Նախադպրոցական տարիքում վախերի հաղթահարումը նորմայում և ախտաբանության մեջ

Աշխարհագրություն

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության հարավային ջրավազանային կառավարման տարածքում ընտրված ստորերկրյա և մակերևութային ջրային ռեսուրսների որակական վիճակի համալիր ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում բնական ջրերի ֆիզիկաքիմիական բնութագրերի գնահատումն է, դրանց տարածական փոփոխությունների բացահայտումը և ջրի որակի վրա բնական ու մարդածին գործոնների հնարավոր ազդեցությունների վերլուծությունը։ Դիտարկվում են մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի հիմնական առանձնահատկությունները՝ հաշվի առնելով ջրային համակարգերի ձևավորման պայմանները, երկրաբանական միջավայրը, ջրահավաք ավազանների առանձնահատկությունները, բնակավայրերի և տնտեսական գործունեության ազդեցությունը։ Ուսումնասիրության շրջանակում կարող են գնահատվել ջրի թթվահիմնային վիճակը, հանքայնացումը, էլեկտրահաղորդականությունը, հիմնական իոնների և կենսածին տարրերի պարունակությունը, ինչպես նաև ջրի էկոլոգիական ու օգտագործման որակը բնութագրող այլ ցուցանիշներ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում տարբեր ջրային աղբյուրներից ստացված տվյալների համեմատությանը, ինչը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու ստորերկրյա և մակերևութային ջրերի քիմիական կազմի ու որակական վիճակի տարբերությունները։ Կարևորվում է նաև ցուցանիշների տարածական բաշխման ուսումնասիրությունը՝ հնարավոր աղտոտման կամ բնական հանքայնացման առավել արտահայտված հատվածները որոշելու և դրանց ձևավորման պատճառները գնահատելու նպատակով։ Ստացված տվյալների համադրումը ջրի որակի համապատասխան չափանիշների հետ հնարավորություն է տալիս բնութագրելու ուսումնասիրված ջրային ռեսուրսների վիճակը և դրանց հնարավոր օգտագործման սահմանափակումները։ Հետազոտությունը կարևոր նշանակություն ունի նաև ջրային էկոհամակարգերի պահպանության տեսանկյունից, քանի որ ջրի որակի պարբերական գնահատումը թույլ է տալիս ժամանակին արձանագրել շրջակա միջավայրում տեղի ունեցող փոփոխությունները և տարբերակել բնական գործընթացների ու մարդածին ազդեցությունների դերը։ Մակերևութային և ստորերկրյա ջրերի միասնական դիտարկումը նպաստում է տարածքի ջրային համակարգերի փոխկապակցվածության առավել ամբողջական ընկալմանը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը կարող է ծառայել որպես գիտական հիմք ջրային ռեսուրսների վիճակի գնահատման, բնապահպանական մոնիթորինգի կատարելագործման և ջրավազանային սկզբունքով դրանց կայուն կառավարման համար։

Քիմիա

Աշխատությունը նվիրված է որոշակի α,β-չհագեցած միացությունների և երկրորդային ամինների միջև փոխազդեցությունների ուսումնասիրությանը՝ հատուկ ուշադրություն դարձնելով ռեակցիոն համակարգի ֆիզիկաքիմիական հատկությունների ազդեցությանը ռեակցիայի ընթացքի և արդյունքների վրա։ Գրքում վերլուծվում են այն հիմնական գործոնները, որոնք պայմանավորում են նուկլեոֆիլ հավելման և այլ մրցակցային ռեակցիոն ուղիների ընտրությունը՝ ներառյալ լուծիչի բնույթը, ջերմաստիճանը, կոնցենտրացիան, միջավայրի բևեռականությունը և կատալիտիկ ազդեցությունները։ Հեղինակը դիտարկում է α,β-չհագեցած միացությունների էլեկտրոնային կառուցվածքի առանձնահատկությունները և դրանց ռեակտիվության կախվածությունը մոլեկուլային կոնֆիգուրացիայից՝ ընդգծելով երկրորդային ամինների նուկլեոֆիլ հատկությունների դերը փոխազդեցության մեխանիզմներում։

