Պրաժլոն Դերկոմս, հատոր Թ

Գյուղատնտեսություն

Տնտեսագիտական և ագրարային կառավարման բնույթի այս աշխատանքը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետության գյուղատնտեսության ոլորտում նորարարությունների առևտրայնացման հիմնախնդիրների, դրանց տնտեսական արդյունավետության և գործնական ներդրման հնարավորությունների ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում գյուղատնտեսական նորարարությունների ձևավորման և զարգացման տեսական հիմունքները, գիտական հետազոտությունների արդյունքների արտադրական կիրառման առանձնահատկությունները և նոր տեխնոլոգիաների շուկայական արժեքի ստեղծման մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում գիտահետազոտական կազմակերպությունների, գյուղատնտեսական արտադրողների, մասնավոր ձեռնարկությունների և ներդրումային կառույցների համագործակցությանը՝ նորարարական լուծումների մշակման ու տարածման գործընթացներում։ Վերլուծվում են նորարարությունների առևտրայնացմանը խոչընդոտող ֆինանսական, կազմակերպական, տեխնոլոգիական և ինստիտուցիոնալ գործոնները, ինչպես նաև գյուղատնտեսական տնտեսությունների նոր տեխնոլոգիաներ կիրառելու հնարավորությունները։ Քննարկվում են մտավոր սեփականության պաշտպանության, տեխնոլոգիաների փոխանցման, ներդրումների ներգրավման, պետական աջակցության և նորարարական ձեռնարկատիրության զարգացման հիմնախնդիրները։ Ուսումնասիրության շրջանակներում դիտարկվում են գյուղատնտեսական արտադրության թվայնացման, ռեսուրսախնայող տեխնոլոգիաների ներդրման, արտադրողականության բարձրացման և նորարարական արտադրանքի շուկա դուրսբերման տնտեսական մոտեցումները։ Անդրադարձ է կատարվում նորարարությունների առևտրայնացման արդյունավետության գնահատման, գիտության և արտադրության կապերի ամրապնդման, գյուղատնտեսական արժեշղթաների զարգացման և ոլորտի մրցունակության բարձրացման հնարավորություններին։ Աշխատանքը կարող է օգտակար լինել ագրարային տնտեսագիտության, նորարարությունների կառավարման, տեխնոլոգիաների առևտրայնացման, գյուղատնտեսական ձեռնարկատիրության և Հայաստանի գյուղատնտեսության զարգացման ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների ու հետազոտողների համար։

