Սալոմե

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Ստեփանոս Օրբելյանի պատմագիտական երկի լեզվական և ոճական համակողմանի ուսումնասիրությանը՝ նպատակ ունենալով բացահայտել միջնադարյան հայ պատմագրության կարևորագույն հուշարձաններից մեկի լեզվի կառուցվածքային, բառապաշարային, շարահյուսական և գեղարվեստական առանձնահատկությունները։ Հետազոտության կենտրոնում այն լեզվական միջոցներն են, որոնց օգնությամբ հեղինակը ներկայացնում է Սյունիքի պատմությունը, աշխարհագրությունը, իշխանական տոհմերի գործունեությունը, եկեղեցական կյանքը, քաղաքական իրադարձություններն ու հասարակական հարաբերությունները։ Աշխատության շրջանակում կարող են ուսումնասիրվել երկի բառապաշարի շերտերը՝ գրաբարյան ավանդական ձևերից մինչև տվյալ ժամանակաշրջանին բնորոշ նորաբանություններ, բարբառային կամ խոսակցական տարրեր, օտարալեզու փոխառություններ և հատուկ անուններ։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում քերականական ու շարահյուսական կառուցվածքներին, նախադասությունների տեսակներին, բարդ շարահյուսական կապերին, բայական ձևերի գործածությանը և ժամանակային ու պատճառահետևանքային հարաբերությունների լեզվական արտահայտությանը։ Լեզվական նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի հստակ պատկերացում կազմելու միջին հայերենի ձևավորման և զարգացման գործընթացների մասին, քանի որ երկը ստեղծվել է այնպիսի ժամանակաշրջանում, երբ գրական հայերենում դասական գրաբարյան ավանդույթը շարունակում էր գոյակցել լեզվական նոր զարգացումների հետ։ Ոճական տեսանկյունից կարևոր է պատմողական, նկարագրական, բանավիճական, քարոզչական և հռետորական տարրերի փոխհարաբերությունը։ Հեղինակը պատմական փաստերի ներկայացումը հաճախ համադրում է գնահատողական դատողությունների, բարոյախոսական մեկնաբանությունների, հուզական արտահայտությունների և հռետորական հնարքների հետ, ինչի շնորհիվ պատմագիտական շարադրանքը ձեռք է բերում նաև գրական-գեղարվեստական բնույթ։ Աշխատությունը կարող է ուսումնասիրել նաև մեջբերումների, պատմական վկայությունների, բանավոր ավանդությունների և եկեղեցական գրականության ազդեցությունը շարադրանքի լեզվի ու ոճի վրա։ Կարևոր է նաև երկի հեղինակային խոսքի և տարբեր աղբյուրներից փոխանցված նյութի փոխհարաբերության բացահայտումը, քանի որ այդ հանգամանքը կարող է օգնել տարբերակելու հեղինակի անհատական ոճական հատկանիշները և ավանդական պատմագրական ձևերը։ Հետազոտության արդյունքները կարող են նպաստել ոչ միայն տվյալ երկի լեզվի ու ոճի ավելի խոր ընկալմանը, այլև միջնադարյան հայ պատմագրության լեզվական զարգացման, գրական ոճերի ձևավորման և Սյունիքի մշակութային պատմության ուսումնասիրությանը։ Աշխատությունը կարող է հետաքրքրել հայագետներին, լեզվաբաններին, գրականագետներին, միջնադարագետներին, պատմաբաններին, բանասերներին, ձեռագրագետներին, դասախոսներին, ասպիրանտներին և հայ միջնադարյան գրականության ու պատմագրության պատմությամբ հետաքրքրվող ուսանողներին։