Մաթեմատիկա

Աշխատանքը նվիրված է երկչափ կրիտիկական Իզինգի մոդելում ցանցային էֆեկտների մնացորդների և արատների ազդեցության ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության հիմքում վիճակագրական ֆիզիկայի դասական մոդելներից մեկի՝ Իզինգի մոդելի միջոցով կրիտիկական երևույթների և փուլային անցումների մանրամասն վերլուծությունն է։ Երկչափ համակարգերի դեպքում կրիտիկական կետին մոտ նյութի կամ մոդելի մակրոսկոպիկ հատկությունները կարող են դրսևորվել համընդհանուր օրինաչափություններով, սակայն վերջավոր ցանցային կառուցվածքը, դիսկրետությունը և տեղային արատները կարող են առաջացնել լրացուցիչ ուղղումներ, որոնք կարևոր են հատկապես բարձր ճշգրտությամբ տեսական և թվային հաշվարկների ժամանակ։ Ուսումնասիրության հիմնական նպատակն է բացահայտել, թե ինչպես են ցանցի դիսկրետ կառուցվածքի հետ կապված ազդեցությունները պահպանվում կրիտիկական ռեժիմում և ինչպես են տարբեր տեսակի արատները փոխում համակարգի ֆիզիկական բնութագրերը։ Կրիտիկական վիճակում համակարգը բնութագրվում է կոռելացիաների երկար հեռահարությամբ, ֆլուկտուացիաների ուժեղացմամբ և բնորոշ երկարության մասշտաբի մեծացմամբ։ Այս պայմաններում մանրադիտակային կառուցվածքի ազդեցությունը կարող է ամբողջությամբ չանհետանալ, այլ արտահայտվել փոքր, սակայն չափելի ուղղումների կամ վերջավոր չափի էֆեկտների միջոցով։ Աշխատանքը կարող է ուսումնասիրել այդ ուղղումների ձևը, մեծությունը և դրանց կախվածությունը համակարգի չափից ու կրիտիկական պարամետրերից։ Ցանցային էֆեկտների ուսումնասիրության կարևոր խնդիրներից է տարբերակել համընդհանուր կրիտիկական վարքագիծը ցանցի կոնկրետ երկրաչափությունից բխող ոչ համընդհանուր բաղադրիչներից։ Թեև կրիտիկական ցուցիչները և մասշտաբավորման հիմնական օրենքները կարող են լինել համընդհանուր, որոշ ամպլիտուդներ, ուղղումներ և տեղային հատկություններ կախված են մոդելի մանրադիտակային կառուցվածքից։ Այդ տարբերակումը կարևոր է ինչպես անալիտիկ արդյունքների մեկնաբանման, այնպես էլ թվային սիմուլյացիաների հետ տեսական կանխատեսումների համեմատության համար։ Առանձին ուղղություն է արատների ուսումնասիրությունը։ Ցանցում առկա բացակայող հանգույցները, խանգարված կապերը, տեղային փոխազդեցությունների փոփոխությունները կամ այլ կառուցվածքային անկատարություններ կարող են խախտել իդեալական համակարգի համաչափությունը և փոխել դրա վիճակագրական հատկությունները։ Հետազոտությունը կարող է դիտարկել, թե ինչ պայմաններում են նման արատները էականորեն ազդում կրիտիկական վարքագծի վրա և երբ են դրանց ազդեցությունները սահմանափակվում տեղային կամ ենթակրիտիկական ուղղումներով։ Արատների առկայությունը կարող է անդրադառնալ մագնիսացման, էներգիայի, սպեցիֆիկ ջերմության, զգայունության և կոռելացիոն ֆունկցիաների վրա։ Դրանց փոփոխության ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս