանը, հրապարակախոսության ազդեցությանը և լրագրողական գործունեության առանձնահատկություններին։ Ղարաբաղյան շարժման տարիներին մամուլը հանդես էր գալիս ոչ միայն որպես իրադարձությունների լուսաբանման միջոց, այլև որպես հասարակական տրամադրությունների արտահայտման և արժեքային պատկերացումների ձևավորման կարևոր հարթակ։ Գիրքը կարող է օգտակար լինել պատմաբանների, լրագրագետների, քաղաքագետների, հասարակական գործընթացների հետազոտողների, գիտաշխատողների, ուսանողների, ինչպես նաև 20-րդ դարի վերջի Հայաստանի քաղաքական և տեղեկատվական պատմությամբ հետաքրքրվող ընթերցողների համար։

Պատմություն

Այս հրատարակությունը նվիրված է Խորհրդային Միության խաղաղության քաղաքականության գաղափարական բովանդակությանը և դրա տարածմանն ու քարոզչությանը գրադարանների միջոցով։ Աշխատության կենտրոնում գրադարանների՝ որպես տեղեկատվության, ընթերցանության և հասարակական-քաղաքական գաղափարների տարածման հաստատությունների դերն է խորհրդային ժամանակաշրջանում։ Ուսումնասիրությունը դիտարկում է, թե ինչպես էին խաղաղության, միջազգային հարաբերությունների, զինաթափման, ժողովուրդների բարեկամության և խաղաղ գոյակցության վերաբերյալ պաշտոնական գաղափարները ներկայացվում գրադարանային աշխատանքի շրջանակում, ինչպիսի գրականություն էր ընտրվում ընթերցողների համար և ինչ մեթոդներով էր կազմակերպվում դրա տարածումը։ Խորհրդային համակարգում գրադարանը չէր ընկալվում միայն որպես գրքերի պահպանման և տրամադրման վայր․ այն նաև դիտարկվում էր որպես գաղափարական և կրթադաստիարակչական աշխատանքի կարևոր հաստատություն։ Այդ պատճառով գրադարանային ֆոնդերի համալրումը, գրականության ցուցադրությունը, թեմատիկ ցուցահանդեսների կազմակերպումը, մատենագիտական ցանկերի կազմումը, ընթերցողների հետ քննարկումները, գրքի տեսությունները և այլ միջոցառումներ հաճախ իրականացվում էին պետական և հասարակական-քաղաքական առաջնահերթություններին համապատասխան։ Խաղաղության թեման այս համակարգում առանձնահատուկ տեղ էր զբաղեցնում, քանի որ խորհրդային արտաքին և ներքին քարոզչության մեջ այն ներկայացվում էր որպես պետության քաղաքականության կարևոր ուղղություն։ Ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է խաղաղության գաղափարի ներկայացման ձևերի բացահայտումը։ Գրադարանները կարող էին ընթերցողներին առաջարկել պատերազմի կանխարգելմանը, ժողովուրդների միջև համագործակցությանը, միջազգային հարաբերություններին, զինաթափմանը և խաղաղության պահպանմանը վերաբերող գրքեր, պարբերականներ ու տեղեկատվական նյութեր։ Այդ գրականությունը կարող էր համակարգվել թեմատիկ բաժիններով և ներկայացվել ցուցահանդեսների, գրական տեսությունների կամ մատենագիտական միջոցառումների միջոցով։ Այսպիսի աշխատանքը միաժամանակ ուներ տեղեկատվական և գաղափարական նպատակ՝ ընթերցողին ծանոթացնել համապատասխան գրականությանը և ձևավորել պաշտոնական գաղափարախոսությանը համահունչ վերաբերմունք։ Կարևոր ուղղություն էր նաև գրադարանային միջոցառումների կազմակերպումը։ Թեմատիկ երեկոները, ընթերցողների կոնֆերանսները, բանավոր ամսագրերը, գրքի քննարկումները և ցուցահանդեսները հնարավորություն էին տալիս խաղաղության վերաբերյալ քաղաքական գաղափարները ներկայացնել ոչ միայն գրքի, այլև բանավոր հաղորդակցության միջոցով։ Նման միջոցառումները կարող էին նվիրված լինել միջազգային իրադարձություններին, խաղաղության