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է էվոլյուցիոն գործընթացների մաթեմատիկական մոդելների ուսումնասիրությանը և դրանց լուծման համար վիճակագրական ֆիզիկայի մեթոդների կիրառմանը։ Քննարկվում են բարդ համակարգերի զարգացման օրինաչափությունները, բազմաթիվ փոխազդող տարրերից կազմված համակարգերի կոլեկտիվ վարքագիծը և ժամանակի ընթացքում դրանց վիճակների փոփոխության մեխանիզմները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում հավանականային մոդելներին, պատահական գործընթացներին, ոչ հավասարակշռային դինամիկային և համակարգերի մակրոսկոպիկ հատկությունների ձևավորմանը միկրոսկոպիկ փոխազդեցությունների արդյունքում։ Ուսումնասիրվում են էվոլյուցիոն մոդելների նկարագրման մաթեմատիկական մոտեցումները, դրանց հիմնական պարամետրերը, կայունության պայմանները և տարբեր սկզբնական վիճակներից համակարգերի զարգացման հնարավոր սցենարները։ Անդրադարձ է կատարվում վիճակագրական բաշխումների, միջին դաշտի մոտարկման, Մոնտե Կառլոյի մեթոդների և թվային մոդելավորման կիրառման հնարավորություններին։ Կարևորվում են պատահական տատանումների, փոխազդեցությունների ուժգնության, մրցակցության և համագործակցության ազդեցությունները համակարգերի էվոլյուցիոն վարքագծի վրա։ Դիտարկվում են նաև փուլային անցումների, ինքնակազմակերպման, կրիտիկական երևույթների և հավասարակշռությունից հեռու համակարգերի զարգացման հետ կապված տեսական հիմնախնդիրները։ Նման մոտեցումները կարող են կիրառվել կենսաբանական պոպուլյացիաների փոփոխությունների, էվոլյուցիոն խաղերի, սոցիալական փոխազդեցությունների և այլ բարդ դինամիկական համակարգերի հետազոտության մեջ։ Աշխատության գիտական նշանակությունը պայմանավորված է վիճակագրական ֆիզիկայի և էվոլյուցիոն մոդելավորման միջառարկայական կապերի բացահայտմամբ, ինչպես նաև բարդ գործընթացների քանակական նկարագրության մեթոդների զարգացմամբ։ Այն կարող է օգտակար լինել տեսական ֆիզիկոսների, կիրառական մաթեմատիկոսների, համակարգչային մոդելավորման մասնագետների, բարդ համակարգերի հետազոտողների, ասպիրանտների և համապատասխան մասնագիտությունների ուսանողների համար։

Մանկավարժություն

Աշխատությունը նվիրված է 1960–2000 թվականների ընթացքում անգլերենի ուսուցման տեսության և մեթոդիկայի զարգացման ընթացքի ուսումնասիրությանը՝ ուշադրություն դարձնելով օտար լեզվի դասավանդման նպատակների, սկզբունքների, մեթոդների և ուսուցման կազմակերպման վերաբերյալ պատկերացումների փոփոխությանը։ Հետազոտության կենտրոնում այն մանկավարժական և լեզվաբանական մոտեցումներն են, որոնք տարբեր փուլերում ազդել են բառապաշարի, քերականության, արտասանության, ընթերցանության, գրավոր և բանավոր խոսքի ուսուցման կազմակերպման վրա։ Քննվում է լեզվի ուսուցման աստիճանական անցումը հիմնականում կառուցվածքային և ձևաբանական գիտելիքների յուրացման վրա կենտրոնացած մոտեցումներից դեպի սովորողի հաղորդակցական կարողությունների զարգացումը կարևորող մեթոդական համակարգեր։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում հաղորդակցական մոտեցման ձևավորմանն ու տարածմանը, որի պայմաններում լեզուն դիտարկվում է ոչ միայն որպես քերականական կանոնների և բառային միավորների համակարգ, այլև որպես իրական հաղորդակցության միջոց։ Ուսումնասիրվում են գիտակցականության, մատչելիության, հաջորդականության, ակտիվության, անհատականացման և գործնական ուղղվածության սկզբունքների դրսևորումները տարբեր մեթոդական համակարգերում։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում սովորողի դերի փոփոխությունը՝ ուսուցչակենտրոն կազմակերպումից դեպի սովորողի ավելի ակտիվ մասնակցություն, ինքնուրույն աշխատանք և լեզվական գիտելիքների գործնական կիրառում խրախուսող ուսուցում։ Դիտարկվում են նաև լսողական ընկալման, խոսելու, ընթերցանության և գրելու փոխկապակցված զարգացման վերաբերյալ մոտեցումները, իսկ լեզվական նյութի ընտրությունը ներկայացվում է հաղորդակցական նպատակների և սովորողների կարիքների հետ կապի տեսանկյունից։ Հետազոտության ժամանակագրական շրջանակը հնարավորություն է տալիս հետևելու նաև տեխնիկական միջոցների աստիճանական ներգրավմանը լեզվի դասավանդման մեջ՝ ձայնային և տեսողական նյութերից մինչև համակարգչային տեխնոլոգիաների սկզբնական կիրառություններ։ Անդրադարձ է կատարվում կիրառական լեզվաբանության, հոգեբանության և մանկավարժության զարգացման ազդեցությանը օտար լեզուների դասավանդման մեթոդաբանության վրա։ Տարբեր ժամանակաշրջանների մեթոդական սկզբունքների համեմատությունը հնարավորություն է տալիս բացահայտել ինչպես փոփոխությունները, այնպես էլ այն գաղափարները, որոնք պահպանել են իրենց նշանակությունը հետագա ուսուցման համակարգերում։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է օտար լեզուների դասավանդման մեթոդիկայի, մանկավարժության, կիրառական լեզվաբանության և լեզվակրթության պատմության մոտեցումները՝ ներկայացնելով անգլերենի ուսուցման սկզբունքների քառասնամյա զարգացման հիմնական ուղղությունները։