հասկանալու արատների ազդեցության մեխանիզմները և գնահատելու համակարգի մակրոսկոպիկ արձագանքը մանրադիտակային անկատարությունների նկատմամբ։ Հետազոտության կարևոր բաղադրիչ կարող է լինել մասշտաբավորման տեսության կիրառումը։ Կրիտիկական համակարգերի համար ֆիզիկական մեծությունների կախվածությունը համակարգի բնորոշ չափից և պարամետրերից կարող է նկարագրվել հատուկ մասշտաբային օրենքներով։ Ցանցային էֆեկտների և արատների առկայության դեպքում այդ օրենքները կարող են ստանալ լրացուցիչ ուղղումներ, որոնց վերլուծությունը թույլ է տալիս ավելի ճշգրիտ որոշել կրիտիկական պարամետրերը և հիմնական ցուցիչները։ Աշխատանքը կարող է ներառել նաև վերջավոր չափի մասշտաբավորման մեթոդների կիրառում, քանի որ իրական հաշվարկներն ու համակարգչային մոդելավորումները հաճախ իրականացվում են վերջավոր չափի ցանցերի վրա։ Այդ դեպքում անհրաժեշտ է հասկանալ, թե ինչպես են համակարգի սահմանափակ չափերը ազդում չափվող մեծությունների վրա և ինչպես կարելի է առանձնացնել վերջավոր չափի էֆեկտները իրական թերմոդինամիկական սահմանային վարքագծից։ Թվային մեթոդները կարող են կարևոր դեր ունենալ հետազոտության մեջ։ Մոնտե Կառլոյի սիմուլյացիաների և վիճակագրական տվյալների մշակման միջոցով հնարավոր է ուսումնասիրել մեծ թվով միկրոսկոպիկ կոնֆիգուրացիաներ և ստանալ համակարգի վիճակագրական բնութագրերը։ Ստացված տվյալների համեմատությունը անալիտիկ կանխատեսումների հետ հնարավորություն է տալիս ստուգել տեսական մոտեցումների ճշտությունը և գնահատել ցանցային ու արատային ուղղումների պարամետրերը։ Կարող են ուսումնասիրվել նաև տարբեր ցանցային երկրաչափությունների կամ արատների բաշխման դեպքեր՝ պարզելու համար, թե որ ազդեցություններն են համընդհանուր, իսկ որոնք՝ կախված կոնկրետ մոդելից։ Այսպիսի համեմատությունը կարևոր է կրիտիկական համակարգերի ընդհանուր տեսության զարգացման համար։ Ուսումնասիրության արդյունքները կարող են նպաստել կրիտիկական երևույթների ավելի ճշգրիտ նկարագրմանը և պարզել, թե ինչպես են մանրադիտակային կառուցվածքային առանձնահատկությունները դրսևորվում մակրոսկոպիկ կրիտիկական վարքագծում։ Դրանք կարող են օգտակար լինել նաև այլ ցանցային մոդելների և դիսօրդեր պարունակող համակարգերի ուսումնասիրության համար։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատանքը համադրում է Իզինգի մոդելի, կրիտիկական երևույթների տեսության, մասշտաբավորման մեթոդների և վիճակագրական հաշվարկների մոտեցումները՝ ուսումնասիրելով երկչափ կրիտիկական համակարգերում ցանցային կառուցվածքի և տեղային արատների թողած ազդեցությունները։ Թեման կարևոր է վիճակագրական ֆիզիկայի համար, քանի որ այն հնարավորություն է տալիս ավելի խորությամբ հասկանալու համընդհանուր կրիտիկական վարքագծի և համակարգի մանրադիտակային կառուցվածքի միջև փոխհարաբերությունը։