Բնապահպանություն

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է բնության հատուկ պահպանվող տարածքներում անտառային էկոհամակարգերի կենսաբազմազանության պահպանության հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը՝ որպես հիմնական օրինակ դիտարկելով «Դիլիջան» ազգային պարկը։ Հետազոտության շրջանակում ուսումնասիրվում են անտառային էկոհամակարգերի կառուցվածքը, կենսաբազմազանության բաղադրիչները, դրանց բնական զարգացման առանձնահատկությունները և այն գործոնները, որոնք կարող են վտանգել բուսական ու կենդանական աշխարհի կայունությունը։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում պահպանվող տարածքների էկոլոգիական նշանակությանը, քանի որ դրանք կարևոր դեր են կատարում հազվագյուտ և արժեքավոր տեսակների, բնական կենսամիջավայրերի ու էկոհամակարգային գործընթացների պահպանության գործում։ Աշխատությունը դիտարկում է կենսաբազմազանության վրա բնական և մարդածին ազդեցությունների հնարավոր հետևանքները՝ ներառյալ անտառային ռեսուրսների օգտագործումը, ապօրինի ծառահատումները, հրդեհները, արոտավայրերի և զբոսաշրջային տարածքների օգտագործման հետ կապված ճնշումները, աղտոտումը, ինչպես նաև կենսամիջավայրերի մասնատումը։ Ազգային պարկի օրինակով ուսումնասիրվում են նաև բուսական և կենդանական տեսակների պահպանության խնդիրները, էկոհամակարգերի վիճակի գնահատման հնարավոր մեթոդները և դրանց երկարաժամկետ մշտադիտարկման անհրաժեշտությունը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում բնապահպանական կառավարման արդյունավետությանը և այն մեխանիզմներին, որոնց միջոցով հնարավոր է համատեղել բնական ռեսուրսների պահպանությունը, գիտական ուսումնասիրությունները, զբոսաշրջության կազմակերպումը և տեղական համայնքների սոցիալ-տնտեսական շահերը։ Աշխատությունը շեշտադրում է հատկապես կանխարգելիչ մոտեցումների նշանակությունը՝ ցույց տալով, որ կենսաբազմազանության պահպանությունը պետք է հիմնված լինի ոչ միայն արդեն արձանագրված վնասների վերացման, այլև էկոհամակարգերի վրա բացասական ազդեցությունների վաղ հայտնաբերման և կանխման վրա։ Ուսումնասիրությունը կարող է անդրադառնալ նաև պահպանվող տարածքների կառավարման կատարելագործմանը, էկոլոգիական կրթության և հանրային իրազեկման բարձրացմանը, գիտական տվյալների կիրառմանը և բնապահպանական վերահսկողության ուժեղացմանը։ «Դիլիջան» ազգային պարկի առանձնահատկությունների վերլուծությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտելու Հայաստանի անտառային էկոհամակարգերի պահպանությանն առնչվող ավելի լայն խնդիրներ և դրանց լուծման հնարավոր ուղղությունները։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել բնապահպաններին, կենսաբաններին, անտառագետներին, էկոլոգներին, բնության հատուկ պահպանվող տարածքների մասնագետներին, հետազոտողներին և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է անտառային կենսաբազմազանության պահպանության հիմնախնդիրների համալիր ուսումնասիրություն՝ ընդգծելով պահպանվող տարածքների էկոլոգիական արժեքը և դրանց կառավարման գիտականորեն հիմնավորված, երկարաժամկետ ու կայուն մոտեցումների անհրաժեշտությունը։

Տնտեսագիտություն

Աշխատությունը նվիրված է պահանջարկի անորոշության պայմաններում առաջարկի ծավալների, կառուցվածքի և տնտեսական արդյունավետության գնահատման տնտեսամաթեմատիկական մեթոդների ուսումնասիրությանը՝ Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական միջավայրի առանձնահատկությունների հաշվառմամբ։ Քննարկվում են շուկայական պահանջարկի փոփոխականության, տեղեկատվության անբավարարության և տնտեսական ռիսկերի ազդեցությունները արտադրողների ու մատակարարների որոշումների կայացման գործընթացի վրա։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում առաջարկի ձևավորման տնտեսական օրինաչափություններին, պահանջարկի կանխատեսման դժվարություններին, արտադրության և իրացման ծավալների համաձայնեցման խնդիրներին, ինչպես նաև շուկայական հավասարակշռության ապահովման հնարավորություններին։ Ուսումնասիրվում են պահանջարկի և առաջարկի փոխկապակցվածության մաթեմատիկական նկարագրման մոտեցումները, հավանականային և վիճակագրական մոդելների կիրառման հնարավորությունները, ինչպես նաև անորոշության պայմաններում տնտեսական ցուցանիշների գնահատման մեթոդները։ Դիտարկվում են արտադրական ծախսերի, գների, պաշարների, իրացման հնարավորությունների և շուկայական տատանումների ազդեցությունները առաջարկի օպտիմալ ծավալների որոշման վրա։ Կարևորվում են տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորման, օպտիմալացման, ռիսկերի քանակական գնահատման և տարբեր սցենարների համեմատական վերլուծության մեթոդները։ Հետազոտության շրջանակում կարող են կիրառվել Հայաստանի Հանրապետության տնտեսական և վիճակագրական տվյալները՝ պահանջարկի փոփոխությունների և առաջարկի արձագանքման առանձնահատկությունները բացահայտելու նպատակով։ Անդրադարձ է կատարվում տնտեսական որոշումների հիմնավորման, սահմանափակ ռեսուրսների արդյունավետ բաշխման, արտադրական ծրագրերի մշակման և շուկայական անորոշության հետևանքով առաջացող հնարավոր կորուստների նվազեցման խնդիրներին։ Առանձնացվում են առաջարկի կառավարման ճկունության բարձրացման, պահանջարկի կանխատեսումների ճշգրտության բարելավման, տնտեսական գործունեության արդյունավետության գնահատման և որոշումների կայացման մաթեմատիկական գործիքների կատարելագործման հնարավորությունները։ Աշխատությունը կարևոր նշանակություն ունի տնտեսական գործընթացների քանակական վերլուծության, շուկայական ռիսկերի գնահատման և անորոշության պայմաններում տնտեսական կառավարման մեթոդների զարգացման համար։ Այն կարող է օգտակար լինել տնտեսագետների, տնտեսամաթեմատիկական մոդելավորման մասնագետների, ֆինանսական վերլուծաբանների, ձեռնարկությունների ղեկավարների, շուկայի հետազոտողների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Տնտեսագիտություն

