Սև կակաչ

Մաթեմատիկա

Աշխատությունը նվիրված է բարձր էներգիաների տիրույթում (250 ԳէՎ/c իմպուլսի դեպքում) մեզոն–միջուկային և մեզոն–պրոտոնային փոխազդեցությունների ընթացքում բազմակի ծնման (multiplicity) և կոռելացիոն երևույթների ուսումնասիրությանը՝ ընդգծելով մասնիկների արտադրության ստոխաստիկ և դինամիկ օրինաչափությունները։ Հեղինակը վերլուծում է բախումների ընթացքում առաջացող երկրորդային մասնիկների բազմակի ծնման վիճակագրական բաշխումները, դրանց կախվածությունը էներգիայից և փոխազդեցության տեսակից։ Գրքում դիտարկվում են նաև կոռելացիոն ֆունկցիաները, որոնք բնութագրում են մասնիկների տարածական և իմպուլսային փոխկապակցվածությունը, ինչպես նաև դրանց կապը քվարկ-գլյուոնային կառուցվածքի մոդելների հետ։ Հատուկ ուշադրություն է դարձվում փորձարարական տվյալների մշակման մեթոդներին՝ բազմամասնիկային իրադարձությունների վերակառուցում, ֆազային տարածության վերլուծություն և վիճակագրական մոդելավորում։ Հեղինակը ուսումնասիրում է նաև տեսական մոդելների կիրառությունը՝ մասնիկների ծնման մեխանիզմների բացատրության և միջուկային նյութի վարքագծի նկարագրման համար բարձր էներգիաներում։ Աշխատությունը ընդգծում է բազմամասնիկային ֆիզիկայի դերը հիմնարար փոխազդեցությունների կառուցվածքի բացահայտման գործում։ Այն օգտակար է միջուկային ֆիզիկոսների, փորձարարական ֆիզիկայի մասնագետների և բարձր էներգիաների հետազոտողների համար։

Պատմություն

Գիրքը նվիրված է Մեծ Հայքի Այրարատ աշխարհի պատմաաշխարհագրական ուսումնասիրությանը՝ հիմնված «Աշխարհացույց» աշխատության տվյալների և տեղեկությունների վրա։ Այն ներկայացնում է Այրարատ աշխարհի աշխարհագրական դիրքը, վարչական բաժանումը, բնակավայրերը, բնական պայմանները, պատմական նշանակությունը և դերը հայկական պետականության ու մշակույթի զարգացման մեջ։ Աշխատանքում ուսումնասիրվում են տվյալ ժամանակաշրջանի տարածքային առանձնահատկությունները, գավառների նկարագրությունները, պատմական տեղանունները և դրանց կապը Հայաստանի քաղաքական, տնտեսական ու մշակութային կյանքի հետ։ Հեղինակը անդրադառնում է նաև «Աշխարհացույց»-ի՝ որպես հայկական միջնադարյան աշխարհագրական գիտելիքի կարևոր աղբյուրի նշանակությանը և դրա միջոցով Այրարատ աշխարհի վերաբերյալ պահպանված տեղեկությունների վերլուծությանը։ Գիրքը արժեքավոր է պատմաբանների, աշխարհագետների, հայագիտությամբ զբաղվող մասնագետների, ուսանողների և ընթերցողների համար, ովքեր հետաքրքրված են Հայաստանի պատմական աշխարհագրությամբ, հնագույն վարչատարածքային կառուցվածքով և հայկական ժառանգության ուսումնասիրությամբ։