Այլ առարկաներ

Հրատարակությունը համառոտ պատմատեղեկատվական և գրադարանագիտական ակնարկ է, որը ներկայացնում է խորհրդային Հայաստանի գլխավոր հանրապետական գրադարանային հաստատություններից մեկի ձևավորման, գործունեության և մշակութային նշանակության ընդհանուր պատկերը։ Նյութում կարող են լուսաբանվել հաստատության պատմական զարգացման հիմնական փուլերը, գրքային ֆոնդերի համալրման սկզբունքները, ընթերցողների սպասարկման կազմակերպումը, մատենագիտական և տեղեկատվական գործունեությունը, ինչպես նաև հանրապետության գրադարանային համակարգում նրա ունեցած կենտրոնական դերակատարությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել գրադարանային հավաքածուների կառուցվածքին՝ հայերեն և օտարալեզու գրականության, պարբերական մամուլի, տեղեկատու հրատարակությունների և այլ տպագիր նյութերի պահպանման ու օգտագործման տեսանկյունից։ Ակնարկը հնարավորություն է տալիս պատկերացում կազմելու այն մասին, թե խորհրդային ժամանակաշրջանում պետական հանրապետական գրադարանը ինչպես էր համատեղում ազգային տպագիր ժառանգության հավաքագրման և պահպանման գործառույթները հասարակության տեղեկատվական ու կրթական պահանջների սպասարկման հետ։ Կարևոր ուղղություն է մատենագիտական աշխատանքի ներկայացումը, քանի որ նման հաստատությունները մասնակցում էին գրականության հաշվառմանը, տեղեկատու-մատենագիտական միջոցների կազմմանը և ընթերցողներին անհրաժեշտ տեղեկատվության տրամադրմանը։ Նյութում կարող են ներկայացվել նաև ընթերցասրահների, գրապահոցների և մասնագիտացված բաժինների աշխատանքը, գրքերի մշակման ու դասակարգման կազմակերպումը, ինչպես նաև այլ գրադարաններին ցուցաբերվող մեթոդական աջակցությունը։ Հրատարակությունն արժեքավոր է Հայաստանի գրադարանային գործի պատմության ուսումնասիրման համար, քանի որ արտացոլում է տվյալ ժամանակաշրջանի գրադարանային կառավարման սկզբունքները, մշակութային քաղաքականությունը և ընթերցանության կազմակերպման ձևերը։ Միաժամանակ այն կարող է դիտարկվել որպես հաստատության ինքնաներկայացման պատմական աղբյուր, ուստի ներկայացվող գնահատականները նպատակահարմար է դիտարկել խորհրդային ժամանակաշրջանի պաշտոնական մշակութային և գաղափարական միջավայրի համատեքստում։ Պատմական հեռանկարից ակնարկը հնարավորություն է տալիս հետևելու այն հաստատության զարգացման փուլերից մեկին, որն այսօր գործում է որպես Հայաստանի ազգային գրադարան։ Ընդհանուր առմամբ հրատարակությունը կարևոր սկզբնաղբյուր է գրադարանագիտության, ազգային գրքային ժառանգության պահպանության, Հայաստանի մշակութային հաստատությունների և խորհրդային շրջանի գրադարանային համակարգի պատմության ուսումնասիրության համար։