Առաջարկի օրենքը տնտեսագիտության հիմնական սկզբունքներից մեկն է, որը բացատրում է վաճառողների վարքագիծը շուկայում։ Դրա էությունը կայանում է նրանում, որ այլ հավասար պայմաններում ապրանքի կամ ծառայության գնի բարձրացման դեպքում դրա առաջարկվող քանակը մեծանում է, իսկ գնի նվազման դեպքում՝ նվազում։ Այսինքն՝ գնի և առաջարկի միջև գոյություն ունի ուղիղ հարաբերակցություն։ Առաջարկը ցույց է տալիս, թե որքան ապրանք են արտադրողները պատրաստ վաճառել տարբեր գների պայմաններում որոշակի ժամանակահատվածում։ Առաջարկի օրենքի հիմքում ընկած է շահույթի ստացման մոտիվը, քանի որ բարձր գները արտադրողներին հնարավորություն են տալիս ավելի մեծ եկամուտ ստանալ և խթանում են արտադրության ընդլայնումը։ Առաջարկի վրա ազդում են նաև ոչ գնային գործոններ, ինչպիսիք են արտադրական ծախսերը, տեխնոլոգիական առաջընթացը, հարկերը, պետական քաղաքականությունը և արտադրողների թիվը շուկայում։ Օրինակ՝ եթե նվազում են արտադրական ծախսերը կամ բարելավվում է տեխնոլոգիան, առաջարկը կարող է աճել նույնիսկ նույն գնի պայմաններում։ Առաջարկի օրենքը կարևոր է շուկայի հավասարակշռության ձևավորման համար, քանի որ այն համադրվում է պահանջարկի օրենքի հետ՝ որոշելով շուկայական գինը և վաճառվող քանակը։ Այս սկզբունքը լայնորեն օգտագործվում է տնտեսական վերլուծության մեջ՝ հասկանալու շուկաների աշխատանքը և կանխատեսելու տնտեսական փոփոխությունները։

Սոցիոլոգիա

Համակեցությունը հասարակության մեջ մարդկանց և խմբերի միջև խաղաղ, համագործակցային և հարգալից հարաբերություններ հաստատելու և պահպանելու ունակությունն է, որը հիմնված է փոխադարձ հանդուրժողականության, իրավունքի, բարոյական արժեքների և ընդհանուր սոցիալական նորմերի վրա: Այն ընդգրկում է միջանձնային փոխգործակցությունը, կոնֆլիկտների խուսափումը կամ հաշտեցումը, համատեղ նպատակների հասնելու ձգտումը և տարբեր մշակութային, կրոնական կամ սոցիալական տարբերություններում համագործակցելու կարողությունը: Համակեցությունը հանդիսանում է հասարակական կայունության և զարգացման կարևոր հիմք, քանի որ այն նպաստում է վստահության, համագործակցության և միասնության ձևավորմանը, ինչպես նաև նպաստում է անհատական և հավաքական բարօրությանը: Ներկայ ժամանակներում համակեցությունը հատկապես կարևոր է բազմազգ, բազմամշակութային և տեխնոլոգիապես ինտեգրված հասարակություններում, որտեղ մարդկանց փոխադարձ հարգանքը և հանդուրժողականությունը կարևոր դեր են խաղում խաղաղության, սոցիալական արդարության և համընդհանուր զարգացման ապահովման գործում:

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է Հայաստանի Հանրապետությունում ջրամատակարարման և ջրահեռացման համակարգերի երկարաժամկետ, արդյունավետ և կայուն գործունեության ապահովման տնտեսական, տեխնիկական, բնապահպանական ու կառավարչական հիմնախնդիրների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության առանցքում ջրային ենթակառուցվածքների հուսալի շահագործումը, բնակչությանը և տնտեսության տարբեր ոլորտներին մատուցվող ծառայությունների շարունակականության ապահովումը, ջրային ռեսուրսների արդյունավետ օգտագործումը և համակարգերի զարգացման համար անհրաժեշտ կազմակերպական ու ֆինանսական պայմանների ձևավորումն են։ Ջրամատակարարման և ջրահեռացման ոլորտները դիտարկվում են որպես փոխկապակցված ենթակառուցվածքային համակարգեր, որոնց արդյունավետ կառավարումը կարևոր է ինչպես բնակչության կենսապայմանների, այնպես էլ բնակավայրերի սոցիալ-տնտեսական և բնապահպանական կայունության համար։ Հետազոտության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել ջրամատակարարման ցանցերի տեխնիկական վիճակը, ջրի կորուստների առաջացման հիմնական պատճառները, ենթակառուցվածքների մաշվածության ազդեցությունը ծառայությունների որակի վրա և դրանց արդիականացման անհրաժեշտությունը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն կարող է հատկացվել ջրահեռացման ցանցերի և կեղտաջրերի կառավարման համակարգերի զարգացման խնդիրներին՝ ջրային ռեսուրսների և շրջակա միջավայրի պահպանության տեսանկյունից։ Կարևոր ուղղություն է համակարգերի ֆինանսական կայունության ուսումնասիրությունը՝ ծառայությունների ծախսերի, ներդրումային պահանջների, ենթակառուցվածքների վերականգնման և երկարաժամկետ ֆինանսավորման հնարավորությունների փոխկապակցվածության համատեքստում։ Հետազոտությունը կարող է ընդգրկել նաև կառավարման արդյունավետության, ծառայություններ մատուցող կազմակերպությունների պատասխանատվության, վերահսկողության և գործունեության գնահատման խնդիրները։ Կայուն զարգացման տեսանկյունից կարևոր նշանակություն ունեն ջրային ռեսուրսների խնայող օգտագործումը, էներգաարդյունավետության բարձրացումը, տեխնիկական կորուստների նվազեցումը և կլիմայական ու բնական պայմանների փոփոխությունների նկատմամբ համակարգերի դիմակայունության ուժեղացումը։ Առանձին ուշադրության կարող են արժանանալ քաղաքային և գյուղական բնակավայրերի միջև ենթակառուցվածքային պայմանների տարբերությունները և ծառայությունների հասանելիության հավասարակշռված ապահովումը։ Համակարգերի զարգացման ծրագրերի արդյունավետությունը կարող է գնահատվել տնտեսական, սոցիալական և բնապահպանական չափանիշների համադրությամբ՝ հաշվի առնելով ոչ միայն ընթացիկ պահանջները, այլև ապագա սերունդների համար ջրային ռեսուրսների պահպանման անհրաժեշտությունը։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է ջրային տնտեսության, ենթակառուցվածքների կառավարման, բնապահպանական տնտեսագիտության և կայուն զարգացման մոտեցումները՝ նպատակ ունենալով բացահայտել Հայաստանի ջրամատակարարման ու ջրահեռացման համակարգերի կայուն գործունեության հիմնական խոչընդոտները և զարգացման հնարավոր ուղղությունները։