Գրականություն

Աշխատությունը նվիրված է թուրք բանաստեղծ, գրող և մտավորական Թևֆիք Ֆիքրեթի կյանքի, գրական գործունեության և ստեղծագործական ժառանգության ուսումնասիրությանը։ Քննության են առնվում հեղինակի կենսագրության հիմնական փուլերը, նրա կրթական և հասարակական գործունեությունը, ինչպես նաև այն պատմամշակութային միջավայրը, որի պայմաններում ձևավորվել են նրա աշխարհայացքն ու գեղարվեստական մտածողությունը։ Վերլուծվում են բանաստեղծական ստեղծագործությունների հիմնական թեմաները, գաղափարական ուղղվածությունը, լեզվական և ոճական առանձնահատկությունները, պատկերային համակարգը և արտահայտչամիջոցները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում անհատի և հասարակության հարաբերությունների, ազատության, արդարության, կրթության, մարդկային արժանապատվության, սոցիալական խնդիրների և բարոյական արժեքների արտացոլմանը նրա ստեղծագործություններում։ Դիտարկվում են նաև բնության, անձնական ապրումների և հասարակական կյանքի պատկերները, ինչպես նաև քնարական ու հասարակական մոտիվների փոխկապակցվածությունը։ Քննարկվում է հեղինակի ստեղծագործական զարգացման ընթացքը և նրա գեղարվեստական հայացքների փոփոխությունը տարբեր ժամանակաշրջաններում։ Կարևորվում է գրողի դերը օսմանյան շրջանի վերջին տասնամյակների թուրքական գրականության նորացման գործընթացներում և նոր բանաստեղծական արտահայտչաձևերի զարգացման մեջ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև նրա խմբագրական, կրթական և մտավորական գործունեությանը՝ գրական ստեղծագործությունը դիտարկելով ժամանակաշրջանի մշակութային կյանքի լայն համատեքստում։ Հետազոտությունը հնարավորություն է տալիս ամբողջական պատկերացում կազմելու Թևֆիք Ֆիքրեթի գրական ժառանգության, ստեղծագործական անհատականության և թուրքական գրականության զարգացման մեջ նրա ունեցած նշանակության մասին։ Այն կարող է օգտակար լինել թուրքական գրականության, արևելագիտության, համեմատական գրականագիտության և XIX–XX դարերի սահմանագծի գրական գործընթացների ուսումնասիրությամբ զբաղվող մասնագետների, հետազոտողների և ուսանողների համար։

Lեզվաբանություն

Աշխատությունը նվիրված է Գրիգոր Նարեկացու լեզվական ստեղծագործության մեջ բառային նորաբանությունների ձևավորման, կառուցվածքի, իմաստային առանձնահատկությունների և գեղարվեստական գործառույթների ուսումնասիրությանը։ Հետազոտության կենտրոնում հեղինակի ստեղծած կամ նրա գրական լեզվում առանձնահատուկ կիրառություն ստացած բառային միավորներն են, որոնց միջոցով ընդլայնվել են միջնադարյան հայերենի արտահայտչական հնարավորությունները և ձևավորվել ինքնատիպ բանաստեղծական բառապաշար։ Քննվում են նոր բառերի կազմության հիմնական եղանակները՝ բառաբարդումը, ածանցումը, գոյություն ունեցող բառային հիմքերի նոր համադրությունները և լեզվական տարբեր միջոցների ստեղծագործական օգտագործումը։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է հատկացվում նորաբանությունների իմաստային կառուցվածքին՝ պարզելու, թե ինչպես են դրանց միջոցով արտահայտվում հոգևոր ապրումները, մարդու ներաշխարհը, բարոյական ինքնաքննությունը, աստվածաբանական պատկերացումները և վերացական հասկացությունները։ Ուսումնասիրվում է նաև բառային նորարարության կապը հեղինակի պատկերավոր մտածողության հետ, քանի որ բազմաթիվ նոր կազմություններ ոչ միայն անվանում են որոշակի հասկացություններ, այլև հանդես են գալիս որպես գեղարվեստական պատկեր ստեղծող միջոցներ։ Կարևոր տեղ է զբաղեցնում նորաբանությունների ոճական արժեքի վերլուծությունը՝ դրանց հուզական, արտահայտչական, խորհրդանշական և բանաստեղծական գործառույթների բացահայտմամբ։ Դիտարկվում են բառային միավորների ներքին կառուցվածքը, բաղադրիչների իմաստային հարաբերությունները, համատեքստային նշանակությունները և դրանց կապը գրաբարի բառակազմական համակարգի ընդհանուր օրինաչափությունների հետ։ Հետազոտության շրջանակում կարող է կատարվել նորաբանությունների դասակարգում ըստ կազմության եղանակի, իմաստային խմբերի և գործառական նշանակության, ինչպես նաև համեմատություն ժամանակաշրջանի այլ գրավոր աղբյուրներում հանդիպող համապատասխան բառամթերքի հետ։ Անդրադարձ է կատարվում նաև այն հարցին, թե հեղինակի լեզվական նորարարությունները ինչպիսի հետագա ազդեցություն կարող էին ունենալ հայ գրական լեզվի, հոգևոր գրականության և բանաստեղծական խոսքի զարգացման վրա։ Բառային նյութի ուսումնասիրությունը հնարավորություն է տալիս ավելի ամբողջական պատկերացում կազմել ոչ միայն հեղինակի անհատական լեզվաոճական համակարգի, այլև միջնադարյան հայերենի բառակազմական ներուժի մասին։ Ընդհանուր առմամբ աշխատանքը համադրում է պատմական բառագիտության, բառակազմության, իմաստաբանության և ոճագիտության մոտեցումները՝ Նարեկացու լեզվական նորարարության առանձնահատկությունները համակարգված բացահայտելու նպատակով։