Պատմություն

Այս աշխատությունը նվիրված է Արևմտյան Հայաստանի խնդրի և դրա նկատմամբ Գերմանիայի քաղաքականության ուսումնասիրությանը Առաջին աշխարհամարտի տարիներին՝ 1914 թվականի օգոստոսից մինչև 1918 թվականի մարտը։ Հետազոտության կենտրոնում Օսմանյան կայսրության տարածքում գտնվող հայկական նահանգների նկատմամբ Գերմանիայի ռազմաքաղաքական և դիվանագիտական մոտեցումներն են, ինչպես նաև այդ քաղաքականության ձևավորման վրա ազդող գերմանական, օսմանյան և եվրոպական շահերի փոխհարաբերությունները։ Աշխատության մեջ ուսումնասիրվում է Առաջին աշխարհամարտի նախօրեին և պատերազմի ընթացքում Գերմանիայի ու Օսմանյան կայսրության միջև ձևավորված ռազմավարական համագործակցությունը, որի պայմաններում հայկական հարցը ձեռք էր բերում ոչ միայն մարդասիրական և ազգային, այլև աշխարհաքաղաքական նշանակություն։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում Արևմտյան Հայաստանի տարածքների ռազմավարական դիրքին, գերմանական քաղաքական և ռազմական շրջանակների հետաքրքրություններին, ինչպես նաև տարածաշրջանում ազդեցության ընդլայնման ձգտումներին։ Ուսումնասիրության կարևոր ուղղություններից է պատերազմի ընթացքում հայ բնակչության նկատմամբ իրականացված բռնությունների, տեղահանությունների և զանգվածային կոտորածների վերաբերյալ գերմանական իշխանությունների, դիվանագետների և ռազմական շրջանակների դիրքորոշումների վերլուծությունը։ Աշխատությունը հնարավորություն է տալիս դիտարկել այն հակասությունները, որոնք առաջանում էին քաղաքական և ռազմական դաշնակցային շահերի ու հայկական բնակչության նկատմամբ տեղի ունեցող հանցագործությունների արձագանքման միջև։ Առանձին ուշադրություն է դարձվում գերմանական դիվանագիտական փաստաթղթերին, պաշտոնական հաղորդագրություններին, հուշագրություններին և այլ աղբյուրներին, որոնց միջոցով հնարավոր է վերականգնել տվյալ ժամանակաշրջանի քաղաքական որոշումների և դիրքորոշումների ձևավորման ընթացքը։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև Բեռլինի և Կոստանդնուպոլսի հարաբերություններին, Օսմանյան կայսրության ներքին քաղաքականությանը, ռազմական գործողությունների զարգացմանը և դրանց ազդեցությանը հայկական բնակչության վիճակի վրա։ 1917 թվականի ռուսական հեղափոխություններից հետո տարածաշրջանում ստեղծված նոր ռազմաքաղաքական իրավիճակը և 1918 թվականի Բրեստ-Լիտովսկի պայմանագիրը նույնպես կարևոր նշանակություն ունեն հետազոտության ժամանակագրական շրջանակում, քանի որ դրանք փոխեցին Կովկասում ուժերի հարաբերակցությունը և ազդեցության հնարավորությունները։ Աշխատության արդյունքները հնարավորություն են տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել Առաջին աշխարհամարտի տարիներին Արևմտյան Հայաստանի շուրջ ընթացող միջազգային քաղաքականության մասին և գնահատել Գերմանիայի դերը այդ գործընթացներում։ Ուսումնասիրությունը կարևոր է ոչ միայն Հայոց ցեղասպանության պատմության, այլև Առաջին աշխարհամարտի դիվանագիտական և աշխարհաքաղաքական պատմության տեսանկյունից։ Նյութը կարող է հետաքրքրել պատմաբաններին, հայագետներին, միջազգային հարաբերությունների և դիվանագիտության պատմության մասնագետներին, ցեղասպանագիտությամբ զբաղվող հետազոտողներին, դասախոսներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։

Կենսաբանություն

Այս կենսաբանական ուսումնասիրությունը նվիրված է Հայաստանի Վայոց ձորի լեռնային համակարգի կենտրոնական հատվածի անտառներում տարածված մակրոմիցետների տեսակային կազմի և կենսաբանական առանձնահատկությունների հետազոտմանը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են սնկերի բազմազանության, տարածվածության և էկոլոգիական դերակատարության վերաբերյալ տվյալներ՝ ընդգրկելով տարբեր տաքսոնոմիական խմբերի ներկայացուցիչներին։ Հեղինակը ուսումնասիրում է մակրոմիցետների մորֆոլոգիական հատկանիշները, աճի պայմանները, սեզոնային զարգացման առանձնահատկությունները և փոխհարաբերությունները անտառային էկոհամակարգի այլ բաղադրիչների հետ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հազվագյուտ և էնդեմիկ տեսակների հայտնաբերմանը, դրանց պահպանության խնդիրներին և կենսաբազմազանության պահպանման գործում ունեցած նշանակությանը։ Աշխատությունը նաև գնահատում է սնկերի դերը օրգանական նյութերի քայքայման, հողագոյացման և անտառային էկոհամակարգերի կայունության ապահովման գործընթացներում։ Այն օգտակար է սնկաբանների, բուսաբանների, բնապահպանների, անտառագետների և կենսաբազմազանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։