Ինֆորմատիկա

Այս գիտական աշխատությունը նվիրված է սպասարկման ոլորտում կիրառվող ռոբոտատեխնիկական համակարգերի մշակմանը՝ ինտերնետային տեխնոլոգիաների օգտագործմամբ։ Հետազոտության կենտրոնում գտնվում է ռոբոտային սարքերի, ծրագրային ապահովման և ցանցային տեխնոլոգիաների փոխկապակցված կիրառումը՝ մարդու առօրյա և մասնագիտական գործունեությանն աջակցող, ինքնաշխատ կամ հեռակառավարվող սպասարկման համակարգերի ստեղծման նպատակով։ Աշխատության շրջանակում ուսումնասիրվում են սպասարկման ռոբոտների կառուցվածքային և ֆունկցիոնալ առանձնահատկությունները, դրանց կառավարման սկզբունքները, տվյալների փոխանակման մեխանիզմները և արտաքին տեղեկատվական համակարգերի հետ ինտեգրման հնարավորությունները։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում ինտերնետի միջոցով ռոբոտների հեռակառավարմանը, մոնիթորինգին, հրահանգների փոխանցմանը և աշխատանքի արդյունքների վերաբերյալ տեղեկատվության ստացմանը։ Աշխատությունը կարող է անդրադառնալ նաև սենսորների, միկրոկառավարիչների, կապի միջոցների և ծրագրային հարթակների համատեղ կիրառմանը, որոնց միջոցով հնարավոր է ապահովել ռոբոտային համակարգերի ճկուն և ինքնավար աշխատանքը։ Կարևոր տեղ է հատկացվում սպասարկման գործընթացների ավտոմատացմանը՝ ներառյալ տեղեկատվության տրամադրումը, օբյեկտների տեղափոխումը, օգտվողների սպասարկումը և այլ կրկնվող գործողությունների իրականացումը։ Ուսումնասիրության ընթացքում կարող են դիտարկվել համակարգերի ճարտարապետությունը, տվյալների փոխանցման եղանակները, կառավարման ալգորիթմները և ռոբոտների փոխգործակցությունը օգտագործողի ու ցանցային ենթակառուցվածքի հետ։ Ինտերնետային տեխնոլոգիաների կիրառումը հնարավորություն է տալիս սպասարկման ռոբոտներին միացնել միասնական տեղեկատվական միջավայրի, ինչը կարող է ընդլայնել դրանց ֆունկցիոնալ հնարավորությունները և ապահովել հեռավար վերահսկողություն ու սպասարկում։ Աշխատությունը կարևոր է նաև ռոբոտատեխնիկական համակարգերի հուսալիության, արդյունավետության, արձագանքման արագության և կիրառման գործնական սահմանափակումների տեսանկյունից։ Հետազոտության արդյունքները կարող են օգտագործվել սպասարկման ոլորտի ավտոմատացման, խելացի համակարգերի զարգացման և ռոբոտների՝ ժամանակակից ցանցային ենթակառուցվածքների հետ ինտեգրման համար։ Գիրքը կարող է հետաքրքրել ռոբոտաշինության, ավտոմատ կառավարման, ծրագրավորման, տեղեկատվական տեխնոլոգիաների, կապի համակարգերի և ինժեներական համակարգերի մասնագետներին, հետազոտողներին ու ուսանողներին։ Ընդհանուր առմամբ, աշխատությունը ներկայացնում է սպասարկման ոլորտի ռոբոտատեխնիկական համակարգերի ստեղծման և կառավարման տեխնոլոգիական մոտեցումներ՝ շեշտադրելով ինտերնետային կապի և ցանցային ծառայությունների դերը ռոբոտների հնարավորությունների ընդլայնման ու դրանց կիրառման արդյունավետության բարձրացման գործում։