Այլ առարկաներ

Սա բուսաբանական գիտական աշխատություն է, որը ներկայացնում է Էրիվանի նահանգի բուսական աշխարհի ուսումնասիրման շրջանակներում 1914 թվականի մայիսին Արազդայան կալվածքի տարածքում՝ Սադարակի տափաստանում և Դագնա լեռան շրջանում, հավաքագրված բույսերի համակարգված ցանկը։ Աշխատության մեջ ներկայացվում են տվյալ տարածաշրջանում տարածված բուսատեսակների անվանումները, դրանց տարածվածության առանձնահատկությունները և հավաքագրման վայրերը՝ նպաստելով տեղական ֆլորայի կազմի և բուսական բազմազանության գիտական փաստագրմանը։ Հավաքված նյութերը կարևոր սկզբնաղբյուր են տարածաշրջանի բուսածածկույթի պատմական վիճակի, բուսաշխարհագրական առանձնահատկությունների և բուսականության փոփոխությունների ուսումնասիրության համար։ Հրատարակությունը նաև արժեքավոր հիմք է ֆլորիստիկական, համակարգաբանական և բնապահպանական հետազոտությունների իրականացման, ինչպես նաև Հայաստանի և հարակից տարածքների բուսական աշխարհի համեմատական ուսումնասիրությունների համար։ Այն առանձնահատուկ նշանակություն ունի բուսաբանների, էկոլոգների, բնապահպանների և կենսաբազմազանության ուսումնասիրությամբ զբաղվող հետազոտողների համար։

Տեխնոլոգիա

Աշխատությունը նվիրված է գյուղատնտեսական տեխնիկայի կիրառման հետևանքով հողի ֆիզիկական և կառուցվածքային հատկությունների վատթարացման կանխարգելմանն ուղղված տեխնիկական լուծումների մշակմանը։ Ուսումնասիրվում են հողի վրա մեքենաների և աշխատանքային մեխանիզմների ազդեցության հիմնական օրինաչափությունները, հողաշերտերի խտացման, կառուցվածքի խախտման և մշակման պայմանների փոփոխության պատճառները։ Առանձնահատուկ ուշադրություն է դարձվում այնպիսի բանվորական օրգանի կառուցվածքի և աշխատանքի սկզբունքի մշակմանը, որը հնարավորություն կտա նվազեցնել հողի վրա մեխանիկական ներգործությունը և պահպանել դրա ագրոտեխնիկական հատկությունները։ Վերլուծվում են աշխատանքային տարրերի երկրաչափական և կառուցվածքային պարամետրերը, հողի հետ դրանց փոխազդեցության առանձնահատկությունները, առաջացող դիմադրությունը և տեխնոլոգիական գործընթացի արդյունավետությունը։ Քննարկվում են մեքենայական մշակման հետևանքով առաջացող բացասական փոփոխությունների նվազեցման, հողի կառուցվածքի պահպանման և գյուղատնտեսական մեքենաների աշխատանքի կատարելագործման հնարավոր եղանակները։ Անդրադարձ է կատարվում մշակվող տեխնիկական լուծման տեսական հիմնավորմանը, կառուցվածքային պարամետրերի ընտրությանը և տարբեր աշխատանքային պայմաններում դրա արդյունավետության գնահատմանը։ Ուսումնասիրությունը կարևոր նշանակություն ունի հողային ռեսուրսների պահպանման, գյուղատնտեսական աշխատանքների որակի բարձրացման և հողի երկարաժամկետ արտադրողականության ապահովման տեսանկյունից։ Ներկայացված մոտեցումները կարող են կիրառվել հողամշակման մեքենաների և դրանց աշխատանքային օրգանների նախագծման ու կատարելագործման գործընթացում։ Աշխատությունը կարող է օգտակար լինել գյուղատնտեսական ճարտարագիտության, հողագիտության և ագրոնոմիայի ոլորտների մասնագետների, հետազոտողների, ճարտարագետների և ուսանողների համար։