շարժման տարբեր դրվագներին, խորհրդային արտաքին քաղաքականության նախաձեռնություններին կամ հայտնի հասարակական և մշակութային գործիչների խաղաղասիրական գործունեությանը։ Հրատարակության թեման հետաքրքիր է նաև գրադարանագիտության պատմության տեսանկյունից։ Այն ցույց է տալիս, թե ինչպես էր խորհրդային ժամանակաշրջանում գրադարանային աշխատանքի մասնագիտական գործառույթը միահյուսվում հասարակական-քաղաքական դաստիարակության հետ։ Գրադարանավարից ակնկալվում էր ոչ միայն գրականության պահպանման և ընթերցողների սպասարկման կազմակերպում, այլև համապատասխան թեմատիկ նյութերի նպատակային ընտրություն, ցուցադրություն և քարոզչական միջոցառումների անցկացում։ Այդ պատճառով նման աշխատանքը կարող է արժեքավոր աղբյուր լինել խորհրդային գրադարանների աշխատանքի մեթոդաբանությունը ուսումնասիրելու համար։ Ուսումնասիրության մեջ կարևոր տեղ կարող է զբաղեցնել նաև գրականության ընտրության և մատենագիտական աշխատանքի խնդիրը։ Խաղաղության թեմայով գրականության համակարգումը հնարավորություն էր տալիս ընթերցողներին արագ կողմնորոշվել մեծածավալ տեղեկատվական հոսքի մեջ։ Գրադարանները կարող էին կազմել հանձնարարական գրականության ցանկեր, թեմատիկ մատենագիտական տեղեկատուներ և ցուցահանդեսների ուղեկցող նյութեր։ Այդ գործիքները միաժամանակ նպաստում էին ընթերցանության կազմակերպմանը և պաշտոնական քաղաքական օրակարգի տարածմանը։ Խորհրդային խաղաղության քարոզչության առանձնահատկություններից էր դրա սերտ կապը միջազգային քաղաքականության պաշտոնական մեկնաբանության հետ։ Խաղաղության և պատերազմի հարցերը ներկայացվում էին ոչ միայն որպես համամարդկային արժեքների խնդիր, այլև որպես սոցիալ-քաղաքական պայքարի բաղադրիչ։ Այդ պատճառով գրադարաններում տարածվող նյութերի ընտրությունը հաճախ արտացոլում էր ժամանակի պետական գաղափարախոսությունը և միջազգային իրադարձությունների պաշտոնական գնահատականները։ Այս հանգամանքը հրատարակությունը դարձնում է հետաքրքիր նաև պատմական աղբյուրագիտության տեսանկյունից, քանի որ հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրել, թե ինչպես էր պետական քաղաքական դիսկուրսը փոխանցվում մշակութային և տեղեկատվական հաստատությունների միջոցով։ Թեման կարող է դիտարկվել նաև ընթերցողի և գրադարանի փոխհարաբերությունների տեսանկյունից։ Գրադարանային քարոզչության արդյունավետությունը մեծապես կախված էր ընթերցողների հետաքրքրություններից, գրականության հասանելիությունից և միջոցառումների կազմակերպման ձևերից։ Ուստի ուսումնասիրությունը կարող է պատկերացում տալ այն մեթոդների մասին, որոնց միջոցով գրադարանները փորձում էին ներգրավել ընթերցողներին քաղաքական և հասարակական թեմաների շուրջ կազմակերպվող աշխատանքներում։ Ընդհանուր առմամբ, հրատարակությունը ներկայացնում է խորհրդային գրադարանի երկակի դերը՝ որպես մշակութային-տեղեկատվական հաստատության և որպես պետական գաղափարախոսության տարածման գործիք։ Այն միավորում է գրադարանագիտության, պատմության, մշակույթի և խորհրդային քաղաքական քարոզչության ուսումնասիրության խնդիրները։ Թեման կարող է հետաքրքրել գրադարանագետներին, պատմաբաններին, մշակութաբաններին, խորհրդային շրջանի հասարակական-քաղաքական կյանքի հետազոտողներին, տեղեկատվական աշխատանքի մասնագետներին և գրադարանային գործի պատմությամբ զբաղվող ուսանողներին ու հետազոտողներին։