Աշխարհագրություն

Այս թեման վերաբերում է լճերի և ջրամբարների ջուր–հատակ սահմանային շերտում տեղի ունեցող օքսիդավերականգնման (ռեդոքս) գործընթացներին և դրանց ազդեցությանը ջրի որակի ձևավորման վրա։ Ջուր–հատակ ինտերֆեյսը համարվում է բարձր ակտիվ կենսաքիմիական գոտի, որտեղ միաժամանակ ընթանում են օրգանական նյութերի քայքայում, միկրոօրգանիզմների ակտիվություն և քիմիական տարրերի փոխակերպումներ։ Այս միջավայրում օքսիդավերականգնման ռեակցիաները որոշում են թթվածնի սպառման և վերականգնման հավասարակշռությունը, ինչպես նաև վերահսկում են այնպիսի կարևոր տարրերի վարքը, ինչպիսիք են երկաթը, մանգանը, ազոտը և ֆոսֆորը։ Օրինակ՝ թթվածնի պակասի պայմաններում կարող են ակտիվանալ վերականգնող գործընթացները, ինչի արդյունքում որոշ նյութեր անցնում են լուծելի ձևերի և տեղափոխվում ջրային շերտեր, ազդելով ջրի թափանցիկության, գույնի և քիմիական կազմի վրա։ Այս գործընթացները նաև անմիջական ազդեցություն ունեն էվտրոֆիկացիայի վրա, քանի որ սննդանյութերի ազատումը հատակից կարող է խթանել ջրիմուռների և ցիանոբակտերիաների աճը, վատթարացնելով ջրի որակը։ Բացի այդ, ջերմաստիճանային շերտավորումը և ջրի շրջանառության սահմանափակումը կարող են ուժեղացնել անաերոբ պայմանները հատակային շերտերում, ինչն էլ ավելի է խորացնում ռեդոքս հավասարակշռության խախտումները։ Այսպիսով, օքսիդավերականգնման գործընթացները ջուր–հատակ սահմանային գոտում հանդիսանում են ջրային էկոհամակարգերի ինքնակարգավորման կարևոր մեխանիզմներից մեկը և վճռորոշ դեր ունեն լճերի ու ջրամբարների էկոլոգիական վիճակի և ջրի որակի ձևավորման մեջ։

Մանկավարժություն

Методика преподавания русского языка в школе աշխատությունը մանկավարժական և լեզվամեթոդական ձեռնարկ է, որը նվիրված է դպրոցում ռուսաց լեզվի ուսուցման կազմակերպման տեսական և գործնական հիմքերին, այն ներկայացնում է լեզվի դասավանդման նպատակներն ու խնդիրները, ուսուցման մեթոդներն ու ձևերը, դասի կառուցվածքի սկզբունքները և ուսուցչի մանկավարժական գործունեության առանձնահատկությունները, գիրքը անդրադառնում է քերականության, ուղղագրության, կետադրության, խոսքի զարգացման և ընթերցանության ուսուցման արդյունավետ մոտեցումներին, ինչպես նաև սովորողների լեզվական կարողությունների գնահատման համակարգերին, միաժամանակ ընդգծելով հաղորդակցական մոտեցման կարևորությունը և ուսուցման գործընթացում ակտիվ, ստեղծագործ մեթոդների կիրառումը, ինչը այն դարձնում է կարևոր աղբյուր լեզվի ուսուցիչների պատրաստման և մասնագիտական կատարելագործման համար։